Pubbantasahagatadiµµhinissayavaººan±

191. Ta½ may± by±katamev±ti ta½ may± tath± by±katameva, by±k±tabba½ n±ma may± aby±kata½ natth²ti by±karaº±vekallena attano dhammasudhammat±ya buddhasubuddhata½ vibh±veti. Ten±ha “s²han±da½ nadanto”ti. Purimuppann± diµµhiyo apar±paruppann±na½ diµµh²na½ avassay± hont²ti “diµµhiyova diµµhinissay±”ti vutta½. Diµµhigatik±ti diµµhigatiyo, diµµhippavattiyoti attho. Idameva dassana½ saccanti “sassato att± ca loko c±”ti idameva dassana½ sacca½ amogha½ avipar²ta½. Aññesa½ vacana½ moghanti “asassato att± ca loko c±”ti evam±dika½ aññesa½ samaºabr±hmaº±na½ vacana½ mogha½ tuccha½, micch±ti attho. Na saya½ k±tabboti asaya½k±roti ±ha “asaya½kato”ti, y±dicchikatt±ti adhipp±yo.
192. Atthi khoti ettha kho-saddo pucch±ya½, atthi n³ti ayamettha atthoti ±ha “atthi kho ida½ ±vuso vuccat²”ti-±di. ¾vuso ya½ tumhehi “sassato att± ca loko c±”ti vuccati, idamatthi kho ida½ v±c±matta½, no natthi, tasm± v±c±vatthumattato tassa ya½ kho te evam±ha½su “idameva sacca½ mogha½ aññan”ti, ta½ tesa½ n±nuj±n±m²ti evamettha attho ca yojan± ca veditabb±. Ya½ panettha vattabba½, ta½ brahmaj±laµ²k±ya½ (d². ni. µ². 1.30) vuttameva. Diµµhipaññattiy±ti diµµhiy± paññ±pane “eva½ es± diµµhi uppann±”ti tass± diµµhiy± samudayato, atthaªgamato, ass±dato, ±d²navato, nissaraºato ca y±th±vato paññ±pane. Avipar²tavuttiy± samena ñ±ºena sama½ kañci neva samanupass±mi. Adhipaññatt²ti abhiññeyyadhammapaññ±pan±. Ya½ aj±nant± b±hirak± diµµhipaññattiyeva all²n±ti tañca paññattito aj±nant± th±mas± par±m±s± abhinivissa voharanti. Ettha ca y±ya½ “diµµhipaññatti n±m±”ti vutt± diµµhiy± diµµhigatikehi eva½ gahitat±ya vibh±van±, tattha ca bhagavato uttaritaro n±ma koci natthi, sv±yamattho brahmaj±le (d². ni. aµµha. 1.30) vibh±vito eva. “Adhipaññatt²”ti vutt± pana vibh±viyam±n± lokassa nibbid±hetubh±vena bahul²k±r±ti tass± vasena bhagav± anuttarabh±va½ pavedento ‘neva attan± samasama½ samanupass±m²’ti s²han±da½ nad²”ti keci. Aµµhakath±ya½ (d². ni. aµµha. 3.192) pana “yañca vutta½ ‘paññattiy±’ti yañca ‘adhipaññatt²’ti ubhayameta½ atthato ekan”ti “idha pana paññattiy±ti etth±pi paññatti ceva adhipaññatti ca adhippet±, adhipaññatt²ti etth±p²”ti ca vutt±, ubhayassapi vasenettha bhagav± s²han±da½ nad²ti viññ±yati. Ubhaya½ peta½ atthato ekanti ca paññattibh±vas±mañña½ sandh±ya vutta½, na bhed±bh±vato. Ten±ha “bhedato h²”ti-±di. Khandhapaññatt²ti khandh±na½ “khandh±”ti paññ±pan± dassan± pak±san± µhapan± nikkhipan±. “¾cikkhati dasseti paññ±peti paµµhapet²”ti (sa½. ni. 2.20, 97) ±gataµµh±ne hi paññ±pan± dassan± pak±san± paññatti n±ma, “supaññatta½ mañcap²µhan”ti (p±r±. 269) ±gataµµh±ne µhapan± nikkhipan± paññatti n±ma, idha ubhayampi yujjati.