5. Ok±rantapulliŖgan±mikapadam±l±
Bh³ dh±tuto pavatt±na½, n±mik±namito para½;
n±mam±la½ pak±sissa½, n±mam±lantarampi ca.
Vippakiŗŗakath± ettha, eva½ vutte na hessati;
pabhedo n±mam±l±na½, paripuŗŗova hehiti.
Pubb±cariyas²h±na½, tasm± idha mata½ suta½;
purecara½ karitv±na, vakkh±mi savinicchaya½.
Puriso, puris±. Purisa½, purise. Purisena, purisehi, purisebhi. Purisassa, puris±na½. Puris±, purisasm±, purisamh±, purisehi, purisebhi. Purisassa, puris±na½. Purise, purisasmi½, purisamhi, purisesu. Bho purisa, bhavanto puris±. Ayam±yasmat± mah±kacc±nena pabhinnapaµisambhidena katasm± niruttipiµakato uddharito purisaiccetassa pakatir³passa n±mikapadam±l±nayo. Tatra purisavacana-ekavacanaputhuvacanesu paccattavacan±d²ni bhavanti. Ta½ yath±? Puriso tiµµhati, puris± tiµµhanti. Tatra purisoti purisavacane ekavacane paccattavacana½ bhavati, puris±ti purisavacane puthuvacane paccattavacana½ bhavati. Purisa½ passati, purise passati. Tatra purisanti purisavacane ekavacane upayogavacana½ bhavati, puriseti purisavacane puthuvacane upayogavacana½ bhavati. Purisena kata½, purisehi kata½, purisebhi kata½. Tatra purisen±ti purisavacane ekavacane karaŗavacana½ bhavati, purisehi, purisebh²ti purisavacane puthuvacane karaŗavacana½ bhavati. Purisassa d²yate, puris±na½ d²yate. Tatra purisass±ti purisavacane ekavacane sampad±navacana½ bhavati, puris±nanti purisavacane puthuvacane sampad±navacana½ bhavati. Puris± nissaµa½, purisasm± nissaµa½, purisamh± nissaµa½, purisehi nissaµa½, purisebhi nissaµa½. Tatra puris±ti purisavacane ekavacane nissakkavacana½ bhavati. Purisasm±ti
pe
purisamh±ti purisavacane ekavacane nissakkavacana½ bhavati, purisehi, purisebh²ti purisavacane puthuvacane nissakkavacana½ bhavati. Purisassa pariggaho, puris±na½ pariggaho. Tatra purisass±ti purisavacane ekavacane s±mivacana½ bhavati, puris±nanti purisavacane puthuvacane s±mivacana½ bhavati. Purise patiµµhita½, purisasmi½ patiµµhita½, purisamhi patiµµhita½, purisesu patiµµhita½. Tatra puriseti purisavacane ekavacane bhummavacana½ bhavati, purisasminti
pe
purisamh²ti
pe
purises³ti purisavacane puthuvacane bhummavacana½ bhavati. Bho purisa tiµµha, bhavanto puris± tiµµhatha. Tatra bho purisaiti purisavacane ekavacane ±lapana½ bhavati, bhavanto puris±iti purisavacane puthuvacane ±lapana½ bhavat²ti imin± nayena sabbattha nayo vitth±retabbo. Yamakamah±therena kat±ya pana c³¼aniruttiya½ bho purisaiti rassavasena ±lapanekavacana½ vatv± bho puris±iti d²ghavasena ±lapanabahuvacana½ vutta½. Kińc±pi t±diso nayo niruttipiµake natthi, tath±pi bah³nam±lapanavisaye bho yakkh±iti-±d²na½ ±lapanabahuvacan±na½ j±takaµµhakath±d²su dissanato pasatthatarova hoti vińń³na½ pam±ŗańca, tasm± imin± yamakamah±theramatenapi puriso puris± purisanti-±d²ni vatv± ±mantane bho purisa, bho puris±, bhavanto puris±ti n±mikapadam±l± yojetabb±. Tattha purisoti paµham±ya ekavacana½. Puris±ti bahuvacana½. Purisanti dutiy±ya ekavacana½. Puriseti bahuvacana½. Purisen±ti tatiy±ya ekavacana½. Purisehi, purisebh²ti dve bahuvacan±ni. Purisass±ti catutthiy± ekavacana½. Puris±nanti bahuvacana½. Puris±, purisasm±, purisamh±ti t²ŗi pańcamiy± ekavacan±ni. Purisehi, purisebh²ti dve bahuvacan±ni. Purisass±ti chaµµhiy± ekavacana½. Puris±nanti bahuvacana½. Purise, purisasmi½, purisamh²ti t²ŗi sattamiy± ekavacan±ni. Purises³ti bahuvacana½. Bho puris±ti aµµhamiy± ekavacana½. Bho puris±, bhavanto puris±ti dve bahuvacan±ni. Kińc±petesu puris±ti ida½ paµham±pańcam²-aµµham²na½, puriseti ida½ dutiy±sattam²na½, purisehi, purisebh²ti tatiy±pańcam²na½, puris±nanti catutth²chaµµh²na½ ekasadisa½, tath±pi atthavasena asaŖkarabh±vo veditabbo. Katha½? Puriso tiµµhati, puris± tiµµhanti. Purisa½ passati, purise passat²ti-±din±. Tattha ca bhoti ±mantanatthe nip±to. So na kevala½ ekavacana½yeva hoti, atha kho bahuvacanampi hot²ti bho puris±iti bahuvacanappayogopi gahito. Bhavantotida½ pana bahuvacanameva hot²ti puris±ti puna vuttanti daµµhabba½. Iti yamakamah±therena bho purisaiti rassavasena ±lapanekavacana½ vatv± bho puris±iti d²ghavasena ±lapanabahuvacana½ vutta½. Tath± hi p±¼iya½ aµµhakath±su ca nip±tabh³to bhosaddo ekavacanabahuvacanavasena dvidh± bhijjati. Atrim±ni nidassanapad±ni api nu kho sapariggah±na½ tevijj±na½ br±hmaŗ±na½ apariggahena brahmun± saddhi½ sa½sandati samet²ti, no hida½ bho gotama. Acchariya½ bho ±nanda, abbhuta½ bho ±nanda, ehi bho samaŗa, bho pabbajitaicc±dip±¼ito aµµhakath±to ca bhosaddassa ekavacanappayoge pavattinidassana½, tena hi bho mamapi suŗ±tha. Yath± mayameva arah±ma ta½ bhavanta½ gotama½ dassan±ya upasaŖkamitu½, n±ha½ bho samaŗassa gotamassa subh±sita½ subh±sitato n±bbhanumod±mi, passatha bho ima½ kulaputta½. Bho yakkh± aha½ ima½ tumh±ka½ bh±jetv± dadeyya½. Aparisuddho panamhi, bho dhutt± tumh±ka½ kriy± mayha½ na ruccati. So te purise ±ha bho tumhe ma½ m±rent± rańńo dassetv±va m±reth±ti icc±di pana p±¼ito aµµhakath±to ca bhosaddassa bahuvacanappayoge pavattinidassana½. Kacc±yanappakaraŗe pana bho purisa, bho puris±ti padadvaya½ ±lapanekavacanavasena vutta½. Ta½ yath± ±gamehi na virujjhati, tath± gahetabba½. Keci pana ad³raµµhass±lapane bho purisaiti rassavasena ±lapanekavacana½ icchanti, d³raµµhass±lapane pana bho puris±iti d²ghavasena ±lapanekavacana½ icchanti. Ad³raµµh±na½ d³raµµh±nańca puris±na½ itth²nańca ±lapane na kińci vadanti. Tath± ad³raµµh±ya d³raµµh±ya ca itthiy± ±lapane te pucchitabb± ad³raµµh±na½ d³raµµh±nańca puris±nam±lapane katha½ vattabbanti. Addh± te eva½ puµµh± uttari kińci vattu½ na sakkhissanti. Evampi te ce vadeyyu½ bhavanto puris±ti imin±va ad³raµµh±na½ d³raµµh±nańca puris±nam±lapana½ bhavat²ti. Tad± te vattabb± yadi bhavanto puris±ti imin± advejjhena vacanena ad³raµµh±na½ d³raµµh±nańca puris±nam±lapana½ bhavati, eva½ sante bho purisaiti rassapadenapi d³raµµhassa ca purisass±lapana½ vattabba½, eva½ avatv± kimattha½ ad³raµµhass±lapane bho purisaiti rassavasena ±lapanekavacana½ icchatha, kimatthańca d³raµµhass±lapane bho puris±iti d²ghavasena ±lapanekavacana½ icchatha. Nanu taggha bhagav± bojjhaŖg±, taggha sugata bojjhaŖg±ti-±d²su ±lapanapadabh³ta½ bhagav±iti d²ghapada½ sam²pe µhitak±lepi d³re µhitak±lepi buddhass±lapanapada½ bhavitumarahateva, tath± ±lapanapadabh³ta½ sugataiti rassapadampi. Yasm± panetesu bhagav±ti ±lapanapadassa na katthacipi rassatta½ dissati, sugat±ti ±lapanapadassa ca na katthacipi d²ghatta½ dissati, tasm± d²gharassamatt±bheda½ acintetv± purisaiti rassavasena vuttapada½ pakatissaravasena sam²pe µhitassa purisassa ±mantanak±le ad³raµµhass±lapanapada½ bhavati, ±yatassaravasena d³re µhitapurisassa ±mantanak±le d³raµµhass±lapanapada½ bhavat²ti gahetabba½. Tath± bhavanto puris±, bho yakkh±, bho dhutt±ti-±d²ni d²ghavasena vutt±ni ±lapanabahuvacanapad±nipi pakatissaravasena sam²pe µhitapuris±na½ ±mantanak±le ad³raµµh±nam±lapanapad±ni bhavanti, ±yatassaravasena d³re µhitapuris±d²na½ ±mantanak±le d³raµµh±nam±lapanapad±ni bhavant²ti gahetabb±ni. Tath± hi br±hmaŗ± katthaci katthaci rassaµµh±nepi d²ghaµµh±nepi ±yatena sarena majjhim±yatena sarena acc±yatena ca sarena veda½ paµhanti likhitumasakkuŗeyyena g²tassarena viya. Iti sabbakkharesupi ±yatena sarenucc±raŗa½ labbhateva likhitumasakkuŗeyya½, tasm± asampathamanotaritv± bho purisaiti vacanena d³raµµhassa ca ad³raµµhassa ca purisass±lapana½ bhavati, bho puris±, bhavanto puris±ti imehi vacanehipi d³raµµh±nańca ad³raµµh±nańca puris±nam±lapana½ bhavat²ti daµµhabba½. Iti d³raµµhassa ad³raµµh±nańca ±yatena sarena ±mantanameva pam±ŗa½, na d²gharassamatt±viseso, tasm± bho sattha, bho r±ja, bho gaccha, bho muni, bho daŗ¹i, bho bhikkhu, bho sayambhu, bhoti kańńe, bhoti patti, bhoti itthi, bhoti y±gu, bhoti vadhu, bho kula, bho aµµhi, bho cakkhuiccevam±d²hi padehi ad³raµµhass±lapanańca d³raµµhass±lapanańca bhavati. Bhavanto satth±, satth±ro, bhotiyo kańń±, kańń±yoti evam±d²hipi padehi ad³raµµh±nańc±lapana½ bhavat²ti daµµhabba½. Ida½ panettha sanniµµh±na½
Tassa ta½ vacana½ sutv±, rańńo putta½ adassayu½;
putto ca pitara½ disv±, d³ratovajjhabh±satha.
¾gacchu dov±rik± khaggabandh±,
k±s±viy± hantu mama½ janinda;
akkh±hi me pucchito etamattha½,
apar±dho ko nvidha mamajja atthi.
Eva½ saddhammar±jena, voh±rakusalena ve;
sudesite somanassa-j±take sabbadassin±.
D³raµµh±nepi rassatta½, janindaiti dissati;
na katthacipi d²ghatta½, iti n²ti may± mat±.
Idampettha vattabba½ kuto nu bho idam±y±ta½ d³raµµhass±lapana½ ad³raµµhass±lapanamiti? Saddasatthato. Saddasattha½ n±ma na sabbaso buddhavacanassopak±raka½, ekadesena pana hoti. Imasmi½ pakaraŗe bahuvacananti v± puthuvacananti v± anekavacananti v± atthato eka½, byańjanameva n±na½, tasm± sabbattha bahuvacananti v± puthuvacananti v± anekavacananti v± voh±ro k±tabbo, puthuvacana½ anekavacananti ca ida½ s±sane niruttańń³na½ voh±ro, itara½ saddasatthavid³na½. Kasm± pana imasmi½ pakaraŗe dvivacana½ na vuttanti? Yasm± buddhavacane dvivacana½ n±ma natthi, tasm± na vuttanti. Nanu buddhavacane vacanattaya½ atthi, tath± hi ±yasm±ti ida½ ekavacana½, ±yasmant±ti ida½ dvivacana½, ±yasmantoti ida½ bahuvacananti? Tanna, yadi ±yasmant±ti ida½ vacana½ dvivacana½ bhaveyya, puriso puris±ti-±d²su katara½ dvivacananti vadeyy±tha, tasm± buddhavacane dvivacana½ n±ma natthi. Teneva hi si yo a½ yo n± h²ti-±din± ekavacanabahuvacan±neva dassit±n²ti. Nanu ca bho suŗantu me ±yasmant±, ajja uposatho pannaraso. Yad±yasmant±na½ pattakalla½, maya½ ańńamańńa½ p±risuddhi-uposatha½ kareyy±m±ti p±¼iya½ dve sandh±ya ±yasmant±ti vutta½, uddiµµh± kho ±yasmanto catt±ro p±r±jik± dhamm±ti-±d²su pana p±¼²su bahavo sandh±ya ±yasmantoti vutta½, na ca sakk± vattu½ yath± tath± vuttanti pariv±s±di-±rocanepi aµµhakath±cariyehi vińń±tasugat±dhipp±yehi dvinna½ ±rocentena ±yasmant± dh±rent³ti, tiŗŗa½ ±rocentena ±yasmanto dh±rent³ti vattabbanti vuttatt±ti? Sacca½ vutta½, ta½ pana vinayavoh±ravasena vuttanti. Nanu vinayo buddhavacana½, kasm± buddhavacane dvivacana½ n±ma natth²ti vadath±ti? Sacca½ vinayo buddhavacana½, tath±pi vinayakammavasena vuttatt± upalakkhaŗamatta½, na sabbas±dh±raŗabahuvacanapariy±panna½. Yadi hi ±yasmant±ti ida½ dvivacana½ siy±, tappayog±nipi kriy±pad±ni dvivacan±neva siyu½, tath±r³p±nipi kriy±pad±ni na santi. Na hi akkharasamayakovido jh±nal±bh²pi dibbacakkhun± vassasatampi vassasahassampi samavekkhanto buddhavacane ekampi kriy±pada½ dvivacananti passeyya, eva½ kriy±padesu dvivacanass±bh±v± n±mikapadesu dvivacana½ natthi. N±mikapadesu tadabh±v±pi kriy±padesu tadabh±vo veditabbo. Sakkaµabh±s±ya½ dv²supi dvivacan±ni santi, m±gadhabh±s±ya½ pana natthi.