೧೦. ಯಕ್ಖಸಂಯುತ್ತಂ
೧. ಇನ್ದಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೩೫. ಯಕ್ಖಸಂಯುತ್ತಸ್ಸ ಇನ್ದಕಸ್ಸಾತಿ ಇನ್ದಕೂಟನಿವಾಸಿನೋ ಯಕ್ಖಸ್ಸ। ಯಕ್ಖತೋ ಹಿ ಕೂಟೇನ, ಕೂಟತೋ ಚ ಯಕ್ಖೇನ ನಾಮಂ ಲದ್ಧಂ। ರೂಪಂ ನ ಜೀವನ್ತಿ ವದನ್ತೀತಿ ಯದಿ ಬುದ್ಧಾ ರೂಪಂ ಜೀವನ್ತಿ ನ ವದನ್ತಿ, ಯದಿ ರೂಪಂ ಸತ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಏವಂ ನ ವದನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಥಂ ನ್ವಯನ್ತಿ ಕಥಂ ನು ಅಯಂ? ಕುತಸ್ಸ ಅಟ್ಠೀಯಕಪಿಣ್ಡಮೇತೀತಿ ಅಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಿಯಕಪಿಣ್ಡಞ್ಚ ಕುತೋ ಆಗಚ್ಛತಿ? ಏತ್ಥ ಚ ಅಟ್ಠಿಗ್ಗಹಣೇನ ತೀಣಿ ಅಟ್ಠಿಸತಾನಿ, ಯಕಪಿಣ್ಡಗ್ಗಹಣೇನ ನವ ಮಂಸಪೇಸಿಸತಾನಿ ಗಹಿತಾನಿ। ಯದಿ ರೂಪಂ ನ ಜೀವೋ, ಅಥಸ್ಸ ಇಮಾನಿ ಚ ಅಟ್ಠೀನಿ ಇಮಾ ಚ ಮಂಸಪೇಸಿಯೋ ಕುತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಕಥಂ ನ್ವಯಂ ಸಜ್ಜತಿ ಗಬ್ಭರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಕೇನ ನು ಕಾರಣೇನ ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಸಜ್ಜತಿ ಲಗ್ಗತಿ, ತಿಟ್ಠತೀತಿ? ಪುಗ್ಗಲವಾದೀ ಕಿರೇಸ ಯಕ್ಖೋ, ‘‘ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಸತ್ತೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತತೀ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ಮಚ್ಛಮಂಸಾದೀನಿ ಖಾದತಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ಏಕರತ್ತಿವಾಸೇನ ಪಚಿತ್ವಾ ಫೇಣಂ ವಿಯ ವಿಲೀಯನ್ತಿ। ಯದಿ ರೂಪಂ ಸತ್ತೋ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ವಿಲೀಯೇಯ್ಯಾತಿ ಲದ್ಧಿಯಾ ಏವಮಾಹ। ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ – ‘‘ನ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಪನ ವಡ್ಢತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಕಲಲಂ ಹೋತೀತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಪಠಮನ್ತಿ ಪಠಮೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತಿಸ್ಸೋತಿ ವಾ ಫುಸ್ಸೋತಿ ವಾ ನಾಮಂ ನತ್ಥಿ, ಅಥ ಖೋ ತೀಹಿ ಜಾತಿಉಣ್ಣಂಸೂಹಿ ಕತಸುತ್ತಗ್ಗೇ ಸಣ್ಠಿತತೇಲಬಿನ್ದುಪ್ಪಮಾಣಂ ಕಲಲಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ –
‘‘ತಿಲತೇಲಸ್ಸ ಯಥಾ ಬಿನ್ದು, ಸಪ್ಪಿಮಣ್ಡೋ ಅನಾವಿಲೋ।
ಏವಂ ವಣ್ಣಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ, ಕಲಲಂ ಸಮ್ಪವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥
ಕಲಲಾ ಹೋತಿ ಅಬ್ಬುದನ್ತಿ ತಸ್ಮಾ ಕಲಲಾ ಸತ್ತಾಹಚ್ಚಯೇನ ಮಂಸಧೋವನಉದಕವಣ್ಣಂ ಅಬ್ಬುದಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಕಲಲನ್ತಿ ನಾಮಂ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –
‘‘ಸತ್ತಾಹಂ ಕಲಲಂ ಹೋತಿ, ಪರಿಪಕ್ಕಂ ಸಮೂಹತಂ।
ವಿವಟ್ಟಮಾನಂ ತಬ್ಭಾವಂ, ಅಬ್ಬುದಂ ನಾಮ ಜಾಯತೀ’’ತಿ॥
ಅಬ್ಬುದಾ ಜಾಯತೇ ಪೇಸೀತಿ ತಸ್ಮಾಪಿ ಅಬ್ಬುದಾ ಸತ್ತಾಹಚ್ಚಯೇನ ವಿಲೀನತಿಪುಸದಿಸಾ ಪೇಸಿ ನಾಮ ಸಞ್ಜಾಯತಿ। ಸಾ ಮರಿಚಫಾಣಿತೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬಾ। ಗಾಮದಾರಿಕಾ ಹಿ ಸುಪಕ್ಕಾನಿ ಮರಿಚಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾಟಕನ್ತೇ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಪೀಳೇತ್ವಾ ಮಣ್ಡಂ ಆದಾಯ ಕಪಾಲೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆತಪೇ ಠಪೇನ್ತಿ, ತಂ ಸುಕ್ಖಮಾನಂ ಸಬ್ಬಭಾಗೇಹಿ ಮುಚ್ಚತಿ। ಏವರೂಪಾ ಪೇಸಿ ಹೋತಿ, ಅಬ್ಬುದನ್ತಿ ನಾಮಂ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –
‘‘ಸತ್ತಾಹಂ ಅಬ್ಬುದಂ ಹೋತಿ, ಪರಿಪಕ್ಕಂ ಸಮೂಹತಂ।
ವಿವಟ್ಟಮಾನಂ ತಬ್ಭಾವಂ, ಪೇಸಿ ನಾಮ ಪಜಾಯತೀ’’ತಿ॥
ಪೇಸಿ ನಿಬ್ಬತ್ತತೀ ಘನೋತಿ ತತೋ ಪೇಸಿತೋ ಸತ್ತಾಹಚ್ಚಯೇನ ಕುಕ್ಕುಟಣ್ಡಸಣ್ಠಾನೋ ಘನೋ ನಾಮ ಮಂಸಪಿಣ್ಡೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ಪೇಸೀತಿ ನಾಮಂ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –
‘‘ಸತ್ತಾಹಂ ಪೇಸಿ ಭವತಿ, ಪರಿಪಕ್ಕಂ ಸಮೂಹತಂ।
ವಿವಟ್ಟಮಾನಂ ತಬ್ಭಾವಂ, ಘನೋತಿ ನಾಮ ಜಾಯತಿ॥
‘‘ಯಥಾ ಕುಕ್ಕುಟಿಯಾ ಅಣ್ಡಂ, ಸಮನ್ತಾ ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ।
ಏವಂ ಘನಸ್ಸ ಸಣ್ಠಾನಂ, ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ॥
ಘನಾ ಪಸಾಖಾ ಜಾಯನ್ತೀತಿ ಪಞ್ಚಮೇ ಸತ್ತಾಹೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಹತ್ಥಪಾದಾನಂ ಸೀಸಸ್ಸ ಚತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಚ ಪೀಳಕಾ ಜಾಯನ್ತಿ, ಯಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಞ್ಚಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾಹೇ ಪಞ್ಚ ಪೀಳಕಾ ಸಣ್ಠಹನ್ತಿ ಕಮ್ಮತೋ’’ತಿ।
ಇತೋ ಕೇಸಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಕೇಸಾ ಲೋಮಾ ನಖಾಪಿ ಚಾತಿ ದ್ವಾಚತ್ತಾಲೀಸೇ ಸತ್ತಾಹೇ ಏತಾನಿ ಜಾಯನ್ತಿ।
ತೇನ ಸೋ ತತ್ಥ ಯಾಪೇತೀತಿ ತಸ್ಸ ಹಿ ನಾಭಿತೋ ಉಟ್ಠಿತೋ ನಾಳೋ ಮಾತು ಉದರಪಟಲೇನ ಏಕಾಬದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಉಪ್ಪಲದಣ್ಡಕೋ ವಿಯ ಛಿದ್ದೋ, ತೇನ ಆಹಾರರಸೋ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಆಹಾರಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ। ಏವಂ ಸೋ ದಸ ಮಾಸೇ ಯಾಪೇತಿ। ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಗತೋ ನರೋತಿ ಮಾತುಯಾ ತಿರೋಕುಚ್ಛಿಗತೋ, ಕುಚ್ಛಿಯಾ ಅಬ್ಭನ್ತರಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇತಿ ಭಗವಾ
೨. ಸಕ್ಕನಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೩೬. ದುತಿಯೇ ಸಕ್ಕನಾಮಕೋತಿ ಏವಂ ನಾಮಕೋ ಏಕೋ ಯಕ್ಖೋ, ಸೋ ಕಿರ ಮಾರಪಕ್ಖಿಕಯಕ್ಖೋ। ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ತೀಹಿ ಭವೇಹಿ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಸ್ಸ। ಯದಞ್ಞನ್ತಿ ಯಂ ಅಞ್ಞಂ। ವಣ್ಣೇನಾತಿ ಕಾರಣೇನ। ಸಂವಾಸೋತಿ ಏಕತೋ ವಾಸೋ, ಸಕ್ಖಿಧಮ್ಮೋ ಮಿತ್ತಧಮ್ಮೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಪ್ಪಞ್ಞೋತಿ ಸುಪಞ್ಞೋ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ದುತಿಯಂ।
೩. ಸೂಚಿಲೋಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೩೭. ತತಿಯೇ ಗಯಾಯನ್ತಿ ಗಯಾಗಾಮೇ, ಗಯಾಯ ಅವಿದೂರೇ ನಿವಿಟ್ಠಗಾಮಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಟಙ್ಕಿತಮಞ್ಚೇತಿ ದೀಘಮಞ್ಚೇ ಪಾದಮಜ್ಝೇ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಟನಿಯೋ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಕತಮಞ್ಚೇ। ತಸ್ಸ ‘‘ಇದಂ ಉಪರಿ, ಇದಂ ಹೇಟ್ಠಾ’’ತಿ ನತ್ಥಿ, ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅತ್ಥತೋಪಿ ತಾದಿಸೋವ ಹೋತಿ, ತಂ ದೇವಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಿ। ಚತುನ್ನಂ ಪಾಸಾಣಾನಂ ಉಪರಿ ಪಾಸಾಣಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಕತಗೇಹಮ್ಪಿ ‘‘ಟಙ್ಕಿತಮಞ್ಚೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸೂಚಿಲೋಮಸ್ಸಾತಿ ಕಥಿನಸೂಚಿಸದಿಸಲೋಮಸ್ಸ। ಸೋ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ದೂರಟ್ಠಾನತೋ ಆಗತೋ ಸೇದಮಲಗ್ಗಹಿತೇನ ಗತ್ತೇನ ಸುಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸಙ್ಘಿಕಮಞ್ಚಂ ಅನಾದರೇನ ಅಪಚ್ಚತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ, ತಸ್ಸ ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಸ್ಸ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಸುದ್ಧವತ್ಥೇ ಕಾಳಕಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಕಾಲಂಕತ್ವಾ ಗಯಾಗಾಮದ್ವಾರೇ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನೇ ಯಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ನಿಬ್ಬತ್ತಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಚಸ್ಸ ಸಕಲಸರೀರಂ ಕಥಿನಸೂಚೀಹಿ ಗವಿಚ್ಛಿವಿಜ್ಝಿತಂ ವಿಯ ಜಾತಂ।
ಅಥೇಕದಿವಸಂ
ಖರೋತಿ
ಅವಿದೂರೇ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಗೋಚರಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಾ ಸಮಾಗಮಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಆಸನ್ನೇ ಠಾನೇ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ತೇಸು ಸೂಚಿಲೋಮೋ ಸತ್ಥಾರಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಖರಲೋಮೋ ಪಠಮತರಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೂಚಿಲೋಮಂ ಯಕ್ಖಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಏಸೋ ಸಮಣೋ’’ತಿ, ಸಮ್ಮ, ಏಸ ತವ ಭವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಏಕೋ ಸಮಣೋತಿ। ನೇಸೋ ಸಮಣೋ, ಸಮಣಕೋ ಏಸೋತಿ ಸೋ ಕಿರ ಯೋ ಮಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಭೀತೋ ಪಲಾಯತಿ, ತಂ ಸಮಣಕೋತಿ ವದತಿ। ಯೋ ನ ಭಾಯತಿ, ತಂ ಸಮಣೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಭೀತೋ ಪಲಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಏವಮಾಹ।
ಕಾಯಂ ಉಪನಾಮೇಸೀತಿ ಭೇರವರೂಪಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಮಹಾಮುಖಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಸಕಲಸರೀರೇ ಲೋಮಾನಿ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಕಾಯಂ ಉಪನಾಮೇಸಿ। ಅಪನಾಮೇಸೀತಿ ರತನಸತಿಕಂ ಸುವಣ್ಣಗ್ಘನಿಕಂ ವಿಯ ಥೋಕಂ ಅಪನಾಮೇಸಿ। ಪಾಪಕೋತಿ ಲಾಮಕೋ ಅಮನುಞ್ಞೋ। ಸೋ ಗೂಥಂ ವಿಯ ಅಗ್ಗಿ ವಿಯ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೋ ವಿಯ ಚ ಪರಿವಜ್ಜೇತಬ್ಬೋ, ನ ಇಮಿನಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೇನ ಸರೀರೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಪನ ಸೂಚಿಲೋಮೋ ‘‘ಪಾಪಕೋ ಕಿರ ಮೇ ಸಮ್ಫಸ್ಸೋ’’ತಿ ಕುದ್ಧೋ ಪಞ್ಹಂ ತಂ, ಸಮಣಾತಿಆದಿಮಾಹ। ಚಿತ್ತಂ ವಾ ತೇ ಖಿಪಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಯೇಸಞ್ಹಿ ಅಮನುಸ್ಸಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಾರಗಙ್ಗಾಯಾತಿ ದ್ವೀಸು ಪಾದೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಸದೇವಕೇತಿಆದಿ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ। ಪುಚ್ಛ ಯದಾಕಙ್ಖಸೀತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಆಕಙ್ಖಸಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪುಚ್ಛ, ಅಸೇಸಂ ತೇ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪವಾರಣಂ ಪವಾರೇತಿ।
ಕುತೋನಿದಾನಾತಿ ಕಿಂನಿದಾನಾ, ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ? ಕುಮಾರಕಾ ಧಙ್ಕಮಿವೋಸ್ಸಜನ್ತೀತಿ ಯಥಾ ಕುಮಾರಕಾ ಕಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಓಸ್ಸಜನ್ತಿ ಖಿಪನ್ತಿ, ಏವಂ ಪಾಪವಿತಕ್ಕಾ ಕುತೋ ಸಮುಟ್ಠಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಓಸ್ಸಜನ್ತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ?
ಇತೋನಿದಾನಾತಿ ಅಯಂ ಅತ್ತಭಾವೋ ನಿದಾನಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಇತೋ ನಿದಾನಾ। ಇತೋಜಾತಿ ಇತೋ ಅತ್ತಭಾವತೋ ಜಾತಾ। ಇತೋ ಸಮುಟ್ಠಾಯ ಮನೋವಿತಕ್ಕಾತಿ ಯಥಾ ದೀಘಸುತ್ತಕೇನ ಪಾದೇ ಬದ್ಧಂ ಕಾಕಂ ಕುಮಾರಕಾ ತಸ್ಸ ಸುತ್ತಪರಿಯನ್ತಂ ಅಙ್ಗುಲಿಯಂ ವೇಠೇತ್ವಾ ಓಸ್ಸಜನ್ತಿ, ಸೋ ದೂರಂ ಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಪುನ ತೇಸಂ ಪಾದಮೂಲೇಯೇವ ಪತತಿ, ಏವಮೇವ ಇತೋ ಅತ್ತಭಾವತೋ ಸಮುಟ್ಠಾಯ ಪಾಪವಿತಕ್ಕಾ ಚಿತ್ತಂ ಓಸ್ಸಜನ್ತಿ।
ಸ್ನೇಹಜಾತಿ ತಣ್ಹಾಸಿನೇಹತೋ ಜಾತಾ। ಅತ್ತಸಮ್ಭೂತಾತಿ ಅತ್ತನಿ ಸಮ್ಭೂತಾ। ನಿಗ್ರೋಧಸ್ಸೇವ ಖನ್ಧಜಾತಿ ನಿಗ್ರೋಧಖನ್ಧೇ ಜಾತಾ ಪಾರೋಹಾ ವಿಯ। ಪುಥೂತಿ ಬಹೂ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಾ ಪಾಪವಿತಕ್ಕಾ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಿಲೇಸಾ ಚ। ವಿಸತ್ತಾತಿ ಲಗ್ಗಾ ಲಗ್ಗಿತಾ। ಕಾಮೇಸೂತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು। ಮಾಲುವಾವ ವಿತತಾ ವನೇತಿ ಯಥಾ ವನೇ ಮಾಲುವಾ ಲತಾ ಯಂ ರುಕ್ಖಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜಾಯತಿ, ತಂ ಮೂಲತೋ ಯಾವ ಅಗ್ಗಾ, ಅಗ್ಗತೋ ಯಾವ ಮೂಲಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಂಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಓತತವಿತತಾ ತಿಟ್ಠತಿ। ಏವಂ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಪುಥೂ ಕಿಲೇಸಕಾಮಾ ವಿಸತ್ತಾ, ಪುಥೂ ವಾ ಸತ್ತಾ ತೇಹಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇಹಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ವಿಸತ್ತಾ। ಯೇ ನಂ ಪಜಾನನ್ತೀತಿ ಯೇ ‘‘ಅತ್ತಸಮ್ಭೂತಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಜಾನನ್ತಿ।
ಯತೋನಿದಾನನ್ತಿ ತೇ ನಂ ವಿನೋದೇನ್ತೀತಿ ತೇ ಏವಂ ಅತ್ತಭಾವಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಸ್ಸ ನಿದಾನಭೂತಂ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚೇನ ವಿನೋದೇನ್ತಿ। ತೇ ದುತ್ತರನ್ತಿ ತೇ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ನೀಹರನ್ತಾ ಇದಂ ದುತ್ತರಂ ಕಿಲೇಸೋಘಂ ತರನ್ತಿ। ಅತಿಣ್ಣಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರೇ ಸುಪಿನನ್ತೇಪಿ ನ ತಿಣ್ಣಪುಬ್ಬಂ। ಅಪುನಬ್ಭವಾಯಾತಿ ಅಪುನಬ್ಭವಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಸ್ಸತ್ಥಾಯ। ಇತಿ
೪. ಮಣಿಭದ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೩೮. ಚತುತ್ಥೇ ಸುಖಮೇಧತೀತಿ, ಸುಖಂ ಪಟಿಲಭತಿ। ಸುವೇ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಸುವೇ ಸುವೇ ಸೇಯ್ಯೋ, ನಿಚ್ಚಮೇವ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ವೇರಾ ನ ಪರಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಅಹಂ ಸತಿಮಾತಿ ಏತ್ತಕೇನ ವೇರತೋ ನ ಮುಚ್ಚತಿ। ಯಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಅರಹತೋ। ಅಹಿಂಸಾಯಾತಿ ಕರುಣಾಯ ಚೇವ ಕರುಣಾಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಚ। ಮೇತ್ತಂಸೋತಿ ಸೋ ಮೇತ್ತಞ್ಚೇವ ಮೇತ್ತಾಪುಬ್ಬಭಾಗಞ್ಚ ಭಾವೇತಿ। ಅಥ ವಾ ಅಂಸೋತಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ವುಚ್ಚತಿ। ಮೇತ್ತಾ ಅಂಸೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಮೇತ್ತಂಸೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಸ್ಸ ಅರಹತೋ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಅಹಿಂಸಾಯ ರತೋ ಮನೋ, ಯಸ್ಸ ಚ ಸಬ್ಬಭೂತೇಸು ಮೇತ್ತಾಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಕೇನಚಿ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವೇರಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ ಯಕ್ಖಾತಿ। ಚತುತ್ಥಂ।
೫. ಸಾನುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೩೯. ಪಞ್ಚಮೇ ಯಕ್ಖೇನ ಗಹಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ತಸ್ಸಾ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ಏಕಪುತ್ತಕೋ। ಅಥ ನಂ ಸಾ ದಹರಕಾಲೇಯೇವ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ। ಸೋ ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೀಲವಾ ಅಹೋಸಿ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಆಗನ್ತುಕಾದೀನಂ
ಅಥ ಖೋ ಸಾಮಣೇರೋ ವುಡ್ಢಿಮನ್ವಾಯ ಪರಿಪಕ್ಕಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಅನಭಿರತಿಪೀಳಿತೋ ಅನಭಿರತಿಂ ವಿನೋದೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಪರೂಳ್ಹಕೇಸನಖೋ ಕಿಲಿಟ್ಠನಿವಾಸನಪಾರುಪನೋ ಕಸ್ಸಚಿ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಏಕಕೋವ ಮಾತು ಘರಂ ಗತೋ। ಉಪಾಸಿಕಾ ಪುತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ಪುಬ್ಬೇ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ ವಾ ದಹರಸಾಮಣೇರೇಹಿ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಇಧಾಗಚ್ಛಸಿ। ಕಸ್ಮಾ ಏಕಕೋವ ಅಜ್ಜ ಆಗತೋ’’ತಿ? ಸೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಾವಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಸದ್ಧಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ಘರಾವಾಸೇ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಓವದಮಾನಾಪಿ ತಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ, ‘‘ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯಪಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅನುಯೋಜೇತ್ವಾವ – ‘‘ತಿಟ್ಠ, ತಾತ, ಯಾವ ತೇ ಯಾಗುಭತ್ತಂ ಸಮ್ಪಾದೇಮಿ, ಯಾಗುಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ತೇ ಮನಾಪಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ। ನಿಸೀದಿ ಸಾಮಣೇರೋ। ಉಪಾಸಿಕಾ ಮುಹುತ್ತೇನೇವ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ। ತತೋ ‘‘ಭತ್ತಂ ಸಮ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅವಿದೂರೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ತಣ್ಡುಲೇ ಧೋವತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಾ ಯಕ್ಖಿನೀ ‘‘ಕಹಂ ನು ಖೋ ಸಾಮಣೇರೋ? ಕಿಞ್ಚಿ ಭಿಕ್ಖಾಹಾರಂ ಲಭತಿ
ಅಭಾಸೀತಿ ಉಪಾಸಿಕಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ತಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಆಲಿಙ್ಗೇತ್ವಾ ಊರೂಸು ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸಿ। ಸಕಲಗಾಮವಾಸಿನೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಬಲಿಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಿ। ಉಪಾಸಿಕಾ ಪರಿದೇವಮಾನಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿ।
ಪಾಟಿಹಾರಿಯಪಕ್ಖಞ್ಚಾತಿ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಅಟ್ಠಮೀಉಪೋಸಥಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಞ್ಚ ಅನುಗ್ಗಮನಞ್ಚ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸುಸಮಾಗತನ್ತಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗೇಹಿ ಸುಟ್ಠು ಸಮಾಗತಂ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಚರಿಯಂ। ನ ತೇ ಹಿ ಯಕ್ಖಾ ಕೀಳನ್ತೀತಿ ನ ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಕ್ಖಾ ಕಿಲಮೇನ್ತಿ।
ಪುನ ಚಾತುದ್ದಸಿನ್ತಿ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಕಾಯೇ ಅಧಿಮುತ್ತಾ ಯಕ್ಖಿನೀ ಆಹ। ಆವಿ ವಾ ಯದಿ ವಾ ರಹೋತಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಸಮ್ಮುಖೇ ವಾ ಪರಮ್ಮುಖೇ ವಾ। ಪಮುತ್ಯತ್ಥೀತಿ ಪಮುತ್ತಿ ಅತ್ಥಿ। ಉಪ್ಪಚ್ಚಾಪೀತಿ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾಪಿ। ಸಚೇಪಿ ಸಕುಣೋ ವಿಯ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಸಿ, ತಥಾಪಿ ತೇ ಮೋಕ್ಖೋ ನತ್ಥೀತಿ ವದತಿ। ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಸಾಮಣೇರಂ ಮುಞ್ಚಿ। ಸಾಮಣೇರೋ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇಸಿ, ಮಾತಾ ಕೇಸೇ ಪಕಿರಿಯ ಅಸ್ಸಸನ್ತೀ ಪಸ್ಸಸನ್ತೀ ರೋದತಿ। ಸೋ ‘‘ಅಮನುಸ್ಸೇನ ಗಹಿತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ। ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಪನ ‘‘ಅಹಂ ಪುಬ್ಬೇ ಪೀಠೇ ನಿಸಿನ್ನೋ। ಮಾತಾ ಮೇ ಅವಿದೂರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತಣ್ಡುಲೇ ಧೋವತಿ। ಇದಾನಿ ಪನಮ್ಹಿ ಭೂಮಿಯಂ ಮತಂ ವಾ ಅಮ್ಮಾತಿ ಗಾಥಮಾಹ।
ಕಾಮೇ ಚಜಿತ್ವಾನಾತಿ ದುವಿಧೇಪಿ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ। ಪುನರಾಗಚ್ಛತೇತಿ ವಿಬ್ಭಮನವಸೇನ ಆಗಚ್ಛತಿ। ಪುನ ಜೀವಂ ಮತೋ ಹಿ ಸೋತಿ ಉಪ್ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪುನ ಜೀವನ್ತೋಪಿ ಸೋ ಮತಕೋವ, ತಸ್ಮಾ ತಮ್ಪಿ ರೋದನ್ತೀತಿ ವದತಿ।
ಇದಾನಿಸ್ಸ ಘರಾವಾಸೇ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ಕುಕ್ಕುಳಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಕುಕ್ಕುಳಾತಿ ಘರಾವಾಸೋ ಕಿರ ಉಣ್ಹಟ್ಠೇನ ಕುಕ್ಕುಳಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಕಸ್ಸ ಉಜ್ಝಾಪಯಾಮಸೇತಿ – ‘‘ಅಭಿಧಾವಥ, ಭದ್ದಂ ತೇ ಹೋತೂ’’ತಿ ಏವಂ ವತ್ವಾ – ‘‘ಯಂ ತ್ವಂ ವಿಬ್ಭಮಿತುಕಾಮೋ ಯಕ್ಖೇನ ಪಾಪಿತೋ, ಇಮಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ಕಸ್ಸ ಮಯಂ ಉಜ್ಝಾಪಯಾಮ ನಿಜ್ಝಾಪಯಾಮ ಆರೋಚಯಾಮಾ’’ತಿ ವದತಿ। ಪುನ ಡಯ್ಹಿತುಮಿಚ್ಛಸೀತಿಆದಿತ್ತಘರತೋ ನೀಹಟಭಣ್ಡಂ ವಿಯ ಘರಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಪುನ ಮಹಾಡಾಹಸದಿಸೇ ಘರಾವಾಸೇ ಡಯ್ಹಿತುಂ ಇಚ್ಛಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೋ ಮಾತರಿ ಕಥೇನ್ತಿಯಾ ಕಥೇನ್ತಿಯಾ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ, ‘‘ನತ್ಥಿ ಮಯ್ಹಂ ಗಿಹಿಭಾವೇನ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಆಹ। ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾ ‘‘ಸಾಧು, ತಾತಾ’’ತಿ ತುಟ್ಠಾ
೬. ಪಿಯಙ್ಕರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೪೦. ಛಟ್ಠೇ ಜೇತವನೇತಿ ಜೇತವನಸ್ಸ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ಕೋಸಮ್ಬಕಕುಟಿ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ವಿಹರತಿ। ಧಮ್ಮಪದಾನೀತಿ ಇಧ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಸಙ್ಗಹಂ ಆರುಳ್ಹಾ ಛಬ್ಬೀಸತಿವಗ್ಗಾ ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ಏವಂ ತೋಸೇಸೀತಿ ಸಾ ಕಿರ ಪುತ್ತಂ ಪಿಯಙ್ಕರಂ ಅಙ್ಕೇನಾದಾಯ ಜೇತವನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಭಾಗತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗೋಚರಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೀ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ನಗರಾಭಿಮುಖೀ ಹುತ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಖೇಳಸಿಙ್ಘಾಣಿಕದುಬ್ಭೋಜನಾನಿ ಪರಿಯೇಸಮಾನಾ ಥೇರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಮಧುರಸ್ಸರಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ। ತಸ್ಸಾ ಸೋ ಸದ್ದೋ ಛವಿಆದೀನಿ ಛೇತ್ವಾ ಮಾ ಸದ್ದಂ ಕರೀತಿ ಸದ್ದಂ ಮಾ ಕರಿ।
ಪಾಣೇಸು ಚಾತಿ ಗಾಥಾಯ ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಸಮಾದಿಣ್ಣಂ ಪಞ್ಚಸೀಲಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥ ಸಂಯಮಾಮಸೇತಿ ಸಂಯಮಾಮ ಸಂಯತಾ ಹೋಮ। ಇಮಿನಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವಿರತಿ ಗಹಿತಾ, ದುತಿಯಪದೇನ ಮುಸಾವಾದಾ ವಿರತಿ, ತತಿಯಪದೇನ ಸೇಸಾ ತಿಸ್ಸೋ ವಿರತಿಯೋ। ಅಪಿ ಮುಚ್ಚೇಮ ಪಿಸಾಚಯೋನಿಯಾತಿ ಅಪಿ ನಾಮ ಯಕ್ಖಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ ಪಞ್ಚ ವೇರಾನಿ ಪಹಾಯ, ಯೋನಿಸೋ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಇಮಾಯ ಛಾತಕದುಬ್ಭಿಕ್ಖಾಯ ಪಿಸಾಚಯಕ್ಖಯೋನಿಯಾ ಮುಚ್ಚೇಮ, ತಾತಾತಿ ವದತಿ। ಛಟ್ಠಂ।
೭. ಪುನಬ್ಬಸುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೪೧. ಸತ್ತಮೇ ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಕತರಸಮಯೇನ? ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮನಸಮಯೇನ। ತದಾ ಕಿರ ಭಗವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ನ್ಹಾನಕೋಟ್ಠಕೇ ನ್ಹತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಪರಿವೇಣೇ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ಪುರತ್ಥಿಮಲೋಕಧಾತುಂ ಓಲೋಕಯಮಾನೋ ನಿಸೀದಿ। ಅಥೇಕಚಾರಿಕದ್ವಿಚಾರಿಕಾದಯೋ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ತನೋ
ಏವಂ ತೋಸೇಸೀತಿ ಸಾ ಕಿರ ಧೀತರಂ ಅಙ್ಕೇನಾದಾಯ ಪುತ್ತಂ ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಜೇತವನಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪಾಕಾರಪರಿಕ್ಖೇಪಸಮೀಪೇ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಖೇಳಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಜೇತವನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಂ ಸಮ್ಪತ್ತಾ। ಭಗವತೋ ಚ, ‘‘ಆನನ್ದ, ಪತ್ತಂ ಆಹರ, ಚೀವರಂ ಆಹರ, ವಿಘಾಸಾದಾನಂ ದಾನಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಸದ್ದೋ ಸಮನ್ತಾ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಮತ್ತಮೇವ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ತುಣ್ಹೀ ಉತ್ತರಿಕೇ ಹೋಹೀತಿ ಏವಂ ತೋಸೇಸಿ।
ತತ್ಥ ಯಾವಾತಿ ಯಾವ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾಮಿ, ತಾವ ತುಣ್ಹೀ ಹೋಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಬ್ಬಗನ್ಥಪ್ಪಮೋಚನನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆಗಮ್ಮ ಸಬ್ಬೇ ಗನ್ಥಾ ಪಮುಚ್ಚನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಸಬ್ಬಗನ್ಥಪ್ಪಮೋಚನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಅತಿವೇಲಾತಿ ವೇಲಾತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಾ। ಪಿಯಾಯನಾತಿ ಮಗ್ಗನಾ ಪತ್ಥನಾ। ತತೋ ಪಿಯತರನ್ತಿ ಯಾ ಪಾಣಿನನ್ತಿ ಯಥಾ ಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧನ್ತಿ, ಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಭಗವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ತುಣ್ಹೀಭೂತಾಯಮುತ್ತರಾತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಅಹಮೇವ, ಅಯಂ ಮೇ ಭಗಿನೀ ಉತ್ತರಾಪಿ ತುಣ್ಹೀಭೂತಾತಿ ವದತಿ। ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನಞ್ಞಾಯಾತಿ, ಅಮ್ಮ, ಮಯಂ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಇಮಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಮೇವ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಇದಂ ಖುಪ್ಪಿಪಾಸಾದಿದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವನ್ತಾ ದುಕ್ಖಂ ಚರಾಮ ವಿಹರಾಮ।
ಚಕ್ಖುಮಾತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಚಕ್ಖುಮಾ। ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋಯೇವ ಭಗವಾ ಪರಿಸಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖಯಮಾನೋ ತಸ್ಸಾ ಯಕ್ಖಿನಿಯಾ ಚೇವ ಯಕ್ಖದಾರಕಸ್ಸ ಚ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ದೇಸನಂ ವಿನಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಚತುಸಚ್ಚಕಥಂ ದೀಪೇತಿ, ತಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ದೇಸೇ ಠಿತಾ ಯಕ್ಖಿನೀ ಸದ್ಧಿಂ ಪುತ್ತೇನ
ಇದಾನಿ ಸಾ ಯಕ್ಖಿನೀ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೀ ಸಾಧು ಖೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ನಾಮಾತಿಆದಿಮಾಹ। ಅಜ್ಜಾಹಮ್ಹಿ ಸಮುಗ್ಗತಾತಿ ಅಹಮ್ಹಿ ಅಜ್ಜ ವಟ್ಟತೋ ಉಗ್ಗತಾ ಸಮುಗ್ಗತಾ ಸಾಸನೇ ವಾ ಉಗ್ಗತಾ ಸಮುಗ್ಗತಾ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಸುಖೀ ಹೋಹೀತಿ। ದಿಟ್ಠಾನೀತಿ ಮಯಾ ಚ ತಯಾ ಚ ದಿಟ್ಠಾನಿ। ಉತ್ತರಾಪಿ ಸುಣಾತು ಮೇತಿ, ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಚತುಸಚ್ಚಪಟಿವೇಧಭಾವಂ, ಧೀತಾ ಮೇ ಉತ್ತರಾಪಿ, ಸುಣಾತೂ’’ತಿ ವದತಿ। ಸಹ ಸಚ್ಚಪಟಿವೇಧೇನೇವ ಸಾಪಿ ಸೂಚಿಲೋಮೋ ವಿಯ ಸಬ್ಬಂ ಸೇತಕಣ್ಡುಕಚ್ಛುಆದಿಭಾವಂ ಪಹಾಯ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಲಭತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪುತ್ತೇನ। ಧೀತಾ ಪನಸ್ಸಾ ಯಥಾ ನಾಮ ಲೋಕೇ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಇಸ್ಸರಿಯೇ ಲದ್ಧೇ ಪುತ್ತಾನಮ್ಪಿ ತಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಮಾತು-ಆನುಭಾವೇನೇವ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಲಭಿ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚ ಸಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪುತ್ತಕೇಹಿ ಗನ್ಧಕುಟಿಸಮೀಪರುಕ್ಖೇಯೇವ ನಿವಾಸರುಕ್ಖಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಪಾತಂ ಬುದ್ಧದಸ್ಸನಂ ಲಭಮಾನಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಮಾನಾ ದೀಘರತ್ತಂ ತತ್ಥೇವ ವಸಿ। ಸತ್ತಮಂ।
೮. ಸುದತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೪೨. ಅಟ್ಠಮೇ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನಾತಿ ವಾಣಿಜ್ಜಕಮ್ಮಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಚ ರಾಜಗಹಸೇಟ್ಠಿ ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಭಗಿನಿಪತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ। ಯದಾ ರಾಜಗಹೇ ಉಟ್ಠಾನಕಭಣ್ಡಕಂ ಮಹಗ್ಘಂ ಹೋತಿ, ತದಾ ರಾಜಗಹಸೇಟ್ಠಿ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ
ತಂ ದಿವಸಂ ಪನ ರಾಜಗಹಸೇಟ್ಠಿ ಯೋಜನಮತ್ತೇ ಠಿತೇನ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೇನ ಆಗತಭಾವಜಾನನತ್ಥಂ ಪೇಸಿತಂ ಪಣ್ಣಂ ನ ಸುಣಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಸೋ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಘರೇ ಉದ್ಧನಖಣಾಪನದಾರುಫಾಲನಾದೀನಿ ಕಾರೇಸಿ। ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋಪಿ ‘‘ಇದಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಇದಾನಿ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಘರದ್ವಾರೇಪಿ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ
ಏತದಹೋಸಿ ಅಕಾಲೋ ಖೋ ಅಜ್ಜಾತಿ ಸೋ ಕಿರ ತಂ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಪುಚ್ಛಿ, ‘‘ಕುಹಿಂ ಗಹಪತಿ ಸತ್ಥಾ ವಿಹರತೀ’’ತಿ? ಅಥಸ್ಸ ಸೋ – ‘‘ಬುದ್ಧಾ ಬುದ್ಧಗತಾಯ ಸತಿಯಾ ನಿಪಜ್ಜೀತಿ ತಂದಿವಸಂ ಕಿರಸ್ಸ ಭಣ್ಡಸಕಟೇಸು ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕೇಸು ವಾ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಸಾಯಮಾಸಮ್ಪಿ ನ ಅಕಾಸಿ, ಸತ್ತಭೂಮಿಕಂ ಪನ ಪಾಸಾದಂ ಆರುಯ್ಹ ಸುಪಞ್ಞತ್ತಾಲಙ್ಕತವರಸಯನೇ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋನ್ತೋವ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬುದ್ಧಗತಾಯ ಸತಿಯಾ ನಿಪಜ್ಜೀ’’ತಿ।
ರತ್ತಿಯಾ ಸುದಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಉಟ್ಠಾಸಿ ಪಭಾತನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋತಿ ಪಠಮಯಾಮೇ ತಾವ ವೀತಿವತ್ತೇ ಉಟ್ಠಾಯ ಬುದ್ಧಂ
ವಿವರಿಂಸೂತಿ ‘‘ಅಯಂ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ‘ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ಪಠಮದಸ್ಸನೇನೇವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ತಿಣ್ಣಂ ರತನಾನಂ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕೋ ಹುತ್ವಾ ಅಸದಿಸಂ ಸಙ್ಘಾರಾಮಂ ಕತ್ವಾ ಚಾತುದ್ದಿಸಸ್ಸ ಅರಿಯಗಣಸ್ಸ ಅನಾವಟದ್ವಾರೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನ ಯುತ್ತಮಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತು’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವಿವರಿಂಸು। ಅನ್ತರಧಾಯೀತಿ ರಾಜಗಹಂ ಕಿರ ಆಕಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸಂ ಅನ್ತೋನಗರೇ ನವ ಕೋಟಿಯೋ, ಬಹಿನಗರೇ ನವಾತಿ ತಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಅಟ್ಠಾರಸ ಮನುಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ವಸನ್ತಿ। ಅವೇಲಾಯ ಮತಮನುಸ್ಸೇ ಬಹಿ ನೀಹರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಅಟ್ಟಾಲಕೇ ಠತ್ವಾ ಬಹಿದ್ವಾರೇ ಖಿಪನ್ತಿ। ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ನಗರತೋ ಬಹಿನಿಕ್ಖನ್ತಮತ್ತೋವ ಅಲ್ಲಸರೀರಂ ಪಾದೇನ ಅಕ್ಕಮಿ, ಅಪರಮ್ಪಿ ಪಿಟ್ಠಿಪಾದೇನ ಪಹರಿ। ಮಕ್ಖಿಕಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಪರಿಕಿರಿಂಸು। ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ನಾಸಪುಟಂ ಅಭಿಹನಿ। ಬುದ್ಧಪ್ಪಸಾದೋ ತನುತ್ತಂ ಗತೋ। ತೇನಸ್ಸ ಸದ್ದಮನುಸ್ಸಾವೇಸೀತಿ ‘‘ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಜನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸುವಣ್ಣಕಿಙ್ಕಿಣಿಕಂ ಘಟ್ಟೇನ್ತೋ ವಿಯ ಮಧುರಸ್ಸರೇನ ಸದ್ದಂ ಅನುಸ್ಸಾವೇಸಿ।
ಸತಂ ಕಞ್ಞಾಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಪುರಿಮಪದಾನಿಪಿ ಇಮಿನಾವ ಸಹಸ್ಸಪದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಾನಿ। ಯಥೇವ ಹಿ ಸತಂ ಕಞ್ಞಾಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಹತ್ಥೀ, ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಸ್ಸಾ, ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ರಥಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ। ಇತಿ ಏಕೇಕಸತಸಹಸ್ಸಮೇವ ದೀಪಿತಂ। ಪದವೀತಿಹಾರಸ್ಸಾತಿ ಪದವೀತಿಹಾರೋ ನಾಮ ಸಮಗಮನೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಮುಟ್ಠಿರತನಮತ್ತಂ। ಕಲಂ ನಾಗ್ಘನ್ತಿ ಸೋಳಸಿನ್ತಿ ತಂ ಏಕಂ ಪದವೀತಿಹಾರಂ ಸೋಳಸಭಾಗೇ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಏಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಪುನ ಸೋಳಸಧಾ, ತತೋ ಏಕೋ ಸೋಳಸಧಾತಿ ಏವಂ ಸೋಳಸ ವಾರೇ ಸೋಳಸಧಾ ಭಿನ್ನಸ್ಸ ಏಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಸೋಳಸಿಕಲಾ ನಾಮ, ತಂ ಸೋಳಸಿಕಲಂ ಏತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ನ ಅಗ್ಘನ್ತಿ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸತಂ ಹತ್ಥಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸತಂ ಅಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸತಂ ರಥಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸತಂ ಕಞ್ಞಾಸಹಸ್ಸಾನಿ, ತಾ ಚ ಖೋ ಆಮುಕ್ಕಮಣಿಕುಣ್ಡಲಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪರಾಜಧೀತರೋ ವಾತಿ ಇಮಸ್ಮಾ ಏತ್ತಕಾ ಲಾಭಾ ವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ
ಅನ್ಧಕಾರೋ ಅನ್ತರಧಾಯೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಏಕಕೋತಿ ಸಞ್ಞಂ ಕರೋಮಿ, ಅನುಯುತ್ತಾಪಿ ಮೇ ಅತ್ಥಿ, ಕಸ್ಮಾ ಭಾಯಾಮೀ’’ತಿ ಸೂರೋ ಅಹೋಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಬಲವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಸಾದೋ ಉದಪಾದಿ। ತಸ್ಮಾ ಅನ್ಧಕಾರೋ ಅನ್ತರಧಾಯೀತಿ। ಸೇಸವಾರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಅಪಿಚ ಪುರತೋ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಭಿಂಸನಕೇ ಸುಸಾನಮಗ್ಗೇ ಅಟ್ಠಿಕಸಙ್ಖಲಿಕಸಮಂಸಲೋಹಿತನ್ತಿಆದೀನಿ ಅನೇಕವಿಧಾನಿ ಕುಣಪಾನಿ ಅದ್ದಸ
ಏಹಿ ಸುದತ್ತಾತಿ ಸೋ ಕಿರ ಸೇಟ್ಠಿ ಗಚ್ಛಮಾನೋವ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಬಹೂ ಪೂರಣಕಸ್ಸಪಾದಯೋ ತಿತ್ಥಿಯಾ ‘ಮಯಂ ಬುದ್ಧಾ ಮಯಂ ಬುದ್ಧಾ’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಸತ್ಥು ಬುದ್ಧಭಾವಂ ಜಾನೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ? ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಗುಣವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮಂ ಮಹಾಜನೋ ಜಾನಾತಿ, ಕುಲದತ್ತಿಯಂ ಪನ ಮೇ ನಾಮಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಮಯಾ ನ ಕೋಚಿ ಜಾನಾತಿ। ಸಚೇ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕುಲದತ್ತಿಕನಾಮೇನ ಮಂ ಆಲಪಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ಏವಮಾಹ।
ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ। ಆಸತ್ತಿಯೋತಿ ತಣ್ಹಾಯೋ। ಸನ್ತಿನ್ತಿ ಕಿಲೇಸವೂಪಸಮಂ। ಪಪ್ಪುಯ್ಯಾತಿ ಪತ್ವಾ। ಇದಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಮತ್ಥಕೇ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ। ಸೇಟ್ಠಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಹಾದಾನಂ ದಾತುಂ ಆರಭಿ। ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಾದಯೋ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇನ್ತಿ – ‘‘ತ್ವಂ ಆಗನ್ತುಕೋ, ಯಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ತಂ ಇತೋ ಆಹರಾಪೇಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ‘‘ಅಲಂ ತುಮ್ಹೇ ಬಹುಕಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ಆನೀತವಿಭವೇನ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾದಾನಂ ಅದಾಸಿ। ದಾನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚ ಭಗವನ್ತಂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಸ್ಸಾವಾಸಂ ಪಟಿಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ರಾಜಗಹಸ್ಸ ಚ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ
೯. ಪಠಮಸುಕ್ಕಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೪೩. ನವಮೇ ರಥಿಕಾಯ ರಥಿಕನ್ತಿ ಏಕಂ ರಥಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತತೋ ಅಪರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ರಥಿಕಾಯ ರಥಿಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಸಿಙ್ಘಾಟಕೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಏತ್ಥ ಚ ರಥಿಕಾತಿ ರಚ್ಛಾ। ಸಿಙ್ಘಾಟಕನ್ತಿ ಚತುಕ್ಕಂ। ಕಿಂ ಮೇ ಕತಾತಿ ಕಿಂ ಇಮೇ ಕತಾ? ಕಿಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಧುಪೀತಾವ ಸೇಯರೇತಿ ಗನ್ಧಮಧುಪಾನಂ ಪೀತಾ ವಿಯ ಸಯನ್ತಿ। ಗನ್ಧಮಧುಪಾನಂ ಪೀತೋ ಕಿರ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಸಯತೇವ। ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ।
ತಞ್ಚ ಪನ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀಯನ್ತಿ ತಞ್ಚ ಪನ ಧಮ್ಮಂ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀಯಂ ದೇಸೇತಿ। ಬಾಹಿರಕಞ್ಹಿ ಸುಮಧುರಮ್ಪಿ ಭೋಜನಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ನ ರುಚ್ಚತಿ, ‘‘ಅಪನೇಥ, ಕಿಂ ಇಮಿನಾ’’ತಿ? ಪಟಿವಾನೇತಬ್ಬಂ ಅಪನೇತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ನ ಏವಮಯಂ ಧಮ್ಮೋ। ಇಮಂ ಹಿ ಧಮ್ಮಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ವಸ್ಸಸತಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಸುಣನ್ತಾ ತಿತ್ತಿಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀಯ’’ನ್ತಿ। ಅಸೇಚನಕಮೋಜವನ್ತಿ ಅನಾಸಿತ್ತಕಂ ಓಜವನ್ತಂ। ಯಥಾ ಹಿ ಬಾಹಿರಾನಿ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಪಾಯಾಸಾದೀನಿಪಿ ಸಪ್ಪಿಮಧುಸಕ್ಖರಾಹಿ ಆಸಿತ್ತಾನಿ ಯೋಜಿತಾನೇವ ಮಧುರಾನಿ ಓಜವನ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಏವಮಯಂ ಧಮ್ಮೋ। ಅಯಂ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಮಧುರೋ ಚೇವ ಓಜವಾ ಚ, ನ ಅಞ್ಞೇನ ಉಪಸಿತ್ತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಸೇಚನಕಮೋಜವ’’ನ್ತಿ। ಪಿವನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇ ಸಪ್ಪಞ್ಞಾತಿ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸಾ ಪಿವನ್ತಿ ವಿಯ। ವಲಾಹಕಮೇವ ಪನ್ಥಗೂತಿ ವಲಾಹಕನ್ತರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಉದಕಂ ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತಾ ಪಥಿಕಾ ವಿಯ। ನವಮಂ।
೧೦-೧೧. ದುತಿಯಸುಕ್ಕಾಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೪೪. ದಸಮೇ ಪುಞ್ಞಂ ವತ ಪಸವಿ ಬಹುನ್ತಿ ಬಹುಂ ವತ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತೀತಿ। ದಸಮಂ।
೨೪೫. ಏಕಾದಸಮಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ। ಏಕಾದಸಮಂ।
೧೨. ಆಳವಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೪೬. ದ್ವಾದಸಮೇ ಆಳವಿಯನ್ತಿ ಆಳವೀತಿ ತಂ ರಟ್ಠಮ್ಪಿ ನಗರಮ್ಪಿ। ತಞ್ಚ ಭವನಂ ನಗರಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಗಾವುತಮತ್ತೇ ಠಿತಂ। ಭಗವಾ ತತ್ಥ ವಿಹರನ್ತೋ ತಂ ನಗರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಆಳವಕಸ್ಸ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಭವನೇತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಆಳವಕೋ ಕಿರ ರಾಜಾ ವಿವಿಧನಾಟಕೂಪಭೋಗಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಚೋರಪಟಿಬಾಹನತ್ಥಂ ಪಟಿರಾಜನಿಸೇಧನತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಯಾಮಕರಣತ್ಥಞ್ಚ ಸತ್ತಮೇ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಮಿಗವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಬಲಕಾಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕತಿಕಂ ಅಕಾಸಿ – ‘‘ಯಸ್ಸ ಪಸ್ಸೇನ ಮಿಗೋ ಪಲಾಯತಿ, ತಸ್ಸೇವ ಸೋ ಭಾರೋ’’ತಿ। ಅಥ ತಸ್ಸೇವ ಪಸ್ಸೇನ ಮಿಗೋ ಪಲಾಯಿ, ಜವಸಮ್ಪನ್ನೋ ರಾಜಾ ಧನುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪತ್ತಿಕೋವ ತಿಯೋಜನಂ ತಂ ಮಿಗಂ ಅನುಬನ್ಧಿ। ಏಣಿಮಿಗಾ ಚ ತಿಯೋಜನವೇಗಾ ಏವ ಹೋನ್ತಿ। ಅಥ ಪರಿಕ್ಖೀಣಜವಂ ತಂ ಉದಕಂ ವಿಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ವಧಿತ್ವಾ ದ್ವಿಧಾ ಛೇತ್ವಾ ಅನತ್ಥಿಕೋಪಿ ಮಂಸೇನ ‘‘ನಾಸಕ್ಖಿ ಮಿಗಂ ಗಹೇತು’’ನ್ತಿ ಅಪವಾದಮೋಚನತ್ಥಂ ಕಾಜೇನಾದಾಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಗರಸ್ಸಾವಿದೂರೇ ಬಹಲಪತ್ತಪಲಾಸಂ ಮಹಾನಿಗ್ರೋಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಪರಿಸ್ಸಮವಿನೋದನತ್ಥಂ ತಸ್ಸ ಮೂಲಮುಪಗತೋ। ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ನಿಗ್ರೋಧೇ ಆಳವಕೋ ಯಕ್ಖೋ ಮಹಾರಾಜಸನ್ತಿಕಾ ಭವನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯೇ ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಛಾಯಾಯ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ಪಾಣಿನೋ ಖಾದನ್ತೋ ಪಟಿವಸತಿ। ಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಖಾದಿತುಂ ಉಪಗತೋ। ರಾಜಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕತಿಕಂ ಅಕಾಸಿ – ‘‘ಮುಞ್ಚ ಮಂ, ಅಹಂ ತೇ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಮನುಸ್ಸಞ್ಚ ಥಾಲಿಪಾಕಞ್ಚ ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಯಕ್ಖೋ – ‘‘ತ್ವಂ ರಾಜೂಪಭೋಗೇನ ಪಮತ್ತೋ ನ ಸರಿಸ್ಸಸಿ, ಅಹಂ ಪನ ಭವನಂ ಅನುಪಗತಞ್ಚ ಅನನುಞ್ಞಾತಞ್ಚ ಖಾದಿತುಂ ನ ಲಭಾಮಿ, ಸ್ವಾಹಂ ಭವನ್ತಮ್ಪಿ ಜೀಯೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ನ ಮುಞ್ಚಿ। ರಾಜಾ ‘‘ಯಂ ದಿವಸಂ ನ ಪೇಸೇಮಿ, ತಂ ದಿವಸಂ ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದಾ’’ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಅನುಜಾನಿತ್ವಾ ತೇನ ಮುತ್ತೋ ನಗರಾಭಿಮುಖೋ ಅಗಮಾಸಿ।
ಬಲಕಾಯೋ ಮಗ್ಗೇ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ರಾಜಾನಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಯಸಮತ್ತಭಯಾ ಏವಂ ಕಿಲನ್ತೋಸೀ’’ತಿ? ವದನ್ತೋ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿ। ರಾಜಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕತಪಾತರಾಸೋ ನಗರಗುತ್ತಿಕಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ನಗರಗುತ್ತಿಕೋ – ‘‘ಕಿಂ, ದೇವ
ಅಥ ನಗರಗುತ್ತಿಕೋ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ। ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಧನಂ ನಗರರಚ್ಛಾಸು ಛಡ್ಡಾಪೇಸಿ ‘‘ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಕೋಚಿ ಲೋಭೇನ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ತಂ ಪಾದೇನಪಿ ಕೋಚಿ ನಚ್ಛುಪಿ। ಸೋ ಚೋರೇ ಅಲಭನ್ತೋ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಅಮಚ್ಚಾ ‘‘ಕುಲಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಏಕಮೇಕಂ ಜಿಣ್ಣಕಂ ಪೇಸೇಮ, ಸೋ ಪಕತಿಯಾಪಿ ಮಚ್ಚುಪಥೇ ವತ್ತತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ರಾಜಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿತರಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿತಾಮಹಂ ಪೇಸೇತೀತಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಖೋಭಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಾ ವೋ ಏತಂ ರುಚ್ಚೀ’’ತಿ ವಾರೇಸಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ದೇವ, ದಾರಕಂ ಪೇಸೇಮ ಉತ್ತಾನಸೇಯ್ಯಕಂ, ತಥಾವಿಧಸ್ಸ ಹಿ ‘ಮಾತಾ ಮೇ’ತಿ ‘ಪಿತಾ ಮೇ’ತಿ ಸಿನೇಹೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ರಾಜಾ ಅನುಜಾನಿ। ತೇ ತಥಾ ಅಕಂಸು। ನಗರೇ ದಾರಕಮಾತರೋ ಚ ದಾರಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಬ್ಭಿನಿಯೋ ಚ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಪರಜನಪದೇ ದಾರಕೇ ಸಂವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಆನೇನ್ತಿ। ಏವಂ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಗತಾನಿ।
ತತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸಕಲನಗರಂ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ
ಕಿಂ ಪನ ಭಗವಾ ಯಸ್ಮಿಂ ನಿಗ್ರೋಧೇ ಆಳವಕಸ್ಸ ಭವನಂ, ತಸ್ಸ ಮೂಲೇ ವಿಹಾಸಿ, ಉದಾಹು ಭವನೇಯೇವಾತಿ? ಭವನೇಯೇವ। ಯಥೇವ ಹಿ ಯಕ್ಖಾ ಅತ್ತನೋ ಭವನಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತಥಾ ಭಗವಾಪಿ। ಸೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಭವನದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ತದಾ ಆಳವಕೋ ಹಿಮವನ್ತೇ ಯಕ್ಖಸಮಾಗಮಂ ಗತೋ ಹೋತಿ। ತತೋ ಆಳವಕಸ್ಸ ದ್ವಾರಪಾಲೋ ಗದ್ರಭೋ ನಾಮ ಯಕ್ಖೋ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ವಿಕಾಲೇ ಆಗತೋ’’ತಿ ಆಹ। ಆಮ, ಗದ್ರಭ, ಆಗತೋಮ್ಹಿ, ಸಚೇ ತೇ ಅಗರು, ವಿಹರೇಯ್ಯಾಮೇಕರತ್ತಂ ಆಳವಕಸ್ಸ ಭವನೇತಿ
ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಗದ್ರಭೋ ಯಕ್ಖೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಗ್ಗಿತತ್ತಕಪಾಲಸದಿಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಆಳವಕೋ, ಮಾತಾಪಿತರೋತಿ ವಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ವಾ ಧಮ್ಮೋತಿ ವಾ ನ ಜಾನಾತಿ, ಇಧಾಗತಾನಂ ಪನ ಚಿತ್ತಕ್ಖೇಪಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ, ಹದಯಮ್ಪಿ ಫಾಲೇತಿ, ಪಾದೇಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಸಮುದ್ದಂ ವಾ ಪರಚಕ್ಕವಾಳಂ ವಾ ಖಿಪತೀ’’ತಿ। ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಭಗವಾ ಆಹ – ‘‘ಜಾನಾಮಿ, ಗದ್ರಭ, ಸಚೇಪಿ ತೇ ಅಗರು, ವಿಹರೇಯ್ಯಾಮೇಕರತ್ತ’’ನ್ತಿ। ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಗರು, ಅಪಿಚ ಖೋ ಸೋ ಯಕ್ಖೋ ಅತ್ತನೋ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾ ಅನುಜಾನನ್ತಂ ಮಂ ಜೀವಿತಾಪಿ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ, ಆರೋಚೇಮಿ, ಭನ್ತೇ, ತಸ್ಸಾತಿ। ಯಥಾಸುಖಂ
ತದಾ ಸಾತಾಗಿರಹೇಮವತಾ ಭಗವನ್ತಂ ಜೇತವನೇಯೇವ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಯಕ್ಖಸಮಾಗಮಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಪರಿವಾರಾ ನಾನಾಯಾನೇಹಿ
ಅಥ ಖೋ ಆಳವಕೋ…ಪೇ॰… ಏತದವೋಚ – ‘‘ನಿಕ್ಖಮ, ಸಮಣಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಪನಾಯಂ ಏತದವೋಚ? ರೋಸೇತುಕಾಮತಾಯ। ತತ್ರೇವಂ ಆದಿತೋ ಪಭುತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ಅಯಂ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಸ್ಸದ್ಧಸ್ಸ ಸದ್ಧಾಕಥಾ ದುಕ್ಕಥಾ ಹೋತಿ ದುಸ್ಸೀಲಾದೀನಂ ಸೀಲಾದಿಕಥಾ ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಯಕ್ಖಾನಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಭಗವತೋ ಪಸಂಸಂ ಸುತ್ವಾಯೇವ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಲೋಣಸಕ್ಖರಾ ವಿಯ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಕೋಪೇನ ತಟತಟಾಯಮಾನಹದಯೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಸೋ ಭಗವಾ ನಾಮ, ಯೋ ಮಮ ಭವನಂ ಪವಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ಆಹ। ತೇ ಅಹಂಸು – ‘‘ನ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ಜಾನಾಸಿ ಭಗವನ್ತಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥಾರಂ, ಯೋ ತುಸಿತಭವನೇ ಠಿತೋ ಪಞ್ಚಮಹಾವಿಲೋಕಿತಂ ವಿಲೋಕೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಯಾವ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪವತ್ತನಾ ಕಥೇನ್ತಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಆದೀಸು ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಾನಿಪಿ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ಅಚ್ಛರಿಯಾನಿ ನಾದ್ದಸಾ’’ತಿ? ಚೋದೇಸುಂ। ಸೋ ದಿಸ್ವಾಪಿ ಕೋಧವಸೇನ ‘‘ನಾದ್ದಸ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಆವುಸೋ ಆಳವಕ, ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾಸಿ ವಾ ತ್ವಂ, ನ ವಾ, ಕೋ ತಯಾ ಅತ್ಥೋ ಪಸ್ಸತಾ ವಾ ಅಪಸ್ಸತಾ
ಚತ್ತಾರೋ ಕಿರ ಸದ್ದಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಸೂಯಿಂಸು – ಯಞ್ಚ ಪುಣ್ಣಕೋ ಯಕ್ಖಸೇನಾಪತಿ ಧನಞ್ಜಯಕೋರಬ್ಯರಾಜಾನಂ ಜೂತಂ ಜಿನಿತ್ವಾ ಅಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಜಿನಿ’’ನ್ತಿ ಉಗ್ಘೋಸೇಸಿ; ಯಞ್ಚ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಕಸ್ಸಪಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಓಸಕ್ಕನ್ತೇ ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮದೇವಪುತ್ತಂ ಸುನಖಂ ಕರಿತ್ವಾ – ‘‘ಅಹಂ ಪಾಪಭಿಕ್ಖೂ ಚ
ಸೋ ವಾತಮಣ್ಡಲಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ – ‘‘ಏತೇನೇವ ಸಮಣಂ ಪಲಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಹಾವಸ್ಸಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ‘‘ಉದಕೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಸಮಣಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ತಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ಉಪರೂಪರಿ ಸತಪಟಲಸಹಸ್ಸಪಟಲಾದಿಭೇದಾ ವಲಾಹಕಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪವಸ್ಸಿಂಸು। ವುಟ್ಠಿಧಾರಾವೇಗೇನ ಪಥವೀ ಛಿದ್ದಾ ಅಹೋಸಿ। ವನರುಕ್ಖಾದೀನಂ ಉಪರಿ ಮಹೋಘೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಚೀವರೇ ಉಸ್ಸಾವಬಿನ್ದುಮತ್ತಮ್ಪಿ ತೇಮೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ। ತತೋ ಪಾಸಾಣವಸ್ಸಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ಮಹನ್ತಾನಿ ಮಹನ್ತಾನಿ ಪಬ್ಬತಕೂಟಾನಿ ಧೂಮಾಯನ್ತಾನಿ ಪಹರಣವಸ್ಸಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ಏಕತೋಧಾರಾಉಭತೋಧಾರಾಅಸಿಸತ್ತಿಖುರಪ್ಪಾದಯೋ ಧೂಮಾಯನ್ತಾ ಪಜ್ಜಲನ್ತಾ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ಪತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಪುಪ್ಫಾನಿ ಅಹೇಸುಂ। ತತೋ ಅಙ್ಗಾರವಸ್ಸಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ಕಿಂಸುಕ ವಣ್ಣಾ ಅಙ್ಗಾರಾ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ದಿಬ್ಬಪುಪ್ಫಾನಿ ಹುತ್ವಾ ವಿಕೀರಯಿಂಸು। ತತೋ ಕುಕ್ಕುಲವಸ್ಸಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ಅಚ್ಚುಣ್ಹಾ ಕುಕ್ಕುಲಾ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಚನ್ದನಚುಣ್ಣಂ ಹುತ್ವಾ ನಿಪತಿಂಸು। ತತೋ ವಾಲಿಕವಸ್ಸಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ಅತಿಸುಖುಮವಾಲಿಕಾ ಧೂಮಾಯನ್ತಾ ಪಜ್ಜಲನ್ತಾ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ದಿಬ್ಬಪುಪ್ಫಾನಿ ಹುತ್ವಾ ನಿಪತಿಂಸು। ತತೋ ಕಲಲವಸ್ಸಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ತಂ ಕಲಲವಸ್ಸಂ ಧೂಮಾಯನ್ತಂ ಪಜ್ಜಲನ್ತಂ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ದಿಬ್ಬಗನ್ಧಂ ಹುತ್ವಾ ನಿಪತಿ। ತತೋ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ ‘‘ಭಿಂಸೇತ್ವಾ ಸಮಣಂ ಪಲಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ತಂ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಅನ್ಧಕಾರಸದಿಸಂ ಹುತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ಪತ್ವಾ ಸೂರಿಯಪ್ಪಭಾವಿಹತಮಿವ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಅನ್ತರಧಾಯಿ।
ಏವಂ ಯಕ್ಖೋ ಇಮಾಹಿ ನವಹಿ ವಾತವಸ್ಸಪಾಸಾಣಪಹರಣಙ್ಗಾರಕುಕ್ಕುಲವಾಲಿಕಕಲಲನ್ಧಕಾರವುಟ್ಠೀಹಿ
ಚತ್ತಾರಿ ಕಿರ ಆವುಧಾನಿ ಲೋಕೇ ಸೇಟ್ಠಾನಿ – ಸಕ್ಕಸ್ಸ ವಜಿರಾವುಧಂ, ವೇಸ್ಸವಣಸ್ಸ ಗದಾವುಧಂ, ಯಮಸ್ಸ ನಯನಾವುಧಂ, ಆಳವಕಸ್ಸ ದುಸ್ಸಾವುಧನ್ತಿ। ಯದಿ ಹಿ ಸಕ್ಕೋ ದುಟ್ಠೋ ವಜಿರಾವುಧಂ ಸಿನೇರುಮತ್ಥಕೇ ಪಹರೇಯ್ಯ, ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠತೋ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ। ವೇಸ್ಸವಣೇನ ಕುಜ್ಝನಕಾಲೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಂ ಗದಾವುಧಂ ಬಹೂನಂ ಯಕ್ಖಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸೀಸಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಪುನ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ। ಯಮೇನ ದುಟ್ಠೇನ ನಯನಾವುಧೇನ ಓಲೋಕಿತಮತ್ತೇ ಅನೇಕಾನಿ ಕುಮ್ಭಣ್ಡಸಹಸ್ಸಾನಿ ತತ್ತಕಪಾಲೇ ತಿಲಾ ವಿಯ ಫರನ್ತಾನಿ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ। ಆಳವಕೋ ದುಟ್ಠೋ ಸಚೇ ಆಕಾಸೇ ದುಸ್ಸಾವುಧಂ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯ, ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ದೇವೋ ನ ವಸ್ಸೇಯ್ಯ। ಸಚೇ ಪಥವಿಯಂ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯ। ಸಬ್ಬರುಕ್ಖತಿಣಾದೀನಿ ಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ
ಅಥ ಆಳವಕೋ ಭಗವತೋ ಸಮೀಪೇ ಉಪರೂಪರಿ ವಿಚರಿತ್ವಾ ವತ್ಥಾವುಧಂ ಮುಞ್ಚಿ। ತಂ ಅಸನಿವಿಚಕ್ಕಂ ವಿಯ ಆಕಾಸೇ ಭೇರವಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಂ ಧೂಮಾಯನ್ತಂ ಪಜ್ಜಲನ್ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಯಕ್ಖಮಾನಮದ್ದನತ್ಥಂ ಪಾದಪುಞ್ಛನಚೋಳಂ ಹುತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪತಿ। ಆಳವಕೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಛಿನ್ನವಿಸಾಣೋ ವಿಯ ಉಸಭೋ ಉದ್ಧತದಾಠೋ ವಿಯ ಸಪ್ಪೋ ನಿತ್ತೇಜೋ ನಿಮ್ಮದೋ ನಿಪತಿತಮಾನದ್ಧಜೋ ಹುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ದುಸ್ಸಾವುಧಮ್ಪಿ ಮೇ ಸಮಣಂ ನಾಭಿಭೋಸಿ। ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಇದಂ ಕಾರಣಂ, ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರಯುತ್ತೋ ಸಮಣೋ, ಹನ್ದ ನಂ ರೋಸೇತ್ವಾ ಮೇತ್ತಾಯ ವಿಯೋಜೇಮೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ – ಅಥ ಖೋ ಆಳವಕೋ ಯಕ್ಖೋ ಯೇನ ಭಗವಾ…ಪೇ॰… ನಿಕ್ಖಮ ಸಮಣಾತಿ। ತತ್ಥಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಕಸ್ಮಾ ಮಯಾ ಅನನುಞ್ಞಾತೋ ಮಮ ಭವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಘರಸಾಮಿಕೋ ವಿಯ ಇತ್ಥಾಗಾರಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋಸಿ? ಅನನುಯುತ್ತಮೇತಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಯದಿದಂ ಅದಿನ್ನಪರಿಭೋಗೋ ಇತ್ಥಿಸಂಸಗ್ಗೋ ಚ? ತಸ್ಮಾ ಯದಿ ತ್ವಂ ಸಮಣಧಮ್ಮೇ ಠಿತೋ, ನಿಕ್ಖಮ ಸಮಣಾತಿ। ಏಕೇ ಪನ – ‘‘ಏತಾನಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ಫರುಸವಚನಾನಿ ವತ್ವಾ ಏವಾಯಂ ಏತದವೋಚಾ’’ತಿ ಭಣನ್ತಿ।
ಅಥ ಭಗವಾ – ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಥದ್ಧೋ ಪಟಿಥದ್ಧಭಾವೇನ ವಿನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಸೋ ಹಿ ಪಟಿಥದ್ಧಭಾವೇ ಕಯಿರಮಾನೇ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಚಣ್ಡಸ್ಸ ಕುಕ್ಕುರಸ್ಸ ನಾಸಾಯ ಪಿತ್ತಂ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯ, ಸೋ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಚಣ್ಡತರೋ ಅಸ್ಸ, ಏವಂ ಥದ್ಧತರೋ ಹೋತಿ, ಮುದುನಾ ಪನ ಸೋ ಸಕ್ಕಾ ವಿನೇತು’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ, ಸಾಧಾವುಸೋತಿ ಪಿಯವಚನೇನ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ಸಾಧಾವುಸೋತಿ ಭಗವಾ ನಿಕ್ಖಮೀತಿ।
ತತೋ ಆಳವಕೋ – ‘‘ಸುಬ್ಬಚೋ ವತಾಯಂ ಸಮಣೋ ಏಕವಚನೇನೇವ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ಏವಂ ನಾಮ ನಿಕ್ಖಮೇತುಂ ಸುಖಂ ಸಮಣಂ ಅಕಾರಣೇನೇವಾಹಂ ಸಕಲರತ್ತಿಂ ಯುದ್ಧೇನ ಅಬ್ಭುಯ್ಯಾಸಿ’’ನ್ತಿ ಮುದುಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಪುನ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇದಾನಿಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಜಾನಿತುಂ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಸುಬ್ಬಚತಾಯ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಉದಾಹು ಕೋಧನೋ ಪವಿಸ, ಸಮಣಾತಿ ಆಹ। ಅಥ ಸುಬ್ಬಚೋತಿ ಮುದುಭೂತಚಿತ್ತವವತ್ಥಾನಕರಣತ್ಥಂ ಪುನ ಪಿಯವಚನಂ ವದನ್ತೋ ಸಾಧಾವುಸೋತಿ ಭಗವಾ ನಿಕ್ಖಮ ಪವಿಸಾತಿ ಆಹ। ಭಗವಾಪಿ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ। ಯದಿ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ಪಕತಿಯಾಪಿ ಥದ್ಧಯಕ್ಖಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಥದ್ಧತರಂ ಹುತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಭಾಜನಂ ನ ಭವೇಯ್ಯ। ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ನಾಮ ಮಾತಾ ರೋದನ್ತಂ ಪುತ್ತಕಂ ಯಂ ಸೋ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ದತ್ವಾ ವಾ ಕತ್ವಾ ವಾ ಸಞ್ಞಾಪೇಸಿ ತಥಾ ಭಗವಾ ಕಿಲೇಸರೋದನೇನ ರೋದನ್ತಂ ಯಕ್ಖಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಯಂ ಸೋ ಭಣತಿ, ತಂ ಅಕಾಸಿ। ಯಥಾ ಚ ಧಾತೀ ಥಞ್ಞಂ ಅಪಿವನ್ತಂ ದಾರಕಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದತ್ವಾ ಉಪಲಾಳೇತ್ವಾ ಪಾಯೇತಿ, ತಥಾ ಭಗವಾ ಯಕ್ಖಂ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಖೀರಂ ಪಾಯೇತುಂ ತಸ್ಸ ಪತ್ಥಿತವಚನಕರಣೇನ ಉಪಲಾಳೇನ್ತೋ ಏವಮಕಾಸಿ। ಯಥಾ ಚ ಪುರಿಸೋ ಲಾಬುಮ್ಹಿ ಚತುಮಧುರಂ ಪೂರೇತುಕಾಮೋ ತಸ್ಸಬ್ಭನ್ತರಂ ಸೋಧೇತಿ, ಏವಂ ಭಗವಾ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಚಿತ್ತೇ ಲೋಕುತ್ತರಚತುಮಧುರಂ ಪೂರೇತುಕಾಮೋ ತಸ್ಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಕೋಧಮಲಂ ಸೋಧೇತುಂ ಯಾವ ತತಿಯಂ ನಿಕ್ಖಮನಪವಿಸನಂ ಅಕಾಸಿ।
ಅಥ ಆಳವಕೋ ‘‘ಸುಬ್ಬಚೋ ಅಯಂ ಸಮಣೋ ‘ನಿಕ್ಖಮಾ’ತಿ ವುತ್ತೋ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ‘ಪವಿಸಾ’ತಿ ವುತ್ತೋ ಪವಿಸತಿ। ಯಂನೂನಾಹಂ ಇಮಂ ಸಮಣಂ ಏವಮೇವ ಸಕಲರತ್ತಿಂ ಕಿಲಮೇತ್ವಾ ಪಾದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾರಗಙ್ಗಾಯ ಖಿಪೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ? ಪಾಪಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಚತುತ್ಥವಾರಂ ಆಹ ನಿಕ್ಖಮ, ಸಮಣಾತಿ। ತಂ ಞತ್ವಾ ಭಗವಾ ನ ಖ್ವಾಹಂ ತನ್ತಿ ಆಹ। ಏವಂ ವಾ ವುತ್ತೇ ತದುತ್ತರಿಕರಣೀಯಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನೋ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸತಿ। ತಂ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಮುಖಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಞತ್ವಾ, ನ ಖ್ವಾಹಂ ತನ್ತಿ ಆಹ। ತತ್ಥ ನ-ಇತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇ। ಖೋತಿ ಅವಧಾರಣೇ। ಅಹನ್ತಿ ಅತ್ತನಿದಸ್ಸನಂ। ತನ್ತಿ ಹೇತುವಚನಂ। ತೇನೇವೇತ್ಥ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ನೇವ ನಿಕ್ಖಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಂ ತೇ ಕರಣೀಯಂ, ತಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ತತೋ ಆಳವಕೋ ಯಸ್ಮಾ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಆಕಾಸೇನ ಗಮನವೇಲಾಯ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತಂ ಸುವಣ್ಣವಿಮಾನಂ, ಉದಾಹು ರಜತಮಣಿವಿಮಾನಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ, ಹನ್ದ ನಂ ಪಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ವಿಮಾನಂ ಆಗತೇ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೇ ತಾಪಸಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ಪಞ್ಹಂ ತನ್ತಿಆದಿಮಾಹ।
ಕುತೋ ಪನಸ್ಸ ಪಞ್ಹಾತಿ ನ ಖ್ವಾಹಂ ತಂ, ಆವುಸೋ, ಪಸ್ಸಾಮಿ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇತಿಆದಿಮಾಹ।
ಏವಂ ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಬಾಧನಚಿತ್ತಂ ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾ ಪಞ್ಹಾಪುಚ್ಛನೇ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಜನೇನ್ತೋ ಆಹ ಅಪಿಚ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ಪುಚ್ಛ, ಯದಾಕಙ್ಖಸೀತಿ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಪುಚ್ಛ, ಯದಿ ಆಕಾಙ್ಖಸಿ, ನ ಮೇ ಪಞ್ಹಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಭಾರೋ ಅತ್ಥಿ। ಅಥ ವಾ ಪುಚ್ಛ, ಯಂ ಆಕಙ್ಖಸಿ। ಸಬ್ಬಂ ತೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪವಾರಣಂ ಪವಾರೇಸಿ ಅಸಾಧಾರಣಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಅಗ್ಗಸಾವಕಮಹಾಸಾವಕೇಹಿ। ಏವಂ ಭಗವತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತಾಯ ಅಥ ಖೋ ಆಳವಕೋ ಯಕ್ಖೋ ಭಗವನ್ತಂ ಗಾಥಾಯ ಅಜ್ಝಭಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಕಿಂ ಸೂಧ ವಿತ್ತನ್ತಿ, ಕಿಂ ಸು ಇಧ ವಿತ್ತಂ। ವಿತ್ತನ್ತಿ ಧನಂ। ತಂ ಹಿ ಪೀತಿಸಙ್ಖಾತಂ ವಿತ್ತಿಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ವಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸುಚಿಣ್ಣನ್ತಿ ಸುಕತಂ। ಸುಖನ್ತಿ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಂ ಸಾತಂ। ಆವಹಾತೀತಿ ಆವಹತಿ ಆನೇತಿ ದೇತಿ ಅಪ್ಪೇತಿ। ಹವೇ-ಇತಿ ದಳ್ಹತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಸಾದುತರನ್ತಿ ಅತಿಸಯೇನ ಸಾದು। ‘‘ಸಾಧುತರ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ರಸಾನನ್ತಿ ರಸಸಞ್ಞಿತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ। ಕಥನ್ತಿ ಕೇನ ಪಕಾರೇನ। ಕಥಂಜೀವಿನೋ ಜೀವಿತಂ ಕಥಂಜೀವಿಂಜೀವಿತಂ। ಗಾಥಾಬನ್ಧಸುಖತ್ಥಂ ಪನ ಸಾನುನಾಸಿಕಂ
ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತನಯೇನೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ ಸದ್ಧೀಧ ವಿತ್ತನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದಿ ವಿತ್ತಂ ಉಪಭೋಗಸುಖಂ
‘‘ಸದ್ಧೋ
ಯಂ ಯಂ ಪದೇಸಂ ಭಜತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಪೂಜಿತೋ’’ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೩೦೩) –
ವಚನತೋ ಲೋಕಸನ್ತತಿಞ್ಚ ಆವಹತೀತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ವಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತೇಸಂ ಸದ್ಧಾವಿತ್ತಂ ಅನುಗಾಮಿಕಂ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಂ ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಹೇತು, ಲೋಕಿಯಸ್ಸ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದಿವಿತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ನಿದಾನಂ। ಸದ್ಧೋಯೇವ ಹಿ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ವಿತ್ತಂ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ, ಅಸ್ಸದ್ಧಸ್ಸ ಪನ ವಿತ್ತಂ ಯಾವದೇವ ಅನತ್ಥಾಯ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೇಟ್ಠನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪುರಿಸಸ್ಸಾತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದದೇಸನಾ। ತಸ್ಮಾ ನ ಕೇವಲಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ, ಇತ್ಥಿಆದೀನಮ್ಪಿ ಸದ್ಧಾವಿತ್ತಮೇವ ಸೇಟ್ಠನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಧಮ್ಮೋತಿ ದಸಕುಸಲಧಮ್ಮೋ, ದಾನಸೀಲಭಾವನಾಧಮ್ಮೋ ವಾ। ಸುಚಿಣ್ಣೋತಿ ಸುಕತೋ ಸುಚರಿತೋ। ಸುಖಮಾವಹತೀತಿ ಸೋಣಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತರಟ್ಠಪಾಲಾದೀನಂ ವಿಯ ಮನುಸ್ಸಸುಖಂ, ಸಕ್ಕಾದೀನಂ ವಿಯ ದಿಬ್ಬಸುಖಂ, ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಮಹಾಪದುಮಾದೀನಂ ವಿಯ ನಿಬ್ಬಾನಸುಖಞ್ಚ ಆವಹತಿ।
ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಅಯಂ ಸಚ್ಚಸದ್ದೋ ಅನೇಕೇಸು ಅತ್ಥೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭಣೇ ನ ಕುಜ್ಝೇಯ್ಯಾ
‘‘ಸಚ್ಚೇನ ವಾಚೇನುದಕಮ್ಹಿ ಧಾವತಿ,
ವಿಸಮ್ಪಿ ಸಚ್ಚೇನ ಹನನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ।
ಸಚ್ಚೇನ ದೇವೋ ಥನಯಂ ಪವಸ್ಸತಿ,
ಸಚೇ ಠಿತಾ ನಿಬ್ಬುತಿಂ ಪತ್ಥಯನ್ತಿ॥
‘‘ಯೇ
ಸಚ್ಚಂ ತೇಸಂ ಸಾದುತರಂ ರಸಾನಂ।
ಸಚ್ಚೇ ಠಿತಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ,
ತರನ್ತಿ ಜಾತಿಮರಣಸ್ಸ ಪಾರ’’ನ್ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೨.೨೧.೪೩೩)।
ಸಾದುತರನ್ತಿ ಮಧುರತರಂ ಪಣೀತತರಂ। ರಸಾನನ್ತಿ ಯೇ ಇಮೇ ‘‘ಮೂಲರಸೋ ಖನ್ಧರಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಧ॰ ಸ॰ ೬೨೮-೬೩೦) ನಯೇನ ಸಾಯನೀಯಧಮ್ಮಾ, ಯೇಚಿಮೇ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಫಲರಸಂ (ಮಹಾವ॰ ೩೦೦), ಅರಸರೂಪೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ, ಯೇ ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ರೂಪರಸಾ ಸದ್ದರಸಾ (ಪಾರಾ॰ ೩; ಅ॰ ನಿ॰ ೮.೧೧), ಅನಾಪತ್ತಿ ರಸರಸೇ (ಪಾಚಿ॰ ೬೦೫-೬೧೧), ಅಯಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ ಏಕರಸೋ ವಿಮುತ್ತಿರಸೋ (ಚೂಳವ॰ ೩೮೫; ಅ॰ ನಿ॰ ೮.೧೯), ಭಾಗೀ ವಾ ಭಗವಾ ಅತ್ಥರಸಸ್ಸ ಧಮ್ಮರಸಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾನಿ॰ ೧೪೯) ನಯೇನ ರೂಪಾಚಾರರಸುಪವಜ್ಜಾ ಅವಸೇಸಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಾದಯೋ ‘‘ಧಮ್ಮರಸಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ
ಪಞ್ಞಾಜೀವಿಂಜೀವಿತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಯ್ವಾಯಂ ಅನ್ಧೇಕಚಕ್ಖುದ್ವಿಚಕ್ಖುಕೇಸು ದ್ವಿಚಕ್ಖುಪುಗ್ಗಲೋ ಗಹಟ್ಠೋ ವಾ ಕಮ್ಮನ್ತಾನುಟ್ಠಾನ-ಸರಣಗಮನದಾನ-ಸಂವಿಭಾಗ-ಸೀಲಸಮಾದಾನುಪೋಸಥಕಮ್ಮಾದಿ ಗಹಟ್ಠಪಟಿಪದಂ, ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಾ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಕರಸೀಲಸಙ್ಖಾತಂ ತದುತ್ತರಿಚಿತ್ತವಿಸುದ್ಧಿಆದಿಭೇದಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತಪಟಿಪದಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಜೀವತಿ, ತಸ್ಸ
ಏವಂ ಭಗವತಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಪಞ್ಹೇ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತಮನೋ ಯಕ್ಖೋ ಅವಸೇಸೇಪಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಕಥಂಸು ತರತಿ ಓಘನ್ತಿ ಗಾಥಮಾಹ। ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಸದ್ಧಾಯ ತರತೀತಿ ಗಾಥಮಾಹ। ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಯೋ ಚತುಬ್ಬಿಧಮೋಘಂ ತರತಿ, ಸೋ ಸಂಸಾರಣ್ಣವಮ್ಪಿ ತರತಿ, ವಟ್ಟದುಕ್ಖಮ್ಪಿ ಅಚ್ಚೇತಿ, ಕಿಲೇಸಮಲಾಪಿ ಪರಿಸುಜ್ಝತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಓಘತರಣಂ ಅಸದ್ದಹನ್ತೋ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ, ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಚಿತ್ತವೋಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಪಮತ್ತೋ
ಏವಂ ವುತ್ತಾಯ ಚೇತಾಯ ಯಸ್ಮಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಪದಟ್ಠಾನಂ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ತಸ್ಮಾ ಸದ್ಧಾಯ ತರತಿ ಓಘನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ದಿಟ್ಠೋಘತರಣಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಂ ಸೋತಾಪನ್ನಞ್ಚ ಪಕಾಸೇತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಭಾವನಾಯ ಸಾತಚ್ಚಕಿರಿಯಸಙ್ಖತೇನ ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ದುತಿಯಮಗ್ಗಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಕಿದೇವಿಮಂ ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಅಣ್ಣವನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ಭವೋಘತರಣಂ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ಸಕದಾಗಾಮಿಞ್ಚ ಪಕಾಸೇತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಚ ಸಕದಾಗಾಮೀ ವೀರಿಯೇನ ತತಿಯಮಗ್ಗಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಅನತೀತಂ ಕಾಮೋಘವತ್ಥುಂ ಕಾಮೋಘಸಞ್ಞಿತಞ್ಚ ಕಾಮದುಕ್ಖಮಚ್ಚೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ವೀರಿಯೇನ ದುಕ್ಖಮಚ್ಚೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ಕಾಮೋಘತರಣಂ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ಅನಾಗಾಮಿಞ್ಚ ಪಕಾಸೇತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಅನಾಗಾಮೀ ವಿಗತಕಾಮಸಞ್ಞಾಯ ಪರಿಸುದ್ಧಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಏಕನ್ತಪರಿಸುದ್ಧಂ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗಪಞ್ಞಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಅಪ್ಪಹೀನಂ ಅವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾತಂ ಪರಮಮಲಂ ಪಜಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಪರಿಸುಜ್ಝತೀತಿ, ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ಅವಿಜ್ಜೋಘತರಣಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞ್ಚ ಅರಹತ್ತಞ್ಚ ಪಕಾಸೇತಿ। ಇಮಾಯ ಚ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ಕಥಿತಾಯ ಗಾಥಾಯ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಯಕ್ಖೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ।
ಇದಾನಿ ಕಥಂಸು ಲಭತೇ ಪಞ್ಞನ್ತಿ ಇಮಂ ಛಪ್ಪದಂ ಗಾಥಮಾಹ। ತತ್ಥ ಕಥಂಸೂತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥೇವ ಅತ್ಥಯುತ್ತಿಪುಚ್ಛಾ ಹೋನ್ತಿ। ಅಯಂ ಹಿ ಪಞ್ಞಾದಿಅತ್ಥಂ ಞತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಯುತ್ತಿಂ ಪುಚ್ಛತಿ – ‘‘ಕಥಂ, ಕಾಯ ಯುತ್ತಿಯಾ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಪಞ್ಞಂ ಲಭತೀ’’ತಿ? ಏಸ ನಯೋ ಧನಾದೀಸು।
ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪಞ್ಞಾಲಾಭಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸದ್ದಹಾನೋತಿಆದಿಮಾಹ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೇನ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಕಾಯಸುಚರಿತಾದಿಭೇದೇನ ಅಪರಭಾಗೇ ಚ ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಭೇದೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಅರಹನ್ತೋ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸಾವಕಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ತಾ, ತಂ ಸದ್ದಹಾನೋ ಅರಹತಂ ಧಮ್ಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಪತ್ತಿಯಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಪಞ್ಞಂ ಲಭತಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ನ ಸದ್ಧಾಮತ್ತಕೇನೇವ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸದ್ಧಾಜಾತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ
ಏವಂ ಯಸ್ಮಾ ಸದ್ಧಾಯ ಪಞ್ಞಲಾಭಸಂವತ್ತನಿಕಂ ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ಸುಸ್ಸೂಸಾಯ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪಞ್ಞಾಧಿಗಮೂಪಾಯಂ ಸುಣಾತಿ, ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಗಹಿತಂ ನ ಪಮುಸ್ಸತಿ। ವಿಚಕ್ಖಣತಾಯ ಅನೂನಾಧಿಕಂ ಅವಿಪರೀತಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರಿಕಂ ಕರೋತಿ। ಸುಸ್ಸೂಸಾಯ ವಾ ಓಹಿತಸೋತೋ ಪಞ್ಞಾಪಟಿಲಾಭಹೇತುಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ, ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಸುತಧಮ್ಮಂ ಧಾರೇತಿ, ವಿಚಕ್ಖಣತಾಯ ಧತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅತ್ಥಮುಪಪರಿಕ್ಖತಿ, ಅಥಾನುಪುಬ್ಬೇನ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ಭಗವಾ ‘‘ಕಥಂಸು ಲಭತೇ ಪಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಕಾರಣಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ।
ಇದಾನಿ ಪತಿರೂಪಕಾರೀತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ। ತತ್ಥ ದೇಸಕಾಲಾದೀನಿ ಅಹಾಪೇತ್ವಾ ಲೋಕಿಯಸ್ಸ ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ ವಾ ಧನಸ್ಸ ಪತಿರೂಪಂ ಅಧಿಗಮೂಪಾಯಂ ಕರೋತೀತಿ ಪತಿರೂಪಕಾರೀ। ಧುರವಾತಿ ಚೇತಸಿಕವೀರಿಯವಸೇನ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರೋ। ಉಟ್ಠಾತಾತಿ, ‘‘ಯೋ ಚ ಸೀತಞ್ಚ ಉಣ್ಹಞ್ಚ, ತಿಣಾ ಭಿಯ್ಯೋ ನ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಥೇರಗಾ॰ ೨೩೨) ನಯೇನ ಕಾಯಿಕವೀರೀಯವಸೇನ ಉಟ್ಠಾನಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಸಿಥಿಲಪರಕ್ಕಮೋ। ವಿನ್ದತೇ ಧನನ್ತಿ ಏಕಮೂಸಿಕಾಯ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಚತುಸತಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಂ ಚೂಳನ್ತೇವಾಸೀ ವಿಯ ಲೋಕಿಯಧನಞ್ಚ, ಮಹಲ್ಲಕಮಹಾತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಲೋಕುತ್ತರಧನಞ್ಚ ಲಭತಿ। ಸೋ ‘‘ತೀಹಿಯೇವ ಇರಿಯಾಪಥೇಹಿ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಥಿನಮಿದ್ಧಾಗಮನವೇಲಾಯ ಪಲಾಲಚುಮ್ಬಟಕಂ ತೇಮೇತ್ವಾ ಸೀಸೇ ಕತ್ವಾ ಗಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಉದಕಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಪಟಿಬಾಹನ್ತೋ ದಸಹಿ ವಸ್ಸೇಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಚೇನಾತಿ ವಚೀಸಚ್ಚೇನಾಪಿ ‘‘ಸಚ್ಚವಾದೀ ಭೂತವಾದೀ’’ತಿ, ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚೇನಾಪಿ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ’’ತಿ ಏವಂ ಕಿತ್ತಿಂ ಪಪ್ಪೋತಿ। ದದನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಇಚ್ಛಿತಪತ್ಥಿತಂ ದದನ್ತೋ ಮಿತ್ತಾನಿ ಗನ್ಥತಿ, ಸಮ್ಪಾದೇತಿ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದುದ್ದದಂ ವಾ ದದಂ ತಂ ಗನ್ಥತಿ। ದಾನಮುಖೇನ ವಾ ಚತ್ತಾರಿಪಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂನಿ ಗಹಿತಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ, ತೇಹಿ ಮಿತ್ತಾನಿ ಕರೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ಏವಂ ಯಸ್ಸೇತೇತಿಆದೀಮಾಹ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಸ್ಸ ‘‘ಸದ್ದಹಾನೋ ಅರಹತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಾಯ ಸಬ್ಬಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮುಪ್ಪಾದಿಕಾಯ ಸದ್ಧಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಸದ್ಧಸ್ಸ, ಘರಮೇಸಿನೋತಿ ಘರಾವಾಸಂ ಪಞ್ಚ ವಾ ಕಾಮಗುಣೇ ಏಸನ್ತಸ್ಸ ಗವೇಸನ್ತಸ್ಸ ಕಾಮಭೋಗಿನೋ ಗಹಟ್ಠಸ್ಸ ‘‘ಸಚ್ಚೇನ ಕಿತ್ತಿಂ ಪಪ್ಪೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಸಚ್ಚಂ। ‘‘ಸುಸ್ಸೂಸಂ ಲಭತೇ ಪಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸುಸ್ಸೂಸಪಞ್ಞಾನಾಮೇನ ವುತ್ತೋವ ದಮೋ। ‘‘ಧುರವಾ ಉಟ್ಠಾತಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಧುರನಾಮೇನ ಉಟ್ಠಾನನಾಮೇನ ಚ ವುತ್ತಾ ಧಿತಿ। ‘‘ದದಂ ಮಿತ್ತಾನಿ ಗನ್ಥತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೋ ಚಾಗೋ ಚಾತಿ ಏತೇ ಚತುರೋ ಧಮ್ಮಾ ಸನ್ತಿ। ಸ ವೇ ಪೇಚ್ಚ ನ ಸೋಚತೀತಿ ಇಧಲೋಕಾ ಪರಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸ ವೇ ನ ಸೋಚತೀತಿ।
ಏವಂ ಇಙ್ಘ ಅಞ್ಞೇಪೀತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಇಙ್ಘಾತಿ ಚೋದನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಅಞ್ಞೇಪೀತಿ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಧಮ್ಮೇ ಪುಥೂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪುಚ್ಛಸ್ಸು। ಅಞ್ಞೇಪಿ ವಾ ಪೂರಣಾದಯೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪಟಿಞ್ಞೇ ಪುಥೂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪುಚ್ಛಸ್ಸು। ಯದಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ‘‘ಸಚ್ಚೇನ ಕಿತ್ತಿಂ ಪಪ್ಪೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಸಚ್ಚಾ ಭಿಯ್ಯೋ ಕಿತ್ತಿಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಂ ವಾ, ‘‘ಸುಸ್ಸೂಸಂ ಲಭತೇ ಪಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸುಸ್ಸೂಸಾತಿ ಪಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ವುತ್ತಾ ದಮ್ಮಾ ಭಿಯ್ಯೋ
ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಯಕ್ಖೋ ಯೇನ ಸಂಸಯೇನ ಅಞ್ಞೇ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಪಹೀನತ್ತಾ ಕಥಂ ನು ದಾನಿ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ಪುಥೂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತಿ ವತ್ವಾ ಯೇಪಿಸ್ಸ ಅಪುಚ್ಛನಕಾರಣಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ತೇಪಿ ಜಾನಾಪೇನ್ತೋ ಯೋಹಂ ಅಜ್ಜಪಜಾನಾಮಿ, ಯೋ ಅತ್ಥೋ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೋತಿ ಆಹ। ತತ್ಥ ಅಜ್ಜಾತಿ ಅಜ್ಜಾದಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಪಜಾನಾಮೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಪಕಾರೇನ ಜಾನಾಮಿ। ಯೋ ಅತ್ಥೋತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ಸುಸ್ಸೂಸಂ ಲಭತೇ ಪಞ್ಞ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೋತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಯಸ್ಸೇತೇ ಚತುರೋ ಅತ್ಥೋತಿ ಚ ಕಾರಣಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಅಯಂ ಹಿ ಅತ್ಥಸದ್ದೋ ‘‘ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಪಾರಾ॰ ೧; ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೨೫೫) ಪಾಠತ್ಥೇ ವತ್ತತಿ। ‘‘ಅತ್ಥೋ ಮೇ, ಗಹಪತಿ, ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣೇನಾ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೨೫೦; ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೨೫೮) ವಿಚಕ್ಖಣೇ। ‘‘ಹೋತಿ ಸೀಲವತಂ ಅತ್ಥೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಜಾ॰ ೧.೧.೧೧) ವುಡ್ಢಿಮ್ಹಿ। ‘‘ಬಹುಜನೋ ಭಜತೇ ಅತ್ಥಹೇತೂ’’ತಿಆದೀಸು ಧನೇ। ‘‘ಉಭಿನ್ನಮತ್ಥಂ ಚರತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಜಾ॰ ೧.೭.೬೬; ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೨೫೦; ಥೇರಗಾ॰ ೪೪೩) ಹಿತೇ
ಏವಂ ಯಕ್ಖೋ ‘‘ಪಜಾನಾಮಿ ಯೋ ಅತ್ಥೋ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸ ಭಗವಂಮೂಲಕತ್ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅತ್ಥಾಯ ವತ ಮೇ ಬುದ್ಧೋತಿ ಆಹ। ತತ್ಥ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ಹಿತಾಯ ವುಡ್ಢಿಯಾ ಚ। ಯತ್ಥ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲನ್ತಿ ‘‘ಯಸ್ಸೇತೇ ಚತುರೋ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಚಾಗೇನ ಯತ್ಥ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ, ತಂ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಂ ಬುದ್ಧಂ ಪಜಾನಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸಙ್ಘಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಮಾಹಾ’’ತಿ ಭಣನ್ತಿ।
ಏವಂ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಅತ್ತನೋ ಹಿತಾಧಿಗಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಹಿತಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಸೋ ಅಹಂ ವಿಚರಿಸ್ಸಾಮೀತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಗಾಮಾ ಗಾಮನ್ತಿ ದೇವಗಾಮಾ ದೇವಗಾಮಂ। ಪುರಾ ಪುರನ್ತಿ ದೇವನಗರತೋ ದೇವನಗರಂ। ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಸುಧಮ್ಮತನ್ತಿ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವತ ಭಗವಾ, ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ವತ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಬುದ್ಧಸುಬೋಧಿತಞ್ಚ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಞ್ಚ ಚ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ವತ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಙ್ಘಸುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಞ್ಚ ಅಭಿತ್ಥವಿತ್ವಾ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಧಮ್ಮಘೋಸಕೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ಏವಮಿಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಪರಿಯೋಸಾನಞ್ಚ ರತ್ತಿವಿಭಾವನಞ್ಚ ಸಾಧುಕಾರಸದ್ದುಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಆಳವಕಕುಮಾರಸ್ಸ ಯಕ್ಖಭವನಂ ಆನಯನಞ್ಚ ಏಕಕ್ಖಣೇಯೇವ ಅಹೋಸಿ। ರಾಜಪುರಿಸಾ ಸಾಧುಕಾರಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಏವರೂಪೋ ಸಾಧುಕಾರಸದ್ದೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧೇ ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಆಗತೋ ನು ಖೋ ಭಗವಾ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತಾ ಭಗವತೋ ಸರೀರಪ್ಪಭಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ಬಹಿ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಿಸಙ್ಕಾ ಅನ್ತೋಯೇವ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅದ್ದಸಂಸು ಭಗವನ್ತಂ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಭವನೇ ನಿಸಿನ್ನಂ, ಯಕ್ಖಞ್ಚ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ
‘‘ಇಮಂ ಕುಮಾರಂ ಸತಪುಞ್ಞಲಕ್ಖಣಂ,
ಸಬ್ಬಙ್ಗುಪೇತಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಬ್ಯಞ್ಜನಂ।
ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ ದದಾಮಿ ತೇ,
ಪಟಿಗ್ಗಹ ಲೋಕಹಿತಾಯ ಚಕ್ಖುಮಾ’’ತಿ॥
ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿ ಭಗವಾ ಕುಮಾರಂ। ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಚ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಚ ಮಙ್ಗಲಕರಣತ್ಥಂ ಪಾದೂನಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ। ತಂ ಯಕ್ಖೋ ಕುಮಾರಂ ಸರಣಂ ಗಮೇನ್ತೋ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಚತುತ್ಥಪಾದೇನ ಪೂರೇಸಿ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ –
‘‘ದೀಘಾಯುಕೋ ಹೋತು ಅಯಂ ಕುಮಾರೋ,
ತುವಞ್ಚ ಯಕ್ಖ ಸುಖಿತೋ ಭವಾಹಿ।
ಅಬ್ಯಾಧಿತಾ ಲೋಕಹಿತಾಯ ತಿಟ್ಠಥ,
ಅಯಂ ಕುಮಾರೋ ಸರಣಮುಪೇತಿ ಬುದ್ಧಂ।
ಅಯಂ ಕುಮಾರೋ ಸರಣಮುಪೇತಿ ಧಮ್ಮಂ।
ಅಯಂ ಕುಮಾರೋ ಸರಣಮುಪೇತಿ ಸಙ್ಘ’’ನ್ತಿ॥
ಅಥ ಭಗವಾ ಕುಮಾರಂ ರಾಜಪುರಿಸಾನಂ ಅದಾಸಿ – ‘‘ಇಮಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪುನ ಮಮೇವ ದೇಥಾ’’ತಿ। ಏವಂ ಸೋ ಕುಮಾರೋ ರಾಜಪುರಿಸಾನಂ ಹತ್ಥತೋ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಹತ್ಥಂ, ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಭಗವತೋ ಹತ್ಥಂ, ಭಗವತೋ ಹತ್ಥತೋ ಪುನ ರಾಜಪುರಿಸಾನಂ ಹತ್ಥಂ ಗತತ್ತಾ ನಾಮತೋ ‘‘ಹತ್ಥಕೋ ಆಳವಕೋ’’ತಿ ಜಾತೋ। ತಂ ಆದಾಯ ಪಟಿನಿವತ್ತೇ ರಾಜಪುರಿಸೇ ದಿಸ್ವಾ ಕಸ್ಸಕವನಕಮ್ಮಿಕಾದಯೋ ‘‘ಕಿಂ ಯಕ್ಖೋ ಕುಮಾರಂ ಅತಿದಹರತ್ತಾ ನ ಇಚ್ಛೀ’’ತಿ? ಭೀತಾ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ರಾಜಪುರಿಸಾ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಥ। ಖೇಮಂ ಕತಂ ಭಗವತಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಮಾರೋಚೇಸುಂ
ಅಥ ಭಗವಾ ನಗರೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ನಗರದ್ವಾರೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವಿವಿತ್ತೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಪಞ್ಞತ್ತಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ। ತತೋ ಮಹಾಜನಕಾಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಜಾ ಚ ನಾಗರಾ ಚ ಏಕತೋ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮ್ಮ
ಇತಿ ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ
ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ
ಯಕ್ಖಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।