Kammacatukkavaººan±
50. Id±ni kammacatukka½ cat³h±k±rehi dassetu½ “janakan”ty±di ±raddha½, janayat²ti janaka½. Upatthambhet²ti upatthambhaka½. Upagantv± p²¼et²ti upap²¼aka½. Upagantv± gh±tet²ti upagh±taka½. Tattha paµisandhipavatt²su vip±kakaµatt±r³p±na½ nibbattak± kusal±kusalacetan± janaka½ n±ma. Saya½ vip±ka½ nibbattetu½ asakkontampi kammantarassa cirataravip±kanibbattane paccayabh³ta½, vip±kasseva v± sukhadukkhabh³tassa vicchedapaccay±nuppattiy±, upabr³hanapaccayuppattiy± ca janakas±matthiy±nur³pa½ ciratarappavattipaccayabh³ta½ kusal±kusalakamma½ upatthambhaka½ n±ma. Kammantarajanitavip±kassa by±dhidh±tusamat±dinimittavib±dhanena ciratarappavattivinibandhaka½ ya½ kiñci kamma½ upap²¼aka½ n±ma. Dubbalassa pana kammassa janakas±matthiya½ upahacca vicchedakapaccayupp±danena tassa vip±ka½ paµib±hitv± saya½ vip±kanibbattakakamma½ upagh±taka½ n±ma. Janakopagh±tak±nañhi aya½ viseso– janaka½ kammantarassa vip±ka½ anupacchinditv±va vip±ka½ janeti, upagh±taka½ upacchedanapubbakanti ida½ t±va aµµhakath±su (visuddhi. 2.687; a. ni. aµµha. 2.3.34) sanniµµh±na½. Apare pana ±cariy± “upap²¼akakamma½ bahv±b±dhat±dipaccayopasa½h±rena kammantarassa vip±ka½ antarantar± vib±dhati. Upagh±taka½ pana ta½ sabbaso upacchinditv± aññassa ok±sa½ deti, na pana saya½ vip±kanibbattaka½. Evañhi janakato imassa viseso sup±kaµo”ti vadanti. Kiccavasen±ti janana-upatthambhana-upap²¼ana-upacchedanakiccavasena. 51. Garukanti mah±s±vajja½, mah±nubh±vañca aññena kammena paµib±hitu½ asakkuºeyyakamma½. ¾sannanti maraºak±le anussarita½, tad± katañca. ¾ciººanti abhiºhaso kata½ ekav±ra½ katv±pi v± abhiºhaso sam±sevita½. Kaµatt±kammanti garuk±dibh±va½ asampatta½ katamattatoyeva kammanti vattabbakamma½. Tattha kusala½ v± hotu akusala½ v±, garuk±garukesu ya½ garuka½ akusalapakkhe m±tugh±tak±dikamma½ kusalapakkhe mahaggatakamma½ v±, tadeva paµhama½ vipaccati satipi ±sann±dikamme paritta½ udaka½ ottharitv± gacchanto mahogho viya. Tath± hi ta½ “garukan”ti vuccati. Tasmi½ asati d³r±sannesu ya½ ±sanna½ maraºak±le anussarita½, tadeva paµhama½ vipaccati, ±sannak±le kate vattabbameva natthi. Tasmimpi asati ±ciºº±n±ciººesu ca ya½ ±ciººa½ sus²lya½ v±, duss²lya½ v±, tadeva paµhama½ vipaccati. Kaµatt±kamma½ pana laddh±sevana½ purim±na½ abh±vena paµisandhi½ ±ka¹¹hat²ti garuka½ sabbapaµhama½ vipaccati. Garuke asati ±sanna½, tasmimpi asati ±ciººa½, tasmimpi asati kaµatt±kamma½. Ten±ha “p±kad±napariy±yen±”ti, vip±kad±n±nukkamen±tyattho. Abhidhamm±vat±r±d²su pana ±sannato ±ciººa½ paµhama½ vipaccanta½ katv± vutta½. Yath± pana gogaºaparipuººassa vajassa dv±re vivaµe aparabh±ge dammagavabalavagavesu santesupi yo vajadv±rassa ±sanno hoti, antamaso dubbalajaraggavopi, soyeva paµhamatara½ nikkhamati, eva½ garukato aññesu kusal±kusalesu santesupi maraºak±lassa ±sannatt± ±sannameva paµhama½ vip±ka½ det²ti idha ta½ paµhama½ vutta½. 