॥ ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ॥
ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯೇ
ಮಜ್ಝಿಮಪಣ್ಣಾಸ-ಅಟ್ಠಕಥಾ
೧. ಗಹಪತಿವಗ್ಗೋ
೧. ಕನ್ದರಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಕನ್ದರಕಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಚಮ್ಪಾಯನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇ। ತಸ್ಸ ಹಿ ನಗರಸ್ಸ ಆರಾಮಪೋಕ್ಖರಣೀಆದೀಸು ತೇಸು ತೇಸು ಠಾನೇಸು ಚಮ್ಪಕರುಕ್ಖಾವ ಉಸ್ಸನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ, ತಸ್ಮಾ ಚಮ್ಪಾತಿ ಸಙ್ಖಮಗಮಾಸಿ। ಗಗ್ಗರಾಯ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ತೀರೇತಿ ತಸ್ಸ ಚಮ್ಪಾನಗರಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಗಗ್ಗರಾಯ ನಾಮ ರಾಜಮಹೇಸಿಯಾ ಖಣಿತತ್ತಾ ಗಗ್ಗರಾತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರಾ ಪೋಕ್ಖರಣೀ ಅತ್ಥಿ। ತಸ್ಸಾ ತೀರೇ ಸಮನ್ತತೋ ನೀಲಾದಿಪಞ್ಚವಣ್ಣಕುಸುಮಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಮಹನ್ತಂ ಚಮ್ಪಕವನಂ। ತಸ್ಮಿಂ ಭಗವಾ ಕುಸುಮಗನ್ಧಸುಗನ್ಧೇ ಚಮ್ಪಕವನೇ ವಿಹರತಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಗಗ್ಗರಾಯ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ತೀರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಅದಸ್ಸಿತಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಮಹನ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ। ಪೇಸ್ಸೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಹತ್ಥಾರೋಹಪುತ್ತೋತಿ ಹತ್ಥಾಚರಿಯಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ। ಕನ್ದರಕೋ ಚ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋತಿ ಕನ್ದರಕೋತಿ ಏವಂನಾಮೋ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾತಿ ಛಬ್ಬಣ್ಣಾನಂ ಘನಬುದ್ಧರಸ್ಮೀನಂ ಅನ್ತರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಸನ್ನಲಾಖಾರಸೇ ನಿಮುಜ್ಜಮಾನೋ ವಿಯ, ಸಿಙ್ಗೀಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ದುಸ್ಸವರಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಸಸೀಸಂ ಪಾರುಪಮಾನೋ ವಿಯ, ವಣ್ಣಗನ್ಧಸಮ್ಪನ್ನಚಮ್ಪಕಪುಪ್ಫಾನಿ ಸಿರಸಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಯ, ಸಿನೇರುಪಾದಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪುಣ್ಣಚನ್ದೋ ವಿಯ ಭಗವತೋ ಚಕ್ಕಲಕ್ಖಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇ ಅಲತ್ತಕವಣ್ಣಫುಲ್ಲಪದುಮಸಸ್ಸಿರಿಕೇ ಪಾದೇ ವನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದೀತಿ ಛನಿಸಜ್ಜದೋಸವಿರಹಿತೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ ನಿಸೀದಿ।
ತುಣ್ಹೀಭೂ ತಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತನ್ತಿ ಯತೋ ಯತೋ ಅನುವಿಲೋಕೇತಿ, ತತೋ ತತೋ ತುಣ್ಹೀಭೂತಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ಹಿ ಏಕಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಾಪಿ ಹತ್ಥಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ವಾ ಪಾದಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇ ಭಗವತೋ ಚೇವ ಗಾರವೇನ ಅತ್ತನೋ ಚ ಸಿಕ್ಖಿತಸಿಕ್ಖತಾಯ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಗತಸಲ್ಲಾಪಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಉಕ್ಕಾಸಿತಸದ್ದಮ್ಪಿ ಅಕರೋನ್ತಾ ಸುನಿಖಾತಇನ್ದಖೀಲಾ ವಿಯ ನಿವಾತಟ್ಠಾನೇ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಂ ಮಹಾಸಮುದ್ದಉದಕಂ ವಿಯ ಕಾಯೇನಪಿ ನಿಚ್ಚಲಾ ಮನಸಾಪಿ ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ರತ್ತವಲಾಹಕಾ ವಿಯ ಸಿನೇರುಕೂಟಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ಏವಂ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಂ ಪರಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ। ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪನ ಅನ್ತೋಹದಯಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸನ್ನಿದಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಪಿಯಸಮುದಾಹಾರಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ತಸ್ಮಾ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಭೋತಿಆದಿಮಾಹ।
ತತ್ಥ ಅನ್ಧಸ್ಸ ಪಬ್ಬತಾರೋಹನಂ ವಿಯ ನಿಚ್ಚಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಚ್ಛರಿಯಂ। ಅಯಂ ತಾವ ಸದ್ದನಯೋ। ಅಯಂ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾನಯೋ ಅಚ್ಛರಿಯಂ। ಅಚ್ಛರಂ ಪಹರಿತುಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಭೂತಪುಬ್ಬಂ ಭೂತನ್ತಿ ಅಬ್ಭುತಂ। ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ವಿಮ್ಹಯಸ್ಸೇವಾಧಿವಚನಂ। ತಂ ಪನೇತಂ ಗರಹಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಪಸಂಸಾಅಚ್ಛರಿಯನ್ತಿ ದುವಿಧಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ ಅಬ್ಭುತಂ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಯಾವ ಬಾಹಾಗಹಣಾಪಿ ನಾಮ ಸೋ ಮೋಘಪುರಿಸೋ ಆಗಮೇಸ್ಸತೀತಿ (ಚೂಳವ॰ ೩೮೩; ಅ॰ ನಿ॰ ೮.೨೦), ಇದಂ ಗರಹಅಚ್ಛರಿಯಂ ನಾಮ। ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ ನನ್ದಮಾತೇ ಅಬ್ಭುತಂ ನನ್ದಮಾತೇ, ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಮ್ಪಿ ಪರಿಸೋಧೇಸ್ಸಸೀತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೭.೫೩) ಇದಂ ಪಸಂಸಾಅಚ್ಛರಿಯಂ ನಾಮ। ಇಧಾಪಿ ಇದಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ’’ ಅಯಞ್ಹಿ ತಂ ಪಸಂಸನ್ತೋ ಏವಮಾಹ।
ಯಾವಞ್ಚಿದನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಇದನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಯಾವಾತಿ ಪಮಾಣಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಯಾವ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪಾದಿತೋ, ಯತ್ತಕೇನ ಪಮಾಣೇನ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪಾದಿತೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ತಸ್ಸ ವಣ್ಣೇ ವತ್ತುಂ, ಅಥ ಖೋ ಅಚ್ಛರಿಯಮೇವೇತಂ ಅಬ್ಭುತಮೇವೇತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಏತಪರಮಂಯೇವಾತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪಾದಿತೋ ಏಸೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಪಟಿಪಾದಿತೋತಿ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕವತ್ತಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾ ಅಪಚ್ಚನೀಕಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಯೋಜಿತೋ। ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ
೨. ಏವಮೇತಂ ಕನ್ದರಕಾತಿ ಪಾಟಿಏಕ್ಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿ। ಭಗವಾ ಕಿರ ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕನ್ದರಕ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಉಪಸನ್ತೋತಿ ವದಸಿ, ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉಪಸನ್ತಕಾರಣಂ ತುಯ್ಹಂ ಅಪಾಕಟಂ, ನ ಹಿ ತ್ವಂ ಸಮತಿಂಸ ಪಾರಮಿಯಾ ಪೂರೇತ್ವಾ ಕುಸಲಮೂಲಂ ಪರಿಪಾಚೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿ, ಮಯಾ ಪನ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಞಾತತ್ಥಚರಿಯಂ ಲೋಕತ್ಥಚರಿಯಂ ಬುದ್ಧತ್ಥಚರಿಯಞ್ಚ ಕೋಟಿಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿವಿದ್ಧಂ, ಮಯ್ಹಂ ಏತೇಸಂ ಉಪಸನ್ತಕಾರಣಂ ಪಾಕಟ’’ನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ।
ಸನ್ತಿ ಹಿ ಕನ್ದರಕಾತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಪಾಟಿಏಕ್ಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿ। ಭಗವತೋ ಕಿರ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಇಮಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಉಪಸನ್ತೋತಿ ವದತಿ, ಅಯಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಕುಹಕಭಾವೇನ ಇರಿಯಾಪಥಂ ಸಣ್ಠಪೇನ್ತೋ ಚಿತ್ತೇನ ಅನುಪಸನ್ತೋ ನ ಉಪಸನ್ತಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏತ್ಥ ಪನ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಪಟಿಪದಂ ಪೂರಯಮಾನಾಪಿ ಪಟಿಪದಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ವಾ ಠಿತಭಿಕ್ಖೂಪಿ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಪಟಿಪದಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತಾ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಗುಣೇಹೇವ ಉಪಸನ್ತಾ, ಪಟಿಪದಂ ಪೂರಯಮಾನಾ ಉಪರಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಉಪಸನ್ತಾ, ಇತೋ ಮುತ್ತಾ ಪನ ಅವಸೇಸಾ ಚತೂಹಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಹಿ ಉಪಸನ್ತಾ। ತಂ ನೇಸಂ ಉಪಸನ್ತಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಕಾರಣೇನ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಉಪಸನ್ತೋ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸನ್ತಿ ಹಿ ಕನ್ದರಕಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।
ತತ್ಥ ಅರಹನ್ತೋ ಖೀಣಾಸವಾತಿಆದೀಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಮೂಲಪರಿಯಾಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಮೇವ ವುತ್ತಂ। ಸೇಖಪಟಿಪದಮ್ಪಿ ತತ್ಥೇವ ವಿತ್ಥಾರಿತಂ। ಸನ್ತತಸೀಲಾತಿ ಸತತಸೀಲಾ ನಿರನ್ತರಸೀಲಾ। ಸನ್ತತವುತ್ತಿನೋತಿ
ನಿಪಕಾತಿ ನೇಪಕ್ಕೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಪಞ್ಞವನ್ತೋ। ನಿಪಕವುತ್ತಿನೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ವುತ್ತಿನೋ, ಪಞ್ಞಾಯ ಠತ್ವಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ। ಯಥಾ ಏಕಚ್ಚೋ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾಪಿ ಸಮಣಯಕ್ಖೋ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ‘‘ತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾಟಿಪಿ ಆದಿತ್ತಾ ಹೋತಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಾ’’ತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭೋತಿ। ಏವಂವಿಧಾ ಅಹುತ್ವಾ ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅನತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಯಥಾಬಲಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ
ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಾತಿ ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಟ್ಠಪಿತಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ। ಸೇಸಾ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಕಥಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವಿತ್ಥಾರಿತಾವ। ಇಧ ಪನ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಾ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಕಥಿತಾ, ಏತ್ತಕೇನ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉಪಸನ್ತಕಾರಣಂ ಕಥಿತಂ ಹೋತಿ।
೩. ಯಾವ ಸುಪಞ್ಞತ್ತಾತಿ ಯಾವ ಸುಟ್ಠಪಿತಾ ಸುದೇಸಿತಾ। ಮಯಮ್ಪಿ ಹಿ, ಭನ್ತೇತಿ ಇಮಿನಾ ಏಸ ಅತ್ತನೋ ಮನುಸ್ಸಗಹನೇತಿ ಕಸಟಸಾಠೇಯ್ಯೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತತ್ಥ ಅಪರಿಸುದ್ಧಟ್ಠೇನ ಕಸಟತಾ, ಕೇರಾಟಿಯಟ್ಠೇನ ಸಾಠೇಯ್ಯತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಾಹಿತಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಏವಂ ಗಹನಕಸಟಕೇರಾಟಿಯಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಹಿತಾಹಿತಪಟಿಪದಂ ಯಾವ ಸುಟ್ಠು ಭಗವಾ ಜಾನಾತಿ। ಯದಿದಂ ಪಸವೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಚತುಪ್ಪದಜಾತಿ ಪಸವೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಪಹೋಮೀತಿ ಸಕ್ಕೋಮಿ। ಯಾವತಕೇನ ಅನ್ತರೇನಾತಿ ಯತ್ತಕೇನ ಖಣೇನ। ಚಮ್ಪಂ ಗತಾಗತಂ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಸ್ಸಮಣ್ಡಲತೋ ಯಾವ ಚಮ್ಪಾನಗರದ್ವಾರಾ ಗಮನಞ್ಚ ಆಗಮನಞ್ಚ ಕರಿಸ್ಸತಿ। ಸಾಠೇಯ್ಯಾನೀತಿ ಸಠತ್ತಾನಿ। ಕೂಟೇಯ್ಯಾನೀತಿ ಕೂಟತ್ತಾನಿ। ವಙ್ಕೇಯ್ಯಾನೀತಿ ವಙ್ಕತ್ತಾನಿ। ಜಿಮ್ಹೇಯ್ಯಾನೀತಿ ಜಿಮ್ಹತ್ತಾನಿ। ಪಾತುಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಪಕಾಸೇಸ್ಸತಿ ದಸ್ಸೇಸ್ಸತಿ। ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ತೇನ ತಾನಿ ಏತ್ತಕೇನ ಅನ್ತರೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ।
ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಠಾನೇ ಠಾತುಕಾಮಸ್ಸ ಸತೋ ಯಂ ಠಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಂ, ಪುರತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಠಸ್ಸಾಮೀತಿ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಠಾತುಕಾಮಟ್ಠಾನೇಯೇವ ನಿಖಾತತ್ಥಮ್ಭೋ ವಿಯ ಚತ್ತಾರೋ ಪಾದೇ ನಿಚ್ಚಲೇ ಕತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ಸಠೋ ನಾಮ। ಯಸ್ಸ ಪನ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಠಾನೇ ಅವಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಖನ್ಧಗತಂ ಪಾತೇತುಕಾಮಸ್ಸ ಸತೋ ಯಂ ಠಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಂ, ಪುರತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಪಾತೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ನ ಹೋತಿ, ತತ್ಥೇವ ಅವಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾತೇತಿ, ಅಯಂ ಕೂಟೋ ನಾಮ। ಯಸ್ಸ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಠಾನೇ ಮಗ್ಗಾ ಉಕ್ಕಮ್ಮ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪಟಿಮಗ್ಗಂ ಆರೋಹಿತುಕಾಮಸ್ಸ ವಙ್ಕೋ ನಾಮ। ಯಸ್ಸ ಪನ ಕಾಲೇನ ವಾಮತೋ ಕಾಲೇನ ದಕ್ಖಿಣತೋ ಕಾಲೇನ ಉಜುಮಗ್ಗೇನೇವ ಗನ್ತುಕಾಮಸ್ಸ ಸತೋ ಯಂ ಠಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಂ, ಪುರತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಏವಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ನ ಹೋತಿ, ತತ್ಥೇವ ಕಾಲೇನ ವಾಮತೋ ಕಾಲೇನ ದಕ್ಖಿಣತೋ ಕಾಲೇನ ಉಜುಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಥಾ ಲಣ್ಡಂ ವಾ ಪಸ್ಸಾವಂ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಕಾಮಸ್ಸ ಸತೋ ಇದಂ ಠಾನಂ ಸುಸಮ್ಮಟ್ಠಂ ಆಕಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸಂ ರಮಣೀಯಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಏವರೂಪಂ ಕಾತುಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ಪುರತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಠಾನೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ನ ಹೋತಿ, ತತ್ಥೇವ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಜಿಮ್ಹೋ ನಾಮ। ಇತಿ ಇಮಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ
ಏವಂ ಪಸೂನಂ ಉತ್ತಾನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಗಹನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ, ಭನ್ತೇತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ದಾಸಾತಿ ಅನ್ತೋಜಾತಕಾ ವಾ ಧನಕ್ಕೀತಾ ವಾ ಕರಮರಾನೀತಾ ವಾ ಸಯಂ ವಾ ದಾಸಬ್ಯಂ ಉಪಗತಾ। ಪೇಸ್ಸಾತಿ ಪೇಸನಕಾರಕಾ। ಕಮ್ಮಕರಾತಿ ಭತ್ತವೇತನಭತಾ। ಅಞ್ಞಥಾವ ಕಾಯೇನಾತಿ ಅಞ್ಞೇನೇವಾಕಾರೇನ ಕಾಯೇನ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇನೇವಾಕಾರೇನ ವಾಚಾಯ, ಅಞ್ಞೇನ ಚ ನೇಸಂ ಆಕಾರೇನ ಚಿತ್ತಂ ಠಿತಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥ ಯೇ ಸಮ್ಮುಖಾ ಸಾಮಿಕೇ ದಿಸ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಹತ್ಥತೋ ಭಣ್ಡಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಇಮಂ
೪. ಚತ್ತಾರೋಮೇ ಪೇಸ್ಸಪುಗ್ಗಲಾತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಪಾಟಿಏಕ್ಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿ। ಅಯಞ್ಹಿ ಪೇಸ್ಸೋ ‘‘ಯಾವಞ್ಚಿದಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಏವಂ ಮನುಸ್ಸಗಹಣೇ ಏವಂ ಮನುಸ್ಸಕಸಟೇ ಏವಂ ಮನುಸ್ಸಸಾಠೇಯ್ಯೇ ವತ್ತಮಾನೇ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಾಹಿತಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಪುರಿಮೇ ಚ ತಯೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಅಹಿತಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನಾ, ಉಪರಿ ಚತುತ್ಥೋ ಹಿತಪಟಿಪದಂ, ಏವಮಹಂ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಾಹಿತಂ ಜಾನಾಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ। ಹೇಟ್ಠಾ ಕನ್ದರಕಸ್ಸ ಕಥಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಾವಞ್ಚಿದಂ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ ಸಮ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಪಟಿಪಾದಿತೋ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ‘‘ಪುರಿಮೇ ತಯೋ ಪುಗ್ಗಲೇ ಪಹಾಯ ಉಪರಿ ಚತುತ್ಥಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಹಿತಪಟಿಪತ್ತಿಯಂಯೇವ ಪಟಿಪಾದೇಮೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋಪಿ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ। ಸನ್ತೋತಿ ಇದಂ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾತಿ ಪದಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ‘‘ಸನ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ ಸಮಿತಾ ವೂಪಸನ್ತಾ’’ತಿ (ವಿಭ॰ ೫೪೨) ಏತ್ಥ ಹಿ ನಿರುದ್ಧಾ ಸನ್ತಾತಿ ವುತ್ತಾ। ‘‘ಸನ್ತಾ ಏತೇ ವಿಹಾರಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ವುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೮೨) ನಿಬ್ಬುತಾ। ‘‘ಸನ್ತೋ ಹವೇ ಸಬ್ಭಿ ಪವೇದಯನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ (ಜಾ॰ ೨.೨೧.೪೧೩) ಪಣ್ಡಿತಾ। ಇಧ ಪನ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಉಪಲಬ್ಭಮಾನಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅತ್ತನ್ತಪಾದೀಸು ಅತ್ತನ್ತಪೋ। ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಂ। ಪರಂ ತಪತಿ ದುಕ್ಖಾಪೇತೀತಿ ಪರನ್ತಪೋ। ಪರೇಸಂ ಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಂ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಂ। ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ। ನಿಚ್ಛಾತೋತಿ ಛಾತಂ ವುಚ್ಚತಿ ತಣ್ಹಾ, ಸಾ ಅಸ್ಸ ನತ್ಥೀತಿ ನಿಚ್ಛಾತೋ। ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾನಂ ನಿಬ್ಬುತತ್ತಾ ನಿಬ್ಬುತೋ। ಅನ್ತೋ ತಾಪನಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಭಾವಾ ಸೀತಲೋ ಜಾತೋತಿ ಸೀತಿಭೂತೋ। ಝಾನಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಸುಖಾನಿ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀತಿ ಸುಖಪಟಿಸಂವೇದೀ। ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾತಿ ಸೇಟ್ಠಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾ। ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧೇತೀತಿ ಚಿತ್ತಂ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ಪರಿಪೂರೇತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ ಪಸಾದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
೫. ದುಕ್ಖಪಟಿಕ್ಕೂಲನ್ತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಟಿಕೂಲಂ, ಪಚ್ಚನೀಕಸಣ್ಠಿತಂ ದುಕ್ಖಂ ಅಪತ್ಥಯಮಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
೬. ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಇಧ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಪನ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತೀತಿ ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಮಹಾಪಞ್ಞೋತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಮಹನ್ತೇ ಅತ್ಥೇ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿಆದಿನಾ ಮಹಾಪಞ್ಞಲಕ್ಖಣೇನ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಪರಿಗ್ಗಾಹಿಕಾಯ ಪನ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಮಹಾಪಞ್ಞೋತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಮಹತಾ ಅತ್ಥೇನ ಸಂಯುತ್ತೋ ಅಗಮಿಸ್ಸಾತಿ ಮಹತಾ ಅತ್ಥೇನ ಸಂಯುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಗತೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಿಂ ಪನ ಯೇಸಂ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಅತ್ಥಿ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವೇ ಠಿತೇಪಿ ತೇಸಂ ಅನ್ತರಾಯೋ ಹೋತೀತಿ। ಆಮ ಹೋತಿ, ನ ಪನ ಬುದ್ಧೇ ಪಟಿಚ್ಚ, ಅಥ ಖೋ ಕಿರಿಯಪರಿಹಾನಿಯಾ ವಾ ಪಾಪಮಿತ್ತತಾಯ ವಾ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಕಿರಿಯಪರಿಹಾನಿಯಾ ಹೋತಿ ನಾಮ – ಸಚೇ ಹಿ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಧನಞ್ಜಾನಿಸ್ಸ ಅಪಿಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತ್ತಾವತಾಪಿ ಪೇಸ್ಸೋ ಹತ್ಥಾರೋಹಪುತ್ತೋ ಮಹತಾ ಅತ್ಥೇನ ಸಂಯುತ್ತೋತಿ ಕತರೇನ ಮಹನ್ತೇನ ಅತ್ಥೇನ? ದ್ವೀಹಿ ಏತಸ್ಸ ಭಗವಾ ಕಾಲೋತಿ ಏತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕ್ಖಾನಸ್ಸ, ಚತುನ್ನಂ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಿಭಜನಸ್ಸ ಕಾಲೋ।
೮. ಓರಬ್ಭಿಕಾದೀಸು ಉರಬ್ಭಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಏಳಕಾ, ಉರಬ್ಭೇ ಹನತೀತಿ ಓರಬ್ಭಿಕೋ। ಸೂಕರಿಕಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಲುದ್ದೋತಿ ದಾರುಣೋ ಕಕ್ಖಳೋ। ಮಚ್ಛಘಾತಕೋತಿ ಮಚ್ಛಬನ್ಧಕೇವಟ್ಟೋ। ಬನ್ಧನಾಗಾರಿಕೋತಿ ಬನ್ಧನಾಗಾರಗೋಪಕೋ। ಕುರುರಕಮ್ಮನ್ತಾತಿ ದಾರುಣಕಮ್ಮನ್ತಾ।
೯. ಮುದ್ಧಾವಸಿತ್ತೋತಿ ಪುರತ್ಥಿಮೇನ ನಗರಸ್ಸಾತಿ ನಗರತೋ ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸಾಯ। ಸನ್ಥಾಗಾರನ್ತಿ ಯಞ್ಞಸಾಲಂ। ಖರಾಜಿನಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾತಿ ಸಖುರಂ ಅಜಿನಚಮ್ಮಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ। ಸಪ್ಪಿತೇಲೇನಾತಿ ಸಪ್ಪಿನಾ ಚ ತೇಲೇನ ಚ। ಠಪೇತ್ವಾ ಹಿ ಸಪ್ಪಿಂ ಅವಸೇಸೋ ಯೋ ಕೋಚಿ ಸ್ನೇಹೋ ತೇಲನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಕಣ್ಡೂವಮಾನೋತಿ ನಖಾನಂ ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಕಣ್ಡೂವಿತಬ್ಬಕಾಲೇ ತೇನ ಕಣ್ಡೂವಮಾನೋ। ಅನನ್ತರಹಿತಾಯಾತಿ ಅಸನ್ಥತಾಯ। ಸರೂಪವಚ್ಛಾಯಾತಿ ಸದಿಸವಚ್ಛಾಯ। ಸಚೇ ಗಾವೀ ಸೇತಾ ಹೋತಿ, ವಚ್ಛೋಪಿ ಸೇತಕೋವ। ಸಚೇ ಗಾವೀ ಕಬರಾ ವಾ ರತ್ತಾ ವಾ, ವಚ್ಛೋಪಿ ತಾದಿಸೋ ವಾತಿ ಏವಂ ಸರೂಪವಚ್ಛಾಯ। ಸೋ ಏವಮಾಹಾತಿ ಸೋ ರಾಜಾ ಏವಂ ವದೇತಿ। ವಚ್ಛತರಾತಿ ತರುಣವಚ್ಛಕಭಾವಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಬಲವವಚ್ಛಾ। ವಚ್ಛತರೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಬರಿಹಿಸತ್ಥಾಯಾತಿ ಪರಿಕ್ಖೇಪಕರಣತ್ಥಾಯ ಚೇವ ಯಞ್ಞಭೂಮಿಯಂ ಅತ್ಥರಣತ್ಥಾಯ ಚ। ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿತ್ಥಾರಿತತ್ತಾ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಕನ್ದರಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಅಟ್ಠಕನಾಗರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೭. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕನಾಗರಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಬೇಲುವಗಾಮಕೇತಿ ವೇಸಾಲಿಯಾ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸೇ ಅವಿದೂರೇ ಬೇಲುವಗಾಮಕೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಗೋಚರಗಾಮಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ದಸಮೋತಿ ಅಟ್ಠಕನಾಗರೋತಿ ಅಟ್ಠಕನಗರವಾಸೀ। ಕುಕ್ಕುಟಾರಾಮೋತಿ ಕುಕ್ಕುಟಸೇಟ್ಠಿನಾ ಕಾರಿತೋ ಆರಾಮೋ।
೧೮. ತೇನ ಭಗವತಾ…ಪೇ॰… ಅಕ್ಖಾತೋತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ, ಯೋ ಸೋ ಭಗವಾ ಸಮತಿಂಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ತೇನ ಭಗವತಾ, ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಆಸಯಾನುಸಯಂ ಜಾನತಾ, ಹತ್ಥತಲೇ ಠಪಿತಆಮಲಕಂ ವಿಯ ಸಬ್ಬಂ ಞೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಪಸ್ಸತಾ। ಅಪಿಚ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾದೀಹಿ ಜಾನತಾ, ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ಪಸ್ಸತಾ, ತೀಹಿ ವಿಜ್ಜಾಹಿ ಛಹಿ ವಾ ಪನ ಅಭಿಞ್ಞಾಹಿ ಜಾನತಾ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಪ್ಪಟಿಹತೇನ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖುನಾ ಪಸ್ಸತಾ, ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಜಾನನಸಮತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಜಾನತಾ, ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಚಕ್ಖುವಿಸಯಾತೀತಾನಿ ತಿರೋಕುಟ್ಟಾದಿಗತಾನಿಪಿ ರೂಪಾನಿ ಅತಿವಿಸುದ್ಧೇನ ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾ ಪಸ್ಸತಾ, ಅತ್ತಹಿತಸಾಧಿಕಾಯ ಸಮಾಧಿಪದಟ್ಠಾನಾಯ ಪಟಿವೇಧಪಞ್ಞಾಯ ಜಾನತಾ, ಪರಹಿತಸಾಧಿಕಾಯ ಕರುಣಾಪದಟ್ಠಾನಾಯ ದೇಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಾ, ಅರೀನಂ ಹತತ್ತಾ ಪಚ್ಚಯಾದೀನಞ್ಚ ಅರಹತ್ತಾ ಅರಹತಾ, ಸಮ್ಮಾ ಸಾಮಞ್ಚ ಸಚ್ಚಾನಂ ಬುದ್ಧತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ। ಅನ್ತರಾಯಿಕಧಮ್ಮೇ ವಾ ಜಾನತಾ, ನಿಯ್ಯಾನಿಕಧಮ್ಮೇ ಪಸ್ಸತಾ, ಕಿಲೇಸಾರೀನಂ ಹತತ್ತಾ ಅರಹತಾ, ಸಾಮಂ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಬುದ್ಧತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನಾತಿ ಏವಂ ಚತುವೇಸಾರಜ್ಜವಸೇನ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಥೋಮಿತೇನ। ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಏಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಕ್ಖಾತೋತಿ।
೧೯. ಅಭಿಸಙ್ಖತನ್ತಿ ಕತಂ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ। ಅಭಿಸಞ್ಚೇತಯಿತನ್ತಿ ಚೇತಯಿತಂ ಪಕಪ್ಪಿತಂ। ಸೋ ತತ್ಥ ಠಿತೋತಿ ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಧಮ್ಮೇ ಠಿತೋ। ಧಮ್ಮರಾಗೇನ ಧಮ್ಮನನ್ದಿಯಾತಿ ಪದದ್ವಯೇಹಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಸು ಛನ್ದರಾಗೋ ವುತ್ತೋ। ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಸು
ವಿತಣ್ಡವಾದೀ ಪನಾಹ ‘‘ತೇನೇವ ಧಮ್ಮರಾಗೇನಾತಿ ವಚನತೋ ಅಕುಸಲೇನ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತೀ’’ತಿ ಸೋ ‘‘ಸುತ್ತಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ಅದ್ಧಾ ಅಞ್ಞಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಇದಮೇವ ಆಹರಿಸ್ಸತಿ, ತತೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘‘ಕಿಂ ಪನಿದಂ ಸುತ್ತಂ ನೇಯ್ಯತ್ಥಂ ನೀತತ್ಥ’’ನ್ತಿ, ಅದ್ಧಾ ನೀತತ್ಥನ್ತಿ ವಕ್ಖತಿ। ತತೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ – ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅನಾಗಾಮಿಫಲತ್ಥಿಕೇನ
‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಭಜೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದೋಸಜೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಮೋಹಜೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದೇವಾ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಯಾ ವಾ ಪನಞ್ಞಾಪಿ ಕಾಚಿ ಸುಗತಿಯೋ, ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಭಜೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದೋಸಜೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಮೋಹಜೇನ ಕಮ್ಮೇನ ನಿರಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಯಾ ವಾ ಪನಞ್ಞಾಪಿ ಕಾಚಿ ದುಗ್ಗತಿಯೋ’’ತಿ –
ಏವಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ। ಸಚೇ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ ಸಞ್ಜಾನಾತು, ನೋ ಚೇ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ, ‘‘ಗಚ್ಛ ಪಾತೋವ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಯಾಗುಂ ಪಿವಾಹೀ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ।
ಯಥಾ ಚ ಪನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ, ಏವಂ ಮಹಾಮಾಲುಕ್ಯೋವಾದೇಪಿ ಮಹಾಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಪಿ ಕಾಯಗತಾಸತಿಸುತ್ತೇಪಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾ। ತತ್ಥ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸಮಥವಸೇನ ಗಚ್ಛತೋಪಿ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಗಚ್ಛತೋಪಿ ಸಮಥಧುರಮೇವ ಧುರಂ, ಮಹಾಮಾಲುಕ್ಯೋವಾದೇ ವಿಪಸ್ಸನಾವ ಧುರಂ, ಮಹಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ಪನ ವಿಪಸ್ಸನುತ್ತರಂ
ಅಯಂ ಖೋ ಗಹಪತಿ…ಪೇ॰… ಏಕಧಮ್ಮೋ ಅಕ್ಖಾತೋತಿ ಏಕಧಮ್ಮಂ ಪುಚ್ಛಿತೇನ ಅಯಮ್ಪಿ ಏಕಧಮ್ಮೋತಿ ಏವಂ ಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಕಥಿತತ್ತಾ ಏಕಾದಸಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಏಕಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಜಾತೋ। ಮಹಾಸಕುಲುದಾಯಿಸುತ್ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ
೨೧. ನಿಧಿಮುಖಂ ಗವೇಸನ್ತೋತಿ ನಿಧಿಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ। ಸಕಿದೇವಾತಿ ಏಕಪಯೋಗೇನ। ಕಥಂ ಪನ ಏಕಪಯೋಗೇನೇವ ಏಕಾದಸನ್ನಂ ನಿಧೀನಂ ಅಧಿಗಮೋ ಹೋತೀತಿ। ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅರಞ್ಞೇ ನಿಧಿಂ ಗವೇಸಮಾನೋ ಚರತಿ, ತಮೇನಂ ಅಞ್ಞತರೋ ಅತ್ಥಚರಕೋ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಭೋ ಚರಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಸೋ ‘‘ಜೀವಿತವುತ್ತಿಂ ಪರಿಯೇಸಾಮೀ’’ತಿ
ಆಚರಿಯಧನಂ ಪರಿಯೇಸಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಹಿ ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಸಿಪ್ಪುಗ್ಗಹಣತೋ ಪುರೇ ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಾ ಅನ್ತರನ್ತರೇ ವಾ ಗೇಹತೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಧನಂ ದೇನ್ತಿ। ಯೇಸಂ ಗೇಹೇ ನತ್ಥಿ, ತೇ ಞಾತಿಸಭಾಗತೋ ಪರಿಯೇಸನ್ತಿ, ತಥಾ ಅಲಭಮಾನಾ ಭಿಕ್ಖಮ್ಪಿ ಚರಿತ್ವಾ ದೇನ್ತಿಯೇವ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ।
ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನಾಹನ್ತಿ ಬಾಹಿರಕಾ ತಾವ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕೇಪಿ ಸಾಸನೇ ಸಿಪ್ಪಮತ್ತದಾಯಕಸ್ಸ ಧನಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಿ; ಅಹಂ ಪನ ಏವಂವಿಧೇ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಏಕಾದಸವಿಧಂ ಅಮತುಪ್ಪತ್ತಿಪಟಿಪದಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಪೂಜಂ ಕಿಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕರಿಸ್ಸಾಮಿಯೇವಾತಿ ವದತಿ। ಪಚ್ಚೇಕದುಸ್ಸಯುಗೇನ ಅಚ್ಛಾದೇಸೀತಿ ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏಕೇಕಂ ದುಸ್ಸಯುಗಮದಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮುದಾಚಾರವಚನಂ ಪನೇತ್ಥ ಏವರೂಪಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಚ್ಛಾದೇಸೀತಿ ವುತ್ತಂ। ಪಞ್ಚಸತವಿಹಾರನ್ತಿ ಪಞ್ಚಸತಗ್ಘನಿಕಂ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಕಾರೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಅಟ್ಠಕನಾಗರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಸೇಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೨. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಸೇಖಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ನವಂ ಸನ್ಥಾಗಾರನ್ತಿ ಅಧುನಾ ಕಾರಿತಂ ಸನ್ಥಾಗಾರಂ, ಏಕಾ ಮಹಾಸಾಲಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಯ್ಯೋಗಕಾಲಾದೀಸು ಹಿ ರಾಜಾನೋ ತತ್ಥ ಠತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತು, ಏತ್ತಕಾ ಪಚ್ಛಾ, ಏತ್ತಕಾ ಉಭೋಹಿ ಪಸ್ಸೇಹಿ, ಏತ್ತಕಾ ಹತ್ಥೀಸು ಅಭಿರುಹನ್ತು, ಏತ್ತಕಾ ಅಸ್ಸೇಸು, ಏತ್ತಕಾ ರಥೇಸು ತಿಟ್ಠನ್ತೂ’’ತಿ ಏವಂ ಸನ್ಥಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಮರಿಯಾದಂ ಬನ್ಧನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಠಾನಂ ಸನ್ಥಾಗಾರನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಉಯ್ಯೋಗಟ್ಠಾನತೋ ಚ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಯಾವ ಗೇಹೇಸು ಅಲ್ಲಗೋಮಯಪರಿಭಣ್ಡಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಿ, ತಾವ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ದಿವಸಾನಿ ತೇ ರಾಜಾನೋ ತತ್ಥ ಸನ್ಥಮ್ಭನ್ತೀತಿಪಿ ಸನ್ಥಾಗಾರಂ। ತೇಸಂ ರಾಜೂನಂ ಸಹ ಅತ್ಥಾನುಸಾಸನಂ ಅಗಾರನ್ತಿಪಿ ಸನ್ಥಾಗಾರಂ ಗಣರಾಜಾನೋ ಹಿ ತೇ ಅಚಿರಕಾರಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಕಟ್ಠಕಮ್ಮ-ಸಿಲಾಕಮ್ಮ-ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ಸುಸಜ್ಜಿತಂ ದೇವವಿಮಾನಂ ವಿಯ ಅಧುನಾ ನಿಟ್ಠಾಪಿತಂ। ಸಮಣೇನ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಘರವತ್ಥುಪರಿಗ್ಗಹಕಾಲೇಯೇವ ದೇವತಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ದೇವೇನ ವಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಸಮಣೇನ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವಾ ಕೇನಚಿ ವಾ ಮನುಸ್ಸಭೂತೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ಸನ್ಥಾಗಾರಂ ನಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಾಮ, ನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಸನ್ಥಾಗಾರಂ ದೇವವಿಮಾನಸದಿಸಂ ಅತಿವಿಯ ಮನೋರಮಂ ಸಸ್ಸಿರಿಕಂ ಕೇನ ಪಠಮಂ ಪರಿಭುತ್ತಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಿಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ಪಠಮಂ ದಿಯ್ಯಮಾನೇಪಿ ಸತ್ಥುನೋವ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ, ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯವಸೇನ ದಿಯ್ಯಮಾನೇಪಿ ಸತ್ಥುನೋವ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಠಮಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಾಪೇಸ್ಸಾಮ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಆಗತೇ ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಆಗತಮೇವ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸತ್ಥಾರಂ ತಿಯಾಮರತ್ತಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥಾಪೇಸ್ಸಾಮ, ಇತಿ ತೀಹಿ ರತನೇಹಿ ಪರಿಭುತ್ತಂ ಮಯಂ ಪಚ್ಛಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮ
ಯೇನ ಸನ್ಥಾಗಾರಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ತಂ ದಿವಸಂ ಕಿರ ಸನ್ಥಾಗಾರಂ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ರಾಜಕುಲಾನಂ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ದೇವವಿಮಾನಂ ವಿಯ ಸುಸಜ್ಜಿತಂ ಹೋತಿ ಸುಪಟಿಜಗ್ಗಿತಂ, ಬುದ್ಧಾರಹಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ಅಪ್ಪಞ್ಞತ್ತಂ। ಬುದ್ಧಾ ಹಿ ನಾಮ ಅರಞ್ಞಜ್ಝಾಸಯಾ ಅರಞ್ಞಾರಾಮಾ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ವಸೇಯ್ಯುಂ ವಾ ನೋ ವಾ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವತೋ ಮನಂ
ಸಬ್ಬಸನ್ಥರಿಂ ಸನ್ಥಾಗಾರಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾತಿ ಯಥಾ ಸಬ್ಬಮೇವ ಸನ್ಥತಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ತಂ ಸನ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ। ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ತಾವ ‘‘ಗೋಮಯಂ ನಾಮ ಸಬ್ಬಮಙ್ಗಲೇಸು ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ
ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾತಿ ಮಜ್ಝಟ್ಠಾನೇ ತಾವ ಮಙ್ಗಲತ್ಥಮ್ಭಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾರಹಂ ಬುದ್ಧಾಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಯಂ ಯಂ ಮುದುಕಞ್ಚ ಮನೋರಮಞ್ಚ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ, ತಂ ತಂ ಪಚ್ಚತ್ಥರಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಲೋಹಿತಕಂ ಮನುಞ್ಞದಸ್ಸನಂ ಉಪಧಾನಂ ಉಪದಹಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಸುವಣ್ಣರಜತತಾರಕವಿಚಿತ್ತಂ ವಿತಾನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗನ್ಧದಾಮಪುಪ್ಫದಾಮಪತ್ತದಾಮಾದೀಹಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣೇಹಿ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಸಮನ್ತಾ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಟ್ಠಾನೇ ಪುಪ್ಫಜಾಲಂ ಕರಿತ್ವಾ ತಿಂಸಹತ್ಥಮತ್ತಂ ಠಾನಂ ಪಟಸಾಣಿಯಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ
ಉದಕಮಣಿಕನ್ತಿ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಏವಂ ಭಗವಾ ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಚ ಯಥಾರುಚಿಯಾ ಹತ್ಥೇ ವಾ ಧೋವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪಾದೇ ವಾ, ಮುಖಂ ವಾ ವಿಕ್ಖಾಲೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ತೇಸು ತೇಸು ಠಾನೇಸು ಮಣಿವಣ್ಣಸ್ಸ ಉದಕಸ್ಸ ಪೂರಾಪೇತ್ವಾ ವಾಸತ್ಥಾಯ ನಾನಾಪುಪ್ಫಾನಿ ಚೇವ ಉದಕವಾಸಚುಣ್ಣಾನಿ ಚ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕದಲಿಪಣ್ಣೇಹಿ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸುಂ। ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ।
ತೇಲಪ್ಪದೀಪಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾತಿ ರಜತಸುವಣ್ಣಾದಿಮಯದಣ್ಡಾಸು ದೀಪಿಕಾಸು ಯೋನಕರೂಪಕಿರಾತರೂಪಕಾದೀನಂ ಹತ್ಥೇ ಠಪಿತಸುವಣ್ಣರಜತಾದಿಮಯಕಪಲ್ಲಕಾದೀಸು ಚ ತೇಲಪ್ಪದೀಪಂ ಜಲಯಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ತೇ ಸಕ್ಯರಾಜಾನೋ ನ ಕೇವಲಂ ಸನ್ಥಾಗಾರಮೇವ, ಅಥ ಖೋ ಯೋಜನಾವಟ್ಟೇ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ನಗರವೀಥಿಯೋಪಿ ಸಮ್ಮಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಧಜೇ
ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಯೇನ ನವಂ ಸನ್ಥಾಗಾರಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ। ‘‘ಯಸ್ಸ ದಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಕಿರ ಕಾಲೇ ಆರೋಚಿತೇ ಭಗವಾ ಲಾಖಾರಸೇನ ತಿನ್ತರತ್ತಕೋವಿಳಾರಪುಪ್ಫವಣ್ಣಂ ರತ್ತದುಪಟ್ಟಂ ಕತ್ತರಿಯಾ ಪದುಮಂ ಕನ್ತನ್ತೋ ವಿಯ ಸಂವಿಧಾಯ ತಿಮಣ್ಡಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೋ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಾಮಙ್ಗೇನ ಪದುಮಕಲಾಪಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ವಿಯ ವಿಜ್ಜುಲ್ಲತಾಸಸ್ಸಿರಿಕಂ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ರತ್ತಕಮ್ಬಲೇನ ಗಜಕುಮ್ಭಂ ಪರಿಯೋನದ್ಧನ್ತೋ ವಿಯ ರತನಸತುಬ್ಬೇಧೇ ಸುವಣ್ಣಗ್ಘಿಕೇ ಪವಾಳಜಾಲಂ ಖಿಪಮಾನೋ ವಿಯ ಸುವಣ್ಣಚೇತಿಯೇ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಕಞ್ಚುಕಂ ಪಟಿಮುಞ್ಚನ್ತೋ ವಿಯ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಂ ರತ್ತವಣ್ಣವಲಾಹಕೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದಯಮಾನೋ ವಿಯ ಕಞ್ಚನಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇ ಸುಪಕ್ಕಲಾಖಾರಸಂ ಪರಿಸಿಞ್ಚನ್ತೋ ವಿಯ ಚಿತ್ತಕೂಟಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕಂ ವಿಜ್ಜುಲ್ಲತಾಯ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ವಿಯ ಚ ಸಚಕ್ಕವಾಳಸಿನೇರುಯುಗನ್ಧರಂ ಮಹಾಪಥವಿಂ ಚಾಲೇತ್ವಾ ಗಹಿತಂ ನಿಗ್ರೋಧಪಲ್ಲವಸಮಾನವಣ್ಣಂ ರತ್ತವರಪಂಸುಕೂಲಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿದ್ವಾರತೋ ನಿಕ್ಖಮಿ ಕಞ್ಚನಗುಹತೋ ಸೀಹೋ ವಿಯ ಉದಯಪಬ್ಬತಕೂಟತೋ ಪುಣ್ಣಚನ್ದೋ ವಿಯ ಚ। ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪನ ಗನ್ಧಕುಟಿಪಮುಖೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ।
ಅಥಸ್ಸ
ಇತಿ ಭಗವಾ ಸಯಂ ವೀತರಾಗೋ ವೀತರಾಗೇಹಿ, ವೀತದೋಸೋ ವೀತದೋಸೇಹಿ, ವೀತಮೋಹೋ ವೀತಮೋಹೇಹಿ, ನಿತ್ತಣ್ಹೋ ನಿತ್ತಣ್ಹೇಹಿ, ನಿಕ್ಕಿಲೇಸೋ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸೇಹಿ, ಸಯಂ ಬುದ್ಧೋ ಬಹುಸ್ಸುತಬುದ್ಧೇಹಿ ಪರಿವಾರಿತೋ, ಪತ್ತಪರಿವಾರಿತಂ ವಿಯ ಕೇಸರಂ, ಕೇಸರಪರಿವಾರಿತಾ ವಿಯ ಕಣ್ಣಿಕಾ, ಅಟ್ಠನಾಗಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರಿತೋ ವಿಯ ಛದ್ದನ್ತೋ ನಾಗರಾಜಾ, ನವುತಿಹಂಸಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರಿತೋ ವಿಯ ಧತರಟ್ಠೋ ಹಂಸರಾಜಾ, ಸೇನಙ್ಗಪರಿವಾರಿತೋ ವಿಯ ಚಕ್ಕವತ್ತಿ, ಮರುಗಣಪರಿವಾರಿತೋ ವಿಯ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ, ಬ್ರಹ್ಮಗಣಪರಿವಾರಿತೋ ವಿಯ ಹಾರಿತಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ, ತಾರಾಗಣಪರಿವಾರಿತೋ ವಿಯ ಪುಣ್ಣಚನ್ದೋ, ಅಸಮೇನ ಬುದ್ಧವೇಸೇನ ಅಪರಿಮಾಣೇನ ಬುದ್ಧವಿಲಾಸೇನ ಕಪಿಲವತ್ಥುಗಮನಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ।
ಅಥಸ್ಸ ಪುರತ್ಥಿಮಕಾಯತೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ ರಸ್ಮೀ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಟ್ಠಾನಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ಪಚ್ಛಿಮಕಾಯತೋ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥತೋ, ವಾಮಹತ್ಥತೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ ರಸ್ಮೀ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಟ್ಠಾನಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ಉಪರಿ ಕೇಸನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಕೇಸಾವತ್ತೇಹಿ ಮೋರಗೀವವಣ್ಣಾ ರಸ್ಮೀ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಗಗನತಲೇ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಟ್ಠಾನಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ಹೇಟ್ಠಾ ಪಾದತಲೇಹಿ ಪವಾಳವಣ್ಣಾ ರಸ್ಮೀ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಘನಪಥವಿಯಂ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಟ್ಠಾನಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ಏವಂ ಸಮನ್ತಾ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಮತ್ತಂ ಠಾನಂ ಛಬ್ಬಣ್ಣಾ ಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ವಿಜ್ಜೋತಮಾನಾ
ಭಗವತೋಪಿ ಅಸೀತಿಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾದ್ವತ್ತಿಂಸವರಲಕ್ಖಣಸಮುಜ್ಜಲಂ ಸರೀರಂ ಸಮುಗ್ಗತತಾರಕಂ ವಿಯ ಗಗನತಲಂ, ವಿಕಸಿತಮಿವ ಪದುಮವನಂ, ಸಬ್ಬಪಾಲಿಫುಲ್ಲೋ ವಿಯ ಯೋಜನಸತಿಕೋ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕೋ, ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಪಿತಾನಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸೂಚನ್ದಾನಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಸೂರಿಯಾನಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಚಕ್ಕವತ್ತೀನಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸದೇವರಾಜಾನಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನಂ
ಇಮಾಯ ಬುದ್ಧಸಿರಿಯಾ ಓಭಾಸಮಾನಸ್ಸಾಪಿ ಚ ಭಗವತೋ ಪುರತೋ ಅನೇಕಾನಿ ದಣ್ಡದೀಪಿಕಸಹಸ್ಸಾನಿ ಉಕ್ಖಿಪಿಂಸು। ತಥಾ ಪಚ್ಛತೋ। ವಾಮಪಸ್ಸೇ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸೇ। ಜಾತಿಕುಸುಮಚಮ್ಪಕವನಮಲ್ಲಿಕರತ್ತುಪ್ಪಲನೀಲುಪ್ಪಲಮಕುಲಸಿನ್ದುವಾರಪುಪ್ಫಾನಿ ಪದಸಹಸ್ಸೇನ ಗಮನವಣ್ಣಂ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ತತ್ರಿದಂ ಮುಖಮತ್ತಂ –
‘‘ಏವಂ ಸಬ್ಬಙ್ಗಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಕಮ್ಪಯನ್ತೋ ವಸುನ್ಧರಂ।
ಅಹೇಠಯನ್ತೋ ಪಾಣಾನಿ, ಯಾತಿ ಲೋಕವಿನಾಯಕೋ॥
ದಕ್ಖಿಣಂ ಪಠಮಂ ಪಾದಂ, ಉದ್ಧರನ್ತೋ ನರಾಸಭೋ।
ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸಿರಿಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಸೋಭತೇ ದ್ವಿಪದುತ್ತಮೋ॥
ಗಚ್ಛತೋ
ಸಮಂ ಸಮ್ಫುಸತೇ ಭೂಮಿಂ, ರಜಸಾ ನುಪಲಿಪ್ಪತಿ॥
ನಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಉನ್ನಮತಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಲೋಕನಾಯಕೇ।
ಉನ್ನತಞ್ಚ ಸಮಂ ಹೋತಿ, ಪಥವೀ ಚ ಅಚೇತನಾ॥
ಪಾಸಾಣಾ ಸಕ್ಖರಾ ಚೇವ, ಕಥಲಾ ಖಾಣುಕಣ್ಟಕಾ।
ಸಬ್ಬೇ ಮಗ್ಗಾ ವಿವಜ್ಜನ್ತಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಲೋಕನಾಯಕೇ॥
ನಾತಿದೂರೇ
ಅಘಟ್ಟಯನ್ತೋ ನಿಯ್ಯಾತಿ, ಉಭೋ ಜಾಣೂ ಚ ಗೋಪ್ಫಕೇ॥
ನಾತಿಸೀಘಂ
ನ ಚಾತಿಸಣಿಕಂ ಯಾತಿ, ಗಚ್ಛಮಾನೋ ಸಮಾಹಿತೋ॥
ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ಚ ತಿರಿಯಂ, ದಿಸಞ್ಚ ವಿದಿಸಂ ತಥಾ।
ನ ಪೇಕ್ಖಮಾನೋ ಸೋ ಯಾತಿ, ಯುಗಮತ್ತಮ್ಹಿ ಪೇಕ್ಖತಿ॥
ನಾಗವಿಕ್ಕನ್ತಚಾರೋ ಸೋ, ಗಮನೇ ಸೋಭತೇ ಜಿನೋ।
ಚಾರುಂ ಗಚ್ಛತಿ ಲೋಕಗ್ಗೋ, ಹಾಸಯನ್ತೋ ಸದೇವಕೇ॥
ಉಳುರಾಜಾವ ಸೋಭನ್ತೋ, ಚತುಚಾರೀವ ಕೇಸರೀ।
ತೋಸಯನ್ತೋ ಬಹೂ ಸತ್ತೇ, ಪುರಂ ಸೇಟ್ಠಂ ಉಪಾಗಮೀ’’ತಿ॥
ವಣ್ಣಕಾಲೋ ನಾಮ ಕಿರೇಸ, ಏವಂವಿಧೇಸು ಕಾಲೇಸು ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸರೀರವಣ್ಣೇ ವಾ ಗುಣವಣ್ಣೇ ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಸ್ಸ ಥಾಮೋಯೇವ ಪಮಾಣಂ ಚುಣ್ಣಿಯಪದೇಹಿ ವಾ ಗಾಥಾಬನ್ಧೇನ ವಾ ಯತ್ತಕಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತತ್ತಕಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ದುಕ್ಕಥಿತನ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಅಪ್ಪಮಾಣವಣ್ಣಾ ಹಿ ಬುದ್ಧಾ, ತೇಸಂ ಬುದ್ಧಾಪಿ ಅನವಸೇಸತೋ ವಣ್ಣಂ
ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಪುರತೋ ಕತ್ವಾ। ತತ್ಥ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚೇವ ಉಪಾಸಕಾನಞ್ಚ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ದುಕೂಲಚುಮ್ಬಟಕೇನ ವೋದಕಂ ಕತ್ವಾ ಜಾತಿಹಿಙ್ಗುಲಕೇನ ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಪಲಿವೇಠಿತೇ
‘‘ಗನ್ತ್ವಾನ ಮಣ್ಡಲಮಾಳಂ, ನಾಗವಿಕ್ಕನ್ತಚರಣೋ।
ಓಭಾಸಯನ್ತೋ ಲೋಕಗ್ಗೋ, ನಿಸೀದಿ ವರಮಾಸನೇ॥
ತಸ್ಮಿಂ
ದೇವಾತಿದೇವೋ ಸತಪುಞ್ಞಲಕ್ಖಣೋ।
ಬುದ್ಧಾಸನೇ ಮಜ್ಝಗತೋ ವಿರೋಚತಿ,
ಸುವಣ್ಣನೇಕ್ಖಂ ವಿಯ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲೇ॥
ನೇಕ್ಖಂ ಜಮ್ಬೋನದಸ್ಸೇವ, ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲೇ।
ವಿರೋಚತಿ ವೀತಮಲೋ, ಮಣಿವೇರೋಚನೋ ಯಥಾ॥
ಮಹಾಸಾಲೋವ ಸಮ್ಫುಲ್ಲೋ, ನೇರುರಾಜಾವಲಙ್ಕತೋ।
ಸುವಣ್ಣಯೂಪಸಙ್ಕಾಸೋ, ಪದುಮೋ ಕೋಕನದೋ ಯಥಾ॥
ಜಲನ್ತೋ ದೀಪರುಕ್ಖೋವ, ಪಬ್ಬತಗ್ಗೇ ಯಥಾ ಸಿಖೀ।
ದೇವಾನಂ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತೋವ, ಸಬ್ಬಫುಲ್ಲೋ ವಿರೋಚಥಾ’’ತಿ॥
ಕಾಪಿಲವತ್ಥವೇ ಸಕ್ಯೇ ಬಹುದೇವ ರತ್ತಿಂ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮೀ ಕಥಾ ನಾಮ ಸನ್ಥಾಗಾರಅನುಮೋದನಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತದಾ ಹಿ ಭಗವಾ ಆಕಾಸಗಙ್ಗಂ ಓತಾರೇನ್ತೋ ವಿಯ ಪಥವೋಜಂ ಆಕಡ್ಢನ್ತೋ ವಿಯ ಮಹಾಜಮ್ಬುಂ ಖನ್ಧೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಾಲೇನ್ತೋ ವಿಯ ಯೋಜನಿಕಂ ಮಧುಭಣ್ಡಂ ಚಕ್ಕಯನ್ತೇನ ಪೀಳೇತ್ವಾ ಮಧುಪಾನಂ ಪಾಯಮಾನೋ ವಿಯ ಕಾಪಿಲವತ್ಥವಾನಂ ಸಕ್ಯಾನಂ ಹಿತಸುಖಾವಹಂ
‘‘ಸೀತಂ ಉಣ್ಹಂ ಪಟಿಹನ್ತಿ, ತತೋ ವಾಳಮಿಗಾನಿ ಚ।
ಸರೀಸಪೇ ಚ ಮಕಸೇ, ಸಿಸಿರೇ ಚಾಪಿ ವುಟ್ಠಿಯೋ॥
ತತೋ ವಾತಾತಪೋ ಘೋರೋ, ಸಞ್ಜಾತೋ ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ।
ಲೇಣತ್ಥಞ್ಚ ಸುಖತ್ಥಞ್ಚ, ಝಾಯಿತುಞ್ಚ ವಿಪಸ್ಸಿತುಂ॥
ವಿಹಾರದಾನಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ, ಅಗ್ಗಂ ಬುದ್ಧೇನ ವಣ್ಣಿತಂ।
ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪೋಸೋ, ಸಮ್ಪಸ್ಸಂ ಅತ್ಥಮತ್ತನೋ॥
ವಿಹಾರೇ
ತೇಸಂ ಅನ್ನಞ್ಚ ಪಾನಞ್ಚ, ವತ್ಥಸೇನಾಸನಾನಿ ಚ॥
ದದೇಯ್ಯ ಉಜುಭೂತೇಸು, ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಚೇತಸಾ।
ತೇ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಿ, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾಪನೂದನಂ।
ಯಂ ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ಇಧಞ್ಞಾಯ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾತಿ ಅನಾಸವೋ’’ತಿ॥ (ಚೂಳವ॰ ೨೯೫) –
ಏವಂ ಅಯಮ್ಪಿ ಆವಾಸೇ ಆನಿಸಂಸೋ, ಅಯಮ್ಪಿ ಆನಿಸಂಸೋತಿ ಬಹುದೇವರತ್ತಿಂ ಅತಿರೇಕತರಂ ದಿಯಡ್ಢಯಾಮಂ ಆವಾಸಾನಿಸಂಸಕಥಂ ಸನ್ದಸ್ಸೇಸೀತಿಆದೀನಿ
ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥಾಪೇತುಕಾಮೋ ಜಾನಾಪೇಸಿ। ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಮಹಾಕಸ್ಸಪಾದೀಸು ಅಸೀತಿಮಹಾಥೇರೇಸು ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ಭಗವಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಭಾರಮಕಾಸೀತಿ। ಪರಿಸಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ। ಆಯಸ್ಮಾ ಹಿ ಆನನ್ದೋ ಬಹುಸ್ಸುತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ, ಪಹೋಸಿ ಪರಿಮಣ್ಡಲೇಹಿ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಮಧುರಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತುನ್ತಿ ಸಾಕಿಯಮಣ್ಡಲೇ ಪಾಕಟೋ ಪಞ್ಞಾತೋ। ತಸ್ಸ ಸಕ್ಯರಾಜೂಹಿ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಧಮ್ಮಕಥಾ ಸುತಪುಬ್ಬಾ, ಓರೋಧಾ ಪನ ನೇಸಂ ನ ಯಥಾರುಚಿಯಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತುಂ ಲಭನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಹೋ ವತ ಭಗವಾ ಅಪ್ಪಂಯೇವ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಿಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಭಾರಂ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ತೇಸಂ ಅಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ಭಗವಾ ತಸ್ಸೇವ ಭಾರಮಕಾಸಿ।
ಸೇಖೋ ಪಾಟಿಪದೋತಿ ಪಟಿಪನ್ನಕೋ ಸೇಖಸಮಣೋ। ಸೋ ತುಯ್ಹಂ ಪಟಿಭಾತು ಉಪಟ್ಠಾತು, ತಸ್ಸ ಪಟಿಪದಂ ದೇಸೇಹೀತಿ ಪಟಿಪದಾಯ ಪುಗ್ಗಲಂ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಇಮಂ ಪಟಿಪದಂ ನಿಯಮೇಸಿ? ಬಹೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ। ಇಮೇ ತಾವ ಸಕ್ಯಾ ಮಙ್ಗಲಸಾಲಾಯ ಮಙ್ಗಲಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತಿ ವಡ್ಢಿಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಞ್ಚ ಸೇಖಪಟಿಪದಾ ಮಯ್ಹಂ ಸಾಸನೇ ಮಙ್ಗಲಪಟಿಪದಾ ವಡ್ಢಮಾನಕಪಟಿಪದಾತಿಪಿ ಇಮಂ ಪಟಿಪದಂ ನಿಯಮೇಸಿ। ತಸ್ಸಞ್ಚ ಪರಿಸತಿ ಸೇಖಾವ ಬಹೂ ನಿಸಿನ್ನಾ, ತೇ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಟ್ಠಾನೇ ಕಥೀಯಮಾನೇ ಅಕಿಲಮನ್ತಾವ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸ್ಸನ್ತೀತಿಪಿ ಇಮಂ ಪಟಿಪದಂ ನಿಯಮೇಸಿ। ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಆನನ್ದೋ ಸೇಖಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋವ, ಸೋ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿವಿದ್ಧೇ ಪಚ್ಚಕ್ಖಟ್ಠಾನೇ ಕಥೇನ್ತೋ ಅಕಿಲಮನ್ತೋ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀತಿಪಿ ಇಮಂ ಪಟಿಪದಂ ನಿಯಮೇಸಿ। ಸೇಖಪಟಿಪದಾಯ ಚ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಸಿಕ್ಖಾ ಓಸಟಾ
ಪಿಟ್ಠಿ ಮೇ ಆಗಿಲಾಯತೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆಗಿಲಾಯತಿ? ಭಗವತೋ ಹಿ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಪಧಾನಂ ಪದಹನ್ತಸ್ಸ
ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾತಿ ಸನ್ಥಾಗಾರಸ್ಸ ಕಿರ ಏಕಪಸ್ಸೇ ತೇ ರಾಜಾನೋ ಪಟ್ಟಸಾಣಿಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಮಞ್ಚಕಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಪಚ್ಚತ್ಥರಣೇನ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಸುವಣ್ಣ-ತಾರಕ-ಗನ್ಧಮಾಲಾ-ದಾಮಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ವಿತಾನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗನ್ಧತೇಲಪ್ಪದೀಪಂ ಆರೋಪಯಿಂಸು ‘‘ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಾಸನತೋ ಉಟ್ಠಾನಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವುಟ್ಠಾನಸಞ್ಞಂ ಚಿತ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ।
೨೩. ಮಹಾನಾಮಂ ಸಕ್ಕಂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ತಸ್ಸಂ ಪರಿಸತಿ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಪಾಮೋಕ್ಖೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಗಹಿತೇ ಸೇಸಪರಿಸಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾವ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಸೀಲೇನ ಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಸೀಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸದ್ಧಮ್ಮೇಹೀತಿ ಸುನ್ದರಧಮ್ಮೇಹಿ, ಸತಂ ವಾ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಧಮ್ಮೇಹಿ।
೨೪. ಕಥಞ್ಚ ಮಹಾನಾಮಾತಿ ಇಮಿನಾ ಏತ್ತಕೇನ ಠಾನೇನ ಸೇಖಪಟಿಪದಾಯ ಮಾತಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವಿತ್ಥಾರೇತುಕಾಮೋ ಏವಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋತಿಆದೀನಿ ‘‘ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಹರಥಾ’’ತಿ ಆಕಙ್ಖೇಯ್ಯಸುತ್ತಾದೀಸು ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ।
೨೫. ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತೇನಾತಿಆದೀಸು ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋತಿ ಪಗ್ಗಹಿತವೀರಿಯೋ ಅನೋಸಕ್ಕಿತಮಾನಸೋ। ಪಹಾನಾಯಾತಿ ಪಹಾನತ್ಥಾಯ। ಉಪಸಮ್ಪದಾಯಾತಿ ಥಾಮವಾತಿ ವೀರಿಯಥಾಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ದಳ್ಹಪರಕ್ಕಮೋತಿ ಥಿರಪರಕ್ಕಮೋ। ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರೋ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅನೋರೋಪಿತಧುರೋ ಅನೋಸಕ್ಕಿತವೀರಿಯೋ। ಪರಮೇನಾತಿ ಉತ್ತಮೇನ। ಸತಿನೇಪಕ್ಕೇನಾತಿ ಸತಿಯಾ ಚ ನಿಪಕಭಾವೇನ ಚ। ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಸತಿಭಾಜನಿಯೇ ಪಞ್ಞಾ ಆಗತಾತಿ? ಸತಿಯಾ ಬಲವಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ। ಪಞ್ಞಾವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಹಿ ಸತಿ ದುಬ್ಬಲಾ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಬಲವತೀತಿ।
ಚಿರಕತಮ್ಪೀತಿ ಅತ್ತನಾ ವಾ ಪರೇನ ವಾ ಕಾಯೇನ ಚಿರಕತಂ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣವತ್ತಾದಿ ಅಸೀತಿ ಮಹಾವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಪೂರಣಂ। ಚಿರಭಾಸಿತಮ್ಪೀತಿ ಅತ್ತನಾ ವಾ ಪರೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ಚಿರಭಾಸಿತಂ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉದ್ದಿಸನ-ಉದ್ದಿಸಾಪನ-ಧಮ್ಮೋಸಾರಣ-ಧಮ್ಮದೇಸನಾ-ಉಪನಿಸಿನ್ನಕಥಾ-ಅನುಮೋದನಿಯಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಿತಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ। ಸರಿತಾ ಅನುಸ್ಸರಿತಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇನ ಚಿರಕತೇ ‘‘ಕಾಯೋ ನಾಮ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ಚಿರಭಾಸಿತೇ ವಾಚಾ ನಾಮ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿ। ತದುಭಯಮ್ಪಿ ರೂಪಂ, ತಂಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಅರೂಪಂ। ಇತಿ ಇಮೇ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾ ಏವಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏವಂ ನಿರುದ್ಧಾ’’ತಿ ಸರತಿ ಚೇವ ಅನುಸ್ಸರತಿ ಚ, ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಹಿ ಸತಿ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ತಾಯ ಸತಿಯಾ ಏಸ ಸಕಿಮ್ಪಿ ಸರಣೇನ ಸರಿತಾ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸರಣೇನ ಅನುಸ್ಸರಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಉದಯತ್ಥಗಾಮಿನಿಯಾತಿ ಅರಿಯಾಯಾತಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ಚ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಚ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಆರಕಾ ಠಿತಾಯ ಪರಿಸುದ್ಧಾಯ। ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಚೇವ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತೋ। ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಾಯಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಗಾಮಿನಿಯಾತಿ ಇಧಾಪಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾ ಹೇತುನಾ ನಯೇನ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಖೇಪಯಮಾನಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ
೨೬. ಅಭಿಚೇತಸಿಕಾನನ್ತಿ ಅಭಿಚಿತ್ತಂ ಸೇಟ್ಠಚಿತ್ತಂ ಸಿತಾನಂ ನಿಸ್ಸಿತಾನಂ। ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾನನ್ತಿ ಅಪ್ಪಿತಪ್ಪಿತಕ್ಖಣೇ ಸುಖಪಟಿಲಾಭಹೇತೂನಂ। ನಿಕಾಮಲಾಭೀತಿ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಾ। ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀತಿ ನಿದುಕ್ಖಲಾಭೀ। ಅಕಸಿರಲಾಭೀತಿ ವಿಪುಲಲಾಭೀ। ಪಗುಣಭಾವೇನ ಏಕೋ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಸಮಾಧಿಪಾರಿಪನ್ಥಿಕಧಮ್ಮೇ ಪನ ಅಕಿಲಮನ್ತೋ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಅನಿಚ್ಛಾಯ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ವುಟ್ಠಾತಿ, ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಠಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಅಯಂ ಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಕಸಿರಲಾಭೀ ನಾಮ। ಏಕೋ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಚ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಸಮಾಧಿಪಾರಿಪನ್ಥಿಕಧಮ್ಮೇ ಚ ಅಕಿಲಮನ್ತೋ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತಿ, ಸೋ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನೇವ ವುಟ್ಠಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಯಂ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ ನಾಮ।
೨೭. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಹಾನಾಮ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸೇಖೋ ಪಾಟಿಪದೋತಿ ಮಹಾನಾಮ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸೇಖೋ ಪಾಟಿಪದೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಗಬ್ಭಾಯ ವಡ್ಢಮಾನಕಪಟಿಪದಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಪುಚ್ಚಣ್ಡತಾಯಾತಿ ಅಪೂತಿಅಣ್ಡತಾಯ। ಭಬ್ಬೋ ಅಭಿನಿಬ್ಭಿದಾಯಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾದಿಞಾಣಪ್ಪಭೇದಾಯ ಭಬ್ಬೋ। ಸಮ್ಬೋಧಾಯಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾಯ। ಅನುತ್ತರಸ್ಸ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಸ್ಸಾತಿ ಅರಹತ್ತಂ
೨೮. ಇಮಂಯೇವ ಅನುತ್ತರಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ಇಮಂ ಪಠಮಾದಿಜ್ಝಾನೇಹಿ ಅಸದಿಸಂ ಉತ್ತಮಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಿಕಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ। ಪಠಮಾಭಿನಿಬ್ಭಿದಾತಿ ಪಠಮೋ ಞಾಣಭೇದೋ। ದುತಿಯಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ
೨೯. ಇದಮ್ಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ ಚರಣಸ್ಮಿನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಸೀಲಂ ಅಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚರಣಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಚರಣಂ ನಾಮ ಬಹು ಅನೇಕವಿಧಂ, ಸೀಲಾದಯೋ ಪನ್ನರಸಧಮ್ಮಾ, ತತ್ಥ ಇದಮ್ಪಿ ಏಕಂ ಚರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪದತ್ಥೋ ಪನ ಚರತಿ ತೇನ ಅಗತಪುಬ್ಬಂ ದಿಸಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಚರಣಂ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ।
ಇದಮ್ಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ ವಿಜ್ಜಾಯಾತಿ ಇದಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಂ ತಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಾ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿಜ್ಜಾ ನಾಮ ಬಹು ಅನೇಕವಿಧಾ, ವಿಪಸ್ಸನಞಾಣಾದೀನಿ ಅಟ್ಠ ಞಾಣಾನಿ, ತತ್ಥ ಇದಮ್ಪಿ ಞಾಣಂ ಏಕಾ ವಿಜ್ಜಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ। ಪದತ್ಥೋ ಪನ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಏತಾಯ ಜಾನಾತೀತಿ ವಿಜ್ಜಾ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ವಿಜ್ಜಾಸಮ್ಪನ್ನೋ ಇತಿಪೀತಿ ತೀಹಿ ವಿಜ್ಜಾಹಿ ವಿಜ್ಜಾಸಮ್ಪನ್ನೋ ಇತಿಪಿ। ಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಇತಿಪೀತಿ ಪಞ್ಚದಸಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಇತಿಪಿ। ತದುಭಯೇನ ಪನ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಇತಿಪೀತಿ।
೩೦. ಸನಙ್ಕುಮಾರೇನಾತಿ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋತಿ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ। ಜನೇತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಯೇ ಗೋತ್ತಪಟಿಸಾರಿನೋತಿ ಯೇ ಜನೇತಸ್ಮಿಂ ಗೋತ್ತಂ ಪಟಿಸರನ್ತಿ ‘‘ಅಹಂ ಗೋತಮೋ, ಅಹಂ ಕಸ್ಸಪೋ’’ತಿ, ತೇಸು ಲೋಕೇ ಗೋತ್ತಪಟಿಸಾರೀಸು ಖತ್ತಿಯೋ ಸೇಟ್ಠೋ। ಅನುಮತಾ ಭಗವತಾತಿ ಮಮ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ದೇಸಿತಾತಿ ಅಮ್ಬಟ್ಠಸುತ್ತೇ ಬುದ್ಧೇನ ಭಗವತಾ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ, ಅಮ್ಬಟ್ಠ, ಏವಂ ವದಾಮಿ –
‘ಖತ್ತಿಯೋ
ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಸೋ ಸೇಟ್ಠೋ ದೇವಮಾನುಸೇ’ತಿ’’॥ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೨೭೭) –
ಏವಂ ಭಾಸನ್ತೇನ ಅನುಞ್ಞಾತಾ ಅನುಮೋದಿತಾ। ಸಾಧು ಸಾಧು ಆನನ್ದಾತಿ, ಭಗವಾ ಕಿರ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿದ್ದಂ ಅನೋಕ್ಕಮನ್ತೋವ ಇಮಂ ಸುತ್ತಂ ಸುತ್ವಾ ಆನನ್ದೇನ ಸೇಖಪಟಿಪದಾಯ ಕೂಟಂ ಗಹಿತನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಾಧುಕಾರಂ ಅದಾಸಿ। ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಪನ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಜಿನಭಾಸಿತಂ ನಾಮ ಜಾತಂ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಸೇಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಪೋತಲಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಪೋತಲಿಯಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಅಙ್ಗುತ್ತರಾಪೇಸೂತಿ ಅಙ್ಗಾಯೇವ ಸೋ ಜನಪದೋ, ಮಹಿಯಾ ಪನಸ್ಸ ಉತ್ತರೇನ ಯಾ ಆಪೋ, ತಾಸಂ ಅವಿದೂರತ್ತಾ ಉತ್ತರಾಪೋತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಕತರಮಹಿಯಾ ಉತ್ತರೇನ ಯಾ ಆಪೋತಿ, ಮಹಾಮಹಿಯಾ। ತತ್ಥಾಯಂ ಆವಿಭಾವಕಥಾ – ಅಯಂ ಕಿರ ಜಮ್ಬುದೀಪೋ
ತತ್ಥ ಸುದಸ್ಸನಕೂಟಂ ಸೋವಣ್ಣಮಯಂ ದ್ವಿಯೋಜನಸತುಬ್ಬೇಧಂ ಅನ್ತೋವಙ್ಕಂ ಕಾಕಮುಖಸಣ್ಠಾನಂ ತಮೇವ ಸರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಠಿತಂ। ಚಿತ್ರಕೂಟಂ ಸಬ್ಬರತನಮಯಂ। ಕಾಳಕೂಟಂ ಅಞ್ಜನಮಯಂ। ಗನ್ಧಮಾದನಕೂಟಂ ಸಾನುಮಯಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಮುಗ್ಗವಣ್ಣಂ, ಮೂಲಗನ್ಧೋ ಸಾರಗನ್ಧೋ ಫೇಗ್ಗುಗನ್ಧೋ ತಚಗನ್ಧೋ ಪಪಟಿಕಗನ್ಧೋ ರಸಗನ್ಧೋ ಪತ್ತಗನ್ಧೋ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧೋ ಫಲಗನ್ಧೋ ಗನ್ಧಗನ್ಧೋತಿ ಇಮೇಹಿ ದಸಹಿ ಗನ್ಧೇಹಿ ಉಸ್ಸನ್ನಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಓಸಧಸಞ್ಛನ್ನಂ, ಕಾಳಪಕ್ಖಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಆದಿತ್ತಮಿವ ಅಙ್ಗಾರಂ ಜಲನ್ತಂ ತಿಟ್ಠತಿ। ಕೇಲಾಸಕೂಟಂ ರಜತಮಯಂ। ಸಬ್ಬಾನಿ ಸುದಸ್ಸನೇನ ಸಮಾನುಬ್ಬೇಧಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ತಮೇವ ಸರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಠಿತಾನಿ। ತಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ
ತತ್ಥ
ತಸ್ಸ ಚತೂಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಸೀಹಮುಖಂ ಹತ್ಥಿಮುಖಂ ಅಸ್ಸಮುಖಂ ಉಸಭಮುಖನ್ತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಮುಖಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಯೇಹಿ ಚತಸ್ಸೋ ನದಿಯೋ ಸನ್ದನ್ತಿ। ಸೀಹಮುಖೇನ ನಿಕ್ಖನ್ತನದೀತೀರೇ ಸೀಹಾ ಬಹುತರಾ ಹೋನ್ತಿ। ಹತ್ಥಿಮುಖಾದೀಹಿ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಉಸಭಾ। ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತನದೀ ಅನೋತತ್ತಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಇತರಾ ತಿಸ್ಸೋ ನದಿಯೋ ಅನುಪಗಮ್ಮ
ಆಪಣಂ ನಾಮಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ನಿಗಮೇ ವೀಸತಿ ಆಪಣಮುಖಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಿಭತ್ತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ। ಇತಿ ಸೋ ಆಪಣಾನಂ ಉಸ್ಸನ್ನತ್ತಾ ಆಪಣನ್ತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ। ತಸ್ಸ ಚ ನಿಗಮಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ನದೀತೀರೇ ಘನಚ್ಛಾಯೋ ರಮಣೀಯೋ ಭೂಮಿಭಾಗೋ ಮಹಾವನಸಣ್ಡೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಭಗವಾ ವಿಹರತಿ। ತೇನೇವೇತ್ಥ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ನ ನಿಯಾಮಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಯೇನಞ್ಞತರೋ ವನಸಣ್ಡೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಪೋತಲಿಯೋಪಿ ಖೋ ಗಹಪತೀತಿ ಪೋತಲಿಯೋತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ ಗಹಪತಿ। ಸಮ್ಪನ್ನನಿವಾಸನಪಾವುರಣೋತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣನಿವಾಸನಪಾವುರಣೋ ಛತ್ತುಪಾಹನಾಹೀತಿ ಛತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಾಹನಾ ಆರುಯ್ಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಸನಾನೀತಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕಪೀಠಪಲಾಲಪೀಠಕಾದೀನಿ। ಅನ್ತಮಸೋ ಸಾಖಾಭಙ್ಗಮ್ಪಿ ಹಿ ಆಸನನ್ತೇವ ವುಚ್ಚತಿ। ಗಹಪತಿವಾದೇನಾತಿ ಗಹಪತೀತಿ ಇಮಿನಾ ವಚನೇನ। ಸಮುದಾಚರತೀತಿ ವೋಹರತಿ।
ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚಾತಿ ತತಿಯಂ ಗಹಪತೀತಿ ವಚನಂ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಭಗವನ್ತಮೇತಂ ‘‘ತಯಿದಂ, ಭೋ, ಗೋತಮಾ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ। ತತ್ಥ ನಚ್ಛನ್ನನ್ತಿ ನ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ। ನಪ್ಪತಿರೂಪನ್ತಿ ನ ಸಾರುಪ್ಪಂ। ಆಕಾರಾತಿಆದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನೇವ ಕಾರಣವೇವಚನಾನಿ। ದೀಘದಸವತ್ಥಧಾರಣ-ಕೇಸಮಸ್ಸುನಖಠಪನಾದೀನಿ ಹಿ ಸಬ್ಬಾನೇವ ಗಿಹಿಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ತಸ್ಸ ಗಿಹಿಭಾವಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಆಕಾರಾ, ಗಿಹಿಸಣ್ಠಾನೇನ ಸಣ್ಠಿತತ್ತಾ ಲಿಙ್ಗಾ, ಗಿಹಿಭಾವಸ್ಸ ಸಞ್ಜಾನನನಿಮಿತ್ತತಾಯ ನಿಮಿತ್ತಾತಿ ವುತ್ತಾ। ಯಥಾ ತಂ ಗಹಪತಿಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಆಕಾರಲಿಙ್ಗನಿಮಿತ್ತಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ತಥೇವ ತುಯ್ಹಂ। ತೇನ ತಾಹಂ ಏವಂ ಸಮುದಾಚರಾಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಥ ಸೋ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಗಹಪತಿವಾದಂ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ, ತಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ‘‘ತಥಾ ಹಿ ಪನ ಮೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।
ನಿಯ್ಯಾತನ್ತಿ ನಿಯ್ಯಾತಿತಂ। ಅನೋವಾದೀ ಅನುಪವಾದೀತಿ ‘‘ತಾತಾ, ಕಸಥ, ವಪಥ, ವಣಿಪ್ಪಥಂ ಪಯೋಜೇಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಹಿ ನಯೇನ ಓವದನ್ತೋ ಓವಾದೀ ನಾಮ ಹೋತಿ। ‘‘ತುಮ್ಹೇ ನ ಕಸಥ, ನ ವಪಥ, ನ ವಣಿಪ್ಪಥಂ ಪಯೋಜೇಥ, ಕಥಂ ಜೀವಿಸ್ಸಥ, ಪುತ್ತದಾರಂ ವಾ ಭರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪನ ಉಪವದನ್ತೋ ಉಪವಾದೀ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಅಹಂ ಪನ ಉಭಯಮ್ಪಿ ತಂ ನ ಕರೋಮಿ। ತೇನಾಹಂ ತತ್ಥ ಅನೋವಾದೀ ಅನುಪವಾದೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಘಾಸಚ್ಛಾದನಪರಮೋ ವಿಹರಾಮೀತಿ ಘಾಸಮತ್ತಞ್ಚೇವ ಅಚ್ಛಾದನಮತ್ತಞ್ಚ ಪರಮಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹರಾಮಿ, ತತೋ ಪರಂ ನತ್ಥಿ, ನ ಚ ಪತ್ಥೇಮೀತಿ ದೀಪೇತಿ।
೩೨. ಗಿದ್ಧಿಲೋಭೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋತಿ ಗೇಧಭೂತೋ ಲೋಭೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ। ಅನಿನ್ದಾರೋಸನ್ತಿ ಅನಿನ್ದಾಭೂತಂ ಅಘಟ್ಟನಂ। ನಿನ್ದಾರೋಸೋತಿ ನಿನ್ದಾಘಟ್ಟನಾ। ವೋಹಾರಸಮುಚ್ಛೇದಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ವೋಹಾರೋತಿ ಬ್ಯವಹಾರವೋಹಾರೋಪಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿಪಿ ವಚನಮ್ಪಿ ಚೇತನಾಪಿ। ತತ್ಥ –
‘‘ಯೋ
ಏವಂ ವಾಸೇಟ್ಠ ಜಾನಾಹಿ, ವಾಣಿಜೋ ಸೋ ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ॥ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೪೫೭) –
ಅಯಂ ಬ್ಯವಹಾರವೋಹಾರೋ ನಾಮ। ‘‘ಸಙ್ಖಾ ಸಮಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ವೋಹಾರೋ’’ತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೧೩-೧೩೧೫) ಅಯಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವೋಹಾರೋ ನಾಮ। ‘‘ತಥಾ ತಥಾ ವೋಹರತಿ ಅಪರಾಮಸ’’ನ್ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೩೩೨) ಅಯಂ ವಚನವೋಹಾರೋ ನಾಮ। ‘‘ಅಟ್ಠ ಅರಿಯವೋಹಾರಾ ಅಟ್ಠ ಅನರಿಯವೋಹರಾ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೮.೬೭) ಅಯಂ ಚೇತನಾವೋಹಾರೋ ನಾಮ, ಅಯಮಿಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಿಹೀತಿ ಚೇತನಾ ನತ್ಥಿ, ಸಮಣೋತಿ ಚೇತನಾ ಹೋತಿ। ಗಿಹೀತಿ ವಚನಂ ನತ್ಥಿ, ಸಮಣೋತಿ ವಚನಂ ಹೋತಿ। ಗಿಹೀತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿ ನತ್ಥಿ, ಸಮಣೋತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿ ಹೋತಿ। ಗಿಹೀತಿ ಬ್ಯವಹಾರೋ ನತ್ಥಿ, ಸಮಣೋತಿ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ವಾ ಬ್ಯವಹಾರೋ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಪೇತೇ ಲಬ್ಭನ್ತಿ।
೩೩. ಯೇಸಂ ಖೋ ಅಹಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಹೇತು ಪಾಣಾತಿಪಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋವ ಸಂಯೋಜನಂ। ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸೇವ ಹಿ ಹೇತು ಪಾಣಾತಿಪಾತಪಚ್ಚಯಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತೀ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಪಾಣಾತಿಪಾತಾನಂ ಪನ ಬಹುತಾಯ ‘‘ಯೇಸಂ ಖೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತೇಸಾಹಂ ಸಂಯೋಜನಾನನ್ತಿ ತೇಸಂ ಅಹಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಬನ್ಧನಾನಂ। ಪಹಾನಾಯ ಸಮುಚ್ಛೇದಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ಇಮಿನಾ ಅಪಾಣಾತಿಪಾತಸಙ್ಖಾತೇನ ಕಾಯಿಕಸೀಲಸಂವರೇನ ಪಹಾನತ್ಥಾಯ ಸಮುಚ್ಛೇದನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ। ಅತ್ತಾಪಿ ಮಂ ಉಪವದೇಯ್ಯಾತಿ ಕುನ್ಥಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಮ್ಪಿ ನಾಮ ಜೀವಿತಾ ಅವೋರೋಪನಕಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಮತ್ತತೋಪಿ ಓರಮಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯಾತಿ ಏವಂ ಅತ್ತಾಪಿ ಮಂ ಉಪವದೇಯ್ಯ। ಅನುವಿಚ್ಚಾಪಿ ಮಂ ವಿಞ್ಞೂ ಗರಹೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಏವರೂಪೇ ನಾಮ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಮತ್ತತೋಪಿ ಓರಮಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಕಿಂ ಏತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯಾತಿ ಏವಂ ಅನುವಿಚ್ಚ ತುಲಯಿತ್ವಾ ಪರಿಯೋಗಾಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಪಿ ವಿಞ್ಞೂ ಪಣ್ಡಿತಾ ಗರಹೇಯ್ಯುಂ। ಏತದೇವ ಖೋ ಪನ ಸಂಯೋಜನಮೇತಂ ನೀವರಣನ್ತಿ ದಸಸು ಸಂಯೋಜನೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಚ ನೀವರಣೇಸು ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಮ್ಪಿ ‘‘ಅಟ್ಠ ನೀವರಣಾ’’ತಿ ದೇಸನಾವಸೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ। ವಟ್ಟಬನ್ಧನಟ್ಠೇನ ಹಿ ಹಿತಪಟಿಚ್ಛಾದನಟ್ಠೇನ ಆಸವಾತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಕಾರಣಾ ಏಕೋ ಅವಿಜ್ಜಾಸವೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾತಿ ವಿಘಾತಾ ಚ ಪರಿಳಾಹಾ ಚ। ತತ್ಥ
೩೪-೪೦. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ತೇಸಾಹಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪಹಾನಾಯಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇ ಇಮಿನಾ ದಿನ್ನಾದಾನಸಙ್ಖಾತೇನ ಕಾಯಿಕಸೀಲಸಂವರೇನ, ಸಚ್ಚವಾಚಾಸಙ್ಖಾತೇನ ವಾಚಸಿಕಸೀಲಸಂವರೇನ, ಅಪಿಸುಣಾವಾಚಾಸಙ್ಖಾತೇನ ವಾಚಸಿಕಸೀಲಸಂವರೇನ, ಅಗಿದ್ಧಿಲೋಭಸಙ್ಖಾತೇನ ಮಾನಸಿಕಸೀಲಸಂವರೇನ, ಅನಿನ್ದಾರೋಸಸಙ್ಖಾತೇನ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕಸೀಲಸಂವರೇನ
ಅತ್ತಾಪಿ ಮಂ ಉಪವದೇಯ್ಯ ಅನುವಿಚ್ಚಾಪಿ ಮಂ ವಿಞ್ಞೂ ಗರಹೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಇಮೇಸು ಪನ ಪದೇಸು ತಿಣಸಲಾಕಮ್ಪಿ ನಾಮ ಉಪಾದಾಯ ಅದಿನ್ನಂ ಅಗ್ಗಹಣಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನಮತ್ತತೋಪಿ ವಿರಮಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯಾತಿ ಏವಂ ಅತ್ತಾಪಿ ಮಂ ಉಪವದೇಯ್ಯ। ಏವರೂಪೇ ನಾಮ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನಮತ್ತತೋಪಿ ಓರಮಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಕಿಂ ಇಮಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯಾತಿ ಏವಂ ಅನುವಿಚ್ಚಾಪಿ ಮಂ ವಿಞ್ಞೂ ಗರಹೇಯ್ಯುಂ? ಹಸಾಪೇಕ್ಖತಾಯಪಿ ನಾಮ ದವಕಮ್ಯತಾಯ ವಾ ಮುಸಾವಾದಂ ಅಕರಣಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ। ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಪಿಸುಣಂ ಅಕರಣಸಾಸನೇ ನಾಮ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ। ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಗಿದ್ಧಿಲೋಭಂ ಅಕರಣಸಾಸನೇ ನಾಮ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾಪಿ। ಕಕಚೇನ ಅಙ್ಗೇಸು ಓಕ್ಕನ್ತಿಯಮಾನೇಸುಪಿ ನಾಮ ಪರೇಸಂ ನಿನ್ದಾರೋಸಂ ಅಕರಣಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ। ಛಿನ್ನಖಾಣುಕಣ್ಟಕಾದೀಸುಪಿ ನಾಮ ಕೋಧುಪಾಯಾಸಂ ಅಕರಣಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ। ಅಧಿಮಾನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನಾಮ ಮಾನಂ ಅಕರಣಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅತಿಮಾನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಪಜಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯಾತಿ ಏವಂ ಅತ್ತಾಪಿ ಮಂ ಉಪವದೇಯ್ಯ। ಏವರೂಪೇ ನಾಮ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅತಿಮಾನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಪಜಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಕಿಂ ಇಮಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯಾತಿ ಏವಂ ಅನುವಿಚ್ಚಾಪಿ ಮಂ ವಿಞ್ಞೂ ಗರಹೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ।
ಆಸವಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪದೇ ಅದಿನ್ನಾದಾನಕಾರಣಾ ಕಾಮಾಸವೋ
