Na hi p±pa½ kata½ kamma½, sajjukh²ra½va muccati;
dahanta½ b±lamanveti, bhasm± channova p±vakoti vutta½.
Sopana visu½ eko paramatthadhammotipi saªkhya½ nagacchati, anusayadh±tuyoviy±ti. Aya½ kammasamaªgit±n±ma. Sopana yad± attano anur³pe paccaye labhati. Tad± vipaccanatth±ya ok±sa½ karoti. Katha½ karot²ti. So ±sannamaraºassa sattassa att±na½v± paccupaµµh±peti. Attano nimitta½v± paccupaµµh±peti. Gatinimitta½v± paccupaµµh±peti. Soca satto ta½ amuñcam±no yadi gaºh±ti. Tad± ok±sa½ labhati. Aya½ upaµµh±nasamaªgit±n±ma. Ta½ amuñcitv± cutassapana cuti-anantarameva so kammasaªkh±to kriy± viseso visu½ eko sasampayutto paramatthadhammar±si hutv± eka½ bhava½ p³rayam±no vipaccati, eka½ bhava½ p³rayam±notica y±va t±yuka½ bhavaªgakicca½ chasu dv±resu ta½ ta½ dv±rikavip±kakicc±ni pariyos±ne cutikiccañca s±dhayam±noti attho. Tattha purim± tisso samaªg²t± taruº± vatth±n±ma honti. Pacchim± vip±kasamaªg²t± pariºat±vatth±n±m±ti veditabb±. Iti vipaccant²ti vip±k±ni mudutaruº±vattha½ atikkamitv± pariºak±vatthasaªkh±ta½ vipakkabh±va½ ±pajjant²ti evamettha attho veditabbo. Evañca katv± p±¼iya½ kusal±kusalakammasamuµµh±n±na½pi kaµatt±r³p±na½ vip±kapade aggahaºa½ hot²ti. T±nihi kammasant±nato visu½ siddhatt± visu½ kammato j±t±niyeva n±ma honti, navipakk±ni n±m±ti. Añña½hi ar³padhamm±na½ sant±na½. Añña½ r³padhamm±nanti. Ayamettha vip±kapade paramatthad²pan±. Yepana ar³pabh±vena s±rammaºabh±venaca kammena sadisa t±matta½ gahetv± ar³padhamm±nameva vip±katta½ s±dhenti. Tesa½ vip±kasaddo ar³padhammesu ru¼h²vasena pavattoti ±pajjat²ti. Yañca tattha s±lib²janibbattesu n±¼apattapupphaphalesu b²jasadis±na½ phal±nameva s±liphalas±lipakkan±ma½ siddha½ viy±ti upama½ dassenti, s±pi nasameti. Na hi phal±nipi taruºak±le p±kan±ma½ labhanti. Naca n±¼apattapupph±nipi pariºatak±le p±kan±ma½ nalabhant²ti. T±ni pihi tad± n±¼a½ pakka½, patta½ pakka½, puppha½ pakkanti na navuccant²ti. Sukhayat²ti sukha½, sampayuttadhamme ta½samaªg²puggala½v± laddhas±ta½ karot²ti attho. 34. Suµµhuv± khanati k±yikadukkha½. Sukhenaca khamitabba½. Sukara½ ok±sad±na½ etass±tiv± sukha½. Kusalassa vip±k±ni sampayutta hetuvirahato ahetuk±nic±ti kusalavip±k± hetuka citt±ni. [36] Vibh±vaniya½ pana Pubbakammasahaj±tena nibbattakahetun±pi idha vip±kassa sahetukat±pasaªgokato. So na sundaro. Na hi abhidhamme katthaci pubbakammasahaj±tena nibbattakahetun± vip±kassa sahetuk±hetukat± sambhavon±ma atthi. Asatica sambhave byabhic±rassapi abh±vato so pasaªgo niratthakov±ti. Tattha byabhic±rass±ti pasaªgassa iccevattho. Etthaca akusalavip±k±na½ saya½ aby±katadhammatt± lobh±d²hi akusalahet³hica saya½ akusalavip±katt± alobh±d²hi anavajjahet³hica sahetukat± sambhavo natthi. Asati ca ta½ sambhave tesa½ ahetukabh±vo abyabhic±royeva hot²ti tattha ahetukaggahaºa½ na kata½. Kusalavip±k±na½ pana saya½ kusalavip±katt±yeva alobh±d²hi kusal± by±katayog²hi anavajjahet³hi sahetukat± sambhavo atthiyeva. Satica tasmi½ sambhave tesa½ ahetukabh±vo byabhic±rasahito hot²ti tattheva ahetukaggahaºa½ katanti daµµhabba½. 35. Cakkh±dike pañcadv±re uppanna½ ±vajjana½ pañcadv±r±vajjana½, tañhi pañcadv±re ghaµµita½ ±rammaºa½ gahetv± ±vajjana½ uppajjat²ti. Bhavaªgasaªkh±te manodv±re uppanna½ ±vajjana½ manodv±r±vajjana½. Tañhi tasmi½ ±p±ta½ ±gacchanta½ ±rammaºa½ gahetv± ±vajjanta½ pavattat²ti. Etthaca manodv±ranti sakala½ bhavaªgacitta½ daµµhabba½. [37] Ya½pana µ²k±ya½
T±va “manodv±ranti ettha ±vajjanassa anantara paccayabh³ta½ bhavaªgacitta½ manoti vuccati. Tadeva dv±ra½ ±vajjanajavan±di thicitta pavattiy± mukhatt±”ti vutta½.
Yañca vibh±vaniya½
“¾vajjanassa anantara paccayabh³ta½ bhavaªgacitta½ manodv±ra½, p²thicitt±na½ pavattimukhabh±vato”ti vutta½. Ta½ sabba½pi na yujjatiyeva.
Yadihi yassa bhavaªgassa anantara½ v²thicitt±ni pavattanti. Tadeva ekantena tesa½ pavattimukhatt± manodv±ra½n±ma hoti. Na tato purim±n²ti ayamattho siy±. Evañcasati yesu cakkh±d²su r³p± d²na½ ghaµµitatt± ±vajjan±d²ni v²thicitt±ni pavattanti. T±neva ekantena tesa½ pavattimukhatt± dv±r±nin±ma honti. Na tato aññ±n²ti ayamattho ±pajjati. Naca t±ni cakkh±d²ni n±ma atthi. Y±ni cakkh±d²ni dv±rar³p±nin±ma na hont²ti. Sabbameta½ upari dv±ra saªgahe ±vibhavissat²ti. Hasana½ hasita½. Mukhassa pahaµµh±k±rappavatti. Ta½ upp±deti janet²ti hasitupp±do. Ta½v± upp±denti kh²º±sav± eten±ti hasibhupp±do. Ta½v± uppajjati eten±ti hasitupp±do. So-eva cittanti sam±so. Kh²º±sav±na½ ano¼±rikesu ±rammaºesu yena cittena sita½ p±tukaronti, tasseta½ n±ma½. Na hi kh²º±sav± lokiya mah± jan±viya rajjan²y±di bh±vena o¼±rikesu hasaniya vatth³su hasant²ti. ݲk±su pana citta½ apekkhitv± hasitupp±danti niddiµµha½ siy±ti. Vuttanayena ahetuk±nica t±ni vipaccana vip±kupp±dana kiccarahitatt± ta½ ta½ kriy±mattabh³t±ni citt±nic±ti ahetukakriyacitt±ni. Etthaca v²thimuttacitt±ni kiccadubbalatt± pañcaviññ±º±ni vatthudubbalatt± sampaµicchan±d²nica kiccaµµh±nadubbalatt± attano uss±hena vin± kevala½ vipaccanamattena pavattant²ti t±ni sabb±ni vip±k±ni-eva honti. Y±nipana balavakiccatt± attano uss±hena pavattanti. ¾yati½ca vip±kupp±danattha½ uss±hasahit±ni honti. T±ni kusal±kusal±nin±ma honti. Y±ni pana citt±ni vipaccanamatta½ atikkamma attano uss±heneva pavattanti. Tesu ±vajjanadvaya½ vip±kasant±nato laddhapaccayatt± thoka½ dubbalabh±vato itar±nica nir±nusayasant±ne pavattatt± sabbaso vip±kupp±danattha½ uss±harahit±ni-eva hont²ti t±ni sabb±ni kriy±nin±ma j±t±n²ti daµµhabba½. 