Paµµh±nanayavaººan±
14. Eva½ paµiccasamupp±danaya½ vibh±gato dassetv± id±ni paµµh±nanaya½ dassetu½ “hetupaccayo”ty±di vutta½. Tattha hinoti patiµµh±ti eten±ti hetu. Anekatthatt± dh±tusadd±na½ hi-saddo idha patiµµhatthoti daµµhabbo. Hinoti v± etena kammanid±nabh³tena uddha½ oja½ abhiharantena m³lena viya p±dapo tappaccaya½ phala½ gacchati pavattati vuddhi½ vir³¼hi½ ±pajjat²ti hetu. Hetu ca so paccayo c±ti hetupaccayo. Hetu hutv± paccayo, hetubh±vena paccayoti vutta½ hoti. M³laµµhena hetu, upak±raµµhena paccayoti saªkhepato m³laµµhena upak±rako dhammo hetupaccayo. So pana pavatte cittasamuµµh±n±na½, paµisandhiya½ kammasamuµµh±n±nañca r³p±na½ ubhayattha sampayutt±na½ n±madhamm±nañca rukkhassa m³l±ni viya suppatiµµhitabh±vas±dhanasaªkh±tam³laµµhena upak±rak± cha dhamm±ti daµµhabba½. ¾lamb²yati dubbalena viya daº¹±dika½ cittacetasikehi gayhat²ti ±rammaºa½. Cittacetasik± hi ya½ ya½ dhamma½ ±rabbha pavattanti, te te dhamm± tesa½ tesa½ dhamm±na½ ±rammaºapaccayo n±ma. Na hi so dhammo atthi, yo cittacetasik±na½ ±rammaºapaccayabh±va½ na gaccheyya. Att±dh²nappavatt²na½ patibh³to paccayo adhipatipaccayo. Na vijjati paccayuppannena saha antara½ etassa paccayass±ti anantarapaccayo. Saºµh±n±bh±vena suµµhu anantarapaccayo samanantarapaccayo. Attano attano anantara½ anur³pacittupp±dajananasamattho purimapurimaniruddho dhammo “anantarapaccayo”, “samanantarapaccayo”ti ca vuccati. Byañjanamatteneva hi nesa½ viseso. Atthato pana ubhayampi samanantaraniruddhassev±dhivacana½. Na hi tesa½ atthato bhedo upalabbhati Ya½ pana keci vadanti “atth±nantarat±ya anantarapaccayo, k±l±nantarat±ya samanantarapaccayo”ti, ta½ “nirodh± vuµµhahantassa nevasaññ±n±saññ±yatana½ phalasam±pattiy± samanantarapaccayena paccayo”ty±d²hi (paµµh±. 1.1.417) virujjhati. Nevasaññ±n±saññ±yatana½ hi satt±h±dik±la½ niruddha½ phalasam±pattiy± samanantarapaccayo, tasm± abhinivesa½ akatv± byañjanamattatovettha n±n±karaºa½ paccetabba½, na atthato. Pubbadhammanirodhassa hi pacch±j±tadhammupp±danassa ca antar±bh±vena upp±danasamatthat±ya nirodho anantarapaccayat±, “idamito uddha½, ida½ heµµh±, ida½ samantato”ti attan± ekatta½ upanetv± viya suµµhu anantarabh±vena upp±detu½ samattha½ hutv± nirodho samanantarapaccayat±ti eva½ byañjanamattatova bhedo. Nirodhapaccayassapi hi nevasaññ±n±saññ±yatanassa asaññuppattiy± purimassa ca cuticittassa k±lantarepi uppajjant±na½ phalapaµisandh²na½ antar± sam±naj±tiyena ar³padhammena byavadh±n±bh±vato bhinnaj±tik±nañca r³padhamm±na½ byavadh±nakaraºe asamatthat±ya nirantarupp±dane ekatta½ upanetv± viya upp±dane ca samatthat± atth²ti tesampi anantarasamanantarapaccayat± labbhati, tasm± dhammato avisesepi tath± tath± bujjhanak±na½ veneyy±na½ vasena upasaggatthavisesamattatova bhedo paccetabboti. Attano anuppattiy± sahuppann±nampi anuppattito pak±sassa pad²po viya sahuppann±na½ sahupp±dabh±vena paccayo sahaj±tapaccayo, ar³pino catukkhandh±, catt±ro mah±bh³t±, paµisandhikkhaºe vatthuvip±k± ca dhamm±. Aññamañña½ upatthambhayam±na½ tidaº¹a½ viya attano upak±rakadhamm±na½ upatthambhakabh±vena paccayo aññamaññapaccayo. Aññamaññat±vaseneva ca upak±rakat± aññamaññapaccayat±, na sahaj±tamatten±ti ayametesa½ dvinna½ viseso. Tath± hi sahaj±tapaccayabh±v²yeva koci aññamaññapaccayo na hoti cittajar³p±na½ sahaj±tapaccayabh±vino n±massa up±d±r³p±na½ sahaj±tapaccayabh±v²na½ mah±bh³t±nañca aññamaññapaccayabh±vassa anuddhaµatt±. Yadi hi sahaj±tabh±veneva attano upak±rak±na½ upak±rakat± aññamaññapaccayat± siy±, tad± sahaj±ta-aññamaññapaccayehi sam±nehi bhavitabbanti. Cittakammassa paµo viya sahaj±tan±mar³p±na½ nissayabh³t± catukkhandh±, tarupabbat±d²na½ pathav² viya ±dh±raºatoyeva sahaj±tar³pasattaviññ±ºadh±t³na½ yath±kkama½ nissay± bh³tar³pa½, vatthu c±ti ime nissayapaccayo n±ma niss²yati nissitakeh²ti katv±, balavabh±vena nissayo paccayo upanissayapaccayo upa-saddassa atisayajotakatt±, tassa pana bheda½ vakkhati. Cha vatth³ni, cha ±rammaº±ni c±ti ime paccayuppannato paµhama½ uppajjitv± pavattam±nabh±vena upak±rako purej±tapaccayo. Pacch±j±tapaccaye asati sant±naµµhitihetubh±va½ ±gacchantassa k±yassa upatthambhanabh±vena upak±rak± pacch±j±t± cittacetasik± dhamm± pacch±j±tapaccayo. So gijjhapotakasar²r±na½ ±h±r±s± cetan± viya daµµhabbo. Purimapurimaparicitagantho viya uttara-uttaraganthassa kusal±dibh±vena attasadisassa paguºabalavabh±vavisiµµha-attasam±naj±tiyat±g±haºa½ ±sevana½, tena paccay± saj±tiyadhamm±na½ saj±tiyadhamm±va ±sevanapaccayo. Bhinnaj±tik± hi bhinnaj±tikehi ±sevanapaguºena paguºabalavabh±vavisiµµha½ kusal±dibh±vasaªkh±ta½ attano gati½ g±h±petu½ na sakkonti, na ca saya½ tato gaºhanti, te pana anantar±t²t±ni lokiyakusal±kusal±ni ceva an±vajjanakiriyajavan±ni c±ti daµµhabba½. Cittappayogasaªkh±takiriy±bh±vena sahaj±t±na½ n±n±kkhaºik±na½ vip±k±na½, kaµatt±r³p±nañca upak±rik± cetan± kammapaccayo. Attano niruss±hasantabh±vena sahaj±tan±mar³p±na½ niruss±hasantabh±v±ya upak±rak± vip±kacittacetasik± vip±kapaccayo. Te hi payogena as±dhetabbat±ya kammassa kaµatt± nipphajjam±namattato niruss±hasantabh±v± honti, na kilesav³pasamasantabh±v±. Tath± santabh±vatoyeva hi bhavaªg±dayo dubbiññeyy±. Abhinip±tasampaµicchanasant²raºamatt± pana vip±k± dubbiññeyy±va. Javanappavattiy±va nesa½ r³p±diggahitat± viññ±yati. R³p±r³p±na½ upatthambhakattena upak±rak± catt±ro ±h±r± ±h±rapaccayo. Satipi hi janakabh±ve upatthambhakattameva ±h±rassa padh±nakicca½. Janayantopi ±h±ro avicchedavasena upatthambhento va janet²ti upatthambhakabh±vo va ±h±rabh±vo. Tesu tesu kiccesu paccayuppannadhammehi att±na½ anuvatt±panasaªkh±t±dhipatiyaµµhena paccayo indriyapaccayo. ¾rammaº³panijjh±nalakkhaº³panijjh±navasena upagantv± ±rammaºanijjh±nak± vitakk±dayo jh±napaccayo. Sugatito puññato, duggahito p±pato v± niyy±naµµhena upak±rak± samm±diµµh±dayo maggapaccayo. Paramatthato bhinn±pi ek²bh±vagat± viya ekupp±d±dibh±vasaªkh±tasampayogalakkhaºena upak±rak± n±madhamm± va sampayuttapaccayo. Aññamaññasambandhat±ya yutt±pi sam±n± vippayuttabh±vena visa½saµµhat±ya n±nattupagamanena upak±rak± vatthucittacetasik± vippayuttapaccayo. Paccuppannasabh±vasaªkh±tena atthibh±vena t±disasseva dhammassa upatthambhakattena upak±rak± “sahaj±ta½ purej±tan”ty±din± vakkham±nadhamm± atthipaccayo. Satipi hi janakatte µhitiya½yeva s±tisayo atthipaccay±na½ by±p±roti upatthambhakat±va tesa½ gahit±. Ekasmi½ phass±disamud±ye pavattam±ne dutiyassa abh±vato attano µhitiy± ok±sa½ alabhant±na½ anantaramuppajjam±nakacittacetasik±na½ ok±sad±navasena upak±rak± anantaraniruddh± cittacetasik± natthipaccayo. Attano sabh±v±vigamanena appavattam±n±na½ vigatabh±vena upak±rak±yeva dhamm± vigatapaccayo. Nirodh±nupagamanavasena upak±rak± atthipaccay± va avigatapaccayo. Sasabh±vat±mattena upak±rakat± atthipaccayat±, nirodh±nupagamanavasena upak±rakat± avigatapaccayat±ti paccayat±viseso nesa½ dhamm±visesepi daµµhabbo. Dhamm±nañhi samatthat±visesa½ sabb±k±rena ñatv± bhagavat± catuv²satipaccay± desit±ti bhagavati saddh±ya “eva½ vises± ete dhamm±”ti sutamayañ±ºa½ upp±detv± cint±bh±van±mayañ±ºehi tadabhisamay±ya yogo karaº²yo. Avisesepi hi dhammas±maggiyassa tath± tath± vinetabbapuggal±na½ vasena heµµh± vuttopi paccayo puna pak±rantena vuccati ahetukaduka½ vatv±pi hetuvippayuttaduka½ viy±ti daµµhabba½. 15. N±ma½ catukkhandhasaªkh±ta½ n±ma½ t±disasseva n±massa chadh± chah±k±rehi paccayo hoti, tadeva n±mar³p²na½ samudit±na½ pañcadh± paccayo hoti, r³passa puna bh³tup±d±yabhedassa ekadh± paccayo hoti, r³pañca n±massa ekadh± paccayo, paññattin±mar³p±ni n±massa dvidh± dvippak±r± paccay± honti, dvaya½ pana n±mar³padvaya½ samudita½ dvayassa t±disasseva n±mar³padvayassa navadh± paccayo ceti eva½ paccay± chabbidh± µhit±. 