ಇಮೇಸು ಪನ ಅಟ್ಠಸುಪಿ ವಾರೇಸು ಅಸಮ್ಮೋಹತ್ಥಂ ಪುನ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಪುರಿಮೇಸು ತಾವ ಚತೂಸು ವಿರಮಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಪಚ್ಛಿಮೇಸು ಪಜಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮೀತಿ। ಪಾಣಾತಿಪಾತನಿನ್ದಾರೋಸಕೋಧುಪಾಯಾಸೇಸು ಚ ಏಕೋ ಅವಿಜ್ಜಾಸವೋವ ಹೋತಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಮುಸಾವಾದಪಿಸುಣಾವಾಚಾಸು ಕಾಮಾಸವೋ ದಿಟ್ಠಾಸವೋ ಅವಿಜ್ಜಾಸವೋ, ಗಿದ್ಧಿಲೋಭೇ ದಿಟ್ಠಾಸವೋ ಅವಿಜ್ಜಾಸವೋ, ಅತಿಮಾನೇ ಭವಾಸವೋ ಅವಿಜ್ಜಾಸವೋ, ಅಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ದಿನ್ನಾದಾನಂ ಕಾಯಿಕಂ ಸೀಲಂ, ಅಮುಸಾ ಅಪಿಸುಣಂ ವಾಚಸಿಕಸೀಲಂ, ಠಪೇತ್ವಾ ಅನಿನ್ದಾರೋಸಂ ಸೇಸಾನಿ ತೀಣಿ ಮಾನಸಿಕಸೀಲಾನಿ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಕಾಯೇನಪಿ ಘಟ್ಟೇತಿ ರೋಸೇತಿ ವಾಚಾಯಪಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನಿನ್ದಾರೋಸೋ ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ಯಾತಿ, ಕಾಯಿಕಸೀಲಮ್ಪಿ ಹೋತಿ ವಾಚಸಿಕಸೀಲಮ್ಪಿ। ಏತ್ತಾವತಾ ಕಿಂ ಕಥಿತಂ? ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ। ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲೇ ಠಿತಸ್ಸ ಚ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಪಹಾನವಸೇನ ಗಿಹಿವೋಹಾರಸಮುಚ್ಛೇದೋ ಕಥಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಕಾಮಾದೀನವಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೨. ವಿತ್ಥಾರದೇಸನಾಯಂ ತಮೇನಂ ದಕ್ಖೋತಿ ಪದಸ್ಸ ಉಪಸುಮ್ಭೇಯ್ಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಮೇನಂ ಕುಕ್ಕುರಂ ಉಪಸುಮ್ಭೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ ಖಿಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲನ್ತಿ ಉರಟ್ಠಿಂ ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕಂ ವಾ ಸೀಸಟ್ಠಿಂ ವಾ। ತಞ್ಹಿ ನಿಮ್ಮಂಸತ್ತಾ ಕಙ್ಕಲನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸುನಿಕ್ಕನ್ತಂ ನಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಯಥಾ ಸುನಿಕ್ಕನ್ತಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ನಿಕ್ಕನ್ತಂ ನಿಲ್ಲಿಖಿತಂ, ಯದೇತ್ಥ ಅಲ್ಲೀನಮಂಸಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ನಿಲ್ಲಿಖಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಮತ್ತಮೇವ ಕತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ನಿಮ್ಮಂಸ’’ನ್ತಿ। ಲೋಹಿತಂ ಪನ ಮಕ್ಖಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಲೋಹಿತಮಕ್ಖಿತ’’ನ್ತಿ।
ಬಹುದುಕ್ಖಾ ಬಹುಪಾಯಾಸಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ಬಹುದುಕ್ಖಾ, ಉಪಾಯಾಸಸಂಕಿಲೇಸೇಹಿ ಬಹುಪಾಯಾಸಾ। ಯಾಯಂ ಉಪೇಕ್ಖಾ ನಾನತ್ತಾ ನಾನತ್ತಸಿತಾತಿ ಯಾ ಅಯಂ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾರಮ್ಮಣವಸೇನ ನಾನಾಸಭಾವಾ, ತಾನೇವ ಏಕತ್ತಾ ಏಕತ್ತಸಿತಾತಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನುಪೇಕ್ಖಾ, ಸಾ ಹಿ ದಿವಸಮ್ಪಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಏಕಸಭಾವಾ, ತದೇವ ಏಕಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಏಕತ್ತಸಿತಾ ನಾಮ। ಯತ್ಥ ಸಬ್ಬಸೋ ಲೋಕಾಮಿಸೂಪಾದಾನಾ ಅಪರಿಸೇಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಯತ್ಥ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನುಪೇಕ್ಖಾಯಂ ಯಂ ಉಪೇಕ್ಖಂ ಆಗಮ್ಮ ಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅಪರಿಸೇಸಾ ಲೋಕಾಮಿಸಸಙ್ಖಾತಾ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾಮಿಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ। ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾಮಿಸಾತಿ ಚ ಕಾಮಗುಣಾರಮ್ಮಣಛನ್ದರಾಗಾ, ಗಹಣಟ್ಠೇನ ತೇಯೇವ ಚ ಉಪಾದಾನಾತಿಪಿ ವುತ್ತಾ। ತಮೇವೂಪೇಕ್ಖಂ ಭಾವೇತೀತಿ ತಂ ಲೋಕಾಮಿಸೂಪಾದಾನಾನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನುಪೇಕ್ಖಮೇವ ವಡ್ಢೇತಿ।
೪೩. ಉಡ್ಡೀಯೇಯ್ಯಾತಿ ಅನುಪತಿತ್ವಾತಿ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ। ವಿತಚ್ಛೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ಡಂಸನ್ತಾ ತಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ। ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಮಂಸಪೇಸಿಂ ನಖೇಹಿ ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಪಾತೇಯ್ಯುಂ।
೪೭. ಯಾನಂ ವಾ ಪೋರಿಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಪುರಿಸಾನುಚ್ಛವಿಕಂ ಯಾನಂ। ಪವರಮಣಿಕುಣ್ಡಲನ್ತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಉತ್ತಮಮಣಿಞ್ಚ ಕುಣ್ಡಲಞ್ಚ। ಸಾನಿ ಹರನ್ತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಭಣ್ಡಕಾನಿ ಗಣ್ಹನ್ತಿ।
೪೮. ಸಮ್ಪನ್ನಫಲನ್ತಿ ಮಧುರಫಲಂ। ಉಪಪನ್ನಫಲನ್ತಿ ಫಲೂಪಪನ್ನಂ ಬಹುಫಲಂ।
೪೯. ಅನುತ್ತರನ್ತಿ ಉತ್ತಮಂ ಪಭಸ್ಸರಂ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ।
೫೦. ಆರಕಾ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಪಥವಿತೋ ನಭಂ ವಿಯ ಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಓರಿಮತೀರತೋ ಪರತೀರಂ ವಿಯ ಚ ಸುವಿದೂರವಿದೂರೇ ಅಹಂ। ಅನಾಜಾನೀಯೇತಿ ಗಿಹಿವೋಹಾರಸಮುಚ್ಛೇದನಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಅಜಾನನಕೇ। ಆಜಾನೀಯಭೋಜನನ್ತಿ ಕಾರಣಂ ಜಾನನ್ತೇಹಿ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಭೋಜನಂ। ಅನಾಜಾನೀಯಭೋಜನನ್ತಿ ಕಾರಣಂ ಅಜಾನನ್ತೇಹಿ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಭೋಜನಂ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಪೋತಲಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಜೀವಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೫೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಜೀವಕಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಜೀವಕಸ್ಸ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಸ್ಸ ಅಮ್ಬವನೇತಿ ಏತ್ಥ ಜೀವತೀತಿ ಜೀವಕೋ। ಕುಮಾರೇನ ಭತೋತಿ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋ। ಯಥಾಹ ‘‘ಕಿಂ ಏತಂ ಭಣೇ ಕಾಕೇಹಿ ಸಮ್ಪರಿಕಿಣ್ಣನ್ತಿ? ದಾರಕೋ ದೇವಾತಿ। ಜೀವತಿ ಭಣೇತಿ? ಜೀವತಿ ದೇವಾತಿ। ತೇನ ಹಿ ಭಣೇ ತಂ ದಾರಕಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನ್ತೇಪುರಂ ನೇತ್ವಾ ಧಾತೀನಂ ದೇಥ ಪೋಸೇತುನ್ತಿ। ತಸ್ಸ ಜೀವತೀತಿ ಜೀವಕೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು, ಕುಮಾರೇನ ಪೋಸಾಪಿತೋತಿ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸೂ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೩೨೮)। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ। ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪನ ಜೀವಕವತ್ಥು ಖನ್ಧಕೇ ಆಗತಮೇವ। ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಪಿಸ್ಸ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯ ವುತ್ತಾ।
ಅಯಂ ಪನ ಜೀವಕೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಗವತೋ ದೋಸಾಭಿಸನ್ನಂ ಕಾಯಂ ವಿರೇಚೇತ್ವಾ ಸೀವೇಯ್ಯಕಂ ದುಸ್ಸಯುಗಂ ದತ್ವಾ ವತ್ಥಾನುಮೋದನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಾ ದಿವಸಸ್ಸ ದ್ವತ್ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಇದಞ್ಚ ವೇಳುವನಂ ಅತಿದೂರೇ, ಮಯ್ಹಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಅಮ್ಬವನಂ ಆಸನ್ನತರಂ, ಯಂನೂನಾಹಮೇತ್ಥ ಭಗವತೋ ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ। ಸೋ
ಆರಭನ್ತೀತಿ ಘಾತೇನ್ತಿ। ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತನ್ತಿ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಕತಂ। ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕತಂ। ಅಥ ವಾ ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮನ್ತಿ ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ, ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕಮ್ಮಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಂಸಂ ‘‘ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ಯೋ ಏವರೂಪಂ ಮಂಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಸೋಪಿ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ದಾಯಾದೋ ಹೋತಿ, ವಧಕಸ್ಸ ವಿಯ ತಸ್ಸಾಪಿ ಪಾಣಘಾತಕಮ್ಮಂ ಹೋತೀತಿ ತೇಸಂ ಲದ್ಧಿ। ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚಾನುಧಮ್ಮಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೀತಿ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಕಾರಣಸ್ಸ ಅನುಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಕಾರಣಂ ನಾಮ ತಿಕೋಟಿಪರಿಸುದ್ಧಮಚ್ಛಮಂಸಪರಿಭೋಗೋ, ಅನುಕಾರಣಂ ನಾಮ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ತಥಾ ಬ್ಯಾಕರಣಂ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋ ವಾದಾನುವಾದೋತಿ ಪರೇಹಿ ವುತ್ತಕಾರಣೇನ ಸಕಾರಣೋ ಹುತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಾದೋ ವಾ ಅನುವಾದೋ ವಾ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಗರಹಿತಬ್ಬಕಾರಣಂ ಕೋಚಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ಕಿಂ ನ ಆಗಚ್ಛತಿ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿ।
೫೨. ಠಾನೇಹೀತಿ ಕಾರಣೇಹಿ। ದಿಟ್ಠಾದೀಸು ದಿಟ್ಠಂ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಮಿಗಮಚ್ಛೇ ವಧಿತ್ವಾ ಗಯ್ಹಮಾನಂ ದಿಟ್ಠಂ। ಸುತಂ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಮಿಗಮಚ್ಛೇ ವಧಿತ್ವಾ ಗಹಿತನ್ತಿ ಸುತಂ। ಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ನಾಮ ದಿಟ್ಠಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ಸುತಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ತದುಭಯವಿಮುತ್ತಪರಿಸಙ್ಕಿತನ್ತಿ ತಿವಿಧಂ ಹೋತಿ।
ತತ್ರಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಇಧ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸೇ ಜಾಲವಾಗುರಾದಿಹತ್ಥೇ ಗಾಮತೋ ವಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೇ ಅರಞ್ಞೇ ವಾ ವಿಚರನ್ತೇ। ದುತಿಯದಿವಸೇ ಚ ನೇಸಂ ತಂ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠಾನಂ ಸಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಅಭಿಹರನ್ತಿ। ತೇ ತೇನ ದಿಟ್ಠೇನ ಪರಿಸಙ್ಕನ್ತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನು ಖೋ ಅತ್ಥಾಯ ಕತ’’ನ್ತಿ, ಇದಂ ದಿಟ್ಠಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ನಾಮ, ಏತಂ ಗಹೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಯಂ ಏವಂ ಅಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ, ತಂ ವಟ್ಟತಿ। ಸಚೇ ಪನ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ನ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನಯಿದಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಕತಂ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ವಾ ರಾಜಯುತ್ತಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ವಾ ಕತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ಕಪ್ಪತಿ।
ನ ಹೇವ ಖೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಪಿಚ ಸುಣನ್ತಿ ‘‘ಮನುಸ್ಸಾ ಕಿರ ಜಾಲವಾಗುರಾದಿಹತ್ಥಾ ಗಾಮತೋ ವಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ ಅರಞ್ಞೇ ವಾ ವಿಚರನ್ತೀ’’ತಿ। ದುತಿಯದಿವಸೇ ಚ ನೇಸಂ ತಂ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠಾನಂ ಸಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಅಭಿಹರನ್ತಿ। ತೇ ತೇನ ಸುತೇನ ಪರಿಸಙ್ಕನ್ತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನು ಖೋ ಅತ್ಥಾಯ ಕತ’’ನ್ತಿ, ಇದಂ ಸುತಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ನಾಮ, ಏತಂ ಗಹೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಯಂ ಏವಂ ಅಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ, ತಂ ವಟ್ಟತಿ। ಸಚೇ ಪನ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ನ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನಯಿದಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಕತಂ, ಅಮ್ಹೇಹಿ
ನ ಹೇವ ಖೋ ಪನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ನ ಸುಣನ್ತಿ, ಅಪಿಚ ತೇಸಂ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತದುಭಯವಿಮುತ್ತಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ನಾಮ। ಏತಮ್ಪಿ ಗಹೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಯಂ ಏವಂ ಅಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ, ತಂ ವಟ್ಟತಿ
ಮತಾನಂ ಪೇತಕಿಚ್ಚತ್ಥಾಯ ಮಙ್ಗಲಾದೀನಂ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ ಕತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಯಂ ಯಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂಯೇವ ಅತ್ಥಾಯ ಅಕತಂ, ಯತ್ಥ ಚ ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಕಪ್ಪತಿ। ಸಚೇ ಪನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಂ ಹೋತಿ, ತೇ ಚ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಕತಭಾವಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇ ಜಾನನ್ತಿ। ಯೇ ಜಾನನ್ತಿ, ತೇಸಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಇತರೇಸಂ ವಟ್ಟತಿ। ಅಞ್ಞೇ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ತೇಯೇವ ಜಾನನ್ತಿ, ತೇಸಂಯೇವ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಟ್ಟತಿ। ತೇಪಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅತ್ಥಾಯ ಕತಂ’’ತಿ ಜಾನನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಪಿ ‘‘ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ಕತ’’ನ್ತಿ ಜಾನನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ತಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಸಬ್ಬೇ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಟ್ಟತಿ। ಪಞ್ಚಸು ಹಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಸು ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ನ ಕಪ್ಪತಿ।
ಸಚೇ ಪನ ಕೋಚಿ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಾಣಂ ವಧಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ದೇತಿ, ಸೋ ಚೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಕತಭಾವಂ ಜಾನಂಯೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೇತಿ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಸದ್ಧಾಯ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ। ಕಸ್ಸಾಪತ್ತೀತಿ? ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಯಞ್ಹಿ ಉದ್ದಿಸ್ಸ
ಅದಿಟ್ಠನ್ತಿ ಅಸುತನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ವಧಿತ್ವಾ ಗಹಿತನ್ತಿ ಅಸುತಂ। ಅಪರಿಸಙ್ಕಿತನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಪರಿಸಙ್ಕಿತಾದಿವಸೇನ ಅಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ। ಪರಿಭೋಗನ್ತಿ ವದಾಮೀತಿ ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ತಿಕೋಟಿಪರಿಸುದ್ಧಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೋ ಅರಞ್ಞೇ ಜಾತಸೂಪೇಯ್ಯಸಾಕಪರಿಭೋಗಸದಿಸೋ ಹೋತಿ, ತಥಾರೂಪಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರಿಸ್ಸ