36. Id±ni ±dito paµµh±ya vedan±vic±raº± vuccati. Tath±hi cakkhuviññ±º±d²na½ t±va vatth³nica ±rammaº±nica up±d±r³p±neva honti, up±d±r³p±nañca vicupiº¹ak±na½viya aññamaññasaªghaµµana½ dubbalamev±ti t±ni iµµhe aniµµheca ±rammaºe upekkh± sahagat±neva hont²ti. K±yaviññ±ºassapana ±rammaº±ni mah±bh³t±ni hont²ti yath± adhikaraºimatthake thapita½ picupiº¹aka½ ayok³µena paharant±na½ ayok³µassa picupiº¹aka½ atikkamma akhikaraºighaµµana½ balavatara½ hoti. Tath± tesa½ ±rammabh³t±na½ k±yavatthu½ atikkamma k±yanissaya bh³tesu saªghaµµana½ balavatara½. Tasm± k±yaviññ±ºa½ iµµhe sukhasahagata½ aniµµhe dukhasahagata½ hot²ti. Sampaµicchanacitta½pana sabbadubbal±na½ pañcaviññ±º±na½ anantara½ uppajjat²ti nicca½ dubbala½ hutv± sabbattha upekkh±sahagatamev±ti. Vibh±vaniya½ pana asam±nanissaye hi tehi laddhapaccayat±vasena ayamattho vibh±vito, sant²raºa½pana saya½pi balavavatthu½ niss±ya pavattati. T±disenaca balavavatthunissayena purimacittena laddhapaccaya½ hot²ti thoka½ balava½ hoti. Tasm± ta½ kusalavip±ka½ iµµhe upekkh±sahagata½ abhi-iµµhe somanassasahagata½ hoti. Akusalavip±ka½pana aniµµhepi abhi-aniµµhepi upekkh±sahagatameva hoti. Kasm± itice. Yadihi ta½ ati-aniµµh±rammaºavasena vedan± bhedayutta½ siy±. Dukkhenav± domanassenav± yutta½ siy±. Tattha dukkhena t±va na yujjati, kasm±, ekantak±yikatt± dukkhass±ti. Domanassenapi na yujjati. Kasm±, paµighena paµihaññatt±-eva domanassabh±va½ patt± domanassavedan± paµighena vin± nappavattat²ti. Ekant±kusalabh³tena paµighena niccayogino domanassassa aby±katesu asambhavatoti. ¾vajjanadvaya½pana sant²raºatopi thoka½ balava½ hoti. Vip±k±nañhi pavattitu½pi attano uss±habala½n±ma natthi. Balavantehipana kamm±dipaccayehi j±t±ni balavant±nin±ma honti. Dubbalehi j±t±ni dubbal±ni n±m±ti. Eva½ santepi ta½ ±vajjanadvaya½ kamm±nubh±vatoca muccitv± vip±kasant±natoca paccaya½ gahetv± uµµhitatt± dubbalameva hot²ti sad±pi upekkh±sahagatamev±ti. [38] Vibh±vaniya½ pana
Pañcadv±r±vajjana½ pubbe kenaci aggahite ±rammaºe ekav± rameva pavattatt± manodv±r±vajjanañca visadisacittasant±napar±vattanavasena by±p±rantaras±pekkhatt± ±rammaºarasa½ adhimattato anubhavitu½ nasakkot²ti sabbatthapi majjhatta vedan±yuttamev±ti vutta½. Tattha by±p±rantaras±pekkhatt±ti ida½ na yujjati.
Na hi citt±na½ balavadubbalat±viseso-attanopacch± pavattassa cittassa vasena sakk± vattu½. Attanopana paccayehi-eva so sakk± vattunti. Itarath± sant²raºassapi by±p±rantaras±pekkhat± siy±. Ta½pi hi visadisacittasant±na½ attan±para½ vatteti yev±ti. 37. Im±ni citt±ni attano pakati paccayagaºasam±yoge sati nuppajjant²ti natthi. Tasm± asaªkh±rik±nev±ti vadanti. M³laµ²k±ya½ pana vip±kuddh±re–
Ahetukavip±k±na½ aparibyattakiccatt± sasaªkh±rika kamma viruddho asaªkh±rikabh±vopi natthi. Asaªkh±rikakammaviruddho sasaªkh±rikak±vopi natthi. Tasm± tesa½ ubhayakammenapi uppatti therena anuññ±t±ti vutta½.
Etena tiººa½ kriyacitt±na½pi tadubhayabh±v±bh±vo vutto hoti. T±nipihi aparibyattakicc±niyev±ti. Athav±. R³padassa na saddassavan±d²ni satt± kad±ci attano icch±ya karonti. Kad±ci parehi uss±hit± karont²ti paccakkhatova siddhameta½. Tattha yad± attano icch±ya karonti. Tad± pañcadv±r±vajjan±d²ni sabb±ni v²thicitt±ni asaªkh±rik±nin±ma honti. Yad± parehi uss±hit± karonti. Tad± sasaªkh±rik±nin±ma honti. Dv±ra vimuttesupana dv²su upekkh±sant²raºesu aµµhamah±vip±kesuviya vattabbo. Iti sabb±ni ahetukacitt±ni tena pariy±yena saªkh±rabhedena pacceka½ bhinn±ni-eva honti. Eva½ santepi apari byattakiccatt±yeva tesa½ saªkh±rabhedo p±¼iya½ navuttoti veditabbo. 38. Yasm±pana hetuyon±ma mahantadhamm± honti. Tasm± te dubbalakammanibbattesu dubbalavatthukiccaµµh±nesuca imesu cittesu nuppajjanti. Tattha sabba½ p±pakamma½ vikkhepayutta½ saya½pi cañcalati dubbala½ hoti. Tasm± ta½ kappaµµhitika½pi sam±na½ k±lantare hetuyutta½ vip±ka½ janetu½ nasakkoti. Tihetukakamma½pi sam±na½ dubbalesu cakkh±divatth³suca dassan±d²su kiccaµµh±nesuca hetuyutta½ vip±ka½ janetu½ nasakkoti. ¾vajjanahasanakicc± nica dubbalakicc±ni-eva honti. Tasm± im±ni sabb±ni sampayuttaheturahit±ni j±t±n²ti daµµhabba½. 39. Sabbath±p²ti padassa attho heµµh± vuttanayeneva veditabbo. [39] Vibh±vaniya½ pana
Sabbath±p²ti akusalavip±ka kusalavip±ka kriyabhede n±ti vutta½. Ta½ na sundara½.
Sohi bhedo iccevanti imin±va gahitoti. Saªgahag±th±ya½ akusalavip±k±ni vatthukiccabhedena satta, puññap±k±ni vatthukiccavedan±bhedena aµµhadh±, kriyacitt±ni kiccadv±rabhedena t²º²ti ahetukacitt±ni aµµh±rasa hont²ti yojan±. Etthaca puññap±kesu vedan±bhedopi vattabbo. Itarath± sant²raºassa abhedo siy±. Tath± kriy±su dv±rabhedopi vattabbo. Aññath± ±vajjanassa abhedo siy±ti. ݲk±supana so na vuttoti.