2. Dutiyo paricchedo

Cetasikaniddeso

67. Citt±nantaramuddiµµh± ye ca cetasik± may±;
tesa½ d±ni kariss±mi, vibh±janamito para½.
Tattha cittasampayutt±, citte bhav± v± cetasik±. Tepi citta½ viya s±rammaºato ekavidh±, savip±k±vip±kato duvidh±, kusal±kusal±by±katabhedato tividh±, k±m±vacar±dibhedato catubbidh±.
Tattha k±m±vacaracittasampayutt± k±m±vacar±. Tesu k±m±vacarapaµhamamah±kusalacittasampayutt± t±va niyat± sar³pena ±gat± ek³nati½sa dhamm± honti. Seyyathida½– phasso vedan± saññ± cetan± vitakko vic±ro p²ti cittekaggat± saddh± sati v²riya½ paññ± j²vitindriya½ alobho adoso hir² ottappa½ k±yappassaddhi cittappassaddhi k±yalahut± cittalahut± k±yamudut± cittamudut± k±yakammaññat± cittakammaññat± k±yap±guññat± cittap±guññat± k±yujukat± cittujukat±ti. Puna chando, adhimokkho, tatramajjhattat±, manasik±ro c±ti catt±ro niyatayev±panak± honti. Imehi cat³hi tetti½sa honti Puna karuº± mudit± k±yaduccaritavirati vac²duccaritavirati micch±j²vavirati ceti ime pañca aniyat±. Ime pana kad±ci uppajjanti.
Imesu pana karuº±mudit±vasena bh±van±k±le karuº±pubbabh±go v± mudit±pubbabh±go v± et± uppajjanti, na panekato uppajjanti. Yad± pana imin± cittena micch±kammant±d²hi viramati, tad± samm±kammant±d²ni parip³renti, ek± virati uppajjati, karuº±mudit±hi saha, aññamaññena ca na uppajjanti. Tasm± etesu ekena saha catutti½seva dhamm± honti.
68. ¾din± puññacittena, tetti½sa niyat± mat±;
karuº±muditekena, catutti½sa bhavanti te.
69. Kasm± panettha mett± ca, upekkh± ca na uddhaµ±;
yev±panakadhammesu, dhammar±jena satthun±.
70. Aby±p±dena mett±pi, tatramajjhattat±ya ca;
upekkh± gahit± yasm±, tasm± na gahit± ubho.
71. Kasm± yev±pan± dhamm±, buddhen±diccabandhun±;
sar³peneva sabbete, p±¼iya½ na ca uddhaµ±.
72. Yasm± aniyat± keci, yasm± r±si½ bhajanti na;
yasm± ca dubbal± keci, tasm± vutt± na p±¼iya½.
73. Chand±dhimokkhamudit± manasi ca k±ro,
majjhattat± ca karuº± viratittaya½ ca;
puññesu tena niyat±niyat± ca sabbe,
yev±pan± munivarena na ceva vutt±.
74. Kasm± panettha phassova, paµhama½ samud²rito;
paµham±bhinip±tatt±, cittass±rammaºe kira.
75. Phusitv± pana phassena, vedan±ya ca vedaye;
sañj±n±ti ca saññ±ya, cetan±ya ca cetaye.
76. Balavapaccayatt± ca, sahaj±t±nameva hi;
phassova paµhama½ vutto, tasm± idha mahesin±.
77. Ak±raºamida½ sabba½, citt±na½ tu saheva ca;
ekupp±d±dibh±vena, cittaj±na½ pavattito.
78. Aya½ tu paµhamuppanno, aya½ pacch±ti natthida½;
balavapaccayattepi, k±raºañca na dissati.
79. Desan±kkamato ceva, paµhama½ samud²rito;
icceva½ pana viññeyya½, viññun± na visesato.
80. Na ca pariyesitabboya½, tasm± pubb±parakkamo;
vacanatthalakkhaº±d²hi, dhamm± eva vij±nat±.
Yasm± pana ime dhamm± vacanatthalakkhaº±d²hi vuccam±n± p±kaµ± honti suviññeyy±va, tasm± tesa½ vacanatthalakkhaº±d²ni pavakkh±mi. Seyyathida½– phusat²ti phasso. Sv±ya½ phusanalakkhaºo, saªghaµµanaraso, sannip±tapaccupaµµh±no, phalaµµhena vedan±paccupaµµh±no v±, ±p±thagatavisayapadaµµh±no. Aya½ hi ar³padhammopi sam±no ±rammaºesu phusan±k±reneva pavattati, so dvinna½ meº¹±na½ sannip±to viya daµµhabbo.
Sundara½ manoti sumano, sumanassa bh±vo somanassa½, somanassameva vedan± somanassavedan±. S± vedayitalakkhaº±, iµµh±k±r±nubhavanaras± r±j± viya subhojanarasa½, cetasika-ass±dapaccupaµµh±n±, passaddhipadaµµh±n±.