೫೩. ಇದಾನಿ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೇ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರಿನೋಪಿ ಅನವಜ್ಜತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಧ, ಜೀವಕ, ಭಿಕ್ಖೂತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಅತ್ತಾನಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಏತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಭಗವತಾ ಹಿ ಮಹಾವಚ್ಛಗೋತ್ತಸುತ್ತೇ, ಚಙ್ಕೀಸುತ್ತೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇತಿ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ದೇಸನಾ ಕತಾ। ಪಣೀತೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಅನಙ್ಗಣಸುತ್ತೇ ಯೋ ಕೋಚಿ ಮಹಗ್ಘೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಪಣೀತಪಿಣ್ಡಪಾತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ಇಧ ಪನ ಮಂಸೂಪಸೇಚನೋವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಅಗಥಿತೋತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಅಗಥಿತೋ। ಅಮುಚ್ಛಿತೋತಿ ತಣ್ಹಾಮುಚ್ಛನಾಯ ಅಮುಚ್ಛಿತೋ। ಅನಜ್ಝೋಪನ್ನೋತಿ ನ ಅಧಿಓಪನ್ನೋ, ಸಬ್ಬಂ ಆಲುಮ್ಪಿತ್ವಾ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಗಿಲಿತುಕಾಮೋ ಕಾಕೋ ವಿಯ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆದೀನವದಸ್ಸಾವೀತಿ ಏಕರತ್ತಿವಾಸೇನ ಉದರಪಟಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನವಹಿ ವಣಮುಖೇಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿಸ್ಸತೀತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಆದೀನವಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ। ನಿಸ್ಸರಣಪಞ್ಞೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀತಿ ಇದಮತ್ಥಮಾಹಾರಪರಿಭೋಗೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ। ಅತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾಯ ವಾ ಚೇತೇತೀತಿ ಅತ್ತದುಕ್ಖಾಯ ವಾ ಚಿತೇತಿ। ಸುತಮೇತನ್ತಿ ಸುತಂ ಮಯಾ ಏತಂ ಪುಬ್ಬೇ, ಏತಂ ಮಯ್ಹಂ ಸವನಮತ್ತಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಚೇ ಖೋ ತೇ, ಜೀವಕ, ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತನ್ತಿ, ಜೀವಕ, ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಪ್ಪಹಾನೇನ ಬ್ಯಾಪಾದಾದಯೋ ಪಹೀನಾ, ತೇನ ಸೋ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀ ಮಯ್ಹಂ ಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನೇನ, ಸಚೇ ತೇ ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತವ ಇದಂ ವಚನಂ ಅನುಜಾನಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ।
೫೪. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಸೇಸಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರವಸೇನಾಪಿ ಉತ್ತರಿ ದೇಸನಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೋ ‘‘ಇಧ, ಜೀವಕ, ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ।
೫೫. ಯೋ ಖೋ ಜೀವಕಾತಿ ಅಯಂ ಪಾಟಿಏಕ್ಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿ। ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಠಾನೇ ಭಗವಾ ದ್ವಾರಂ ಥಕೇತಿ, ಸತ್ತಾನುದ್ದಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಚೇ ಹಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಏವಮಸ್ಸ ‘‘ಏಕಂ ರಸಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದತ್ವಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ
ತತ್ಥ ಇಮಿನಾ ಪಠಮೇನ ಠಾನೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಆಣತ್ತಿಮತ್ತೇನೇವ ತಾವ ಪಠಮೇನ ಕಾರಣೇನ। ಗಲಪ್ಪವೇಧಕೇನಾತಿ ಯೋತ್ತೇನ ಗಲೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕಡ್ಢಿತೋ ಗಲೇನ ಪವೇಧೇನ್ತೇನ। ಆರಭಿಯಮಾನೋತಿ ಮಾರಿಯಮಾನೋ। ಅಕಪ್ಪಿಯೇನ ಆಸಾದೇತೀತಿ ಅಚ್ಛಮಂಸಂ ಸೂಕರಮಂಸನ್ತಿ, ದೀಪಿಮಂಸಂ ವಾ ಮಿಗಮಂಸನ್ತಿ ಖಾದಾಪೇತ್ವಾ – ‘‘ತ್ವಂ ಕಿಂ ಸಮಣೋ ನಾಮ, ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ತೇ ಖಾದಿತ’’ನ್ತಿ ಘಟ್ಟೇತಿ। ಯೇ ಪನ ದುಬ್ಭಿಕ್ಖಾದೀಸು ವಾ ಬ್ಯಾಧಿನಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ವಾ ‘‘ಅಚ್ಛಮಂಸಂ ನಾಮ ಸೂಕರಮಂಸಸದಿಸಂ, ದೀಪಿಮಂಸಂ ಮಿಗಮಂಸಸದಿಸ’’ನ್ತಿ ಜಾನನ್ತಾ ‘‘ಸೂಕರಮಂಸಂ ಇದಂ, ಮಿಗಮಂಸಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಹಿತಜ್ಝಾಸಯೇನ ಖಾದಾಪೇನ್ತಿ, ನ ತೇ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ತೇಸಞ್ಹಿ ಬಹುಪುಞ್ಞಮೇವ ಹೋತಿ। ಏಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚಾತಿ ಅಯಂ ಆಗತಫಲೋ ವಿಞ್ಞಾತಸಾಸನೋ ದಿಟ್ಠಸಚ್ಚೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ। ಇಮಂ ಪನ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಓಗಾಹನ್ತೋ ಪಸಾದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಥುತಿಂ ಕರೋನ್ತೋ ಏವಮಾಹ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಜೀವಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಉಪಾಲಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೫೬. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಉಪಾಲಿಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ನಾಳನ್ದಾಯನ್ತಿ ನಾಲನ್ದಾತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇ ತಂ ನಗರಂ ಗೋಚರಗಾಮಂ ಕತ್ವಾ। ಪಾವಾರಿಕಮ್ಬವನೇತಿ ದುಸ್ಸಪಾವಾರಿಕಸೇಟ್ಠಿನೋ ಅಮ್ಬವನೇ। ತಂ ಕಿರ ತಸ್ಸ ಉಯ್ಯಾನಂ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಭಗವತಿ ಪಸನ್ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಉಯ್ಯಾನೇ ಕುಟಿಲೇಣಮಣ್ಡಪಾದಿಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಭಗವತೋ ವಿಹಾರಂ ಕತ್ವಾ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ, ಸೋ ವಿಹಾರೋ ಜೀವಕಮ್ಬವನಂ ವಿಯ ಪಾವಾರಿಕಮ್ಬವನನ್ತೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ। ತಸ್ಮಿಂ ಪಾವಾರಿಕಮ್ಬವನೇ ವಿಹರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದೀಘತಪಸ್ಸೀತಿ ದೀಘತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮೋ। ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತತೋ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ। ಸಾಸನೇ ವಿಯ ಕಿಂ ಪನ ಬಾಹಿರಾಯತನೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋತಿ ವೋಹಾರೋ ಅತ್ಥೀತಿ, ನತ್ಥಿ।
ಪಞ್ಞಪೇತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ಠಪೇತಿ। ದಣ್ಡಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇತೀತಿ ಇದಂ ನಿಗಣ್ಠಸಮಯೇನ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಆಹ। ಕಾಯದಣ್ಡಂ ವಚೀದಣ್ಡಂ ಮನೋದಣ್ಡನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪುರಿಮದಣ್ಡದ್ವಯಂ ತೇ ಅಚಿತ್ತಕಂ ಪಯ್ಯಪೇನ್ತಿ। ಯಥಾ ಕಿರ ವಾತೇ ವಾಯನ್ತೇ ಸಾಖಾ ಚಲತಿ, ಉದಕಂ
ತತ್ಥ ಕಥಾವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಥಾಯೇವ ಕಥಾವತ್ಥು। ಕಥಾಯಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಏವಮಕಾಸಿ? ಪಸ್ಸತಿ ಹಿ ಭಗವಾ ‘‘ಅಯಂ ಇಮಂ ಕಥಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ಥು ಮಹಾನಿಗಣ್ಠಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸ್ಸತಿ, ತಾಸಞ್ಚ ಪರಿಸತಿ, ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಸೋ ಇಮಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಮಮ ವಾದಂ ಆರೋಪೇತುಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸಾಹಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸೋ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸರಣಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸೋ ಸಚ್ಚಪಕಾಸನಾವಸಾನೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸತಿ, ಪರೇಸಂ ಸಙ್ಗಹತ್ಥಮೇವ ಹಿ ಮಯಾ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರಿತಾ’’ತಿ। ಇಮಮತ್ಥಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಏವಮಕಾಸಿ।
೫೭. ಕಮ್ಮಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇಸೀತಿ ಇದಂ ನಿಗಣ್ಠೋ ಬುದ್ಧಸಮಯೇನ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಆಹ। ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಆದಾನಗಹಣಮುಞ್ಚನಚೋಪನಪತ್ತಾ ಅಟ್ಠಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಚೇತನಾ ದ್ವಾದಸಾಕುಸಲಚೇತನಾತಿ ವೀಸತಿಚೇತನಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಆದಾನಾದೀನಿ ಅಪತ್ವಾ ವಚೀದ್ವಾರೇ ವಚನಭೇದಂ ಪಾಪಯಮಾನಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ತಾಯೇವ ವೀಸತಿಚೇತನಾ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ಉಭಯದ್ವಾರೇ ಚೋಪನಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಏಕೂನತಿಂಸಕುಸಲಾಕುಸಲಚೇತನಾ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ಅಪಿಚ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ತಿವಿಧಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ, ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ನಾಮ, ತಿವಿಧಂ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸುತ್ತೇ ಕಮ್ಮಂ ಧುರಂ, ಅನನ್ತರಸುತ್ತೇ
ಏತ್ಥ ಚ ಅಕುಸಲಂ ಪತ್ವಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಮಹನ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತೋ ನ ಕಿಲಮತಿ, ಕುಸಲಂ ಪತ್ವಾ ಮನೋಕಮ್ಮಂ। ತಥಾ ಹಿ ಮಾತುಘಾತಾದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕಾಯೇನೇವ ಉಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕಾಯೇನೇವ ಕರೋತಿ, ನಿರಯೇ ಕಪ್ಪಟ್ಠಿಕಸಙ್ಘಭೇದಕಮ್ಮಂ ವಚೀದ್ವಾರೇನ ಕರೋತಿ। ಏವಂ ಅಕುಸಲಂ ಪತ್ವಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಮಹನ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತೋ ನ ಕಿಲಮತಿ ನಾಮ। ಏಕಾ ಪನ ಝಾನಚೇತನಾ ಚತುರಾಸೀತಿಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸಗ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಆವಹತಿ, ಏಕಾ ಮಗ್ಗಚೇತನಾ ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಂ ಸಮುಗ್ಘಾತೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾಪೇತಿ। ಏವಂ ಕುಸಲಂ ಪತ್ವಾ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ಮಹನ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತೋ ನ ಕಿಲಮತಿ ನಾಮ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಭಗವಾ ಅಕುಸಲಂ ಪತ್ವಾ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ ವದಮಾನೋ ನಿಯತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞಂ ಏಕಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯಂ ಏವಂ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ, ಯಥಯಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ। ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪರಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಾನೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೧.೩೧೦)।
ಇದಾನಿ
೫೮. ಬಾಲಕಿನಿಯಾತಿ ಉಪಾಲಿಸ್ಸ ಕಿರ ಬಾಲಕಲೋಣಕಾರಗಾಮೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತತೋ ಆಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಆಗತಾ, ಸೋ ‘‘ಏಥ ಭಣೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಮಹಾನಿಗಣ್ಠಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಪರಿವುತೋ ತತ್ಥ ಅಗಮಾಸಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬಾಲಕಿನಿಯಾ ಪರಿಸಾಯಾ’’ತಿ, ಬಾಲಕಗಾಮವಾಸಿನಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಪಾಲಿಪಮುಖಾಯಾತಿ ಉಪಾಲಿಜೇಟ್ಠಕಾಯ। ಅಪಿಚ ಬಾಲಕಿನಿಯಾತಿ ಬಾಲವತಿಯಾ ಬಾಲುಸ್ಸನ್ನಾಯಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಪಾಲಿಪಮುಖಾಯಾತಿ ಉಪಾಲಿಗಹಪತಿಯೇವ ತತ್ಥ ಥೋಕಂ ಸಪ್ಪಞ್ಞೋ, ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಪಮುಖೋ ಜೇಟ್ಠಕೋ। ತೇನಾಪಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಪಾಲಿಪಮುಖಾಯಾ’’ತಿ। ಹನ್ದಾತಿ ವಚಸಾಯತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಛವೋತಿ ಲಾಮಕೋ। ಓಳಾರಿಕಸ್ಸಾತಿ ಮಹನ್ತಸ್ಸ ಉಪನಿಧಾಯಾತಿ ಉಪನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಕಾಯದಣ್ಡಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ನು ಖೋ ಮಹನ್ತೋ, ಅಯಂ ಮಹನ್ತೋ’’ತಿ ಏವಂ ಓಲೋಕಿಯಮಾನೋ ಛವೋ ಮನೋದಣ್ಡೋ ಕಿಂ ಸೋಭತಿ, ಕುತೋ ಸೋಭಿಸ್ಸತಿ, ನ ಸೋಭತಿ, ಉಪನಿಕ್ಖೇಪಮತ್ತಮ್ಪಿ ನಪ್ಪಹೋತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಸಾಧು ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ತಪಸ್ಸೀತಿ ದೀಘತಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಸಾಧುಕಾರಂ ದೇನ್ತೋ, ಭನ್ತೇತಿ ನಾಟಪುತ್ತಮಾಲಪತಿ।
೬೦. ನ ಖೋ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ರುಚ್ಚತೀತಿ, ಭನ್ತೇ, ಏತಂ ಮಯ್ಹಂ ನ ರುಚ್ಚತಿ। ಮಾಯಾವೀತಿ ಮಾಯಾಕಾರೋ। ಆವಟ್ಟನಿಮಾಯನ್ತಿ ಆವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಗಹಣಮಾಯಂ। ಆವಟ್ಟೇತೀತಿ ಆವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ ಗಹಪತೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಮಹಾನಿಗಣ್ಠೋ ಗಹಪತಿಂ ಯಾವತತಿಯಂ ಪಹಿಣತಿಯೇವ? ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ಪನ ಪಟಿಬಾಹತೇವ? ಮಹಾನಿಗಣ್ಠೇನ ಹಿ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಂ ನಗರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರನ್ತೇನಪಿ ನ ಭಗವಾ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ। ಯೋ ಹಿ ಸತ್ಥುವಾದಪಟಿಞ್ಞೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ತಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ಬುದ್ಧದಸ್ಸನೇ ಅಭಬ್ಬೋ। ತಸ್ಮಾ ಏಸ ಬುದ್ಧದಸ್ಸನಸ್ಸ ಅಲದ್ಧಪುಬ್ಬತ್ತಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ದಸ್ಸನಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಚ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಕಥಾಭಾವಞ್ಚ ಅಜಾನನ್ತೋ ಯಾವತತಿಯಂ ಪಹಿಣತೇವ। ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ಪನ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿಪಿ ನಿಸೀದತಿಪಿ ಪಞ್ಹಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛತಿ, ಸೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ದಸ್ಸನಸಮ್ಪತ್ತಿಮ್ಪಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಕಥಾಭಾವಮ್ಪಿ ಜಾನಾತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಗಹಪತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗನ್ತ್ವಾ ದಸ್ಸನೇಪಿ ಪಸೀದೇಯ್ಯ, ನಿಯ್ಯಾನಿಕಕಥಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ಪಸೀದೇಯ್ಯ। ತತೋ ನ ಪುನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಯಾವತತಿಯಂ ಪಟಿಬಾಹತೇವ।
ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾತಿ ಆಗಮಾ ನು ಖ್ವಿಧಾತಿ ಆಗಮಾ ನು ಖೋ ಇಧ।
