Na kevalañca sattarasadh±va samasaµµhividhen±pi niddesa½ labhateva. Katha½? K±m±vacarakusalañhi bh³mibhedena catubbidhassa kusalassa anantarapaccayo hoti, r³p±vacar±r³p±vacara½ sakasakabh³mikassev±ti kusala½ kusalassa chabbidhena anantarapaccayo. K±m±vacarakusala½ pana k±m±vacarakusalavip±kassa akusalavip±kassa r³p±vacaravip±kassa ar³p±vacaravip±kassa lokuttaravip±kassa; r³p±vacarakusala½ r³p±vacaravip±kassa k±m±vacarakusalavip±kassa; ar³p±vacarakusala½ k±m±vacarakusalavip±kassa r³p±vacara-ar³p±vacaralokuttaravip±kassa; lokuttarakusala½ lokuttaravip±kass±ti kusala½ vip±kassa dv±dasavidhena anantarapaccayo Akusala½ akusalassa akusalavip±kassa tebh³makakusalavip±kass±ti pañcavidhena anantarapaccayo.
K±m±vacarakusalavip±ka½ k±m±vacarakusalavip±kassa akusalavip±kassa r³p±vacaravip±kassa ar³p±vacaravip±kass±ti k±m±vacarakusalavip±ka½ vip±kassa catubbidhena anantarapaccayo. R³p±vacaravip±ka½ tebh³makakusalavip±kass±ti tividhena anantarapaccayo. Ar³p±vacaravip±ka½ ar³p±vacaravip±kassa k±m±vacarakusalavip±kass±ti duvidhena anantarapaccayo. Lokuttaravip±ka½ catubh³makakusalavip±kass±ti catubbidhena anantarapaccayo. Eva½ kusalavip±ka½ vip±kassa terasadh±pi anantarapaccayo. Akusalavip±ka½ akusalavip±kassa k±m±vacarakusalavip±kass±ti duvidhena anantarapaccayo. Eva½ sabbath±pi vip±ka½ vip±kassa pañcadasavidhena anantarapaccayo. K±m±vacarakusalavip±ka½ pana k±m±vacarakiriyassa, tath± akusalavip±ka½, tath± r³p±vacaravip±ka½, tath± ar³p±vacaravip±kañc±ti vip±ka½ kiriyassa ca catubbidhena anantarapaccayo.
K±m±vacarakiriya½ tebh³makakiriyassa, r³p±vacar±r³p±vacarakiriya½ r³p±vacar±r³p±vacar±naññev±ti kiriya½ kiriyassa pañcavidhena anantarapaccayo. K±m±vacarakiriya½ akusalavip±kassa ceva catubh³makakusalavip±kassa ca, r³p±vacarakiriya½ k±m±vacarakusalavip±kar³p±vacaravip±k±na½ ar³p±vacarakiriya½ catubh³makakusalavip±kass±p²ti kiriya½ vip±kassa ek±dasavidhena anantarapaccayo. K±m±vacarakiriya½ pana k±m±vacarakusalassa akusalass±ti kusal±kusal±na½ duvidhena anantarapaccayo hoti. Eva½ samasaµµhividhen±pi niddesa½ labhati.
Na kevalañca samasaµµhividheneva, bahuvidhen±pi labhateva. Katha½? K±m±vacarapaµhamamah±kusalacitta½ t±va attano, catunnañca r³p±vacarakusal±na½ p±dakayogena so¼asanna½ somanassalokuttar±nanti ekav²satiy± ca kusal±na½, javanapariyos±ne tad±rammaºabhavaªgavasena uppajjam±n±na½ ek±dasanna½ k±m±vacaravip±k±na½, bhavaªgavaseneva pavatt±na½ r³p±vacar±r³p±vacaravip±k±na½, phalasam±pattivasena pavatt±na½ dv±dasanna½ lokuttaravip±k±nanti eva½ ekav²satiy± kusal±na½; dvatti½s±ya vip±k±nanti tepaññ±s±ya citt±na½ anantarapaccayo hoti Tath± dutiyakusalacitta½. Tatiyacatutth±ni pana µhapetv± uparibh³makakusal±ni ca lokuttaravip±k±ni ca sesa-ekav²saticitt±na½. Pañcamachaµµh±ni attano ca, navannañca uparibh³maka-upekkh±kusal±na½, tev²satiy± ca vip±k±nanti tetti½s±ya. Sattama-aµµham±ni ekav²satiy±va.
Pañca r³p±vacarakusal±ni attano attano pacchim±na½ r³p±vacarakusal±na½, catunnampi ñ±ºasampayuttamah±vip±k±na½, pañcanna½ r³p±vacaravip±k±nañc±ti dasanna½. Eteneva ca nayena ar³p±vacarakusalesu paµhama½ attano vip±kena saddhi½ ek±dasanna½, dutiya½ dv±dasanna½, tatiya½ terasanna½, catuttha½ cuddasanna½ phalasam±pattiy± c±ti pannarasanna½ lokuttarakusala½ attano attano vip±kasseva. Aµµhasu lobhasahagatesu ekeka½ akusala½ ek±dasanna½ k±m±vacaravip±kamanoviññ±ºadh±t³na½ navanna½, mahaggatavip±k±na½ attano attano pacchimassa c±ti ekav²satiy±. Dve domanassasahagat±ni upekkh±sahagat±na½ channa½ k±m±vacaravip±kamanoviññ±ºadh±t³na½ attano pacchimassa c±ti sattanna½. Vicikicchuddhaccasahagatadvaya½ somanassasahagat±hetukavip±kena saddhi½ ek±dasanna½ k±m±vacaravip±kamanoviññ±ºadh±t³na½ navanna½ r³p±vacar±r³p±vacaravip±k±na½ attano pacchimassa c±ti ekav²satiy±.
Kusalavip±kapañcaviññ±º± kusalavip±kamanodh±tuy±, manodh±tu dvinna½ vip±kamanoviññ±ºadh±t³na½. T±su dv²su somanassasahagat± dasanna½ vip±kamanoviññ±ºadh±t³na½ bhavaªgabh³t±na½ tad±rammaºak±le attano pacchimassa voµµhabbanakiriyassa c±ti dv±dasanna½. Upekkh±sahagat±hetukamanoviññ±ºadh±tu pana ±vajjanamanodh±tuy± dviµµh±nik±ya ±vajjanamanoviññ±ºadh±tuy± dasannañca vip±kamanoviññ±ºadh±t³nanti dv±dasannameva. Tihetukamah±vip±k± somanassasahagat±hetukavajj±na½ dasannampi k±m±vacaravip±kamanoviññ±ºadh±t³na½ r³p±vacar±r³p±vacaravip±k±na½ ±vajjanadvayassa c±ti ekav²satiy±, duhetukavip±k± µhapetv± mahaggatavip±ke ses±na½ dv±dasanna½. Pañca r³p±vacaravip±k± tebh³makakusalavip±kasahetukapaµisandhicitt±na½ sattarasanna½ ±vajjanadvayassa c±ti ek³nav²satiy±. Ar³p±vacaravip±kesu paµhama½ k±m±vacarakusalavip±katihetukapaµisandhicitt±na½, catunna½ ar³p±vacaravip±kacitt±na½ catunna½ manodv±r±vajjanassa c±ti navanna½. Dutiya½ heµµhimavip±ka½ vajjetv± aµµhanna½, tatiya½ dve heµµhim±ni vajjetv± sattanna½, catuttha½ t²ºi heµµhim±ni vajjetv± channa½ catt±ri lokuttaravip±k±ni tihetukavip±k±na½ terasanna½ attano attano pacchimassa c±ti cuddasanna½.