N²l±dibheda½ ±rammaºa½ sañj±n±t²ti saññ±. S± sañj±nanalakkhaº±, pacc±bhiññ±ºakaraºaras± va¹¹hakissa abhiññ±ºakaraºamiva, yath±gahitanimittavasena abhinivesakaraºapaccupaµµh±n±, yathopaµµhitavisayapadaµµh±n±.
Cetayat²ti cetan±. Saddhi½ attan± sampayuttadhamme ±rammaºe abhisandahat²ti attho. S± cetayitalakkhaº±, ±y³hanaras±, sa½vidahanapaccupaµµh±n± sakakiccaparakiccas±dhak± jeµµhasissamah±va¹¹haki-±dayo viya.
Vitakket²ti vitakko. Vitakkana½ v± vitakko. Sv±ya½ ±rammaºe cittassa abhiniropanalakkhaºo, ±hananapariy±hananaraso, ±rammaºe cittassa ±nayanapaccupaµµh±no.
¾rammaºe tena citta½ vicarat²ti vic±ro. Vicaraºa½ v± vic±ro. Anusañcaraºanti vutta½ hoti. Sv±ya½ ±rammaº±numajjanalakkhaºo, tattha sahaj±t±nuyojanaraso, cittassa anupabandhapaccupaµµh±no.
Pinayat²ti p²ti. S± sampiy±yanalakkhaº±, k±yacittap²ºanaras±, pharaºaras± v±, odagyapaccupaµµh±n±.
Cittassa ekaggabh±vo cittekaggat±. Sam±dhisseta½ n±ma½. So avis±ralakkhaºo, avikkhepalakkhaºo v±, sahaj±t±na½ sampiº¹anaraso nh±niyacuºº±na½ udaka½ viya, upasamapaccupaµµh±no, visesato sukhapadaµµh±no.
Saddahanti et±ya, saya½ v± saddahati, saddahanamattameva v± es±ti saddh±. S± panes± saddahanalakkhaº±, pas±danaras± udakappas±dakamaºi viya, ak±lusiyapaccupaµµh±n±, saddheyyavatthupadaµµh±n±.
Saranti et±ya, saya½ v± sarati, saraºamattameva v± es±ti sati. S± apil±panalakkhaº±, asammosaras±, ±rakkhapaccupaµµh±n±, thirasaññ±padaµµh±n±.
V²rabh±vo v²riya½. V²r±na½ v± kamma½ v²riya½. Ta½ paneta½ uss±hanalakkhaºa½, sahaj±t±na½ upatthambhanarasa½, asa½s²danabh±vapaccupaµµh±na½, sa½vegapadaµµh±na½.
Paj±n±t²ti paññ±. S± panes± vij±nanalakkhaº±, visayobh±sanaras± pad²po viya, asammohapaccupaµµh±n± araññagatasudesako viya.
J²vanti tena ta½sampayuttadhamm±ti j²vita½. Ta½ pana attan± avinibbhutt±na½ dhamm±na½ anup±lanalakkhaºa½, tesa½ pavattanarasa½, tesa½yeva µhapanapaccupaµµh±na½, y±payitabbadhammapadaµµh±na½. Santepi ca tesa½ anup±lanalakkhaº±dimhi vidh±ne atthikkhaºeyeva ta½ te dhamme anup±leti udaka½ viya uppal±d²ni, yath±saka½ paccayuppannepi ca dhamme anup±leti dh±ti viya kum±ra½, saya½pavattitadhammasambandheneva pavattati niy±mako viya, na bhaªgato uddha½ pavattayati attano ca pavattayitabb±nañca abh±v±, na bhaªgakkhaºe µhapeti saya½ bhijjam±natt± kh²yam±no viya vattisnehova pad²pasikhanti.
Na lubbhanti tena, saya½ v± na lubbhati, alubbhanamattameva v± tanti alobho. So ±rammaºe cittassa alaggabh±valakkhaºo kamaladale jalabindu viya, apariggaharaso muttabhikkhu viya, anall²nabh±vapaccupaµµh±no asucimhi patitapuriso viya.
Na dussanti tena, saya½ v± na dussati, adussanamattameva v± tanti adoso. So acaº¹ikkalakkhaºo, avirodhalakkhaºo v± anuk³lamitto viya, ±gh±tavinayanaraso, pari¼±havinayanaraso v± candana½ viya, sommabh±vapaccupaµµh±no puººacando viya.
K±yaduccarit±d²hi hir²yat²ti hir². Lajj±yeta½ adhivacana½. Tehiyeva ottappat²ti ottappa½. P±pato ubbegasseta½ adhivacana½. Tattha p±pato jigucchanalakkhaº± hir², ott±salakkhaºa½ ottappa½. Ubhopi p±p±na½ akaraºaras±, p±pato saªkocanapaccupaµµh±n±, attag±ravaparag±ravapadaµµh±n±. Ime dhamm± lokap±l±ti daµµhabb±.
K±yapassambhana½ k±yapassaddhi. Cittapassambhana½ cittapassaddhi. K±yoti cettha vedan±dayo tayo khandh±. Ubhopi panet± ekato hutv± k±yacittadarathav³pasamalakkhaº± k±yacittadarathanimmadanaras±, k±yacitt±na½ aparipphandanas²tibh±vapaccupaµµh±n±, k±yacittapadaµµh±n±, k±yacitt±na½ av³pasamat±-uddhacc±dikilesappaµipakkhabh³t±ti veditabb±.
K±yalahubh±vo k±yalahut±. Cittalahubh±vo cittalahut±. K±yacitt±na½ garubh±vav³pasamalakkhaº±, k±yacittagarubh±vanimmadanaras±, k±yacitt±na½ adandhat±paccupaµµh±n±, k±yacittapadaµµh±n±, k±yacitt±na½ garubh±vakarathinamiddh±dikilesappaµipakkhabh³t±ti veditabb±.
K±yamudubh±vo k±yamudut±. Cittamudubh±vo cittamudut±. K±yacitt±na½ thaddhabh±vav³pasamalakkhaº±, k±yacitt±na½ thaddhabh±vanimmadanaras±, appaµigh±tapaccupaµµh±n±, k±yacittapadaµµh±n±, k±yacitt±na½ thaddhabh±vakaradiµµhim±n±dikilesappaµipakkhabh³t±ti veditabb±.
K±yakammaññabh±vo k±yakammaññat±. Cittakammaññabh±vo cittakammaññat±. K±yacitt±na½ akammaññabh±vav³pasamalakkhaº±, k±yacitt±na½ akammaññabh±vanimmadanaras±, k±yacitt±na½ ±rammaºakaraºasampattipaccupaµµh±n±, k±yacittapadaµµh±na½, k±yacitt±na½ akammaññabh±vakara-avasesan²varaº±dikilesappaµipakkhabh³t±ti veditabb±.
K±yap±guññabh±vo k±yap±guññat±. Cittap±guññabh±vo cittap±guññat±. K±yacitt±na½ agelaññabh±valakkhaº±, k±yacitt±na½ gelaññanimmadanaras±, nir±d²navapaccupaµµh±n±, k±yacittapadaµµh±n±, k±yacitt±na½ gelaññabh±vakara-assaddh±dikilesappaµipakkhabh³t±ti daµµhabb±.
K±yassa ujukabh±vo k±yujukat±. Cittassa ujukabh±vo cittujukat±. K±yacitt±na½ akuµilabh±valakkhaº±, k±yacitt±na½ ajjavalakkhaº± v±, k±yacitt±na½ kuµilabh±vanimmadanaras±, ajimhat±paccupaµµh±n±, k±yacittapadaµµh±n±, k±yacitt±na½ kuµilabh±vakaram±y±s±µheyy±dikilesappaµipakkhabh³t±ti daµµhabb±.
Chandoti kattukamyat±yeta½ adhivacana½. Tasm± so kattukamyat±lakkhaºo chando, ±rammaºapariyesanaraso, ±rammaºena atthikat±paccupaµµh±no, tadevassa padaµµh±no.
Adhimuccana½ adhimokkho. So sanniµµh±nalakkhaºo, asa½sappanaraso, nicchayapaccupaµµh±no, sanniµµheyyadhammapadaµµh±no, ±rammaºe niccalabh±vena indakh²lo viya daµµhabbo.
Tesu tesu dhammesu majjhattabh±vo tatramajjhattat±. S± cittacetasik±na½ samav±hitalakkhaº±, ³n±dhikat±niv±raºaras±, pakkhap±tupacchedanaras± v±, majjhattabh±vapaccupaµµh±n±.
Kiriy± k±ro, manasmi½ k±ro manasik±ro. Purimamanato visadisa½ mana½ karot²ti ca manasik±ro.
Sv±ya½ ±rammaºapaµip±dako, v²thipaµip±dako, javanapaµip±dakoti tippak±ro. Tattha ±rammaºapaµip±dako manasmi½ k±ro manasik±ro. So s±raºalakkhaºo, sampayutt±na½ ±rammaºe sa½yojanaraso, ±rammaº±bhimukhabh±vapaccupaµµh±no, ±rammaºapadaµµh±no, saªkh±rakkhandhapariy±panno ±rammaºapaµip±dakattena sampayutt±na½ s±rath² viya daµµhabbo. V²thipaµip±dakoti pañcadv±r±vajjanasseta½ adhivacana½, javanapaµip±dakoti manodv±r±vajjanasseta½ adhivacana½, na te idha adhippet±.
Karuº±ti paradukkhe sati s±dh³na½ hadayakampana½ karot²ti karuº±, kin±ti vin±seti v± paradukkhanti karuº±. S± paradukkh±panayan±k±rappavattilakkhaº±, paradukkh±sahanaras±, avihi½s±paccupaµµh±n±, dukkh±bhibh³t±na½ an±thabh±vadassanapadaµµh±n±.