16. Vip±kaby±kata½ kammavasena vip±kabh±vappatta½ kammavegakkhittapatita½ viya hutv± pavattam±na½ attano sabh±va½ g±hetv± paribh±vetv± neva añña½ pavatteti, na ca purimavip±k±nubh±va½ gahetv± uppajjati. “Na maggapaccay± ±sevane ekan”ti (paµµh±. 1.1.221) vacanato ca ahetukakiriyesu hasitupp±dasseva ±sevanat±-uddharaºena ±vajjanadvaya½ ±sevanapaccayo na hoti, tasm± javan±neva ±sevanapaccayabh±va½ gacchant²ti ±ha “purim±ni javan±n²”ty±di. Avisesavacanepettha lokiyakusal±kusal±by±katajavan±neva daµµhabb±ni lokuttarajavan±na½ ±sevanabh±vassa anuddhaµatt±. Evañca katv± vutta½ paµµh±naµµhakath±ya½ (paµµh±. aµµha. 1.12) “lokuttaro pana ±sevanapaccayo n±ma natth²”ti. Tattha hi kusala½ bhinnaj±tikassa purecaratt± na tena ±sevanaguºa½ gaºh±peti, phalacitt±ni ca javanavasena uppajjam±n±nipi vip±k±by±kate vuttanayena ±sevana½ na gaºhanti, na ca añña½ g±h±penti. Yampi “±sevanavinimutta½ javana½ natth²”ti ±cariyadhammap±lattherena vutta½, tampi yebhuyyavasena vuttanti viññ±yati. Itarath± ±cariyassa asamapekkhit±bhidh±yakattappasaªgo siy±. Maggo pana gotrabhuto ±sevana½ na gaºh±t²ti natthi bh³mi-±divasena n±n±j±tit±ya anadhippetatt±. Tath± hi vutta½ paµµh±ne “gotrabhu maggassa ±sevanapaccayena paccayo, vod±na½ maggassa ±sevanapaccayena paccayo”ti (paµµh±. 1.1.426). Ekupp±d±dicatubbidhasampayogalakkhaº±bh±vato sahuppann±nampi r³padhamm±na½ sampayuttapaccayat± natth²ti vutta½ “cittacetasik± dhamm± aññamaññan”ti. 17. Hetujh±naªgamaggaªg±ni sahaj±t±na½ n±ma r³p±nanti tayopete paµisandhiya½ kammasamuµµh±n±na½, pavattiya½ cittasamuµµh±n±nañca r³p±na½, ubhayattha sahaj±t±na½ n±m±nañca het±dipaccayena paccay± honti. “Sahaj±tar³panti hi sabbattha paµisandhiya½ kammasamuµµh±n±na½, pavattiya½ cittasamuµµh±n±nan”ti vakkhati. Sahaj±t± cetan±ti antamaso cakkhuviññ±º±d²hipi sahaj±tacetan±. Sahaj±t±na½ n±ma r³p±nanti sabb±pi cetan± n±m±na½, paµisandhisahagat± cetan± kammasamuµµh±nar³p±na½, pavattiya½ r³pasamuµµh±pakacittasahagat± cetan± cittasamuµµh±nar³p±nañca. N±n±kkhaºik± cetan±ti vip±kakkhaºato n±n±kkhaºe at²tabhav±d²su nibbatt± kusal±kusalacetan±. N±mar³p±nanti ubhayatth±pi n±mar³p±na½. Vip±kakkhandh±ti paµisandhiviññ±º±dik± vip±k± ar³pakkhandh±. Kammasamuµµh±nampi hi r³pa½ vip±kavoh±ra½ na labhati ar³padhammabh±vena, s±rammaºabh±vena ca kammasadisesu ar³padhammesveva vip±ka-saddassa niru¼hatt±. 18. Purej±tassa imassa k±yass±ti paccayadhammato pure uppannassa imassa r³pak±yassa. Katha½ pana paccayuppannassa pure nibbattiya½ pacch±j±tassa paccayat±ti? Nanu vutta½ “pacch±j±tapaccaye asati sant±naµµhitihetukabh±va½ ±gacchantass±”ti, tasm± sant±nappavattassa hetubh±vupatthambhane imassa by±p±roti na koci virodho. 19. Paµisandhiya½ cakkh±divatth³na½ asambhavato, sati ca sambhave ta½ta½viññ±º±na½ paccayabh±v±nupagamanato, hadayavatthuno ca paµisandhiviññ±ºena sahuppannassa purej±takat±bh±vato vutta½ “chavatth³ni pavattiyan”ti. “Pañc±rammaº±ni pañcaviññ±ºav²thiy±”ti ca ida½ ±rammaºapurej±taniddese ±gata½ sandh±ya vutta½. Pañh±v±re pana “sekkh± v± puthujjan± v± cakkhu½ aniccato dukkhato anattato vipassant²”ty±din± (paµµh±. 1.1.424) avisesena paccuppannacakkh±d²nampi gahitatt± dhamm±rammaºampi ±rammaºapurej±ta½ manoviññ±ºav²thiy± labbhati. Atthato heta½ siddha½, ya½ paccuppannadhamm±rammaºa½ gahetv± manodv±rikav²thi pavattati, ta½ tassa ±rammaºapurej±ta½ hot²ti. 22. Pakatiy± eva paccayantararahitena attano sabh±veneva upanissayo pakat³panissayo. ¾rammaº±nantarehi asa½misso puthageva koci upanissayoti vutta½ hoti. Atha v± pakato upanissayo pakat³panissayo. Pakatoti cettha pa-k±ro upasaggo, so attano phalassa upp±danasamatthabh±vena sant±ne nipph±ditabh±va½, ±sevitabh±vañca d²peti, tasm± attano sant±ne nipphanno r±g±di, saddh±di, upasevito v± utubhojan±di pakat³panissayo. Tath± ceva niddisati. 23. Garukatanti garu½ katv± paccavekkhita½. Tath± hi “d±na½ datv± s²la½ sam±diyitv± uposathakamma½ katv± ta½ garu½ katv± paccavekkhat²”ty±din± (paµµh±. 1.1.413) d±nas²la-uposathakammapubbekatasuciººajh±nagotrabhuvod±namagg±d²ni garu½ katv± paccavekkhaºavasena assa niddeso pavatto. 24. “Purim± purim± kusal± khandh± pacchim±na½ pacchim±na½ kusal±na½ khandh±na½ upanissayapaccayena paccayo”ty±din± (paµµh±. 1.1.423) nayena anantarapaccayena saddhi½ n±natta½ akatv± anantar³panissayassa ±gatatt± vutta½ “anantaraniruddh±”ty±di. Eva½ santepi attano anantara½ anur³pacittupp±davasena anantarapaccayo, balavak±raºavasena anantar³panissayapaccayoti ayametesa½ viseso. 25. Yath±raha½ ajjhattañca bahiddh± ca r±g±dayo…pe… sen±sanañc±ti yojan±. R±g±dayo hi ajjhatta½ nipph±dit±, puggal±dayo bahiddh± sevit±. Tath± hi vutta½ ±cariyena–
“R±gasaddh±dayo dhamm±, ajjhattamanuv±sit±;
sattasaªkh±radhamm± ca, bahiddhopanisevit±”ti. (N±ma. pari. 827).
Atha v± ajjhattañca bahiddh± ca kusal±didhamm±nanti yath±µhitavaseneva yojan± attano hi r±g±dayo ca attano kusal±didhamm±na½ kaly±ºamittassa saddh±dike niss±ya kusala½ karont±na½ paresañca nissay± honti. Tattha k±mar±g±dayo niss±ya k±mabhav±d²su nibbattanattha½, r±g±div³pasamatthañca d±nas²la-uposathajjh±n±bhiññ±vipassan±maggabh±van±, r±g±dihetuk± ca upar³parir±g±dayo hont²ti yath±raha½ daµµhabba½. Ya½ yañhi niss±ya yassa yassa sambhavo, ta½ ta½ tassa tassa pakat³panissayo hoti. Paccayamah±padeso hesa, yadida½ “upanissayapaccayo”ti vutta½. Tath± c±ha “bahudh± hoti pakat³panissayo”ti. Saddh±dayoti s²lasutac±gapaññ±. Attano saddh±dikañhi upaniss±ya attano d±nas²l±dayo, tath± kaly±ºamitt±na½ saddh±dayo upaniss±ya paresañca d±nas²l±dayo hont²ti p±kaµameta½. Sukha½ dukkhanti k±yika½ sukha½ dukkha½. Puggaloti kaly±ºamitt±dipuggalo. Bhojananti sapp±y±dibhojana½, utupi t±disova. 27. “Adhipati…pe… paccay± hont²”ti saªkhepena vuttamattha½ vitth±retu½ “tattha garukatam±rammaºan”ty±di vutta½. Garukatam±rammaºanti paccavekkhaºa-ass±d±din± garukata½ ±rammaºa½. Tañhi jh±namaggaphalavipassan±nibb±n±dibheda½ paccavekkhaºa-ass±d±dimaggaphal±didhamme att±dh²ne karot²ti ±rammaº±dhipati n±ma. Garuk±tabbat±mattena ±rammaº±dhipati. Garukatopi balavak±raºaµµhena ±rammaº³panissayoti ayametesa½ viseso. Sahaj±t±…pe… n±mar³p±nanti chandacittav²riyav²ma½s±na½, vasena catubbidhopi sahaj±t±dhipati yath±raha½ sahaj±tan±mar³p±na½ pavattiya½yeva sahaj±t±dhipativasena paccayo. 28. R³padhammassa ar³padhamma½ pati sahaj±tapaccayat± paµisandhiya½ vatthuvasena vutt±ti ±ha “vatthuvip±k± aññamaññan”ti– 30. Yasm± pana aññamaññupatthambhanavaseneva aññamaññapaccayat±, na sahaj±tamattatoti pavattiya½ r³pa½ n±m±na½ aññamaññapaccayo na hoti, tasm± vutta½ “cittacetasik± dhamm± aññamaññan”ti. Tath± up±d±r³p±ni ca bh³tar³p±na½ aññamaññapaccay± na hont²ti vutta½ “mah±bh³t± aññamaññan”ti. 31. Nanu ca “ar³pino ±h±r± sahaj±t±na½ n±mar³p±nan”ti vutta½, evañca sati asaññ²na½ sahaj±t±h±rassa asambhavato “sabbe satt± ±h±raµµhitik±”ti kathamida½ n²yat²ti? Vuccate– manosañcetan±h±ravasappavattassa kammassa ta½sahagat±nampi v± ses±h±r±na½ kamm³panissayapaccayehi paccayattapariy±ya½ gahetv± sabbasatt±na½ ±h±raµµhitikat± vutt±, na ±h±rapaccayabh±vatoti. 32. “Pañca pas±d±”ty±d²su nanu itthindriyapurisindriy± na gahit±ti? Sacca½ na gahit±. Yadipi tesa½ liªg±d²hi anuvattan²yat± atthi, s± pana na paccayabh±vato. Yath± hi j²vit±h±r± yesa½ paccay± honti, tesa½ anup±lak± upatthambhak± atthi, avigatapaccayabh³t± ca honti, na eva½ itthipurisabh±v± liªg±d²na½ kenaci upak±rena upak±r± honti. Kevala½ pana yath±sakeheva kamm±dipaccayehi pavattam±na½ liªg±d²na½ yath± itth±diggahaºassa paccayabh±vo hoti, tato aññen±k±rena ta½-sahitasant±ne appavattito liªg±d²hi anuvattan²yat±, indriyat± ca nesa½ vuccati, tasm± na tesa½ indriyapaccayabh±vo vutto. 33. Yesa½ n±m±na½ cakkh±d²na½ abbhantarato nikkhamant±na½ viya pavatt±na½, yesañca r³p±na½ n±masannissayeneva uppajjam±n±na½ sampayog±saªk± hoti, tesameva vippayuttapaccayat±. R³p±na½ pana r³pehi s±saªk± natthi. Vatthusannissayeneva j±yant±na½ visayabh±vamatta½ ±rammaºanti ten±pi tesa½ sampayog±saªk± natth²ti yesa½ sampayog±saªk± atthi, tesameva vippayuttapaccayat±pi vutt±ti ±ha “okkantikkhaºe vatth³”ty±di. 34. Sabbath± sabb±k±rena yath±raha½ n±mavasena vutta½ tividha½ sahaj±ta½, duvidha½ purej±ta½, ekavidha½ pacch±j±tañca paccayaj±ta½, ±h±resu kaba¼²k±ro ±h±ro, r³paj²vitindriyanti aya½ pañcavidhopi atthipaccayo, avigatapaccayo ca hoti. Paccuppannasabh±vena atthibh±vena t±disasseva dhammassa upatthambhakatt± atthibh±v±bh±vena anupak±rak±nameva atthibh±vena upak±rakat± atthipaccayabh±voti natthi nibb±nassa sabbad± bh±vino atthipaccayat±, avigatapaccayat± ca. Upp±d±diyutt±na½ v± natthibh±vopak±rakat±viruddho, vigatabh±vopak±rakat±viruddho ca upak±rakabh±vo atthipaccayat±dik±ti na tassa tappaccayattappasaªgo. R³paj²vitindriyañcettha oj± viya µhitikkhaºeva upak±rakatt± sahaj±tapaccayesu na gayhat²ti visu½ vutta½. 35. Id±ni sabbepi paccay± saªkhepatopi catudh±yev±ti dassetu½ “±rammaº³…pe… gacchant²”ti vutta½. Na hi so koci paccayo atthi, yo cittacetasik±na½ ±rammaºabh±va½ na gaccheyya, sakasakapaccayuppannassa ca upanissayabh±va½ na gacchati, kammahetukatt± ca lokappavattiy± phalahet³pac±ravasena sabbepi kammasabh±va½ n±tivattanti, te ca paramatthato lokasammutivasena ca vijjam±n±yev±ti sabbepi cat³su samodh±na½ gacchanti. 36. Id±ni ya½ vutta½ tattha tattha “sahaj±tar³pan”ti, ta½ sabba½ na avisesato daµµhabbanti dassetu½ “sahaj±tar³pan”ty±di vutta½. Paµisandhiyañhi cittasamuµµh±nar³p±bh±vato pavattiya½ kammasamuµµh±n±nañca cittacetasikehi sahuppattiniyam±bh±vato sahaj±tar³panti sabbatth±pi pavatte cittasamuµµh±n±na½ r³p±na½, paµisandhiya½ kaµatt±r³pasaªkh±takammajar³p±nañca vasena duvidha½ hoti. Kammassa katatt± nibbattam±n±ni r³p±ni kaµatt±r³p±ni. 37. Iti eva½ vuttanayena sambhav± yath±sambhava½ tek±lik± anantarasamanantara-±sevananatthivigatavasena pañcanna½ at²tak±lik±na½, kammapaccayassa at²tavattam±navasena dvik±likassa, ±rammaºa-adhipati-upanissayapaccay±na½ tik±lik±na½ itaresa½ pannarasanna½ paccuppannak±lik±nañca vasena k±lattayavanto, nibb±napaññattivasena k±lavimutt± ca, cakkh±dir±g±disaddh±divasena ajjhattik± ca, puggala-utubhojan±divasena tato bahiddh± ca, paccayuppannabh±vena saªkhat± ca, kath± tappaµipakkhabh±vena asaªkhat± ca dhamm± paññattin±mar³p±na½ vasena saªkhepato tividh± µhit± sabbath± paµµh±ne anantanayasamantapaµµh±ne pakaraºe catuv²satisaªkh±t± paccay± n±m±ti yojan±. 38. Tatth±ti tesu paññattin±mar³pesu.
Paµµh±nanayavaººan± niµµhit±.