3. Kammaµµh±naggahaºaniddeso

38. Id±ni yasm± eva½ dhutaªgapariharaºasamp±ditehi appicchat±d²hi guºehi pariyod±te imasmi½ s²le patiµµhitena “s²le patiµµh±ya naro sapañño, citta½ paññañca bh±vayan”ti vacanato cittas²sena niddiµµho sam±dhi bh±vetabbo. So ca atisaªkhepadesitatt± viññ±tumpi t±va na sukaro, pageva bh±vetu½, tasm± tassa vitth±rañca bh±van±nayañca dassetu½ ida½ pañh±kamma½ hoti.
Ko sam±dhi? Kenaµµhena sam±dhi? K±nassa lakkhaºarasapaccupaµµh±napadaµµh±n±ni? Katividho sam±dhi? Ko cassa sa½kileso? Ki½ vod±na½? Katha½ bh±vetabbo? Sam±dhibh±van±ya ko ±nisa½soti?
Tatrida½ vissajjana½. Ko sam±dh²ti sam±dhi bahuvidho n±nappak±rako. Ta½ sabba½ vibh±vayitu½ ±rabbham±na½ vissajjana½ adhippetañceva attha½ na s±dheyya, uttari ca vikkhep±ya sa½vatteyya, tasm± idh±dhippetameva sandh±ya vad±ma, kusalacittekaggat± sam±dhi.
Kenaµµhena sam±dh²ti sam±dh±naµµhena sam±dhi. Kimida½ sam±dh±na½ n±ma? Ek±rammaºe cittacetasik±na½ sama½ samm± ca ±dh±na½, µhapananti vutta½ hoti. Tasm± yassa dhammass±nubh±vena ek±rammaºe cittacetasik± sama½ samm± ca avikkhipam±n± avippakiºº± ca hutv± tiµµhanti, ida½ sam±dh±nanti veditabba½.
K±nassa lakkhaºarasapaccupaµµh±napadaµµh±n±n²ti ettha pana avikkhepalakkhaºo sam±dhi, vikkhepaviddha½sanaraso, avikampanapaccupaµµh±no. “Sukhino citta½ sam±dhiyat²”ti vacanato pana sukhamassa padaµµh±na½.
39. Katividho sam±dh²ti avikkhepalakkhaºena t±va ekavidho. Upac±ra-appan±vasena duvidho, tath± lokiyalokuttaravasena sapp²tikanipp²tikavasena sukhasahagata-upekkh±sahagatavasena ca. Tividho h²namajjhimapaº²tavasena tath± savitakkasavic±r±divasena p²tisahagat±divasena parittamahaggatappam±ºavasena ca. Catubbidho dukkh±paµipad±dandh±bhiññ±divasena, tath± parittaparitt±rammaº±divasena catujh±naªgavasena h±nabh±giy±divasena k±m±vacar±divasena adhipativasena ca. Pañcavidho pañcakanaye pañcajh±naªgavasen±ti.