೬೧. ಸಾಧು ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ತಪಸ್ಸೀತಿ ದೀಘತಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಸಾಧುಕಾರಂ ದೇನ್ತೋ, ಭನ್ತೇತಿ, ಭಗವನ್ತಂ ಆಲಪತಿ। ಸಚ್ಚೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯಾತಿ ಥುಸರಾಸಿಮ್ಹಿ ಆಕೋಟಿತಖಾಣುಕೋ ವಿಯ ಅಚಲನ್ತೋ ವಚೀಸಚ್ಚೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ। ಸಿಯಾ ನೋತಿ ಭವೇಯ್ಯ ಅಮ್ಹಾಕಂ।
೬೨. ಇಧಾತಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಭವೇಯ್ಯ। ಸೀತೋದಕಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ನಿಗಣ್ಠಾ ಸತ್ತಸಞ್ಞಾಯ ಸೀತೋದಕಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ಮನೋಸತ್ತಾ ನಾಮ ದೇವಾತಿ ಮನಮ್ಹಿ ಸತ್ತಾ ಲಗ್ಗಾ ಲಗಿತಾ। ಮನೋಪಟಿಬದ್ಧೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ಮನಮ್ಹಿ ಪಟಿಬದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಕಾಲಙ್ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮನೋಸತ್ತೇಸು ದೇವೇಸು ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಸ್ಸ ಹಿ ಪಿತ್ತಜರರೋಗೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ತೇನಸ್ಸ ಉಣ್ಹೋದಕಂ ಪಿವಿತುಂ ವಾ ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಧೋವನತ್ಥಾಯ ವಾ ಗತ್ತಪರಿಸಿಞ್ಚನತ್ಥಾಯ ವಾ ಉಪನೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ರೋಗೋ ಬಲವತರೋ ಹೋತಿ। ಸೀತೋದಕಂ ವಟ್ಟತಿ, ರೋಗಂ ವೂಪಸಮೇತಿ। ಅಯಂ ಪನ ಉಣ್ಹೋದಕಮೇವ ಪಟಿಸೇವತಿ, ತಂ ಅಲಭಮಾನೋ ಓದನಕಞ್ಜಿಕಂ ಪಟಿಸೇವತಿ। ಚಿತ್ತೇನ ಪನ ಸೀತೋದಕಂ ಪಾತುಕಾಮೋ ಚ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮೋ ಚ ಹೋತಿ। ತೇನಸ್ಸ ಮನೋದಣ್ಡೋ ತತ್ಥೇವ ಭಿಜ್ಜತಿ। ಸೋ ಕಾಯದಣ್ಡಂ ವಚೀದಣ್ಡಂ ರಕ್ಖಾಮೀತಿ ಸೀತೋದಕಂ ಪಾತುಕಾಮೋ ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮೋ ವಾ ಸೀತೋದಕಮೇವ ದೇಥಾತಿ ವತ್ತುಂ ನ ವಿಸಹತಿ। ತಸ್ಸ ಏವಂ ರಕ್ಖಿತಾಪಿ ಕಾಯದಣ್ಡವಚೀದಣ್ಡಾ ಚುತಿಂ ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ವಾ ಆಕಡ್ಢಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ। ಮನೋದಣ್ಡೋ ಪನ ಭಿನ್ನೋಪಿ ಚುತಿಮ್ಪಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಮ್ಪಿ ಆಕಡ್ಢತಿಯೇವ। ಇತಿ ನಂ ಭಗವಾ ದುಬ್ಬಲಕಾಯದಣ್ಡವಚೀದಣ್ಡಾ ಛವಾ ಲಾಮಕಾ, ಮನೋದಣ್ಡೋವ ಬಲವಾ ಮಹನ್ತೋತಿ ವದಾಪೇಸಿ।
ತಸ್ಸಪಿ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ। ‘‘ಮುಚ್ಛಾವಸೇನ ಅಸಞ್ಞಿಭೂತಾನಞ್ಹಿ ಸತ್ತಾಹಮ್ಪಿ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ನಪ್ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಚಿತ್ತಸನ್ತತಿಪವತ್ತಿಮತ್ತೇನೇವ ಪನ ತೇ ಮತಾತಿ ನ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಯದಾ ನೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ನಪ್ಪವತ್ತತಿ, ತದಾ ‘ಮತಾ ಏತೇ ನೀಹರಿತ್ವಾ ತೇ ಝಾಪೇಥಾ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಕಾಯದಣ್ಡೋ ನಿರೀಹೋ ಅಬ್ಯಾಪಾರೋ, ತಥಾ
ನ ಖೋ ತೇ ಸನ್ಧಿಯತೀತಿ ನ ಖೋ ತೇ ಘಟಿಯತಿ। ಪುರಿಮೇನ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮನ್ತಿ ‘‘ಕಾಯದಣ್ಡೋ ಮಹನ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪುರಿಮೇನ ವಚನೇನ ಇದಾನಿ ‘‘ಮನೋದಣ್ಡೋ ಮಹನ್ತೋ’’ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ। ಪಚ್ಛಿಮೇನ ವಾ ಪುರಿಮನ್ತಿ ತೇನ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಅದುಂ ಪುರಿಮವಚನಂ ನ ಘಟಿಯತಿ।
೬೩. ಇದಾನಿಸ್ಸ ಚಾತುಯಾಮಸಂವರಸಂವುತೋತಿ ನ ಪಾಣಮತಿಪಾತೇತಿ, ನ ಪಾಣಮತಿಪಾತಯತಿ, ನ ಪಾಣಮತಿಪಾತಯತೋ ಸಮನುಞ್ಞೋ ಹೋತಿ। ನ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯತಿ, ನ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯಾಪೇತಿ, ನ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯತೋ ಸಮನುಞ್ಞೋ ಹೋತಿ। ನ ಮುಸಾ ಭಣತಿ, ನ ಮುಸಾ ಭಣಾಪೇತಿ, ನ ಮುಸಾ ಭಣತೋ ಸಮನುಞ್ಞೋ ಹೋತಿ। ನ ಭಾವಿತಮಾಸೀಸತಿ, ನ ಭಾವಿತಮಾಸೀಸಾಪೇತಿ, ನ ಭಾವಿತಮಾಸೀಸತೋ ಸಮನುಞ್ಞೋ ಹೋತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಚತುಕೋಟ್ಠಾಸೇನ ಸಂವರೇನ ಸಂವುತೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಭಾವಿತನ್ತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾ।
ಸಬ್ಬವಾರಿವಾರಿತೋತಿ ವಾರಿತಸಬ್ಬಉದಕೋ, ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಸಬ್ಬಸೀತೋದಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೋ ಹಿ ಸೀತೋದಕೇ ಸತ್ತಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ತಂ ವಲಞ್ಜೇತಿ। ಅಥ ವಾ ಸಬ್ಬವಾರಿವಾರಿತೋತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಪಾಪವಾರಣೇನ ವಾರಿತಪಾಪೋ। ಸಬ್ಬವಾರಿಯುತ್ತೋತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಪಾಪವಾರಣೇನ ಸಬ್ಬವಾರಿಧುತೋತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಪಾಪವಾರಣೇನ ಧುತಪಾಪೋ। ಸಬ್ಬವಾರಿಫುಟೋತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಪಾಪವಾರಣೇನ ಫುಟೋ। ಖುದ್ದಕೇ ಪಾಣೇ ಸಙ್ಘಾತಂ ಆಪಾದೇತೀತಿ ಖುದ್ದಕೇ ಪಾಣೇ ವಧಂ ಆಪಾದೇತಿ। ಸೋ ಕಿರ ಏಕಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಾಣಂ ದುವಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಾಣನ್ತಿ ಪಞ್ಞಪೇತಿ। ಸುಕ್ಖದಣ್ಡಕ-ಪುರಾಣಪಣ್ಣಸಕ್ಖರ-ಕಥಲಾನಿಪಿ ಪಾಣೋತೇವ ಪಞ್ಞಪೇತಿ। ತತ್ಥ ಖುದ್ದಕಂ ಉದಕಬಿನ್ದು ಖುದ್ದಕೋ ಪಾಣೋ, ಮಹನ್ತಂ ಮಹನ್ತೋತಿ ಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ಕಿಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞಪೇತೀತಿ ಕತ್ಥ ಕತರಸ್ಮಿಂ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಪಞ್ಞಪೇತಿ। ಮನೋದಣ್ಡಸ್ಮಿನ್ತಿ ಮನೋದಣ್ಡಕೋಟ್ಠಾಸೇ, ಭನ್ತೇತಿ। ಅಯಂ ಪನ ಉಪಾಸಕೋ ಭಣನ್ತೋವ ಸಯಮ್ಪಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಹಾನಿಗಣ್ಠೋ ‘ಅಸಞ್ಚೇತನಿಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜಂ, ಸಞ್ಚೇತನಿಕಂ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜ’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಚೇತನಂ ಮನೋದಣ್ಡೋತಿ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ಏತಸ್ಸ ಕಥಾ, ಭಗವತೋವ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ’’ತಿ।
೬೪. ಇದ್ಧಾತಿ ಫೀತಾತಿ ಅತಿಸಮಿದ್ಧಾ ಸಬ್ಬಪಾಲಿಫುಲ್ಲಾ ವಿಯ। ಆಕಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸಾತಿ ಜನಸಮಾಕುಲಾ। ಪಾಣಾತಿ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದಯೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಚೇವ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸದಾರಕಾದಯೋ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಾ ಚ। ಏಕಂ ಮಂಸಖಲನ್ತಿ ಏಕಂ ಮಂಸರಾಸಿಂ। ಪುಞ್ಜನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ಇದ್ಧಿಮಾತಿ ಆನುಭಾವಸಮ್ಪನ್ನೋ। ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಚಿತ್ತೇ ವಸೀಭಾವಪ್ಪತ್ತೋ। ಭಸ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಛಾರಿಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ। ಕಿಞ್ಹಿ ಸೋಭತಿ ಏಕಾ ಛವಾ ನಾಳನ್ದಾತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಭಣನ್ತೋ ಸೋ ಗಹಪತಿ – ‘‘ಕಾಯಪಯೋಗೇನ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಏಕಂ ನಾಳನ್ದಂ ಏಕಂ ಮಂಸಖಲಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಇದ್ಧಿಮಾ ಪನ ಏಕೋ
೬೫. ಅರಞ್ಞಂ ಅರಞ್ಞಭೂತನ್ತಿ ಅಗಾಮಕಂ ಅರಞ್ಞಮೇವ ಹುತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಜಾತಂ। ಇಸೀನಂ ಮನೋಪದೋಸೇನಾತಿ ಇಸೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಕತೇನ ಮನೋಪದೋಸೇನ ತಂ ಮನೋಪದೋಸಂ ಅಸಹಮಾನಾಹಿ ದೇವತಾಹಿ ತಾನಿ ರಟ್ಠಾನಿ ವಿನಾಸಿತಾನಿ। ಲೋಕಿಕಾ ಪನ ಇಸಯೋ ಮನಂ ಪದೋಸೇತ್ವಾ ವಿನಾಸಯಿಂಸೂತಿ ಮಞ್ಞನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕವಾದೇ ಠತ್ವಾವ ಇದಂ ವಾದಾರೋಪನಂ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ತತ್ಥ ದಣ್ಡಕೀರಞ್ಞಾದೀನಂ ಏವಂ ಅರಞ್ಞಭೂತಭಾವೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ – ಸರಭಙ್ಗಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ತಾವ ಪರಿಸಾಯ ಅತಿವೇಪುಲ್ಲತಂ ಗತಾಯ ಕಿಸವಚ್ಛೋ ನಾಮ ತಾಪಸೋ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸೀ ವಿವೇಕವಾಸಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ಗಣಂ ಪಹಾಯ ಗೋಧಾವರೀತೀರತೋ ಕಲಿಙ್ಗರಟ್ಠೇ ದಣ್ಡಕೀರಞ್ಞೋ ಕುಮ್ಭಪುರಂ ನಾಮ ನಗರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಿವೇಕಮನುಬ್ರೂಹಯಮಾನೋ ವಿಹರತಿ। ತಸ್ಸ ಸೇನಾಪತಿ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಹೋತಿ।
ತದಾ ಚ ಏಕಾ ಗಣಿಕಾ ರಥಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮಾತುಗಾಮಸತಪರಿವಾರಾ ನಗರಂ ಉಪಸೋಭಯಮಾನಾ ವಿಚರತಿ। ಮಹಾಜನೋ ತಮೇವ ಓಲೋಕಯಮಾನೋ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ವಿಚರತಿ, ನಗರವೀಥಿಯೋ ನಪ್ಪಹೋನ್ತಿ। ರಾಜಾ ವಾತಪಾನಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಾ ಏಸಾತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ತುಮ್ಹಾಕಂ ನಗರಸೋಭಿನೀ
ಸಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕೇನಚಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಂ ಕತ್ವಾ ಠಾನನ್ತರಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನಾ ಏಕದಿವಸಂ ರಾಜುಯ್ಯಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟಿಯಂ ಆಲಮ್ಬನಫಲಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಾಸಾಣಫಲಕೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ತಾಪಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ
ತಂದಿವಸಞ್ಚ ರಾಜಾ ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ – ‘‘ಭೋ ಕುಹಿಂ ನಗರಸೋಭಿನೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ದೇವಾತಿ। ಪಕತಿಟ್ಠಾನನ್ತರಂ ತಸ್ಸಾ ದೇಥಾತಿ ಠಾನನ್ತರಂ ದಾಪೇಸಿ। ಸಾ ಪುಬ್ಬೇ ಸುಕತಕಮ್ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲದ್ಧಂ ಠಾನನ್ತರಂ ತಾಪಸಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಖೇಳಪಾತನೇನ ಲದ್ಧನ್ತಿ ಸಞ್ಞಮಕಾಸಿ।
ತತೋ ಕತಿಪಾಹಸ್ಸಚ್ಚಯೇನ ರಾಜಾ ಪುರೋಹಿತಸ್ಸ ಠಾನನ್ತರಂ ಗಣ್ಹಿ। ಸೋ ನಗರಸೋಭಿನಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಭಗಿನಿ ಕಿನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಠಾನನ್ತರಂ ಪಟಿಲಭೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಕಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಞ್ಞಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಿ, ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ
ತತೋ ಕತಿಪಾಹಸ್ಸಚ್ಚಯೇನ ರಞ್ಞೋ ಪಚ್ಚನ್ತೋ ಕುಪಿತೋ। ರಾಜಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ವೂಪಸಮೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಯಾ ಸೇನಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿ। ಪುರೋಹಿತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಪುರತೋ ಠತ್ವಾ ‘‘ಜಯತು ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಜಯತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಆಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತೇ ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ಅನಞ್ಜಿತಕಾಳಕಣ್ಣೀ ಏಕೋ ಕೂಟಜಟಿಲೋ ವಸತಿ, ತಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಖೇಳಂ ಪಾತೇಥಾತಿ। ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಥಾ ಗಣಿಕಾಯ ಚ ತೇನ ಚ ಕತಂ, ತಥೇವ ಸಬ್ಬಂ ಕತ್ವಾ ಓರೋಧೇಪಿ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಏತಸ್ಸ ಕೂಟಜಟಿಲಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಖೇಳಂ ಪಾತೇಥಾ’’ತಿ। ತತೋ ಓರೋಧಾಪಿ ಓರೋಧಪಾಲಕಾಪಿ ತಥೇವ ಅಕಂಸು। ಅಥ ರಾಜಾ ಉಯ್ಯಾನದ್ವಾರೇ ರಕ್ಖಂ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಾ
ಸೇನಾಪತಿ
ಸೇನಾಪತಿ ನಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿರಾಪರಾಧೇ ಮಹಿದ್ಧಿಕೇ ತಾಪಸೇ ಅಪರಜ್ಝನ್ತೇಹಿ ಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ದೇವತಾ ಕಿರ ತಿಧಾ ಭಿನ್ನಾ ಏವಂ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ – ‘‘ಖಮಾಪಿತೇ ಕಿರ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಾಕತಿಕಂ ಹೋತಿ, ರಟ್ಠಂ ಮಾ ನಾಸೇಥ, ತಾಪಸಂ ಖಮಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ರಾಜಾ ಅತ್ತನಿ ದೋಸಂ ಕತಂ ದಿಸ್ವಾಪಿ ಏವಂ ವದತಿ ‘‘ನ ತಂ ಖಮಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೇನಾಪತಿ ಯಾವತತಿಯಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಮಾಹ – ‘‘ಅಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಾಪಸಸ್ಸ ಬಲಂ ಜಾನಾಮಿ, ನ ಸೋ ಅಭೂತವಾದೀ, ನಾಪಿ ಕುಪಿತೋ, ಸತ್ತಾನುದ್ದಯೇನ ಪನ ಏವಮಾಹ ಖಮಾಪೇಥ ನಂ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ। ನ ಖಮಾಪೇಮೀತಿ। ತೇನ ಹಿ ಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದೇಥ, ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಆಣಾಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ನ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ। ತ್ವಂ ಯೇನಕಾಮಂ ಗಚ್ಛ, ಅಹಂ ಮಯ್ಹಂ ಸೇನಾಪತಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀತಿ। ತತೋ ಸೇನಾಪತಿ ತಾಪಸಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ
ರಾಜಾ
ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ದೇವತಾ ಏಕತೋಧಾರಉಭತೋಧಾರಾದೀನಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಆವುಧಾನಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಉಪರಿ ಫಲಕೇ
‘‘ಕಿಸಞ್ಹಿ ವಚ್ಛಂ ಅವಕಿರಿಯ ದಣ್ಡಕೀ,
ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲೋ ಸಜನೋ ಸರಟ್ಠೋ।
ಕುಕ್ಕುಳನಾಮೇ ನಿರಯಮ್ಹಿ ಪಚ್ಚತಿ,
ತಸ್ಸ ಫುಲಿಙ್ಗಾನಿ ಪತನ್ತಿ ಕಾಯೇ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೨.೧೭.೭೦)।
ಏವಂ ತಾವ ದಣ್ಡಕೀರಞ್ಞಸ್ಸ ಅರಞ್ಞಭೂತಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಕಲಿಙ್ಗರಟ್ಠೇ ನಾಳಿಕಿರರಞ್ಞೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರಯಮಾನೇ ಹಿಮವತಿ ಪಞ್ಚಸತತಾಪಸಾ ಅನಿತ್ಥಿಗನ್ಧಾ ಅಜಿನಜಟವಾಕಚೀರಧರಾ ವನಮೂಲಫಲಭಕ್ಖಾ ಹುತ್ವಾ ಚಿರಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಂ ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಕಲಿಙ್ಗರಟ್ಠೇ ನಾಳಿಕಿರರಞ್ಞೋ ನಗರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಾ। ತೇ ಜಟಾಜಿನವಾಕಚೀರಾನಿ
ರಾಜಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ಪರಿವಾರಿತೋ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಾಪಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ತಾಪಸಾ ರಾಜಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಪರಿಕಥಾಯ ಕುಸಲಸ್ಸೇಕಸ್ಸ ತಾಪಸಸ್ಸ ‘‘ರಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಮದಂಸು, ಸೋ ತಾಪಸೋ
‘‘ಪಾಣೋ
ಪಞ್ಚಸು ವೇರೇಸು ