೩. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಕಣ್ಡಂ (ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾ)
ಪಠಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ತಿಂಸ
ಯೇ ತೇಸಂ ದಾನಿ ಭವತಿ, ಅಯಂ ಸಂವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೋ॥
೭೩೩. ಆಮತ್ತಿಕಾಪಣನ್ತಿ ಅಮತ್ತಾನಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಭಾಜನಾನಿ; ತಾನಿ ಯೇ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತಿ, ತೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಆಮತ್ತಿಕಾ; ತೇಸಂ ಆಪಣೋ ಆಮತ್ತಿಕಾಪಣೋ; ತಂ ವಾ ಪಸಾರೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
೭೩೪. ಪತ್ತಸನ್ನಿಚಯಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಪತ್ತಸನ್ನಿಧಿಂ ಕರೇಯ್ಯ; ಏಕಾಹಂ ಅನಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ವಾ ಅವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವಾ ಪತ್ತಂ ಠಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಂ ಮಹಾವಿಭಙ್ಗೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಯಮೇವ ಹಿ ವಿಸೇಸೋ – ತತ್ಥ ದಸಾಹಂ ಪರಿಹಾರೋ, ಇಧ ಏಕಾಹಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ। ಸೇಸಂ ತಾದಿಸಮೇವ।
ಇದಮ್ಪಿ ಕಥಿನಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಾಯವಾಚತೋ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಅಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ।
ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ।
ದುತಿಯನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೩೮. ದುತಿಯೇ – ದುಚ್ಚೋಳಾತಿ ವಿರೂಪಚೋಳಾ; ಜಿಣ್ಣಚೋಳಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಪಯ್ಯಾಹೀತಿ ಅಪಿ ಅಯ್ಯಾಹಿ।
೭೪೦. ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನನ್ತಿ ಸಮ್ಪತ್ತಾ ಭಾಜೇನ್ತೂತಿ ವತ್ವಾಪಿ ಇದಂ ಗಣಸ್ಸ ಇದಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಮ್ಮೀತಿ ವತ್ವಾ ವಾ ದಾತುಕಮ್ಯತಾಯ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ವಾ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಏತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಕಾಲಚೀವರಂ। ಅಯ್ಯಾಯ ದಮ್ಮೀತಿ ಏವಂ ಪಟಿಲದ್ಧಂ ಪನ ಯಥಾದಾನೇಯೇವ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ। ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ।
ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ।
ದುತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದಂ।
ತತಿಯನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೪೩-೫. ತತಿಯೇ ಹನ್ದಾತಿ ಗಣ್ಹ। ಸಯಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದತೀತಿ ಏಕಂ ದತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಿಯಾ ಏಕಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಬಹೂಸು ಬಹೂನಿ। ಸಚೇ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಠಪಿತಾನಿ ಏಕತೋ ಅಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ। ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪಿತೇಸು ಪನ ಏಕಾವ ಆಪತ್ತಿ। ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ।
ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ದುಕ್ಖವೇದನನ್ತಿ।
ತತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದಂ।
ಚತುತ್ಥನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೪೮. ಚತುತ್ಥೇ – ಕಯೇನಾತಿ ಮೂಲೇನ। ನ ಮೇ ಆವುಸೋ ಸಪ್ಪಿನಾ ಅತ್ಥೋ; ತೇಲೇನ ಮೇ ಅತ್ಥೋತಿ ಇದಂ ಕಿರ ಸಾ ಆಹಟಸಪ್ಪಿಂ ದತ್ವಾ ತೇಲಮ್ಪಿ ಆಹರಿಸ್ಸತೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಆಹ। ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾತಿ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ; ಇದಂ ನಾಮ ಆಹರಾತಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ವಾ।
೭೫೨. ತಞ್ಞೇವ ವಿಞ್ಞಾಪೇತೀತಿ ಯಂ ಪಠಮಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಂ ತಂ ಥೋಕಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪುನ ತಞ್ಞೇವ ವಿಞ್ಞಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಞ್ಞಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಪೇತೀತಿ ಸಚೇ ಪಠಮಂ ಸಪ್ಪಿವಿಞ್ಞತ್ತಂ, ಯಮಕಂ ಪಚಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಚ ವೇಜ್ಜೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ತೇಲೇನ ಅತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ತತೋ ತೇಲೇನಾಪಿ ಮೇ ಅತ್ಥೋತಿ ಏವಂ ಅಞ್ಞಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ। ಆನಿಸಂಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾತಿ ಸಚೇ ಕಹಾಪಣಸ್ಸ ಸಪ್ಪಿ ಆಭತಂ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ
ಛಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ।
ಚತುತ್ಥಸಿಕ್ಖಾಪದಂ।
ಪಞ್ಚಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೫೩. ಪಞ್ಚಮೇ ನ ಮೇ ಸಿಕ್ಖಮಾನೇತಿ ಇದಂ ಕಿರ ಸಾ ಕುಲಧೀತಾ ‘‘ಅಯಂ ಅದ್ಧಾ ಏವಂ ವುತ್ತಾ ಇದಂ ತೇಲಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಿಮ್ಪಿ ಮೇ ಅತ್ತನೋ ಕುಲಘರಾ ಆಹರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಆಹ। ಚೇತಾಪೇತ್ವಾತಿ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಇಚ್ಚೇವ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಚತುತ್ಥಸದಿಸಮೇವಾತಿ।
ಪಞ್ಚಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ।