Akusalavip±kapañcaviññ±º± akusalavip±kamanodh±tuy±, manodh±tu akusalavip±k±hetukamanoviññ±ºadh±tuy±. S± tad±rammaºak±le attano pacchimassa cutik±le paµisandhivasena bhavaªgavasena ca pavatt±na½ itaresampi navanna½ k±m±vacaravip±k±na½ upekkh±sahagat±na½ dvinna½ parittakiriy±nañc±ti dv±dasanna½. Kiriyamanodh±tu dasanna½ viññ±º±na½ hasitupp±dakiriy± pañcavok±re bhavaªgavasena pavatt±na½ navanna½ tihetukavip±k±na½, tad±rammaºavasena pavatt±na½ pañcanna½ somanassasahagatavip±k±na½ attano pacchimassa c±ti aggahitaggahaºena terasanna½. Voµµhabbanakiriy± µhapetv± kiriyamanodh±tu½ dasanna½ k±m±vacarakiriy±na½, k±m±vacarakusal±kusal±na½ pañcavok±re bhavaªgavasena pavatt±na½ pannarasanna½ vip±kacitt±nañc±ti pañcacatt±l²s±ya.
K±m±vacaratihetukasomanassasahagatakiriyadvaya½ bhavaªgavasena pavatt±na½ terasanna½ tihetukavip±k±na½ tad±rammaºavasena pañcanna½ somanassasahagatavip±k±na½ parikammavasena pavattam±n±na½ catunna½ r³p±vacarakiriy±na½ arahattaphalasam±pattiy± attano pacchimassa c±ti aggahitaggahaºena dv±v²satiy± duhetukasomanassasahagatakiriyadvaya½ yath±vutt±na½ terasanna½ bhavaªgacitt±na½ pañcanna½ tad±rammaº±na½ attano pacchimassa c±ti aggahitaggahaºena sattarasanna½. K±m±vacaratihetuka-upekkh±sahagatakiriyadvaya½ tesa½yeva terasanna½ bhavaªg±na½, tad±rammaºavasena pavatt±na½ channa½ upekkh±sahagatavip±k±na½, parikammavasena pavatt±na½ ekiss± r³p±vacarakiriy±ya catunna½ ar³p±vacarakiriy±na½ arahattaphalasam±pattiy± attano pacchimassa c±ti aggahitaggahaºena catuv²satiy±. Duhetuka-upekkh±sahagatakiriyadvaya½ tesa½yeva terasanna½ bhavaªg±na½ channa½ tad±rammaº±na½ attano pacchimassa c±ti aggahitaggahaºena aµµh±rasanna½. R³p±vacarakiriyesu ekeka½ navanna½ pañcavok±re tihetukabhavaªg±na½ attano pacchimassa c±ti dasanna½. Ar³p±vacarakiriyesu paµhama½ pañcavok±re navanna½ bhavaªg±na½, catuvok±re ekassa attano pacchimassa c±ti ek±dasanna½. Dutiya½ catuvok±re dve bhavaªg±ni labhati. Tatiya½ t²ºi, catuttha½ catt±ri phalasam±pattiñc±ti tesu ekeka½ yath±paµip±µiy± ek±dasanna½ dv±dasanna½ terasanna½ pañcadasannañca anantarapaccayo hoti. Eva½ bahuvidhen±pi niddesa½ labhati. Tena vutta½–
“Dasadh± sattarasadh±, samasaµµhividhena ca;
bahudh±pi ca niddesa½, s±dhuka½ upalakkhaye”ti.
Samanantarapaccay±dayo utt±natth±yeva.
423. Upanissaye saddha½ upaniss±y±ti kammakammaphala-idhalokaparalok±d²su saddha½ upanissaya½ katv±. Yath± hi puriso heµµh±pathaviya½ udaka½ atth²ti saddahitv± pathavi½ khanati, eva½ saddho kulaputto d±n±d²na½ phalañca ±nisa½sañca saddahitv± d±n±d²ni pavatteti. Tasm± “saddha½ upaniss±y±”ti vutta½.
S²la½ upaniss±y±ti-±d²supi ime s²l±dayo dhamme upanissaya½ katv±ti attho. S²lav± hi s²l±nubh±vesu s²l±nisa½sesu ca kusalo s²la½ upaniss±ya s²lavant±na½ d±na½ deti, upar³pari s²la½ sam±diyati suparisuddha½ akhaº¹a½, c±tuddas²-±d²su pakkhadivasesu uposathakamma½ karoti, s²lasampada½ niss±ya jh±n±d²ni upp±deti. Bahussutopi d±n±dipuññakiriy±yatt± sabbasampattiyo d±n±d²nañca saªkilesavod±n±dibheda½ sutamay±ya paññ±ya paµivijjhitv± µhito suta½ upaniss±ya d±n±d²ni pavatteti. C±gav±pi c±g±dhimutto attano c±gasampada½ upaniss±ya d±na½ deti, s²lavanto hutv± dinna½ mahapphalanti s²la½ sam±diyati, uposathakamma½ karoti, t±ya paµipattiy± parisuddhacitto jh±n±d²ni upp±deti. Paññav±pi idhalokaparalokahitañceva lokasamatikkamanup±yañca upaparikkhanto “sakk± im±ya paµipattiy± idhalokahitampi paralokahitampi lokasamatikkaman³p±yañca samp±detun”ti pañña½ upaniss±ya d±n±d²ni pavatteti. Yasm± pana na kevala½ saddh±dayo d±n±d²na½yeva upanissay±, attano aparabh±ge uppajjam±n±na½ saddh±d²nampi upanissay± eva, tasm± saddh± s²la½ suta½ c±go paññ± saddh±ya s²lassa sutassa c±gassa paññ±y±ti vutta½.
Parikammanti anantara½ aggahetv± pubbabh±ge parikamma½ gahetabba½. Yath±kamm³pagañ±ºassa an±gata½sañ±ºass±ti imesa½ dvinna½ dibbacakkhuparikammameva, parikamma½ visu½ natthi. Dibbacakkhusseva paribhaº¹añ±º±ni et±ni, tasmi½ ijjham±ne ijjhanti eva½ santepi tadadhimuttat±ya sahita½ dibbacakkhuparikamma½ tesa½ parikammanti veditabba½. Na hi et±ni sabbesa½ dibbacakkhuk±na½ samagatik±ni honti. Tasm± bhavitabbamettha parikammavisesen±ti. Dibbacakkhu dibb±ya sotadh±tuy±ti d³re r³p±ni disv± tesa½ sadda½ sotuk±massa dibbacakkhu sotadh±tuvisuddhiy± upanissayo hoti. Tesa½ pana sadda½ sutv± tattha gantuk±mat±divasena dibbasotadh±tu iddhividhañ±ºassa upanissayo hoti. Eva½ sabbattha tassa tassa upak±rakabh±vavasena upanissayapaccayat± veditabb±.
Magga½ upaniss±ya anuppanna½ sam±pattinti tena tena maggena sithil²katap±ripanthakatt± pah²nap±ripanthakatt± ca ta½ ta½ sam±patti½ upp±dent²ti tesa½ maggo sam±pattiy± upanissayo hoti. Vipassant²ti upar³parimaggatth±ya vipassanti. Atthapaµisambhid±y±ti-±di paµisambhid±na½ maggapaµil±bheneva ijjhanato vutta½. Eva½iddh±nañca panet±sa½ pacch± tesu tesu ±rammaºesu pavattiy± maggova upanissayo n±ma hoti.
Saddha½ upaniss±ya m±na½ jappet²ti ahamasmi saddho pasannoti m±na½ pavatteti. Diµµhi½ gaºh±t²ti tasmi½ tasmi½ vacane saddh±vaseneva gantv± paññ±ya attha½ anupaparikkhanto “atthi puggalo”ti-±divasena diµµhi½ gaºh±ti. S²la½ suta½ c±ga½ paññanti ahamasmi s²lav± sutav± c±g² paññ±sampannoti m±na½ jappeti. S²lasutac±gapaññ±su pana m±namaññana½ viya diµµhimaññana½ upp±dento diµµhi½ gaºh±ti. R±gass±ti-±d²su saddh±disampada½ upaniss±ya attukka½sanak±le tesu ekeko dhammo r±gassa, paravambhanak±le dosassa, ubhayena sampayuttassa mohassa, vuttappak±r±na½ m±nadiµµh²na½, saddh±disampada½ upaniss±ya bhavabhogasampattipatthan±ya upanissayo hoti. Evamettha lokiyakusalaññeva dassita½. Lokuttara½ pana santa½ paº²ta½ uttama½ akusalaviddha½sana½. Tasm± cando viya andhak±ratam±na½ na akusalassa upanissayo hot²ti na gahita½.