19-24. Paccan²y±nulomapaµµh±navaººan±
1. Id±ni kusal±d²su dhammesu paccayadhamma½ paµikkhipitv± paccayuppannassa kusal±dibh±va½ appaµikkhepavasena dhamm±na½ paccan²y±nulomat±ya laddhan±ma½ paccan²y±nulomapaµµh±na½ dassetu½ nakusala½ dhamma½ paµicca akusalo dhammo uppajjati hetupaccay±ti-±di ±raddha½. Tattha nakusala½ dhamma½ paµicc±ti kusalassa paccayabh±va½ v±reti. Akusalo dhammo uppajjat²ti akusalassa uppatti½ anuj±n±ti. Nakusalañhi akusala½ aby±kata½ v±, tañca sahaj±tapaccaya½ katv± uppajjam±no kusalo n±ma natthi, tasm± akusal±by±katavasena desan± kat±. Tattha “akusala½ eka½ khandha½ paµicca tayo khandh±”ti eva½ nakusala½ dhamma½ paµicca vissajjana½ veditabba½. Aby±kato dhammo uppajjati hetupaccay±ti aya½ pana pañho “vip±k±by±kata½ kiriy±by±kata½ eka½ khandha½ paµicca tayo khandh± cittasamuµµh±nañca r³pan”ti vissajjitova. Iti sabbapañhesu avissajjitassa atth±nur³pa½ vissajjitassa ca p±¼i-±gatameva vissajjana½. Ekekasmiñca tikaduke v±rappabhedapaccayagaºanavidh±na½ sabba½ heµµh± vuttanay±nus±reneva veditabba½. Ett±vat± ca–
Tikañca paµµh±navara½ dukuttama½,
duka½ tikañceva tika½ dukañca;
tika½ tikañceva duka½ dukañca,
cha paccan²y±nulomamhi nay± sugambh²r±ti.–
Aµµhakath±ya½ vuttag±th±ya d²pit±. Dhammapaccan²y±nulomapaµµh±ne cha nay± niddiµµh± honti. Paccayavasena panettha ekekasmi½ paµµh±ne anulom±dayo catt±ro catt±ro nay±ti ekena pariy±yena catuv²satinayapaµimaº¹ita½ paccan²y±nulomapaµµh±naññeva veditabba½.
Paccan²y±nulomapaµµh±navaººan±.
Eva½ dhamm±nulom±divasena cat³su v±resu ekekasmi½ catuv²satiy± catuv²satiy± nay±na½ vasena channavuti nay± honti. Tattha paccayanaye aggahetv± ekekasmi½ paµµh±ne tikaduk±d²naññeva channa½ channa½ nay±na½ vaseneta½ catuv²satinayapaµimaº¹ita½ samantapaµµh±namah±pakaraºa½ veditabba½. Keci pana “kusal±rammaºo dhammo akusal±rammaºo dhammo”ti-±din± nayena ±rammaºam±tika½ n±ma µhapetv± “kusal±rammaºo dhammo kusal±rammaºassa dhammassa hetupaccayena paccayo”ti-±din± nayena ±rammaºapaµµh±na½ n±ma dassetv± aparampi phass±d²na½ vasenapi phassapaµµh±na½ n±ma uddharitv± dassenti. Ta½ neva p±¼iya½ na aµµhakath±su sandissat²ti idha na vic±rita½. Saªg²ti-±ru¼hap±¼ivaseneva panettha vaººan± kat±ti veditabb±. Ett±vat± ca–
Samm³¼h± yattha paj±, tant±kul±dibh±vam±pann±;
nekavidhadukkhagahana½, sa½s±ra½ n±tivattanti.
Paccayabhede kusalo, loke garutampi paccay±k±ra½;
atinippuºagambh²ra½, javanabbh³mi½ buddhañ±ºassa.
Kusal±didhammabheda½, niss±ya nayehi vividhagaºanehi;
vitth±rento sattama-mabhidhammappakaraºa½ satth±.
Suvihitasanniµµh±no paµµh±na½ n±ma ya½ pak±sesi;
saddh±ya sam±raddh±, y± aµµhakath± may± tassa.
¾cariy±na½ v±da½, avih±ya vibhajjav±disiss±na½;
atibahuvidhantar±ye, lokamhi anantar±yena.
S± eva½ ajja kat±, cuddasamattehi bh±ºav±rehi;
attha½ pak±sayant², paµµh±navarassa sakalassa.
Sanniµµh±na½ patt± yatheva niµµha½ tath± bahujanassa;
samp±puºantu s²gha½, kaly±º± sabbasaªkapp±.
Ett±vat±
Sattappakaraºa½ n±tho, abhidhammamadesayi;
dev±tidevo dev±na½, devalokamhi ya½ pure.
Tassa aµµhakath± es±, sakalass±pi niµµhit±;
ciraµµhitattha½ dhammassa, niµµhapentena ta½ may±.
Ya½ patta½ kusala½ tassa, ±nubh±vena p±ºino;
sabbe saddhammar±jassa, ñatv± dhamma½ sukh±vaha½.
P±puºantu visuddh±ya, sukh±ya paµipattiy±;
asokamanup±y±sa½, nibb±nasukhamuttama½.
Cira½ tiµµhatu saddhammo, dhamme hontu sag±rav±;
sabbepi satt± k±lena, samm± devo pavassatu.
Yath± rakkhi½su por±º±, sur±j±no tathevima½;
r±j± rakkhatu dhammena, attanova paja½ pajanti.
Paµµh±nappakaraºa-aµµhakath± niµµhit±.
Niµµhit± ca pañcapakaraºaµµhakath±ti.
Nigamanakath±
Paramavisuddhasaddh±buddhiv²riyapaµimaº¹itena s²l±c±rajjavamaddav±diguºasamudayasamuditena sakasamayasamayantaragahanajjhog±haºasamatthena paññ±veyyattiyasamann±gatena tipiµakapariyattippabhede s±µµhakathe satthus±sane appaµihatañ±ºappabh±vena mah±veyy±karaºena karaºasampattijanitasukhaviniggatamadhurod±ravacanal±vaººayuttena yuttamuttav±din± v±d²varena mah±kavin± pabhinnapaµisambhid±pariv±re cha¼abhiññ±dippabhedaguºapaµimaº¹ite uttarimanussadhamme suppatiµµhitabuddh²na½ therava½sappad²p±na½ ther±na½ mah±vih±rav±s²na½ va½s±laªk±rabh³tena vipulavisuddhabuddhin± buddhaghosoti gar³hi gahitan±madheyyena therena kat± aya½ sakalassapi abhidhammapiµakassa aµµhakath±–
T±va tiµµhatu lokasmi½, lokanittharaºesina½;
dassent² kulaputt±na½, naya½ paññ±visuddhiy±.
Y±va buddhoti n±mampi, suddhacittassa t±dino;
lokamhi lokajeµµhassa, pavattati mahesinoti.
Abhidhammapiµaka-aµµhakath± niµµhit±.