Pañca dhamm±

355. “Pañca dhamm± bahuk±r±…pe… pañca dhamm± sacchik±tabb±.
(Ka) “katame pañca dhamm± bahuk±r±? Pañca padh±niyaªg±ni– idh±vuso, bhikkhu saddho hoti, saddahati tath±gatassa bodhi½– ‘itipi so bhagav± araha½ samm±sambuddho vijj±caraºasampanno sugato lokavid³ anuttaro purisadammas±rathi satth± devamanuss±na½ buddho bhagav±’ti. App±b±dho hoti app±taªko samavep±kiniy± gahaºiy± samann±gato n±tis²t±ya n±ccuºh±ya majjhim±ya padh±nakkham±ya. Asaµho hoti am±y±v² yath±bh³tamatt±na½ ±v²katt± satthari v± viññ³su v± sabrahmac±r²su. ¾raddhav²riyo viharati akusal±na½ dhamm±na½ pah±n±ya, kusal±na½ dhamm±na½ upasampad±ya, th±mav± da¼haparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Paññav± hoti udayatthag±miniy± paññ±ya samann±gato ariy±ya nibbedhik±ya samm± dukkhakkhayag±miniy±. Ime pañca dhamm± bahuk±r±.
(Kha) “katame pañca dhamm± bh±vetabb±? Pañcaªgiko samm±sam±dhi– p²tipharaºat±, sukhapharaºat±, cetopharaºat± ±lokapharaºat±, paccavekkhaºanimitta½ [paccavekkhaº±nimitta½ (sy±. ka½.)]. Ime pañca dhamm± bh±vetabb±.
(Ga) “katame pañca dhamm± pariññeyy±? Pañcup±d±nakkhandh± [seyyath²da½ (s². sy±. ka½. p².)]– r³pup±d±nakkhandho, vedanup±d±nakkhandho, saññup±d±nakkhandho, saªkh±rup±d±nakkhandho viññ±ºup±d±nakkhandho. Ime pañca dhamm± pariññeyy±.
(Gha) “katame pañca dhamm± pah±tabb±? Pañca n²varaº±ni– k±macchandan²varaºa½, by±p±dan²varaºa½, thinamiddhan²varaºa½, uddhaccakukuccan²varaºa½, vicikicch±n²varaºa½. Ime pañca dhamm± pah±tabb±.
(©a) “katame pañca dhamm± h±nabh±giy±? Pañca cetokhil±– idh±vuso, bhikkhu satthari kaªkhati vicikicchati n±dhimuccati na sampas²dati. Yo so, ±vuso, bhikkhu satthari kaªkhati vicikicchati n±dhimuccati na sampas²dati, tassa citta½ na namati ±tapp±ya anuyog±ya s±tacc±ya padh±n±ya. Yassa citta½ na namati ±tapp±ya anuyog±ya s±tacc±ya padh±n±ya Aya½ paµhamo cetokhilo. Puna capara½, ±vuso, bhikkhu dhamme kaªkhati vicikicchati…pe… saªghe kaªkhati vicikicchati…pe… sikkh±ya kaªkhati vicikicchati…pe… sabrahmac±r²su kupito hoti anattamano ±hatacitto khilaj±to, yo so, ±vuso, bhikkhu sabrahmac±r²su kupito hoti anattamano ±hatacitto khilaj±to, tassa citta½ na namati ±tapp±ya anuyog±ya s±tacc±ya padh±n±ya. Yassa citta½ na namati ±tapp±ya anuyog±ya s±tacc±ya padh±n±ya. Aya½ pañcamo cetokhilo. Ime pañca dhamm± h±nabh±giy±.
(Ca) “katame pañca dhamm± visesabh±giy±? Pañcindriy±ni– saddhindriya½, v²riyindriya½, satindriya½, sam±dhindriya½, paññindriya½. Ime pañca dhamm± visesabh±giy±.
(Cha) “katame pañca dhamm± duppaµivijjh±? Pañca nissaraºiy± dh±tuyo– idh±vuso, bhikkhuno k±me manasikaroto k±mesu citta½ na pakkhandati na pas²dati na santiµµhati na vimuccati. Nekkhamma½ kho panassa manasikaroto nekkhamme citta½ pakkhandati pas²dati santiµµhati vimuccati. Tassa ta½ citta½ sugata½ subh±vita½ suvuµµhita½ suvimutta½ visa½yutta½ k±mehi. Ye ca k±mapaccay± uppajjanti ±sav± vigh±t± pari¼±h±, mutto so tehi. Na so ta½ vedana½ vedeti. Idamakkh±ta½ k±m±na½ nissaraºa½.
“Puna capara½, ±vuso, bhikkhuno by±p±da½ manasikaroto by±p±de citta½ na pakkhandati na pas²dati na santiµµhati na vimuccati. Aby±p±da½ kho panassa manasikaroto aby±p±de citta½ pakkhandati pas²dati santiµµhati vimuccati. Tassa ta½ citta½ sugata½ subh±vita½ suvuµµhita½ suvimutta½ visa½yutta½ by±p±dena. Ye ca by±p±dapaccay± uppajjanti ±sav± vigh±t± pari¼±h±, mutto so tehi. Na so ta½ vedana½ vedeti. Idamakkh±ta½ by±p±dassa nissaraºa½.
“Puna capara½, ±vuso, bhikkhuno vihesa½ manasikaroto vihes±ya citta½ na pakkhandati na pas²dati na santiµµhati na vimuccati. Avihesa½ kho panassa manasikaroto avihes±ya citta½ pakkhandati pas²dati santiµµhati vimuccati Tassa ta½ citta½ sugata½ subh±vita½ suvuµµhita½ suvimutta½ visa½yutta½ vihes±ya. Ye ca vihes±paccay± uppajjanti ±sav± vigh±t± pari¼±h±, mutto so tehi. Na so ta½ vedana½ vedeti. Idamakkh±ta½ vihes±ya nissaraºa½.
“Puna capara½, ±vuso, bhikkhuno r³pe manasikaroto r³pesu citta½ na pakkhandati na pas²dati na santiµµhati na vimuccati. Ar³pa½ kho panassa manasikaroto ar³pe citta½ pakkhandati pas²dati santiµµhati vimuccati. Tassa ta½ citta½ sugata½ subh±vita½ suvuµµhita½ suvimutta½ visa½yutta½ r³pehi. Ye ca r³papaccay± uppajjanti ±sav± vigh±t± pari¼±h±, mutto so tehi. Na so ta½ vedana½ vedeti. Idamakkh±ta½ r³p±na½ nissaraºa½.
“Puna capara½, ±vuso, bhikkhuno sakk±ya½ manasikaroto sakk±ye citta½ na pakkhandati na pas²dati na santiµµhati na vimuccati. Sakk±yanirodha½ kho panassa manasikaroto sakk±yanirodhe citta½ pakkhandati pas²dati santiµµhati vimuccati. Tassa ta½ citta½ sugata½ subh±vita½ suvuµµhita½ suvimutta½ visa½yutta½ sakk±yena. Ye ca sakk±yapaccay± uppajjanti ±sav± vigh±t± pari¼±h±, mutto so tehi. Na so ta½ vedana½ vedeti. Idamakkh±ta½ sakk±yassa nissaraºa½. Ime pañca dhamm± duppaµivijjh±.
(Ja) “katame pañca dhamm± upp±detabb±? Pañca ñ±ºiko samm±sam±dhi– ‘aya½ sam±dhi paccuppannasukho ceva ±yatiñca sukhavip±ko’ti paccatta½yeva ñ±ºa½ uppajjati. ‘Aya½ sam±dhi ariyo nir±miso’ti paccattaññeva ñ±ºa½ uppajjati. ‘Aya½ sam±dhi ak±purisasevito’ti paccatta½yeva ñ±ºa½ uppajjati. ‘Aya½ sam±dhi santo paº²to paµippassaddhaladdho ekodibh±v±dhigato, na sasaªkh±raniggayhav±ritagato’ti [na ca sasaªkh±raniggayha v±ritavatoti (s². sy±. ka½. p².), na sasaªkh±raniggayhav±riv±vato (ka.), na sasaªkh±raniggayhav±riy±dhigato (?)] Paccatta½yeva ñ±ºa½ uppajjati. ‘So kho pan±ha½ ima½ sam±dhi½ satova sam±pajj±mi sato vuµµhah±m²’ti paccatta½yeva ñ±ºa½ uppajjati. Ime pañca dhamm± upp±detabb±.
(Jha) “katame pañca dhamm± abhiññeyy±? Pañca vimutt±yatan±ni– idh±vuso, bhikkhuno satth± dhamma½ deseti aññataro v± garuµµh±niyo sabrahmac±r². Yath± yath±, ±vuso, bhikkhuno satth± dhamma½ deseti, aññataro v± garuµµh±niyo sabrahmac±r², tath± tath± so [bhikkhu (sy±. ka½.)] tasmi½ dhamme atthappaµisa½ved² ca hoti dhammapaµisa½ved² ca. Tassa atthappaµisa½vedino dhammapaµisa½vedino p±mojja½ j±yati, pamuditassa p²ti j±yati, p²timanassa k±yo passambhati, passaddhak±yo sukha½ vedeti, sukhino citta½ sam±dhiyati. Ida½ paµhama½ vimutt±yatana½.
“Puna capara½, ±vuso, bhikkhuno na heva kho satth± dhamma½ deseti, aññataro v± garuµµh±niyo sabrahmac±r², api ca kho yath±suta½ yath±pariyatta½ dhamma½ vitth±rena paresa½ deseti yath± yath±, ±vuso, bhikkhu yath±suta½ yath±pariyatta½ dhamma½ vitth±rena paresa½ deseti. Tath± tath± so tasmi½ dhamme atthappaµisa½ved² ca hoti dhammapaµisa½ved² ca. Tassa atthappaµisa½vedino dhammapaµisa½vedino p±mojja½ j±yati, pamuditassa p²ti j±yati, p²timanassa k±yo passambhati, passaddhak±yo sukha½ vedeti, sukhino citta½ sam±dhiyati. Ida½ dutiya½ vimutt±yatana½.
“Puna capara½, ±vuso, bhikkhuno na heva kho satth± dhamma½ deseti, aññataro v± garuµµh±niyo sabrahmac±r², n±pi yath±suta½ yath±pariyatta½ dhamma½ vitth±rena paresa½ deseti. Api ca kho, yath±suta½ yath±pariyatta½ dhamma½ vitth±rena sajjh±ya½ karoti. Yath± yath±, ±vuso, bhikkhu yath±suta½ yath±pariyatta½ dhamma½ vitth±rena sajjh±ya½ karoti tath± tath± so tasmi½ dhamme atthappaµisa½ved² ca hoti dhammapaµisa½ved² ca. Tassa atthappaµisa½vedino dhammapaµisa½vedino p±mojja½ j±yati, pamuditassa p²ti j±yati, p²timanassa k±yo passambhati, passaddhak±yo sukha½ vedeti, sukhino citta½ sam±dhiyati. Ida½ tatiya½ vimutt±yatana½.
“Puna capara½, ±vuso, bhikkhuno na heva kho satth± dhamma½ deseti, aññataro v± garuµµh±niyo sabrahmac±r², n±pi yath±suta½ yath±pariyatta½ dhamma½ vitth±rena paresa½ deseti, n±pi yath±suta½ yath±pariyatta½ dhamma½ vitth±rena sajjh±ya½ karoti. Api ca kho, yath±suta½ yath±pariyatta½ dhamma½ cetas± anuvitakketi anuvic±reti manas±nupekkhati. Yath± yath± ±vuso bhikkhu yath±suta½ yath±pariyatta½ dhamma½ cetas± anuvitakketi anuvic±reti manas±nupekkhati tath± tath± so tasmi½ dhamme atthappaµisa½ved² ca hoti dhammapaµisa½ved² ca. Tassa atthappaµisa½vedino dhammapaµisa½vedino p±mojja½ j±yati, pamuditassa p²ti j±yati, p²timanassa k±yo passambhati, passaddhak±yo sukha½ vedeti, sukhino citta½ sam±dhiyati. Ida½ catuttha½ vimutt±yatana½.
“Puna capara½, ±vuso, bhikkhuno na heva kho satth± dhamma½ deseti, aññataro v± garuµµh±niyo sabrahmac±r², n±pi yath±suta½ yath±pariyatta½ dhamma½ vitth±rena paresa½ deseti, n±pi yath±suta½ yath±pariyatta½ dhamma½ vitth±rena sajjh±ya½ karoti, n±pi yath±suta½ yath±pariyatta½ dhamma½ cetas± anuvitakketi anuvic±reti manas±nupekkhati; api ca khvassa aññatara½ sam±dhinimitta½ suggahita½ hoti sumanasikata½ s³padh±rita½ suppaµividdha½ paññ±ya. Yath± yath±, ±vuso, bhikkhuno aññatara½ sam±dhinimitta½ suggahita½ hoti sumanasikata½ s³padh±rita½ suppaµividdha½ paññ±ya tath± tath± so tasmi½ dhamme atthappaµisa½ved² ca hoti dhammappaµisa½ved² ca. Tassa atthappaµisa½vedino dhammappaµisa½vedino p±mojja½ j±yati, pamuditassa p²ti j±yati, p²timanassa k±yo passambhati, passaddhak±yo sukha½ vedeti, sukhino citta½ sam±dhiyati. Ida½ pañcama½ vimutt±yatana½. Ime pañca dhamm± abhiññeyy±.
(Ña) “katame pañca dhamm± sacchik±tabb±? Pañca dhammakkhandh±– s²lakkhandho sam±dhikkhandho, paññ±kkhandho, vimuttikkhandho, vimuttiñ±ºadassanakkhandho. Ime pañca dhamm± sacchik±tabb±.
“Iti ime paññ±sa dhamm± bh³t± tacch± tath± avitath± anaññath± samm± tath±gatena abhisambuddh±.