Hetum³laka½ niµµhita½.

444. ¾rammaºam³lakepi adhipatipaccay±dayo satta ±rammaºena sabh±g±, ses± so¼asa visabh±g±ti te ayojetv± satteva yojit±. Tesu adhipatiy± satt±ti kusalo dhammo kusalassa dhammassa, akusalassa dhammassa, aby±katass±ti eva½ kusalam³l±ni t²ºi, akusalam³la½ eka½, aby±katam³l±ni t²º²ti satta. Nissaye t²º²ti vatthuvasena aby±katam³l±neva. Upanissaye satta heµµhim±ni eva. Purej±te t²º²ti vatth±rammaºavasena aby±katam³l±ni. Vippayutte t²º²ti vatthuvaseneva. Atthi-avigatesu t²º²ti vatth±rammaºavasena. Yath± pana hetum³lake lakkhaºadassanattha½ ghaµan±ni µhapit±ni, tath± ±rammaºam³lak±d²supi.
445. Tattha y±ni t±va imasmi½ ±rammaºam³lake pañca ghaµan±ni µhapit±ni. Tattha paµhama½ ±rammaº±dhipativasena s±dhipatika½. Tattha satt±ti ±rammaº±dhipatiduke laddhavissajjan±neva. Dutiya½ nir±dhipatika½. Tattha t²º²ti vatth±rammaºavasena ±rammaºavaseneva v± aby±katam³l±ni. Tatiya½ nissayena vutta½. Tattha t²º²ti vatthuvasena aby±katam³l±ni. Catutthapañcam±ni s±dhipatik±ni. Tesu catutthe ekanti vatth±rammaºavasena ±rammaºavaseneva v± aby±katam³la½ akusala½. Pañcame ekanti nissayato aby±katam³laka½ akusala½. Evamidh±pi labbham±navasena tik±d²su gaºan± veditabb±. Tath± adhipatim³lak±d²su. ¾rammaºa-indriyavip±kavasena vitth±rayojana½ pana avatv± tattha tattha vattabbayuttakameva vad±m±ti.
446. Adhipatim³lake sahaj±te satt±ti sahaj±t±dhipativasena kusalam³l±ni t²ºi, akusalam³l±ni t²ºi, aby±katam³la½ eka½. Sahaj±tena pana saddhi½ ±rammaº±dhipati, ±rammaº±dhipatin± ca saddhi½ sahaj±ta½ na labbhati. Aññamaññe t²º²ti sahaj±t±dhipativaseneva. Nissaye aµµh±ti kusalam³l±ni t²ºi, akusalam³l±ni t²ºi, aby±katam³l±ni dve. Aby±kato hi adhipati aby±katassa sahaj±tato ceva ±rammaºato ca nissayo hoti, akusalassa ±rammaºatova. Kusalassa pana ubhayath±pi na hot²ti aby±katam³l±ni dveyev±ti eva½ aµµha. Upanissaye satta ±rammaºasadis±neva. Purej±te ekanti aby±kat±dhipati ±rammaºavasena akusalassa. Vip±ke eka½ aby±katena aby±kata½ lokuttara½. ¾h±r±d²su satta heµµh± ekam³lake laddh±neva. Vippayutte catt±r²ti kusalena aby±kata½, tath± akusalena, aby±katena aby±katañca kusalañca. Atthi-avigatesu aµµha nissayasadis±neva.
447-452. Ghaµan±ni panettha paµip±µiy± ±rammaº±d²hi ayojetv± paµhama½ atthi-avigatehi yojit±ni. Ki½ k±raº±ti? Ubhay±dhipatimissakatt±. Tattha paµhame ghaµane ±rammaº±dhipativasena vatth±rammaºa½ labbhati dutiye nissayavasena garu½ katv± ass±dentassa vatthumeva, tatiye sahaj±t±dhipativasena kusal±dayo r³p±na½, ±rammaº±dhipativasena vatthu akusalassa. Tato par±ni t²ºi ghaµan±ni ±rammaº±dhipativasena vutt±ni. Tattha paµhame satt±ti heµµh± vutt±neva. Dutiye ekanti purej±t±ni vatth±rammaº±ni akusalassa. Tatiye vatthumeva akusalassa. Tato par±ni t²ºi ghaµan±ni vip±k±vip±kas±dh±raº±ni sahaj±t±dhipativasena vutt±ni. Tattha paµhame r³p±r³pa½ labbhati, dutiye ar³pameva, tatiye r³pameva. Tato par±ni t²ºi vip±k±dhipativasena vutt±ni. Tesupi paµhame r³p±r³pa½ labbhati, dutiye ar³pa½, tatiye r³pameva. Tato par±ni cha ghaµan±ni ±h±rindriyayutt±ni citt±dhipativasena vutt±ni. Tattha t²ºi avip±k±ni, t²ºi savip±k±ni. Tesu gaºan± p±kaµ±yeva. Tato par±ni cha ghaµan±ni tatheva viriy±dhipativasena vutt±ni. Nanu ca adhipatipaµip±µiy± paµhama½ viriy±dhipativasena vattabb±ni siyu½, kasm± tath± na vutt±n²ti? Parato hetuvasena vuttaghaµanehi sadisatt±. Parato hi hetuvasena ghaµan±ni amohassa v²ma½s±dhipatitt± v²ma½s±ya ca samm±diµµhibh±vato maggasampayutt±ni. Viriyampi ca samm±v±y±mamicch±v±y±mabh±vena maggoti tena saddhi½ ghaµan±ni parato hetuvasena vuttaghaµanehi sadis±n²ti parivattetv± vutt±ni. Tesupi gaºan± p±kaµ±yeva.
453-456. Anantarasamanantaram³lakesu satt±ti kusalo kusalassa aby±katassa ca, tath± akusalo, aby±kato tiººannamp²ti eva½ satta. Kamme ekanti kusal± maggacetan± attano vip±k±by±katassa. Ghaµan±ni panetesu t²ºi t²ºiyeva. T±ni bahutarapaµip±µiy± vutt±ni.
457-460. Sahaj±ta-aññamaññanissayam³lakesu ye ye dukam³lake paccay± vutt± te teyeva ±dito µhitena sabh±g±. Tasm± dukam³lake gaºana½ ñatv± ye upari paccay± ghaµit±, tesu ³nataragaºanassa vasena sabbaghaµanesu gaºan± veditabb±. Tattha sahaj±tam³lake dasa ghaµan±ni. Tesu pañca avip±k±ni, pañca savip±k±ni. Tattha avip±kesu t±va paµhame kusalo kusalassa aby±katassa kusal±by±katassa, kusal±by±kato aby±katass±ti catt±ri, tath± akusalo, aby±kato aby±katassev±ti eva½ nava. Tattha kusal±kusal±dikesu aµµhasu vissajjanesu ar³pañceva cittasamuµµh±nar³pañca labbhati. Aby±kate vatthur³pampi. Dutiye ghaµane aby±katavissajjane r³pesu vatthumeva labbhati, tatiye t²supi ar³pameva, catutthe cittasamuµµh±nar³pameva, pañcame paµisandhiya½ vatthun± saddhi½ ar³padhamm±. Savip±kesu paµhame vip±k± ceva vip±kacittasamuµµh±nar³pañca, dutiye vip±k± ceva vatthur³pañca, tatiye vip±kameva, catutthe vip±kacittasamuµµh±nameva, pañcame vatthur³pameva labbhati.
Aññamaññam³lake cha ghaµan±ni. Tesu paµham±ni t²ºi avip±k±ni, pacchim±ni t²ºi savip±k±ni. Tesu gaºan± p±kaµ±yeva.
461. Nissayam³lake nissayapaccay± ±rammaºe t²º²ti vatthu½ ±rammaºa½ katv± pavattakusal±divasena veditabb±ni. Upanissaye ekanti vatthu½ ±rammaº³panissaya½ katv± uppann±kusala½. Sesa½ dum³lake heµµh± vuttanayeneva veditabba½.
462-464. Imasmi½ pana nissayapaccaye v²sati ghaµan±ni. Tesu purim±ni cha ghaµan±ni purej±tasahaj±tavasena vutt±ni, tato catt±ri purej±tavaseneva, tato dasa sahaj±tavaseneva. Tattha paµhame ghaµane teras±ti nissayapaccayavibhaªge vutt±neva. Dutiye aµµh±ti sahaj±t±dhipativasena satta, vatthu½ garu½ katv± akusalañc±ti aµµha. Tatiye satta indriyapaccaye laddh±neva. Catutthe pañca vippayutte laddh±ni. Pañcame catt±r²ti kusal±d²ni cittasamuµµh±n±na½, vatthu ca akusalassa. Chaµµhe t²º²ti kusal±d²ni cittasamuµµh±nassa. Purej±tavasena cat³su paµhame t²º²ti vatthu kusal±d²na½, cakkh±d²ni ca aby±katassa. Dutiye vatthumeva kusal±d²na½. Tatiye ekanti vatthu akusalassa. Catutthe cakkh±d²ni viññ±ºapañcakassa. Sahaj±tavasena dasa savip±k±vip±kavasena dvidh± bhinditv± sahaj±tam³lake vuttanayeneva veditabb±ni.
465. Upanissayam³lake ±rammaºe satt±ti ±rammaº³panissaye laddh±neva. Adhipatiy± satt±ti t±neva. Anantarasamanantaresu anantar³panissaye laddh±neva. Nissaye ekanti vatthu akusalassa. Purej±te ekanti tasseva vatthu½ v± ±rammaºa½ v±. ¾sevane t²ºi anantar³panissayavasena. Kamme dve pakat³panissayavasena. Lokuttarakusalacetan± pana anantar³panissayopi hoti. Vippayutte eka½ ±rammaº³panissayavasena, tath± atthi-avigatesu. Natthivigatesu satta anantarasam±neva.
466. Upanissayam³lak±ni pana satta ghaµan±ni honti. Tattha purim±ni t²ºi ±rammaº³panissayavasena vutt±ni. Tattha paµhame satt±ti kusalo kusal±d²na½, tath± aby±kato, akusalo akusalassev±ti eva½ satta. Dutiye ekanti cakkh±di-aby±kata½ akusalassa. Tatiye vatthu akusalassa. Tato par±ni dve anantar³panissayavasena vutt±ni. Tesu gaºan± p±kaµ±yeva. Tato dve anantarapakat³panissayavasena vutt±ni. Tattha paµhame lokiyakusal±kusalacetan±paccayabh±vato gahetabb±, dutiye lokuttarakusal±va.
467-468. Purej±tam³lake ±rammaºe t²º²ti aby±kato kusal±d²na½. Adhipatiy± ekanti aby±kato akusalassa. Sesesupi eseva nayo. Ettha pana satta ghaµan±ni. Tesu paµhama½ vatth±rammaºavasena vutta½, dutiya½ vatthuvaseneva, tatiya½ ±rammaºavasena, catuttha½ vatthussa ±rammaºak±lavasena, pañcama½ ±rammaº±dhipativasena, chaµµha½ vatthuno ±rammaº±dhipatik±lavasena, sattama½ cakkh±divasena.
469-472. Pacch±j±tam³lake v²sati paccay± na yujjanti, tayova yojana½ labhanti. Ekamevettha ghaµana½, ta½ k±yassa kusal±d²na½ vasena veditabba½. ¾sevanam³lakepi ekameva ghaµana½.
473-477. Kammam³lake anantare ekanti maggacetan±vasena vutta½. Aññamaññe t²º²ti ettha paµisandhiya½ vatthupi gahetabba½. Upanissaye dveti anantarapakat³panissayavasena heµµh± vutt±neva. Eva½ ses±nipi heµµh± vuttanayeneva veditabb±ni. Ettha pana ek±dasa ghaµan±ni. Tattha paµham±ni dve pakat³panissay±nantar³panissayavibh±gato n±n±kkhaºikakammavasena vutt±ni. Tato par±ni catt±ri vip±k±vip±kato ekakkhaºikakammavasena vutt±ni. Tattha paµhame ar³pena saddhi½ cittasamuµµh±nar³pa½ labbhati, dutiye ar³pena saddhi½ vatthu, tatiye ar³pameva, catutthe cittasamuµµh±nar³pameva. Paµisandhiya½ pana kaµatt±r³pampi labbhati. Tato par±ni pañca savip±k±ni, t±ni heµµh± vuttanay±neva. Vip±kam³lake pañca ghaµ±n±ni utt±natth±neva.
478-483. ¾h±ram³lake satt±ti-±d²ni vuttanay±neva. Ghaµan±ni panettha catutti½sa. Tesu paµham±ni pañca vip±k±vip±kas±maññato vutt±ni. Tattha paµhame catt±ropi ±h±r± labbhanti; dutiye tayo ar³p±h±r±va. Tatiye vatthupi paccayuppanna½ hoti, catutthe ta½ parih±yati. Pañcame r³pameva paccayuppanna½. Tato par±ni pañca savip±kaghaµan±ni, t±ni heµµh± vuttanay±neva. Tato par±ni nava ghaµan±ni cetan±h±ravasena vutt±ni. Tato par±ni nava nir±dhipativiññ±º±h±ravasena Tato par±ni s±dhipativiññ±º±h±ravasena cha ghaµan±ni vutt±ni. Tattha t²ºi vip±k±vip±kas±maññavasena vutt±ni. T²ºi vip±kavaseneva. Tattha lokiy±na½ vip±k±na½ abh±vato vatthu parih±yati.
484-495. Indriyam³lake purej±te ekanti cakkhundriy±d²na½ vasena aby±katena aby±kata½. Sesa½ dum³laka½ heµµh± vuttanayeneva veditabba½. Ghaµan±ni panettha cha sattati. Tattha paµhame sabb±nipi indriy±ni paccayaµµhena labbhanti. Dutiye r³paj²vitindriya½ h±yati. Na hi ta½ nissayo hoti. Tatiye ar³pindriy±ni r³p±na½. Catutthe cakkh±d²ni cakkhuviññ±º±d²na½. Tato par±ni nava ghaµan±ni sahaj±ta-ar³pindriyavasena vutt±ni, tato nava maggabh³t±na½ indriy±na½ vasena, tato nava jh±naªgabh³t±na½, tato nava jh±namaggabh³t±na½, tato nava manindriyavaseneva, tato s±dhipat²ni cha, tato v²riyavasena maggasampayutt±ni cha, tato amohahetuvasena nir±dhipat²ni nava, s±dhipat²ni cha. Tesu sabbesu vip±kapaccayena ayutt±ni ca yutt±ni ca heµµh± vuttanayeneva veditabb±ni.