Etthac±ti-±d²su. Utu pańcavidho. Ajjhattasant±ne catujavasena catubbidho, bahiddh± sant±ne utujavasena eko. Tath± ±h±ropi pańcavidho. Tesu µhapetv± bahiddh±h±ra½ avases±na½ ajjhatta sant±ne r³pasamuµµh±pane viv±do natthi. Bahiddh±h±rassa pana ajjhattasant±ne r³pasamuµµh±pane viv±do atth²ti ta½ dassetu½ ettha c±ti-±dim±ha. Utu-oj±na½ viy±ti utu-oj±na½ ajjhattasant±ne r³pasamuµµh±pana½ viya. Aµµhakath±p±µhe. Dantavicuŗŗita½ pan±ti dantehi saŖkh±ditv± vicuŗŗa½ kata½ pana. Sittha½ti bhattacuŗŗasittha½. ݲk±p±µhe. S±ti bahiddh± oj±. NasaŖkh±ditoti na suµµhukh±dito. Tattakenap²ti mukheµhapitamattenapi. Abbhantarass±ti ajjhatt±h±rassa. Aµµha-aµµhar³p±ni samuµµh±pet²ti upatthambhanavasena samuµµh±peti, janana vasena pana ajjhattik±h±ro eva samuµµh±pet²ti adhipp±yo. Up±dinnak±ti ajjhatta sambh³t± vuccanti. Bahiddh± oj±pi r³pa½ samuµµh±peti yev±ti sambandho. Tena-utun±ti ajjhatta utun±. Sediyam±n±ti usm±piyam±n±. T±ya ca oj±y±ti ajjhatta oj±ya. Medasinehupacaya vasen±ti medakoµµh±sarasasineha koµµh±s±na½ va¹¹hanavasena. Itar±ni pana t²ŗir³pasamuµµh±n±ni. P±¼ip±µhe. Indriy±n²ti cakkh±d²ni indriya r³p±ni. Vih±roti sam±patti eva vuccati. Sam±patti cittena j±tatt± t±ni indriy±ni vippasanna n²ti katv± kasm± vuttanti pucchati. Upacaritatt±ti µh±n³pac±rena voharitatt±. Tesa½ na vanna½ti indriyar³p±na½. Nidhikaŗ¹ap±µhe. Sundaro vaŗŗo yass±ti suvaŗŗo. Suvaŗŗassa bh±vo suvaŗŗat±. Tath±sussarat±. Saroti ca saddo vuccati. Susaŗµh±na½ti aŖgapaccaŖg±na½ suµµhusaŗµh±na½. Sur³pat±ti sundarar³pak±yat±. Yath±ti yena-±k±rena saŗµhite sati. Tath± tena ±k±rena saŗµhit± hot²ti yojan±. Lahut±dittaye. Dandhatt±dikar±na½ dh±tukkhobh±na½ paµipakkhehi paccayehi samuµµh±t²ti viggaho. Etass±ti lahut±dittayassa vutt±. Tasm± eta½ lahut±dittaya½ kammasamuµµh±nanti vattabbanti adhipp±yo. Yamakesupi addh±paccuppanneneva gahitoti yassa cakkh±yatana½ uppajjati, tassa sot±yatana½ uppajjat²ti. Sacakkhuk±na½ asotak±na½ upapajjant±na½ tesa½ cakkh±yatana½ uppajjat²ti-±d²su upp±dav±re paµisandhivasena, nirodhav±re cutivasena addh±paccuppanna½va vuttanti adhipp±yo. Akammaj±na½ pavattik±le k±labhedo vuttoti. Kammavip±kaj± ±b±dh±ti vutta½ti v²thimuttasaŖgahe upacchedakakammad²paniya½ atthi v±ta samuµµhit± ±b±dh±. La. Atthi kammavip±kaj± ±b±dh±ti vutta½. T±ni upap²¼akupagh±taka kamm±nipi vipattiyo labham±n±ni eva khobhetv± n±n±b±dhe upp±dent²ti sambandho. Sar²re µhanti tiµµhant²ti sar²raµµhak±. Tadanugatik±ni eva hont²ti kammaj±d²nipi khubbhit±ni eva hont²ti adhipp±yo. Etena aµµhasu k±raŗesu yenakenacik±raŗena cakkhurog±dike ±b±dhe j±te tasmi½ aŖge pavatt±ni sabb±ni rogasamuµµh±n±ni ±b±dhabh±va½ gacchantiyeva. Eva½ santepi tappariy±pann±ni kammajar³p±ni tadanugatikabh±vena ±b±dhabh±va½ gacchanti, na ujukato kammavasen±ti d²peti. Kammasamuµµh±no ±b±dho n±ma natthi. Tath±pi aµµhasu ±b±dhesupi atthi v±tasamuµµh±n± ±b±dh±ti-±d²su viya atthi kammasamuµµh±n± ±b±dh±ti avatv± atthi kammavip±kaj± ±b±dh±ti vutta½. Tattha upap²¼ako pagh±takakamm±na½vasena uppanno yokocidh±tukkhobho suttantapariy±ye na kammavip±koti vuccatiyeva. Tato j±to yokoci ±b±dho kammavip±kajoti vuttoti. Sugambh²ramida½µh±na½. Suµµhuvic±retv± kathetabba½. Yatoti yasm± kammasamuµµh±n± b±dhapaccay±. La. Labbham±no siy±. Kevala½ so kammasamuµµh±no ±b±dho n±ma natth²ti yojan±. Avihi½s± kammanibbatt±ti mett±karuŗ±kammanibbatt±. Suvid³rat±yaceva nir±b±dh± hont²ti sambandho. Saŗµhitiy±ti dukkhobhan²ye visesanapada½. Hetupada½ v± daµµhabba½. Khobhetu½ dukkar± dukkhobhan²y±. K±ma½ti kińc±p²ti atthe nip±tapada½. Sesamettha suvińńeyya½. Vuccateti-±d²su. R³papaccayadhamm±na½ paccayakicca½ tividha½. Jananańca upatthambhanańca anup±lanańca. Tattha jananakicca½ janetabb±na½ j±tikkhaŗe eva labbhati. Sesadvaya½ pana µhitikkhaŗepi labbhati. BhaŖgakkhaŗe pana sabba½ paccayakicca½ natthi. Tattha jananakiccavasena vic±rento r³pajanak±na½ti-±dim±ha. Apic±ti-±d²su. T±sa½ti upacayasantat²na½, jarat± aniccat±nańca. Tes³ti kutoci samuµµh±nesu. Idha pana abhidhammattha saŖgahepana. Eva½ santep²ti paccayavisesena adissam±navisesatthepi. S±rataranti atis±rabh³ta½. Seyyoti seµµho.
R³pasamuµµh±n±nud²pan± niµµhit±.
169. Kal±payojan±ya½ SaŖkh±neti gaŗane. Ten±ti saŖkh±naµµhena ekasaddena dasset²ti sambandho. Piŗ¹²ti ekagghano. M³laµ²k±p±µhe. Upp±d±dippavattitoti upp±d±divasena pavattanato. It²ti tasm±. Up±d±r³p±ni tveva vuccanti. Eva½ vik±rapariccheda r³p±ni ca yojetabb±n²ti pańcavik±rar³p±ni kal±passeva copan±disabh±v± honti, na ekamekassa r³passa. Tasm± t±ni ekekasmi½ kal±pe ekek±ni eva honti. Paricchedar³pa½ pana kal±papariy±panna½ r³pa½ na hoti. Tasm± dvinna½ dvinna½ kal±p±na½ antar± ta½pi ekekameva hot²ti daµµhabba½. Catunna½ mah±bh³t±na½ nissayat± sambhavatoti ettha catunna½ mah±bh³t±na½pi lakkhaŗamattena n±natta½ hoti, pavattivasena pana ekagghanatt± saŖkh±naµµhenapi eko nissayoti vattabbameva. Evańhisati ekasaddassa attha calana½ natth²ti. Tena sadden±ti cittajasaddena. Att±na½ mocento adhipp±yen±ti ±ha. Therassa adhipp±yen±ti vutta½ hoti. Attano adhipp±ya½ dassento ettha pan±ti-±dim±ha. Tattha sadden±ti cittajasaddena. T±yav±c±y±ti vac²mayasadden±ti attho. Vińńatt²ti vińń±pana½ iccevattho. Vińń±pet²ti vińń±pito. Tassa bh±vo vińń±vitatta½. Vitakkavipph±rasaddo n±ma kassaci mahanta½ attha½ cintentassa sokavasena v± tuµµhivasena v± balavavitakko pavattati. So soka½ v± tuµµhi½ v± sandh±re tu½ asakkonto dut²yena saddhi½ mantento viya attano mukheyeva abyatta½ sadda½ katv± samud²rati. Pakatijano ta½ saddamatta½ suŗ±ti v± na v±suŗ±ti. Suŗantopi akkhara½ v± attha½ v± adhipp±ya½ v± na j±n±ti. Dibbasotena v± vijj±sotena v±suŗanto akkhara½pi attha½pi adhipp±ya½pi j±n±ti. J±nitv± eva½pi te mano, ittha½pi te manoti-±disati. Aya½ vitakkavipph±rasaddo n±ma. So vińńattirahito sotavińńeyyoti mah±-aµµhakath±ya½ vutto. SaŖgahak±ropana vac²mayasaddon±ma vińńattirahitoti v± asotavińńeyyoti v± natth²ti paµikkhipati. ¾gateti aµµhakath±su ±gate. Paccetabb±ti saddh±tabb±. ݲk±supanass±ti assasaccasaŖkhepassa dv²suµ²k±su. Akkharańca padańca byańjanańca attho c±ti dvando. Appańń±yam±n± akkharapadabyańjanatth± yass±ti viggaho. Andhadami¼±d²na½ti andhaj±tikadami¼aj±tik±d²na½ milakkh³na½. Ukk±sitasaddo ca khipitasaddo ca vamitasaddo ca cha¹¹itasaddo c±ti dvando. ¾disaddena t±dis± ugg±ra hikk±ra hasita rodit±dayo saŖgaŗh±ti. Sesametthasuvińńeyya½.
Kal±payojan±nud²pan± niµµhit±.
161. R³pappavattikkame. Napuggalavasena visesana½ hoti. Bh³mivasena visesana½ hoti. Tańca kho pavattik±lavasen±ti adhipp±yo. Etthac±ti-±d²su. Purimesu dv²su yon²su p±¼inayena veditabb±ti sambandho. Nikkhant±, iti tasm± aŗ¹aj±ti ca jal±buj±ti ca vuccanti. Katha½ aya½ nayo p±¼inayo n±ma hot²ti. P±¼iya½ aŗ¹akosa½ vatthikosa½ abhinibbhijja abhinibbhijja j±yant²ti vacanena aŗ¹ato jal±buto j±t± vij±t± nikkhant±ti attho vińń±yati. Aµµhakath±ya½ pana aŗ¹ej±t± jal±bumhij±t±ti vutta½. Gabbhapaliveµhan±sayo n±ma yena paliveµhito gabbho tiµµhati. Vibh±vanip±µhe ukka½sagati paricchedavasen±ti ukkaµµhappavattiniyamanavasena. Ukkaµµhanayavasen±ti vutta½ hoti. Abhir³passa kańń± d±tabb±ti ettha kańń± d±tabb±ti s±mańńato vuttepi abhir³passa purisass±ti vuttatt± kańń±pi abhir³pakańń± eva vińń±yati. Aya½ ukkaµµhanayo n±ma. Tattha t±ni sabb±n²ti-±d²su. T±nisabb±nipi cakkhu sota gh±na bh±va dvay±ni na omakena kammena labbhati. Ukkaµµhena kammena eva labbhat²ti adhipp±yo. VibhaŖgap±µhe. Sadd±yatana½ n±ma paµisandhik±le na labbhat²ti vutta½ ek±das±yatan±n²ti. Cakkhuvekallassa dasa, sotavekallassa apar±nidasa, cakkhu sotavekallassanava gabbhaseyyassavasena satt±yatan±ni. P±¼iya½ opap±ti kagabbhaseyyak±na½ eva vuttatt± p±¼iya½ avutta½pipan±ti vutta½. Avuttampi cakkh±divekalla½. Ańńamańńa½ avin±bh±vavuttit± vutt±ti katha½ vutt± yassa gh±n±yatana½ uppajjati, tassa jivh±yatana½ uppajjat²ti, ±mant±. Yassa v± pana jivh±yatana½ uppajjati, tassa gh±n±yatana½ uppajjat²ti, ±mant±ti-±din± vutt± peyy±lamukhena. ¾cariy±nandatthere na pana icchitanti sambandho. Jivh±vekallat±viy±ti jivh±vekallat±n±ma natthi viya. Gh±navekallat±pi atth²ti yutta½ti ettha p±¼iya½ agh±nak±na½ itth²na½ puris±na½ti ida½ m±tugabbhe gh±n±yatane anuppanneyeva puretarańca vant±na½ itthipuris±na½ vasena vutta½. Na gh±navekall±na½ atthit±y±tipi vadanti. Gabbhe sent²ti gabbhasay±. Gabbhasay± eva gabbhaseyy±. Pavattik±leti-±d²su. M³laµ²k±p±µhe. Oratoti paµisandhi½ up±d±ya vutta½. Ek±dasamasatt±he an±gateti vutta½ hoti. R³p±yatana½ nuppajjissati. No ca cakkh±yatana½ nuppajjissat²ti ida½ addh±paccuppannavasena vutta½. Tasm± paµisandhito paµµh±ya uppanna½ r³p±yatana½ y±vaj²va½pi uppannantveva vuccati. Na uppajjissam±nanti. Cakkh±yatana½ pana ek±dasamasatt±h± orato µhitassa na uppanna½. Tad± anuppannatt± ek±dasame satt±he sampatte uppajjissat²ti vattabba½ hoti. Pacchima bhavikatt± pana tadubhayampi bhavantare nuppajjissatiyev±ti. Gh±n±yatana½ nibbattet²ti gh±n±yatan±nibbattata½, kamma½. Tena kammena gahitappaµisandhik±na½. Idańca yadi tannibbattakena kammena paµisandhi½ gaŗheyyu½. Gh±n±yatane anuppanne antar± na k±laŖkareyyunti katv± vutta½. Tannibbattakena kammena paµisandhi½ gaŗhant±pi tato balavante upacchedakakamme ±gate sati. Gh±n±yatanuppattik±la½ apatv± antar± nak±laŖkaront²ti natthi. Cakkhugh±nesu vuttes³ti µ²k±ya½ vuttesu. Atthato siddh± ev±ti ek±dasamasatt±he uppann±ti siddh± eva. ædisesuµh±nes³ti sabh±va½ vic±re tu½ dukkaresu µh±nesu. Aµµhakath±yeva pam±ŗa½ k±tu½ yutt±ti adhipp±yo. Aµµhakath±p±µhe. Purima½ bhavacakka½ti avijj±m³laka½ vedan±vas±na½ bhavacakka½. Anupubbappavattid²panatoti yath± pacchime taŗh±m³lake bhavacakke upapattibhavappavatti½ vadantena bhavapaccay±j±t²ti eva½ ekato katv± vutt±, na tath± purime bhavacakke. Tattha pana saŖkh±rapaccay± vińń±ŗa½, vińń±ŗa paccay± n±ma r³panti-±din± anupubbappavattid²panato. So paµikkhittoyev±ti ±yatan±na½ kamato vinicchayaµµh±ne desan±kkamova yuttoti vatv± so uppattikkamo paµikkhitto.