Dvibh±vasandhi
Atha dvibh±vasandhi d²piyate. Dvibh±vo tividho. Tattha pakkamo, parakkamo icc±di byañjanadvitta½ n±ma. Rukkha½ rukkha½ siñcati icc±di vibhatyantapadadvitta½ n±ma. Titikkh±, tikicch±, jagam±, jagamu icc±di dh±tupadadvitta½ n±ma. 53. Saramh± dve [ka. 28; r³. 40; n². 67]. Saramh± parassa byañjanassa kvaci dve r³p±ni honti. Tattha saramh± pa, pati, paµ²na½ passa dvitta½– Appam±do, idhappam±do, vippayutto, sammappadh±na½, appativattiya½ dhammacakka½ [mah±va. 17], suppatiµµhito, appaµipuggalo, vippaµis±ro, suppaµipanno icc±di. Saramh±ti ki½? Sampayutto. K², kudha, kamu, kusa, gaha, juta, ñ±, si, su, sambhu, sara, sasa icc±d²na½ dh±t³nañca, u, du, nipubb±na½ pad±nañca ±dibyañjanassa dvitta½. K² Vikkin±ti, vikkayo, dhanakk²to. Kudha– Akkuddho, akkodho. Kamu– Abhikkamati, abhikkamo, abhikkanto, akkamati, akkamo, akkanto, parakkamati, parakkamo, vikkamati, vikkamo, okkamati, okkanto. Kusa– Akkosati, akkoso. Gaha– Paggaºh±ti, paggaho, viggaho, pariggaho, anuggaho. Juta– Ujjotati, vijjotati. ѱ– Aññ±, paññ±, abhiññ±, pariññ±, viññ±ºa½, sabbaññutaññ±ºa½, rattaññ³, atthaññ³, dhammaññ³. Si– Atissayo, bh³massito, gehassito. Su– Appassuto, bahussuto, vissuto, assavo, anassavo. Sambhu Passambhati, passaddhi, passaddho. Sara– Anussarati, anussati, anussaro. Sasa– Assasati, assasanto, ass±so, pass±so. Saja– Vissajjeti, vissajjanto, vissaggo. Caja– Pariccajati, pariccajanto, paricc±go icc±di. Upubbe– Ukka½sati, ukka½so, uggaho, ucc±reti, ucc±ro, uccayo, samuccayo, ujjalo, samujjalo, uººamati, uttarati icc±di. Dupubbe– Dukkaµa½, dukkara½, duggati, duccarita½, duttaro, duddamo, dunnayo, dupposo, dubbalo, dummaggo, dullabho icc±di. Nipubbe– Nikkamo, nikkhanto, niggato, niccoro, nijjaro, niddoso, nipp±po, nimmito, nimm±no, niyy±na½, nillolo, nibb±na½, nissayo icc±di. Tika, taya, ti½s±na½ tassa dvitta½– Kusalattika½, vedanattika½, vatthuttaya½, ratanattaya½, dvatti½sa½, tetti½sa½. Catu chehi parabyañjanassa dvitta½– Catubbidha½, catuddasa, catuddisa½, catuppada½, chabbidha½, channavuti. V± tveva? Catusacca½, chasata½. Santassa satte parabyañjanassa nicca½ dvitta½– Sajjano, sappuriso, saddhammo, santassa bh±vo satt±, sabbh±vo. Vassa batte bassa dvitta½– S²labbata½, nibb±na½, nibbuta½ icc±di pubbe vuttameva. Vatu, vaµu icc±d²na½ antabyañjanassa dvitta½– Vattati, pavattati, nivattati, sa½vattati, vaµµati, vivaµµati. Sa½mh± anuno nassa dvitta½– Samann±gato, samann±h±ro, samannesati. Aññatrapi– S²ma½ sammanneyya [mah±va. 139], s²ma½ sammannitu½ [mah±va. 138], s²ma½ sammannati [mah±va. 139], sampaµicchanna½, c²varacet±panna½, catunna½, pañcanna½.
Iti sadisadvittar±si.
54. Catutthadutiyesvesa½ tatiyapaµham± [ka. 44, 29; r³. 24; n². 57, 68, 74, 77-8, 80, 82-3, 91, 122]. Vagge catuttha, dutiyesu paresu kamena tatiya, paµham± esa½ catuttha, dutiy±na½ dvibh±va½ gacchanti, dutiyabh±va½ gacchant²ti attho. ‘Saramh± dve’ti suttena v± ‘vaggalasehi te’icc±d²hi v± dutiya, catutth±nampi sadisatte j±te puna imin± suttena ±didutiyassa paµhamatta½, ±dicatutthassa tatiyattañca j±ta½. Tattha kavagge– ¾kkh±ta½, pakkhitta½, pakkhepo, r³pakkhandho, vedan±kkhandho, dh±tukkhobho, ±yukkhayo, nakkhamati. ‘Vaggalasehi te’ti suttavidh±ne– Pamukhe s±dhu p±mokkha½, paggharati, ugghosati, nigghoso. Cavagge– Acch±deti, acchindati-sa½yoge rassatta½, pacch±deti, pacchindati, setacchatta½, rukkhacch±y±, tathassa bh±vo taccha½, rathassa hit± racch±, pajjh±yati, ujjh±yati, nijjh±yati, paµhamajjh±na½, dutiyajjh±na½, ajjhok±so, bojjhaªgo, dummedhassa bh±vo dummejjha½, bujjhati, bujjhitabba½, bojjha½, paµivijjha, paµivijjhiya, paµivijjhitv± icc±di. Ýavagge– Yatraµµhita½, tatraµµhito, uµµhito, niµµhito, thalaµµho, jalaµµho, vu¹¹ho icc±di. Tavagge– Sumanatthero, yasatthero, avatth±, avatth±na½, vitth±ro, abhitthuto, vitthambhito, uddharati, uddharaºa½, uddhaµa½, niddh±reti, niddh±raºa½, niddh±rita½, niddhano, niddhuto, niddhoto icc±di. Pavagge– Vippharati, vippharaºa½, vipph±ro, apphoµeti, mahapphala½, nipphala½, madhupph±ºita½, vibbhamati, vibbhamo, ubbhata½, nibbhaya½, dubbharo, sabbh±vo usabhassa bh±vo osabbha½, labbhati, ±rabbho, ±rabbha, ±rabbhitv± icc±di. Idhapi u, du, nito parapad±na½ ±dibyañjanassa dvitta½ visesato icchanti.
Iti visadisadvittar±si.
55. Vicch±bhikkhaññesu dve [ca½. 6.3-1; p±. 8.1.1, 4]. Vicch±ya½ abhikkhaññe ca anekatthassa ekapadassa dve r³p±ni honti. Bhinne atthe kriy±ya v± dabbena v± guºena v± by±pitu½ icch± vicch±. Punappunakriy± abhikkhañña½. Vicch±ya½ t±va– Rukkha½ rukkha½ siñcati. G±me g±me sata½kumbh±, g±mo g±mo ramaºiyo, gehe gehe issaro, rasa½ rasa½ bhakkhayati, kriya½ kriya½ ±rabhate. ¾nupubbiyepi vicch±va gamyate– M³le m³le th³l±, agge agge sukhum±, jeµµha½ jeµµha½ anupavesetha, imesa½ devasika½ m±saka½ m±saka½ dehi, mañj³sakarukkho puppha½ puppha½ pupphati, ime jan± patha½ patha½ accenti, sabbe ime a¹¹h±, katar± katar± imesa½ a¹¹hat±, katam± katam± imesa½ a¹¹hat±. Abhikkhaññe– Bhatta½ pacati pacati, apuñña½ pasavati pasavati, bhutv± bhutv± nippajjanti, paµa½ paµa½ karoti, paµapaµ±yati, ekameka½, ekamek±ni icc±d²su vicch±su pubbapade sy±dilopo. 56. Sabb±d²na½ v²tih±re. Atikkamma haraºa½ atih±ro, na atih±ro v²tih±ro, aññamaññassa antoyeva haraºanti-attho, v²tih±ratthe gamyam±ne sabb±d²na½ sabban±m±na½ dve r³p±ni honti, pubbassekassa ca sy±dilopo. Ime dve jan± aññamaññassa upak±rak±, itar²tarassa upak±rak±, aññamañña½ passanti, aññamaññassa denti, aññamaññassa apenti, aññamaññassa dhana½, aññamaññe nissit±. 57. Y±vat±t±va½ sambhame [ca½. 6.3.14; p±. 8.1.12; y±vabodha½ sambhame (bah³su)]. Ya½ parim±ºamass±ti y±va½. Ta½ parim±ºamass±ti t±va½. Punappuna½ bhamana½ pavattana½ sambhamo. Turitena vac²payogena ta½ ta½ up±yad²pana½ sambhamo, ±me¹itameva vuccati, sambhame gamyam±ne y±vat± yattakena padena so attho paññ±yati, tattaka½ pada½ payujjate, dvikkhattu½ v± tikkhattu½ v± taduttari v± ud²riyatetyattho. Yath±bodha½ sambhametipi p±µho, soyevattho. Bhaye, kodhe, pasa½s±ya½, turite, kot³hale’cchare. H±se, soke, pas±de ca, kare ±me¹ita½ budho. Tattha bhaye– Sappo sappo, coro coro– Kodhe– Vijjha vijjha, pahara pahara. Pasa½s±ya½– S±dhu s±dhu. Turite Gaccha gaccha. Kot³hale– ¾gaccha ±gaccha. Acchare– Aho buddho aho buddho. H±se– Abhikkamatha v±seµµh± abhikkamatha v±seµµh± [d². ni. 2.210]. Soke– Kaha½ ekaputtaka kaha½ ekaputtaka [sa½. ni. 4.120]. Pas±de– Abhikkanta½ bho gotama abhikkanta½ bho gotama [ma. ni. 2.106] icc±di. Tikkhattu½ud±na½ ud±nesi “namo tassa bhagavato” [ma. ni. 2.357] icc±di.
Iti padav±kyadvittar±si.
Dvibh±vasandhir±si niµµhito.