Sandhividh±na
Atha sandhividh±na½ d²piyate. Lopo, d²gho, rasso, vuddhi, ±deso, ±gamo, dvibh±vo, vipall±so.
Lopar±si
26. Saro lopo sare [ka. 12; r³. 13; n². 30]. Luppat²ti lopo. Sare pare sar³po v± asar³po v± pubbo saro lopo hoti. Sar³pe t±va– Avaººe-lokaggo [apa. thera 1.12.57], bhav±savo, [dha. sa. 1102] avijj±savo [dha. sa. 1102], avijj±nusayo [vibha. 949]. Ivaººe-munindo, mun²rito, varav±d²rito, itthindriya½ [vibha. 219]. Uvaººe-bah³pak±ro [j±. 1.22.588], bahuk± ³mi bah³mi, sarabhuy± ³mi sarabh³mi, sarabhuy± udaka½ sarabh³daka½. Asar³pe– Sotindriya½ [vibha. 219], k±mup±d±na½, bhavesan± [d². ni. 3.305], bhavogho [dha. sa. 1156], so tuºhassa [p±r±. 381], diµµh±nusayo [vibha. 949], diµµhup±d±na½, diµµhekaµµha½, diµµhogho [dha. sa. 1156], mudindriya½ [mah±va. 9], putt± matthi [dha. pa. 62], urassa dukkho [p±ci. 402], asantettha na dissanti [dha. pa. 304] icc±di.
Iti pubbalopar±si.
27. Paro kvaci [ka. 13; r³. 15; n². 31]. Pubbasaramh± sar³po v± asar³po v± paro saro kvaci lopo hoti. Sar³pe t±va– Ta½ kad±ssu bhavissati [j±. 2.22.144 ±dayo; ta½ kudassu], kud±ssu n±ma dummedho, dukkhassanta½ karissati [dha. pa. 376], yad±ssa s²la½ paññañca [j±. 2.22.1474], tad±ssu kaºha½ yuñjanti [j±. 1.1.29] -kaºhanti mah±kaºhagoºa½, taºh±ssa vippah²n±, m±ssu kujjha rathesabha, satthah±raka½ v±ssa pariyeseyya [p±r±. 167, 171], ±gat±ttha tumhe, sotuk±m±ttha tumhe, m±yyo evar³pamak±si, papa½ avindu½ [j±. 1.1.2] -pava¹¹ha½ ±pa½ labhi½s³tyattho, n±la½ kaba¼a½ pad±tave [j±. 1.1.27] -pa+±d±taveti chedo, gaºhituntattho, ruppat²ti r³pa½, bujjhat²ti buddho-d²gho, agg²va tappati, itth²va gacchati, nad²va sandati, m±tupaµµh±na½, pitupaµµh±na½, yete dhamm± ±dikaly±º± [c³¼ava. 399] icc±di. Asar³pe– Itissa [p±ci. 465], itipi [p±r±. 1], assamaº²si [p±r±. 135], akataññ³si [dha. pa. 383], vandeha½, soha½, yassad±ni [mah±va. 242], ch±y±va anap±yin² [dha. pa. 2], m±disesu kath±va k±, kinnum±va samaºiyo madhuv± maññati b±lo [dha. pa. 69], cakkhundriya½ [vibha. 219], dveme bhikkhave dhamm± [a. ni. 2.3], tayome bhikkhave dhamm± [a. ni. 3.17] icc±di. Kvac²ti ki½? Katam± c±nanda aniccasaññ± [a. ni. 10.60].
Iti paralopar±si.
28. Na dve v±. Dve pubbaparasar± kvaci lop± na honti v±. Appam±do amata½ pada½ [dha. pa. 21], ko ima½ pathavi½vicessati [dha. pa. 44]. Kvacitveva? Sotindriya½ [vibha. 219], cakkhundriya½ [vibha. 219], V±ti ki½ Koma½ vasali½ par±masissati. Ito paµµh±ya y±vasandhikaº¹±vas±n± yuttaµµh±nesu sabbattha kvacisaddo, v±saddo ca vattante. Tattha kvacisaddo n±n±payoga½ dasseti. V±saddo ekapayogassa n±n±r³pa½ dasseti. Lopanisedho. 29. Parasarassa. Niggah²tamh± parasarassa kvaci lopo hoti v±. Tva½si [pe va. 47; j±. 2.22.764], canda½va vimala½ suddha½ [dha. pa. 413; su. ni. 642], cakka½va vahato pada½ [dha. pa. 1], hala½d±ni pak±situ½ [mah±va. 8], kinti vadeyya½, c²varanti, pattanti, bhikkhunti.
Iti saralopar±si.
30. Sa½yog±di lopo. Sa½yogassa ±dibh³to byañjano kvaci lopo hoti v±. Puppha½s± uppajjati [p±r±. 36]– idha pubbasuttena saralopo, eva½sa te ±sav± pah²n± honti [ma. ni. 1.24], sace bhutto bhaveyy±ha½, s±j²vo garahito mama [mi. pa. 6.1.5] - assa+±j²voti chedo, bhaveyy±ti attho. T²su byañjanesu sar³p±na½ dvinna½ ±dibyañjanassa lopo– agy±g±ra½ [p±ci. 326], agy±hito, vutyassa, vity±nubh³yate, ekasata½ khaty± [j±. 2.22.594], ratyo, raty±, ratya½, sakv±ha½ m±risa dev±namindo [sa½. ni. 1.268], icc±di. Sar³p±nanti ki½? Titthy± puthuso vadanti [su. ni. 897], catutthyanta½, chaµµhunta½, cakkhv±b±dha½, vatthvettha.
Iti byañjanalopar±si.
31. Lopo. Niggah²tassa kvaci lopo hoti v±. Sare pare t±va– Ev±ha½ cintayitv±na [bu. va½. 2.27], pupphad±na½ ad±saha½-ad±si½+ahanti chedo, bindulopo, puna pubbasaralopo, tuyhatth±ya mah±muni, tuyheveta½ dukkaµa½ [d². ni. 2.178], t±s±ha½ santike [p±ci. 709], tes±ha½ eva½ vad±mi, pañcanneta½ dhamm±na½ adhivacana½, channeta½ dhamm±na½ adhivacana½, samaºa tveva pucch±mi [j±. 2.22.253 samaºa teva], br±hmaºa tveva pucch±mi [j±. 2.22.258 br±hmaºa teva] -tva½+ev±ti chedo, vid³naggamiti. Byañjane pare– Ta½ tuyham³le paµidesemi. G±th±ya½– Ariyasacc±nadassana½ [khu. p±. 5.11], eta½ buddh±na s±sana½ [dha. pa. 183], khandh±nañca paµip±µi, dh±tu-±yatan±na ca [dha. sa. aµµha. nid±nakath±]. M±game pare– Garu¼o urag±miva [j±. 1.4.124 supaººo], dhammo arahat±miva [d². ni. 2.348], ±loko passat±miva [su. ni. 769], bako kakkaµak±miva [j±. 1.1.38], nabha½ t±rakit±miva [j±. 2.22.1989 t±r±cit±miva], paduma½ hatthagat±miva [j±. 2.22.2336] -etesu m±game bindulopo, byañjane pubbasarad²gho ca. Tath± sa½upasaggassa bindulope antasarad²gho– S±r±go, s±ratto, avis±h±ro, s±rambho, s±raddho, s±keta½ nagara½, s±dh±raºa½, sa½ assa atth²ti s±m². Sam±se tumantamhi nicca½– Kattuk±mo, gantuk±mo icc±di.
Iti bindulopar±si.
32. Sy±dilopo pubbassekassa. Vicch±ya½ ekassa vibhatyantassa padassa dvitte kate pubbapadassa sy±dilopo hoti. Ekeka½, ekek±ni, ekekena, ekekassa icc±di. M±game– Ekameka½, ekamek±ni icc±di.