52. Diµµhadhammo paccakkhabh³to paccuppanno attabh±vo, tattha veditabba½ vip±k±nubhavanavasen±ti diµµhadhammavedan²ya½. Diµµhadhammato anantara½ upapajjitv± veditabba½ upapajjavedan²ya½. Apare apare diµµhadhammato aññasmi½ yattha katthaci attabh±ve veditabba½ kamma½ apar±pariyavedan²ya½. Ahosi eva kamma½ na tassa vip±ko ahosi, atthi, bhavissati c±ti eva½ vattabbakamma½ ahosikamma½. Tattha paµipakkhehi anabhibh³tat±ya, paccayavisesena paµiladdhavisesat±ya ca balavabh±vappatt± t±disassa pubb±bhisaªkh±rassa vasena s±tisay± hutv± tasmi½yeva attabh±ve phalad±yin² paµhamajavanacetan± diµµhadhammavedan²ya½ n±ma. S± hi vuttappak±rena balavajanasant±ne guºavisesayuttesu upak±r±nupak±ravasappavattiy±, ±sevan±l±bhena appavip±kat±ya ca itaradvaya½ viya pavattasant±nuparam±pekkha½, ok±sal±bh±pekkhañca kamma½ na hot²ti idheva pupphamatta½ viya pavattivip±kamatta½ ahetukaphala½ deti. Atthas±dhik± pana sattamajavanacetan± sanniµµh±pakacetan±bh³t± vuttanayena paµiladdhavises± anantarattabh±ve vip±kad±yin² upapajjavedan²ya½ n±ma. S± ca paµisandhi½ datv±va pavattivip±ka½ deti. Paµisandhiy± pana adinn±ya pavattivip±ka½ det²ti natthi. Cuti anantarañhi upapajjavedan²yassa ok±so. Paµisandhiy± pana dinn±ya j±tisatepi pavattivip±ka½ det²ti ±cariy±. Yath±vuttaka-±raºavirahato diµµhadhammavedan²y±dibh±va½ asampatt± ±dipariyos±nacetan±na½ majjhe pavatt± pañca cetan± vip±kad±nasabh±vassa anupacchinnatt± yad± kad±ci ok±sal±bhe sati paµisandhipavatt²su vip±ka½ abhinipph±dent² apar±pariyavedaniya½ n±ma. Sakasakak±l±t²ta½ pana purimakammadvaya½, tatiyampi ca sa½s±rappavattiy± vocchinn±ya ahosikamma½ n±ma. P±kak±lavasen±ti paccuppanne, tadanantare, yad± kad±c²ti eva½ purim±na½ tiººa½ yath±paricchinnak±lavasena, itarassa ta½k±l±bh±vavasena ca. Ahosikammassa hi k±l±tikkamatova ta½ voh±ro. 53. P±kaµh±navasen±ti paµisandhiy± vipaccanabh³mivasena. 54. Id±ni akusal±dikamm±na½ k±yakammadv±r±divasena pavatti½, ta½niddesamukhena ca tesa½ p±º±tip±t±divasena dasavidh±dibhedañca dassetu½ “tattha akusalan”ty±di ±raddha½. K±yadv±re pavatta½ kamma½ k±yakamma½. Eva½ vac²kamm±d²ni. 55. P±ºassa saºika½ patitu½ adatv± at²va p±tana½ p±º±tip±to. K±yav±c±hi adinnassa ±d±na½ adinn±d±na½. Methunav²tikkamasaªkh±tesu k±mesu micch± caraºa½ k±mesu micch±c±ro. Tattha p±ºoti voh±rato satto, paramatthato j²vitindriya½. Tasmi½ p±ºe p±ºasaññino j²vitindriyupacchedakappayogasamuµµh±pik± vadhakacetan± p±º±tip±to. Parabhaº¹e tath±saññino tad±d±yakappayogasamuµµh±pik± theyyacetan± adinn±d±na½. Asaddhammasevanavasena k±yadv±rappavatt± agantabbaµµh±nav²tikkamacetan± k±mesumicch±c±ro n±ma. Sur±p±nampi ettheva saªgayhat²ti vadanti rasasaªkh±tesu k±mesu micch±c±rabh±vato. K±yaviññattisaªkh±te k±yadv±reti k±yena adhipp±yaviññ±panato, sayañca k±yena viññeyyatt± k±yaviññattisaªkh±te abhikkam±dijanakacittajav±yodh±tv±dhikakal±passa vik±rabh³te santhambhan±d²na½ sahak±r²k±raºabh³te copanak±yabh±vato, kamm±na½ pavattimukhabh±vato ca k±yadv±rasaªkh±te kammadv±re. Kiñc±pi hi ta½ta½kammasahagatacittupp±deneva s± viññatti jan²yati. Tath±pi tass± tath± pavattam±n±ya ta½samuµµh±pakakammassa k±yakamm±divoh±ro hot²ti s± tasseva pavattimukhabh±vena vattu½ labbhati. “K±yadv±re vuttito”ti ettakeyeva vutte “yadi eva½ kammadv±ravavatth±na½ na siy±. K±yadv±re hi pavatta½ ‘k±yakamman’ti vuccati, k±yakammassa ca pavattimukhabh³ta½ ‘k±yadv±ran’ti. P±º±tip±t±dika½ pana v±c±ya ±º±pentassa k±yakamma½ vac²dv±repi pavattat²ti dv±rena kammavavatth±na½ na siy±, tath± mus±v±d±di½ k±yavik±rena karontassa vac²kamma½ k±yadv±repi pavattat²ti kammena dv±ravavatth±nampi na siy±”ti aya½ codan± paccupaµµheyy±ti b±hullavuttiy± vavatth±na½ dassetu½ “b±hullavuttito”ti vutta½. K±yakammañhi k±yadv±reyeva bahula½ pavattati, appa½ vac²dv±re, tasm± k±yadv±reyeva bahula½ pavattanato k±yakammabh±vo siddho vanacarak±d²na½ vanacarak±dibh±vo viya. Tath± k±yakammameva yebhuyyena k±yadv±re pavattati, na itar±ni, tasm± k±yakammassa yebhuyyena ettheva pavattanato k±yakammadv±rabh±vo siddho br±hmaºag±m±d²na½ br±hmaºag±m±dibh±vo viy±ti natthi kammadv±ravavatth±ne koci vibandhoti ayametth±dhipp±yo. 56. Mus±ti abh³ta½ vatthu, ta½ tacchato vadanti eten±ti mus±v±do. Pisati s±maggi½ sañcuººeti vikkhipati, piyabh±va½ suñña½ karot²ti v± pisuº±. Att±nampi parampi pharusa½ karoti, kakaco viya kharasamphass±ti v± pharus±. Sa½ sukha½, hitañca phalati visarati vin±set²ti sampha½, attano, paresañca anupak±ra½ ya½ kiñci, ta½ palapati eten±ti samphappal±po. Tattha abh³ta½ vatthu½ bh³tato para½ viññ±petuk±massa tath± viññ±panappayogasamuµµh±pik± cetan± mus±v±do. So parassa atthabhedakarova kammapatho hoti, itaro kammameva. Paresa½ bhedak±mat±ya, attappiyak±mat±ya v± parabhedakaravac²payogasamuµµh±pik± sa½kiliµµhacetan± pisuºav±c±, s±pi dv²su bhinnesuyeva kammapatho. Parassa mammacchedakaravac²payogasamuµµh±pik± ekantapharusacetan± pharusav±c±. Na hi cittasaºhat±ya sati pharusav±c± n±ma hoti. S²t±haraº±di-anatthaviññ±panappayogasamuµµh±pik± sa½kiliµµhacetan± samphappal±po, so pana parehi tasmi½ anatthe gahiteyeva kammapatho. Vac²viññattisaªkh±te vac²dv±reti v±c±ya adhipp±ya½ viññ±peti, sayañca v±c±ya viññ±yat²ti vac²viññattisaªkh±te vac²bhedakarappayogasamuµµh±pakacittasamuµµh±napathav²dh±tv±dhikakal±passa vik±rabh³te copanav±c±bh±vato, kamm±na½ pavattimukhabh±vato ca vac²dv±rasaªkh±te kammadv±re. B±hullavuttitoti ida½ vuttanayameva. 57. Parasampatti½ abhimukha½ jh±yati lobhavasena cintet²ti abhijjh±. By±pajjati hitasukha½ eten±ti by±p±do. Micch± vipar²tato passat²ti micch±diµµhi. Tattha “aho vata ida½ mama siy±”ti eva½ parabhaº¹±bhijjh±yana½ abhijjh±, s± parabhaº¹assa attano n±maneneva kammapatho hoti. “Aho vat±ya½ satto vinasseyy±”ti eva½ manopadoso by±p±do. “Natthi dinnan”ty±din± nayena vipar²tadassana½ micch±diµµhi. Ettha pana natthika-ahetuka-akiriyadiµµh²hiyeva kammapathabhedo. Imesa½ pana aªg±divavatth±navasena papañco tattha tattha (d². ni. aµµha. 1.8; dha. sa. aµµha. 1 akusalakammapathakath±; p±r±. aµµha. 2.172) ±gatanayena daµµhabbo. Aññatr±pi viññattiy±ti k±yavac²viññatti½ vin±pi, ta½ asamuµµh±petv±p²tyattho. Viññattisamuµµh±pakacittasampayutt± cettha abhijjh±dayo cetan±pakkhik±va honti. 58. Dosam³lena j±yant²ti sahaj±t±dipaccayena dosasaªkh±tam³lena, dosam³lakacittena v± j±yanti, na lobham³l±d²hi. Hasam±n±pi hi r±j±no dosacitteneva p±ºavadha½ ±º±penti, tath± pharusav±c±by±p±desupi yath±raha½ daµµhabba½. Micch±dassanassa abhinivisitabbavatth³su lobhapubbaªgamameva abhinivisanato ±ha “micch±diµµhi ca lobham³len±”ti. Ses±ni catt±ripi dv²hi m³lehi sambhavant²ti yo t±va abhimata½ vatthu½, anabhimata½ v± attabandhuparitt±º±dippayojana½ sandh±ya harati, tassa adinn±d±na½ lobham³lena hoti. Veraniyy±tanattha½ harantassa dosam³lena. N²tip±µhakappam±ºato duµµhaniggahaºattha½ parasantaka½ harant±na½ r±j³na½, br±hmaº±nañca “sabbamida½ br±hmaº±na½ r±j³hi dinna½, tesa½ pana sabbadubbalabh±vena aññe paribhuñjanti, attasantakameva br±hmaº± paribhuñjant²”ty±d²ni vatv± sakasaññ±ya eva½ ya½ kiñci harant±na½, kammaphalasambandh±pav±d²nañca moham³lena. Eva½ mus±v±d±d²supi yath±raha½ yojetabba½.