R±j±diyuv±digaºar±si
132. R±j±diyuv±d²h± [ka. 189; r³. 113; n². 390-1]. R±j±d²hi yuv±d²hi ca sissa ± hoti. R±j± gacchati. 133. Yonam±no [ka. 190; r³. 114; n². 392]. R±j±d²hi yuv±d²hi ca yona½ ±no hoti v±. R±j±no. V±ti ki½? Caturo ca mah±r±j±. Bho r±ja, bho r±j±, bhonto r±j±no. 134. Va½mh±naª [ka. 188; r³. 115; n². 393]. R±j±d²na½ yuv±d²nañca ±naª hoti v± a½mhi. R±j±na½, r±ja½, r±j±no, caturo ca mah±r±je [pe va. 11]. 135. N±sm±su raññ± [ka. 137, 270; r³. 116, 120; n². 316, 542]. N±, sm±su r±jassa raññ± hoti v±. Raññ±, r±jena. 136. R±jassi n±mhi [n². 316]. N±mhi r±jassa i hoti. R±jin±. 137. Suna½hisvu [ka. 169; r³. 117; n². 357]. Su na½, hisu r±jassa uhoti v±. R±j³hi, r±j³bhi, r±jehi, r±jebhi. 138. Raññoraññassar±jino se [ka. 139; r³. 118; n². 314]. Separe savibhattissa r±jassa rañño, raññassa, r±jino honti v±. Rañño, raññassa, r±jino. V±ti ki½? R±jassa. R±j³na½, r±j±na½. 139. R±jassa rañña½ [ka. 136; r³. 119; n². 315]. Na½mhi r±jassa rañña½ hoti v±. Rañña½, r±jasm±, r±jamh±, raññ±, r±j³hi, r±j³bhi, r±jehi, r±jebhi, rañño, raññassa, r±jino, r±jassa v±, r±j³na½, r±j±na½, rañña½. 140. Smi½mhi raññer±jini [ka. 138; r³. 121; n². 317]. Smi½mhi savibhattissa r±jassa raññe, r±jini honti v±. Raññe, r±jini, r±jasmi½, r±jamhi, r±j³su, r±jesu. 141. Sam±se v±. Sam±saµµh±ne sabbe te ±des± vikappena honti. Catt±ro mah±r±j± [d². ni. 2.336], catt±ro mah±r±j±no [a. ni. 3.37], devar±j±na½, devar±ja½, devar±j±no, devar±je, catt±ro ca mah±r±je maºimhi passa nimmita½ [j±. 2.22.1394], k±siraññ±, k±sir±jena, devar±j³hi, devar±jehi, k±sirañño, k±sir±jassa, devar±j³na½, devar±j±na½…pe… k±siraññe, k±sir±je, devar±j³su, devar±jesu. Mah±vuttin± r±jato yona½ ino hoti, “samantap±s±dik± n±ma, so¼as±si½su r±jino, ek³nati½se kappamhi, ito so¼asar±jino [apa. thera 1.12.54-55 (ek³nati½sakappamhi, ito so¼asar±j±no)], kusar±ja½ mahabbala½ [j±. 2.20.67], s±lar±ja½va pupphita½ [apa. thera 1.42.86], u¼ur±ja½va sobhita½, caturo ca mah±r±je [pe va. 11], yudhañcayo anuññ±to, sabbadattena r±jin± [j±. 1.11.81], tad± ad±si ma½ t±to, bimbis±rassa r±jino [apa. ther². 2.2.326], nikkhamante mah±r±je, pathav² sampakampatha” icc±d²ni p±¼ipad±ni. Brahm±, brahm±no, bho brahma, bho brahm±. ‘Ghabrahm±ditve’ti gassa etta½, bho brahme, bhonto brahm±no, brahm±na½, brahma½, brahm±no. 142. N±mhi [ka. 198; r³. 123; n². 410]. N±mhi brahmassa uhoti v±. Brahmun±, brahmena, brahmehi, brahmebhi. 143. Brahmassu v± [ka. 198; r³. 123; n². 410]. Sa, na½su brahmassa u hoti v±. 144. Jhal± sassa no [ka. 117; r³. 124; n². 292]. Jha, lato sassa no hoti. Brahmuno, brahmassa, brahm³na½, brahm±na½. 145. Sm± n±va brahm± ca [ka. 270; r³. 120; n². 542]. Att±’tumehi ca brahmato ca sm±ssa n± viya r³pa½ hoti. Brahmun±, brahmasm±, brahmamh±, brahmuno, brahmassa, brahm³na½, brahm±na½. ‘Kamm±dito’ti suttena smi½no ni hoti, brahmasmi½, brahmamhi, brahmani, brahme, brahmesu. Att±, att±no, bho atta, bho att±, bhonto att±no, att±na½, atta½, att±no. ‘N±sseno’ti vikappena n±ssa enatta½, attan±, attena. 146. Suhisvanaka [ka. 211; r³. 126; n². 439;. Suhisunaka (bah³su)]. Su, hisu att±’tum±na½ anto anaka hoti. Attanehi, attanebhi, attehi, attebhi. 147. Nott±tum± [ka. 213; r³. 127; n². 440]. Att±’tumato sassa no hoti. Attano, attassa, att±na½, attasm±, attamh±, att±, attan±, attanehi, attanebhi, attehi, attebhi, attano, attassa, att±na½, attasmi½, attamhi, attani, atte, attesu, attanesu. Sam±se pana puris±dir³pa½ hoti, pahito att± eten±ti pahitatto, pahitatt±, pahitatta½, pahitatte, pahitattena, pahitattehi, pahitattebhi, pahitattassa, pahitatt±na½, pahitattasm±, pahitattamh±, pahitatt±, pahitattehi, pahitattebhi, pahitattassa, pahitatt±na½, pahitattasmi½, pahitattamhi, pahitatte, pahitattesu. ¾tum± ±tum±no, ±tum±na½, ±tuma½, ±tum±no, ±tuman±, ±tumena, ±tumanehi, ±tumanebhi, ±tumano, ±tumassa, ±tum±na½ icc±di. Sakh± tiµµhati. 148. ¾yo no ca sakh± [ka. 191; r³. 130; n². 394]. Sakhato yona½ ±yo ca no ca honti v± ±no ca. Sakh±no, sakh±yo. 149. Non±sesvi [ka. 194; r³. 131; n². 407]. No, n±, sesu sakhantassa i hoti v±. Sakhino. Suttavibhattena ttapaccayamhi itta½, “sakhitta½ kareyya, sakhitta½ na kareyy±”ti [therag±. 1017 (sakhita½)] p±¼². 150. Yosva½hism±na½sv±raª [ka. 195-6; r³. 133-4; n². 408-9; yosva½hisuc±raª (bah³su)]. Yosu a½, hi, sm±, na½su sakhantassa ±raªa hoti. ‘Ýoµe v±’ti suttena ±r±desato yona½ kamena µo, µe honti. Sakh±ro tiµµhanti. ‘Ghabrahm±ditve’ti gassa vikappena etta½, bho sakha, bho sakh±, bho sakhe, hare sakh± kissa ma½ jah±si [j±. 1.6.94]. “Sakhi, sakh²ti dvaya½ itthiya½ siddhan”ti vuttiya½ vutta½. Bhonto sakh±no, bhonto sakh±yo, bhonto sakhino, bhonto sakh±ro, sakh±na½, sakh±ra½, sakha½, sakh±no, sakh±yo, sakhino, sakh±re, sakh±ro, sakhin±, sakh±rena, sakhena, sakh±rehi, sakh±rebhi, sakhehi, sakhebhi, sakhissa, sakhino, sakh±r±na½, sakh±na½. 151. Sm±na½su v± [ka. 194, 170; r³. 120, 131; n². 407, 542]. Sm±, na½su sakhantassa i hoti v±. Sakh²na½, sakhism±, sakhimh±, sakh±, sakhin±, sakh±rasm±, sakh±ramh±, sakh±r±, sakh±rehi, sakh±rebhi, sakhehi, sakhebhi, sakhissa, sakhino, sakh±r±na½, sakh±na½, sakh²na½. 152. Ýe smi½no [ka. 192; r³. 135]. Sakhato smi½no µe hoti. Niccatthamida½ sutta½. Sakhe, sakh±resu, sakhesu. “Net±dis± sakh± honti, labbh± me j²vato sakh±”ti [j±. 1.7.9] p±¼i. Puris±dinayena yona½ vidhi. Sam±se pana sabba½ puris±dir³pa½ labbhati, “sabbamitto sabbasakho, p±pamitto p±pasakho”ti [d². ni. 3.253] ca p±¼i. P±pasakho, p±pasakh±, p±pasakha½, p±pasakhe, p±pasakhena, p±pasakhehi, p±pasakhebhi…pe… p±pasakhasmi½, p±pasakhamhi, p±pasakhe, p±pasakhesu. Yuv± gacchati. 153. Yona½ none v± [ka. 155, 157; r³. 137, 140; n². 335, 343]. Yuva, pum±d²hi paµham±, dutiy±yona½ kamena no, ne honti v±. 154. Non±nesv± [ka. 157; r³. 140; n². 343]. No, n±, nesu yuv±d²na½ anto ± hoti v±. Yuv±no, yuv±n±, yuv±, he yuva, he yuv±, he yuv±no, he yuv± v±, yuv±na½, yuva½, yuv±ne, yuve, yuvena, yuv±n±. 155. Yuv±d²na½ suhisv±naª [ka. 157; r³. 140; n². 337-9, 343]. Yuva, pum±d²na½ anto ±naª hoti v± su, hisu. Yuv±nehi, yuvehi, yuv±nebhi, yuvebhi, yuvassa. 156. Yuv± sassino. Yuvato sassa ino hoti v±. Yuvino, yuv±na½, yuvasm±, yuvamh±. 157. Sm±smi½na½ n±ne [ka. 156-7-8; r³. 140-2-3]. Yuva, pum±d²hi sm±, smi½na½ n±, ne honti v±. ‘Non±nesv±’ti n±mhi ±tta½. Yuv±n±, yuv±nehi, yuv±nebhi, yuvehi, yuvebhi, yuvassa, yuvino, yuv±na½, yuvasmi½, yuvamhi, yuve, yuv±ne, yuv±nesu, yuvesu. R³pasiddhiya½ pana “maghava, yuv±d²namantassa ±n±deso hoti v± sabb±su vibhatt²s³”ti [r³. 140; n². 343] vutta½. Pum± pum±no, he puma, he pum±. 158. Gassa½ [ka. 153; r³. 138; n². 333]. Pumato gassa a½ hoti v±. He puma½, he pum±no, pum±na½, puma½, pum±ne, pume. 159. N±mhi [ka. 159; r³. 139; n². 340]. N±mhi pumantassa ± hoti v±. Pum±n±, pumena. 160. Pumakammath±maddh±na½ v± sasm±su ca [ka. 157, 159; r³. 139, 140; n². 338, 140]. N±mhi ca sa, sm±su ca puma, kamma, th±maddh±na½ anto u hoti v±. Pumun±, pum±nehi, pum±nebhi, pumehi, pumebhi, pumassa, pumuno, pum±na½, pumasm±, pumamh±, pum±n±, pumun±, pum±nehi, pum±nebhi, pumehi, pumebhi, pumuno, pumassa, pum±na½, pumasmi½, pumamhi, pume. 161. Pum± [ka. 156; r³. 142; n². 336]. Pumato smi½no ne hoti v±. ‘Non±nesv±’ti pumantassa ±tta½. Pum±ne. 162. Sumh± ca [ka. 158; r³. 143; n². 339]. Sumhi pumantassa ± ca hoti ±ne ca. Pum±nesu, pum±su, pumesu. Si yona½ puris±dividhi ca hoti, “yath± bal±kayonimhi, na vijjati pumo sad± [apa. thera 1.1.511], so¼asitthisahass±na½, na vijjati pumo tad± [cariy± 3.49], itth² hutv± svajja pumomhi devo [d². ni. 2.354], thiyo tassa paj±yanti, na pum± j±yare kule”ti [j±. 1.8.54] p±¼². Maghavasaddo yuvasaddasadisoti r³pasiddhiya½ [r³. 66] vutta½, guºav±digaºikoti saddan²tiya½ [n². pada. 220] icchito. Aghanti dukkha½ p±pañca vuccati, na agha½ magha½, sukha½ puññañca, magho iti pur±ºa½ n±ma½ assa atth²ti maghav±ti [sa½. ni. 1.259] attho p±¼iya½ dissati. Th±masaddo puris±digaºo, th±mena, th±mun±, th±massa, th±muno, th±masm±, th±mamh±, th±m±, th±mun±, th±massa, th±muno. Sesa½ purisasama½. Addh± vuccati k±lo. N±dyekavacanesu-d²ghena addhun±, addhan±, addhena, d²ghassa addhuno, addhussa, addhassa, addhun±, addhumh±, addhusm±, addh±, addhamh±, addhasm±, addhuno, addhussa, addhassa, addhani, addhe, addhamhi, addhasminti c³¼amoggall±ne ±gata½. Sesa½ yuvasadisa½. Upaddhav±cako addhasaddo idha na labbhati, eka½satthav±cako ca nip±to eva. “Addh±namaggappaµipanno”ti-±d²su addh±nasaddo pana visu½ siddho napu½sakaliªgova. Muddhasadde “muddh± te phalatu sattadh±, muddh± me phalatu sattadh±” icc±d²su [j±. 1.16.295; dha. pa. aµµha. 1.tissattheravatthu] siro vuccati, “pabbatamuddhaniµµhito” icc±d²su [d². ni. 2.70] matthaka½ vuccati, tadubhaya½ idha labbhati, smi½vacane muddhan²ti siddha½, sesa½ yuvasama½. B±lav±cako pana purisanayo. Hatthamuµµhiv±cako itthiliªgo. Asm± vuccati p±s±ºo, usm± vuccati k±yaggi, bhism± vuccati bhay±nako mah±k±yo. Tattha asmasadde “ta½ te paññ±ya bhind±mi, ±ma½ pakka½va asman± [su. ni. 445], m± tva½ cande khali asman²”ti p±¼². Sesa½ yuvasama½. Usm±, bhism±sadd±pi yuvasadis±ti vadanti. C³¼amoggall±ne muddha, g±º¹²vadhanva, aºima, laghim±dayo ca asmasadis±ti vutta½. Yattha suttavidh±na½ na dissati, tattha mah±vuttin± v± suttavibhattena v± r³pa½ vidhiyati.
Iti r±j±diyuv±digaºar±si.
Ak±rantapulliªga½ niµµhita½.