Akusalaniddesavaººan±
248-249. Id±ni yath± heµµh± cittupp±dakaº¹e kusalattika½ ±di½ katv± nikkhittam±tik±ya paµip±µiy± paµhama½ kusala½ bh±jita½, tath± idha m±tik±ya anikkhittatt± paµhama½ kusala½ an±masitv± “avijj±paccay± saªkh±ro”ti akusaladhammavasena m±tik±ya nikkhittatt± nikkhepapaµip±µiy±va avijj±d²ni paµiccasamupp±daªg±ni bh±jetv± dassetu½ katame dhamm± akusal±ti-±dim±ha. Tassattho heµµh± cittupp±dakaº¹e (dha. sa. aµµha. 365) vuttanayeneva veditabbo. Yasm± pana ekacittakkhaºe taºh±ya ca k±mup±d±nassa ca sambhavo natthi, tasm± ya½ ettha taºh±paccay± up±d±na½ labbhati, tadeva dassetu½ diµµhi diµµhigatanti-±di vutta½. Bhavaniddese ca yasm± up±d±na½ saªkh±rakkhandhe saªgaha½ gacchati, tasm± “µhapetv± up±d±na½ vedan±kkhandho saññ±kkhandho saªkh±rakkhandho viññ±ºakkhandho”ti vutta½. Evañhi vuccam±ne up±d±nassa up±d±napaccayatta½ ±pajjeyya. Na ca tadeva tassa paccayo hoti. J±ti-±diniddesesu yasm± ete ar³padhamm±na½ j±ti-±dayo, tasm± “khaº¹icca½, p±licca½, valittacat±, cuti, cavanat±”ti na vutta½. 250. Eva½ paµhamav±ra½ niµµhapetv± puna dutiyav±re yasmi½ samaye paµhamav±rena paccay±k±ro dassito, tasmi½yeva samaye aparenapi nayena paccay±k±ra½ dassetu½ visu½ samayavavatth±nav±ra½ avatv± tasmi½ samaye avijj±paccay± saªkh±roti-±din±va nayena desan± kat±. Tattha µhapetv± phassanti ida½ yasm± phassopi n±mapariy±panno, tasm± phassassa n±mato n²haraºattha½ vutta½. 252. Tatiyav±re yassa cittasamuµµh±nar³passa viññ±ºa½ paccayo, tasmi½ pavattam±ne yasm± tenupatthaddh±na½ cakkh±yatan±d²na½ upacitatta½ paññ±yati, tasm± cakkh±yatanassa upacayoti-±di vutta½. Yasm± ca kammajar³passapi tasmi½ samaye vattam±nassa viññ±ºa½ pacch±j±tapaccayena paccayo hoti, tasm±pi eva½ vutta½. Tattha kiñc±pi kammaja½ cittasamuµµh±nanti dveva santatiyo gahit±, itar±pi pana dve santatiyo gahetabb±. T±sampi hi viññ±ºa½ paccayo hotiyeva. 254. Catutthav±re pana yasm± ekacittakkhaºepi mah±bh³tar³papaccay± cakkh±yatan±d²ni, hadayar³papaccay± chaµµh±yatana½, n±mapaccay± ca pacch±j±tasahaj±t±divasena yath±nur³pa½ sabb±nipi pavattanti, tasm± tattha katama½ n±mar³papaccay± sa¼±yatana½? Cakkh±yatananti-±di vutta½. 256. Dutiyacatukke sabba½ utt±nameva. 264. Tatiyacatukke yassa sampayuttapaccayabh±vo na hoti, yassa ca hoti, ta½ visu½ visu½ dassetu½ ida½ vuccati viññ±ºapaccay± n±mar³pa½ viññ±ºasampayutta½ n±manti-±di vutta½. 272. Catutthacatukke phassapaccay± n±maniddese kiñc±pi “µhapetv± phassa½ vedan±kkhandho…pe… viññ±ºakkhandho– ida½ vuccati phassapaccay± n±man”ti na vutta½, tath±pi anantar±t²tapadaniddese “µhapetv± phassa½ vedan±kkhandho…pe… viññ±ºakkhandho”ti vuttatt± avuttampi ta½ vuttameva hoti. Yadeva hi n±ma½ phassassa paccayo, phassopi tasseva paccayoti. Yath± c±ya½ catucatukko so¼asav±rappabhedo avijj±m³lako paµhamanayo etasmi½ paµham±kusalacitte pak±sito, eva½ saªkh±ram³lak±dayo aµµha nay±pi veditabb±. P±¼i pana sa½khitt±. Evameva tasmi½ paµham±kusalacitteyeva nava nay±, chatti½sa catukk±ni, catucatt±l²s±dhikañca v±rasata½ hot²ti veditabba½. 280. Id±ni imin±va nayena ses±kusalacittesupi paccay±k±ra½ dassetu½ katame dhamm± akusal±ti-±di ±raddha½. Tattha yasm± diµµhivippayuttesu taºh±paccay± up±d±na½ natthi, tasm± up±d±naµµh±ne up±d±na½ viya da¼hanip±tin± adhimokkhena pada½ p³rita½. Domanassasahagatesu ca yasm± vedan±paccay± taºh±pi natthi, tasm± taºh±µµh±ne taºh± viya balavakilesena paµighena pada½ p³rita½. Up±d±naµµh±ne adhimokkheneva. Vicikicch±sampayutte pana yasm± sanniµµh±n±bh±vato adhimokkhopi natthi, tasm± taºh±µµh±ne balavakilesabh³t±ya vicikicch±ya pada½ p³rita½. Up±d±naµµh±na½ parih²nameva. Uddhaccasampayutte pana yasm± adhimokkho atthi, tasm± taºh±µµh±ne balavakilesena uddhaccena pada½ p³rita½. Up±d±naµµh±ne adhimokkheneva. Sabbattheva ca visesamatta½ dassetv± p±¼i sa½khitt±. Yo c±ya½ viseso dassito, tattha kevala½ adhimokkhaniddesova apubbo. Sesa½ heµµh± ±gatameva. Adhimokkhaniddese pana adhimuccanavasena adhimokkho. Adhimuccati v± tena ±rammaºe citta½ nibbicikicchat±ya sanniµµh±na½ gacchat²ti adhimokkho. Adhimuccan±k±ro adhimuccan±. Tassa cittassa, tasmi½ v± ±rammaºe adhimuttatt±ti tadadhimuttat±. Sabbacittesu ca paµhamacitte vuttanayeneva nayacatukkav±rappabhedo veditabbo. Kevalañhi vicikicch±sampayutte up±d±nam³lakassa nayassa abh±v± aµµha nay±, dvatti½sa catukk±ni, aµµhav²s±dhikañca v±rasata½ hot²ti.
Akusalaniddesavaººan±.