ಛಟ್ಠನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೫೮. ಛಟ್ಠೇ ಛನ್ದಕನ್ತಿ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಧಮ್ಮಕಿಚ್ಚಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಯಂ ಸಕ್ಕೋಥ; ತಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪರೇಸಂ ಛನ್ದಞ್ಚ ರುಚಿಞ್ಚ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಗಹಿತಪರಿಕ್ಖಾರಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಅಞ್ಞದತ್ಥಿಕೇನಾತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನೇನ। ಅಞ್ಞುದ್ದಿಸಿಕೇನಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ದಿನ್ನೇನ। ಸಙ್ಘಿಕೇನಾತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚತ್ತೇನ।
೭೬೨. ಸೇಸಕಂ ಉಪನೇತೀತಿ ಯದತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನೋ, ತಂ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಉಪನೇತಿ। ಸಾಮಿಕೇ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾತಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಚೀವರತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನೋ, ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಚೀವರಂ ಅತ್ಥಿ, ತೇಲಾದೀಹಿ ಪನ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಏವಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಉಪನೇತಿ। ಆಪದಾಸೂತಿ ತಥಾರೂಪೇಸು ಉಪದ್ದವೇಸು; ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ವಿಹಾರಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ, ಏವರೂಪಾಸು ಆಪದಾಸು ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಚೇತಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ।
ಛಸಮುಟ್ಠಾನಂ
ಛಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದಂ।
ಸತ್ತಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೬೪. ಸತ್ತಮೇ – ಸಞ್ಞಾಚಿಕೇನಾತಿ ಸಯಂ ಯಾಚಿತಕೇನ। ಏತದೇವೇತ್ಥ ನಾನಾಕರಣಂ। ಸೇಸಂ ಛಟ್ಠಸದಿಸಮೇವಾತಿ।
ಸತ್ತಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ।
ಅಟ್ಠಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೬೯. ಅಟ್ಠಮೇ ಮಹಾಜನಿಕೇನಾತಿ ಗಣಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚತ್ತೇನ। ಏತದೇವೇತ್ಥ ನಾನಾಕರಣಂ।
ಅಟ್ಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ।
ನವಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೭೪. ನವಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ – ಸಞ್ಞಾಚಿಕೇನಾತಿ ಇದಂ ಪದಂ ಇತೋ ಅಧಿಕತರಂ।
ನವಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ।
ದಸಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೭೮. ದಸಮೇ – ಪರಿವೇಣಂ ಉನ್ದ್ರಿಯತೀತಿ ಪರಿವೇಣಂ ವಿನಸ್ಸತಿ; ಪರಿಪತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದಞ್ಚ ಪದಂ ಪುಗ್ಗಲಿಕೇನ ಸಞ್ಞಾಚಿಕೇನಾತಿ ಇದಞ್ಚ ಏತ್ತಕಮೇವ ನಾನಾಕರಣಂ। ಸೇಸಂ ಪುಬ್ಬಸದಿಸಮೇವಾತಿ।
ದಸಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ।
ಏಕಾದಸಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೮೪. ಏಕಾದಸಮೇ ಗರುಪಾವುರಣನ್ತಿ ಸೀತಕಾಲೇ ಪಾವುರಣಂ। ಚತುಕ್ಕಂಸಪರಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಂಸೋ ನಾಮ ಚತುಕ್ಕಹಾಪಣಿಕೋ ಹೋತಿ; ತಸ್ಮಾ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಸೋಳಸಕಹಾಪಣಗ್ಘನಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಏಕಾದಸಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ।
ದ್ವಾದಸಮನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೭೮೯. ದ್ವಾದಸಮೇ – ಲಹುಪಾವುರಣನ್ತಿ ಉಣ್ಹಕಾಲೇ ಪಾವುರಣಂ। ಸೇಸಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದದ್ವಯೇಪಿ ಉತ್ತಾನಮೇವ।
ಛಸಮುಟ್ಠಾನಂ
ದ್ವಾದಸಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ।
ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ ಖೋ ಅಯ್ಯಾಯೋ ತಿಂಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಮಹಾವಿಭಙ್ಗೇ ಚೀವರವಗ್ಗತೋ ಧೋವನಞ್ಚ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಞ್ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ಅಕಾಲಚೀವರಂ ಕಾಲಚೀವರನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಭಾಜಿತಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಚ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರೇನ ಚ ಪಠಮವಗ್ಗೋ ಪೂರೇತಬ್ಬೋ। ಪುನ ಏಳಕಲೋಮವಗ್ಗಸ್ಸ ಆದಿತೋ ಸತ್ತ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸತ್ತ ಅಞ್ಞದತ್ಥಿಕಾನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದುತಿಯವಗ್ಗೋ ಪೂರೇತಬ್ಬೋ। ತತಿಯವಗ್ಗತೋ ಪಠಮಪತ್ತಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಆರಞ್ಞಕಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ಪತ್ತಸನ್ನಿಚಯಗರುಪಾವುರಣಲಹುಪಾವುರಣಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ ತತಿಯವಗ್ಗೋ ಪೂರೇತಬ್ಬೋ। ಇತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ದ್ವಾದಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಏಕತೋಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ, ಅಟ್ಠಾರಸ ಉಭತೋಪಞ್ಞತ್ತಾನೀತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಮಗ್ಗೇನ ‘‘ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ ಖೋ ಅಯ್ಯಾಯೋ ತಿಂಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವಾತಿ।
ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಸಂವಣ್ಣನಾಯ ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗೇ
ತಿಂಸಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಕಣ್ಡಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ।