R±j± ca ta½ sutv± aya½ b±lo may± an±ºattova hutv± ²disa½ luddakamma½ ak±si, aha½ p±pakammato mucciss±miv± m±v±ti dva¼akaj±to hutv± mah±moggaliputta tissatthera½ gaªg±ya patisotato ±netv± ta½ k±raºa½ thera½ pucchi. Thero ca d²pakatittiraj±takena acetanat±ya p±pakammato mocessasiti vissajjesi, satt±hampi titthiy±na½ v±da½ siridhamm±sokarañño sikkh±pesi, v±dena v±da½ tulayitv± saµµhisahassamatte titthiye s±sanab±hira½ ak±si. Tad± pana uposatha½ ak±si. Bhagavat± vuttaniy±meneva kath±vatthuñca bhikkhusaªghamajjhe by±k±si Asok±r±me ca sahassamatt± mah±ther± navahi m±sehi saªg±yi½su½. Tad± majjhimadese p±µaliputtanagare siridhamm±sokarañño rajja½ patv± aµµh±rasavass±ni ahesu½. Marammaraµµhe pana sirikhettanagare ramboªkassan±ma rañño rajja½ patv± dv±dasa vass±ni ahesunti. Imissañca tatiyasaªg²tiya½ mah±moggaliputtatissattheron±ma dutiyasaªg±yakehi mah±therehi brahmalo ka½ gantv± s±sanassa paggahaºattha½ tissan±ma mah±brahm±na½ ±y±cita niy±mena tato cavitv± idha moggaliy±n±ma br±hmaºiy± kucchimhi nibbattasatto. L±bhasakk±ra½ apekkhitv± saµµhisahassamat±na½ titthiy±na½ samaº±laya½ katv± uposathapav±raº±d²su kammesu pavesana½ paris±ya asuddhatt± sattavass±ni uposathassa akaraºañca s±sanassa paggahaºe k±raºameva. Mah±moggaliputtatissa majjhantika mah±revappamukh± mah±ther± tatiya½ saªg±yitv± tatiya½ s±sana½ paggahesu½. Siridhamm±sokar±j± ca titthiy±na½ v±da½ sallakkhetv± titthiye bahis±sanakaraº±d²hi s±sanassa paggaho r±j±ti veditabbo. Mah±moggaliputtatissa majjhintika mah±revappamukh±na½ sahassamatt±na½ mah±ther±na½ sissaparampar± anek± honti, gaºanapatha½ v²tivatt±. Yamettha ito para½ vattabba½, ta½ aµµhakath±ya½ vuttanayena veditabba½. Te pana mah±ther± tatiya½ saªg±yitv± parinibb±yi½s³ti. Honti cettha–
Mahiddhik±pi ye ther±,
saªg±yitv±na s±sane;
macc³vasa½va gacchi½su,
abbhagabbha½va bh±karo.
Yath± eteca gacchanti,
tath± mayampi gacch±ma;
kon±ma maccun± mucce,
macc³par±yan± satt±.
Tasm± hi paº¹ito poso,
nibb±na½ pana accuta½;
tasseva sacchikatth±ya,
puñña½ kareyya sabbad±ti.
Aya½ tatiyasaªg²tikath±saªkhepo.
Tato para½ kattha samm±sambuddhassa bhagavato s±sana½ suµµhu patiµµhahissat²ti vima½sitv± mah±moggaliputtatissatthero paccantadese jinas±sanassa suppatiµµhiyam±nabh±va½ passitv± navaµµh±n±ni jinas±sanassa patiµµh±panatth±ya visu½ visu½ mah±there pesesi. Seyyathida½. Mah±mahindatthera½ s²ha¼ad²pa½ pesesi-tva½ eta½ d²pa½ gantv± tattha s±sana½ patiµµhapeh²ti, soºatthera½ uttarattherañcasuvaººabh³mi½, mah±rakkhitatthera½ yonakaloka½, rakkhitatthera½ vanav±s²raµµha½, yonakadhammarakkhitatthera½ aparantaraµµha½, majjhanti katthera½ kasm²ragandh± raraµµha½, mah±revatthera½ mahi½sakamaº¹ala½, mah±dhammarakkhitatthera½ mah±raµµha½, majjhimatthera½ c²naraµµhanti. Tattha ca upasampadapahonakena saªghena saddhi½ pesesi. Te ca mah±ther± visu½ visu½ gantv± s±sana½ tattha tattha patiµµh±pesu½. Patiµµh±petv± ca tesu tesu µh±nesu bhikkh³na½ k±s±vapajjotena vijjotam±n± abbhahimadh³rajor±husaªkh±tehi vimatto viya nis±n±tho jinas±sana½ anantar±ya½ hutv± patiµµh±si. Tesu pana navasu µh±nesu suvaººabh³min±ma adhun± sudhammanagarameva. Kasm± paneta½ viññ±yat²ti ce. Magg±num±nato µh±n±num±nato v±. Katha½ magg±num±nato. Ito kira suvaººabh³mi sattamatt±ni yojanasat±ni honti, ekena v±te na gacchant² n±v± sattahi ahorattehi gacchati, athekasmi½ samaye eva½ gacchanti n±v± satt±hampi nadiy± vaµµamaccha piµµhe neva gat±ti aµµhakath±ya½ vuttena s²ha¼ad²pato suvaººabh³mi½ gatamaggappam±ºena sukhammapurato s²ha¼ad²pa½ gatamaggappam±ºa½ sameti. Sudhamme purato kira hi hi½sa¼ad²pa½ sattamatt±ni yojanasat±ni honti, uju½ v±yu-±gamanak±le gacchanti v±yun±v± sattahi ahorattehi samp±puº±ti. Eva½magg±num±nato viññ±yati. Katha½ µh±n±num±nato. Suvaººabh³mi kira mah±samuddasam²pe tiµµhati, n±n±verajjak±nampi v±ºij±na½ upasaªkamanaµµh±nabh³ta½ mah±tittha½ hoti. Teneva mah±janakakum±r±dayo camp±nagar±dito sa½voh±ratth±ya n±v±ya suvaººabh³mi½ ±gama½s³ti. Sudhammapurampi adhun± mah±samuddasam²peyeva tiµµhati. Eva½ µh±n±num±sato viññ±yat²ti. Apare pana suvaººabh³min±ma haribhuñjaraµµha½yeva, tattha su vaººassa b±hullatt±ti vadanti. Aññe pana siy±maraµµha½yev±ti vadanti. Ta½ sabba½ vima½sitabba½. Aparanta½ n±ma visu½ ekaraµµhamev±ti apare vadanti. Aññe pana aparanta½n±ma sun±parantaraµµhamev±ti vadanti. Ta½ yuttameva. Kasm± aparanta½ n±ma sun±parantaraµµhamev±ti viññ±yat²ti ce. Aµµhakath±su dv²hi n±mehi vuttatt±. Uparipaºº±sa-aµµhakath±yañhi sa¼±yatanasa½yuttaµµhakath±yañca aµµhakath±cariyehi sun±parantaraµµhe koº¹adh±nattherena sal±k±d±n±dhik±re laddhetadaggaµµh±nata½ dassantehi aparantaraµµha½ suna saddena yojetv± vutta½. Dhammapadaµµhakath±ya½ pana aªguttaraµµhakath±yañca tameva raµµha½ vin± sunasaddena vutta½. Sunasaddo cettha puttapariy±yo. Mandh±turañño jeµµhaputto catudd²pav±si no pakkositv± tesa½ visu½ visu½ niv±saµµh±na½ niyy±desi. Tattha uttarad²pav±s²na½ µh±na½ kururaµµha½n±ma, pubbad²pav±s²na½ pana vedeharaµµha½n±ma, pacchimad²pav±s²na½ aparanta½ n±ma. Bhattapacchimad²pe j±tatt± te sunasaddena vutt±. Tatra j±t±pi hi tesa½ putt±tiv± sun±tiv± vutt±, yath± vajjiputtak± bhikkh³ti. Vatticch±vasena v± v±c±siliµµhavasena ca idameva sunasaddena visesetv± voharant²ti daµµhabba½. Yonakaraµµha½n±ma yavanamanuss±na½ niv±saµµh±nameva, ya½jaªgamaªgha-iti vuccati. Vanav±s²raµµha½n±ma sirikhettanagaraµµh±namo. Keci pana vanav±s²raµµha½n±ma eka½ raµµhameva, na sirikhettanagaraµµh±nanti vadanti. Ta½ na sundara½. Sirikhettanagaraµµh±nameva hi vanav±s²raµµha½ n±ma. Kasm± paneta½ viññ±yat²tice. Imassa amh±ka½ rañño bh±tikarañño k±le sirikhettanagare gumbhehi paµicch±dite ekasmi½ pathavipuñje anto nimmujjitv± µhita½ por±ºika½ eka½ lohamayabuddhapaµipibba½ paµilabhi, tassa ca pallaªke ida½ vanav±s²raµµhav±s²na½ p³janatth±y±ti-±din± por±ºalekhana½ dissati, tasm± yeveta½ viññ±yat²ti. Kasm²ragandh±raraµµha½n±ma kasm²raraµµha½ gandh±raraµµhañca. T±ni pana raµµh±ni ek±baddh±ni hutv± tiµµhanti. Teneva majjhanti katthera½ eka½ dv²su raµµhesu pesesi. Janapadatt± pana napu½sakekatta½ bhavati. Tad± pana ekassa rañño ±º±ya patiµµh±navisayatt± ekattavacanena aµµhakath±ya½ vuttantipi vadanti. Mahi½sakamaº¹ala½n±ma andhakaraµµha½, ya½ yakkhapuraraµµhanti vuccati. Mah±raµµha½n±ma mah±nagararaµµha½. ¾dhun± hi mah±raµµhameva na garasaddena yojetv± mah±nagararaµµhanti voharant²ti. Siy±maraµµhantipi vadanti ±cariy±. Cinaraµµha½n±ma himavantena ek±baddha½ hutv± µhita½ c²naraµµha½ ye v±ti. Ida½ s±sanassa navasu µh±nesu visu½ visu½ patiµµh±na½. Id±ni ±dito paµµh±ya theraparamparakath± vattabb±. Samm±sambuddhassa hi bhagavato saddhivih±riko up±litthe ro,tassa sisso d±sakatthero, tassa sisso soºakatthero, tassa sisso siggavatthero candavajjitthe ro ca, tesa½ sisso moggaliputtatissattheroti ime pañcamah±ther± s±sanava½se ±dibh³t± ±cariyaparampar±n±ma. Tesañhi sissaparamparabh³t± theraparampar± y±vajjatan± na upacchindhanti. ¾cariyaparampar±ya ca lajjibhikkh³ yeva pavesetv± kathetabb± no alajjibhikkh³. Alajj²bhikkh³ n±ma hi bahussut±pi sam±n± l±bhagarulokagaru-±dihi dhammatanti n±setv± s±sanavare mah±bhaya½ upp±dent²ti. S±sanarakkhanakamma½n±ma hi lajj²na½yeva visayo no alajj²na½. Ten±hu por±º± ther±, an±gate s±sana½ ko n±ma rakkhissat²ti anupekkhitv± an±gate s±sana½ lajjino rakkhissanti, lajjino rakkhissanti, lajjino rakkhissant²ti tikkh±ttu½ v±ca½ nicch±resu½. Eva½ majjhimadesepi alajj²puggal± bahu sant²ti veditabb±. Parinibb±nato hi bhagavato vassasat±na½ upari pubbe vuttanayeneva vajjiputtak± bhikkh³ adhammavatth³ni d²petv± paµhamasaªg²tik±le bahikatehi p±pabhikkh³hi saddhi½ mantetv± sah±ya½ gavesetv± mah±saªg²tivoh±rena mah±ther± viya saªg²ti½ aka½su. Katv± ca visu½ gaº± ahesu½. Ahovata ida½ h±sitabbakamma½, seyyath±pi n±ma jarasiªg±lo catupadas±maññena m±na½ jappetv± att±na½ s²ha½ viya maññitv± s²ho viya s²han±da½ nad²ti. Te p±vacana½ yath± bh³ta½ aj±nitv± saddacch±y±mattena yath±bh³ta½ attha½ n±ma si½su. Kiñci p±vacanamp² apanesu½. Tañca sakagaºeyeva hoti, na dhammav±d²gaºe. Dhammavinaya½ vikopetv± yathicchita vaseneva cari½su. Aya½ pana mah±saªg²tin±ma eko adhammav±d²gaºo. Tato pacch± k±la½ atikkante tatoyeva aññamañña½ v±dato bhijjitv± gokulikon±ma eko gaºo ekabyoh±ron±ma ekoti dve gaº± bhijji½su. Tato pacch± gokulikagaºagaºatoyeva aññamañña½ bhijjitv± bahussutikon±ma eko gaºo paññattiv±don±ma ekoti dve gaº± bhijji½su. Punapi tehiyeva gaºehi cetiyav±don±ma eko gaºo bhijji. Tato pacch± cirak±la½ atikkante dhammav±d²gaºehi visabh±gagaºa½ pavisitv± mahi½s±sakon±ma ekogaºo vajjiputtakon±ma ekoti dve gaº± bhijji½su. Tato pacch±pi vajjiputtakagaºatoyeva aññamañña½ bhijjitv± dhammuttarikon±ma eko gaºo, bhadday±nikon±ma eko, chann±g±rikon±ma eko, samutikon±ma ekoti catt±ro gaº± bhijji½su. Punapi mahi½s±sakagaºato aññamañña½ bhijjitv± sabbatthiv±don±ma eko gaºo, dhammaguttikon±ma eko, kassapiyon±ma eko, saªkantikon±ma eko, suttav±do n±ma ekoti pañca gaº± bhijji½su. Eva½ majjhimadese dutiyasaªg²ti½ saªg±yant±na½ mah±ther±na½ dhammav±d²therav±dagaºato visu½ visu½ bhijjam±n± adhammav±d²gaº± sattarasa ahesu½. Te ca adhammav±d²gaº± s±sane theraparampar±ya ananto gadh±. Te hi s±sane upak±r± na honti, theraparampar±ya ca pavesetv± gaºhitu½ na sakk±, yath± ha½sagaºe bako, yath± ca go gaºe gavajo, yath± ca suvaººagaºe h±rakuµoti. Mah±kassapatther±dito pana ±gat± theraparampar± up±li d±sako cev±ti-±din± pariv±rakhandhake samantap±s±dikaµµhakath±yañca ±gatanayeneva veditabb±. Up±litther±d²na½ parisuddh±c±r±d²ni anum±netv± y±va moggaliputtatissatther±, t±va tesa½ ther±na½ parisuddh± c±r±d²n²ti sakk± ñ±tu½, seyyath±pi nadiy± uparisote meghavass±ni anum±netv± adhosote nadiy± udakassa b±hullabh±vo viññ±tu½ sakk±ti aya½ k±raº±num±nanayo n±ma. Y±va pana moggaliputtatissatther±, t±va ther±na½ parisuddh±c±r±d²ni anum±netv± up±littherassa parisuddh±c±r±d²n²ti sakk± ñ±tu½, seyyath±pi n±ma uparidh³ma½ passitv± anum±netv± aggi atth²ti sakk± ñ±tunti aya½ phal±num±nana yo n±ma. Adibh³tassa pana up±littherassa avas±nabh³tassa ca moggaliputtatissattherassa parisuddh±c±r±d²ni anum±netv± majjhe d±sakasoºasiggav±d²na½ ther±na½ parisuddh±c±r±d²niti sakk± ñ±tu½, seyyath±pi n±ma sil±paµµassa orabh±ge p±rabh±ge ca migapadava¼añjana½ disv± anum±netv± majjhe ap±kaµa½ padava¼añcana½ atth²ti sakk± ñ±tunti aya½ migapadava¼añjana nayo n±ma. Eva½ t²hi nayehi aya½ therav±dagaºo dhammav±d²lajjipesaloti veditabbo. Evamuparipi nayo netabbo. Theraparampar± ca y±va potthak±ru¼± pariv±rakhandhake samanta p±s±dik±yañca tato mahindo iµµiyoti-±din± vutta nayena veditabb±ti.
Iti s±sanava½se navaµµh±n±gatas±sanava½sakath±maggo
N±ma paµhamo paricchedo.