Iti sy±dilopar±si.
Appavidh±namuccate. 33. Tadamin±d²ni [ca½. 5.2.1.27; p±. 6.3.109; mu. 2.34; k±. 2.27]. Mah±vuttisuttamida½, tadamin±d²ni padar³p±ni imin± nip±tanena sijjhant²ti attho. Saralopo byañjane– L±bu=al±bu pidh±na½=apidh±na½, dv±ra½ pidahitv±=apidahitv±, gini=aggini, ratna½=ratana½, nh±na½=nah±na½, asn±ti=asan±ti, hanti=hanati, hanti kuddho puthujjano [a. ni. 7.64], phala½ ve kadali½ hanti [a. ni. 4.68], sakk±ro k±purisa½ hanti. Katthaci bahuvacanampi dissati. Vikkosam±n± tibb±hi, hanti nesa½ vara½ vara½ [j±. 2.22.2370]. Ivaººalope– ¾r±marukkhacety±ni=cetiy±ni [dha. pa. 188], athatthekasata½ khaty± [j±. 2.22.594] =khattiy±, tithy± puthuso vadanti [su. ni. 897]. Tithy± puthuso niviµµh± [su. ni. 898] =titthiy±. Viddhasto=viddha½sito, utrasto=utr±sito, sneho=sineho, klesavatth³ni=kilesavatth³ni, kriy±=kiriy±, plavanti=pilavanti. Uvaººalope– Paddh±ni=padum±ni, usm±=usum± icc±di. Sa½yog±dibyañjanalopo ca– Putt±nañhi vadho dukho, m±tigho labhate dukha½, appass±d± k±m± dukh±, natthi k±mapara½ dukha½ [j±. 2.19.118], sekho=sekkho, apekh±=apekkh±, upasampad±pekho=upasampad±pekkho [mah±va. 70] icc±di. Sarena saha byañjanalopo– Paµisaªkh± yoniso [a. ni. 6.58], akkh±ti=akkh±yati, gandha½ gh±ti=gh±yati, abhiññ±=abhiññ±ya, pariññ±=pariññ±ya, adhiµµh±=adhiµµh±ya, patiµµh±=patiµµh±ya, ±v²kat± hissa ph±su [mah±va. 134] assavanat± dhammassa parih±yanti [mah±va. 8], vip±ko tad±rammaºat± uppajjati [paµµh±. 3.1.98], das±haparamat± dh±retabba½ [p±r±. 462], n±ya½ br±hmaºabhojanatth±, tilodano hehiti [j±. 1.8.1], visasenova g±rayho, yassatth± rukkharopak± [j±. 1.3.54] =visasenov±ti eva½n±mako r±j± eva, yassatth± d³ram±yanti [j±. 1.3.28]– yass±ti udarassa, pitu atth± candavat² [j±. 1.9.66], up±d±r³pa½, anup±d± vimutto, saddh±pabbajito, upanidh±paññatti. Sa½vidh±vah±ro, y±ti=y±yati, v±ti=v±yati, nibb±ti=nibb±yati, nibbanti=nibb±yanti, pah±ti=pah±yati, sappatisso=sappatissayo, suhado=suhadayo=sabbattha yalopo, Mukharo=mukhakharo, v±c±karaºo=v±kkaraºo, v±c±patho=byappatho=v±ssa byatta½, rassattañca, eva½ by±kho=eva½ viya kho=vissa byatta½, d²gho ca yalopo ca. Lolupo, momuho, kukkuco, susukho, roruvo-icc±d²su pana atisayatthad²panattha½ padadvitta½ katv± pubbapadesu akkharalopo. Padalopo ±dimajjhantesu– Datto=devadatto, assehi yutto ratho=assaratho, r³pabhavo=r³pa½, ar³pabhavo=ar³pa½ icc±di.
Lopar±si niµµhito.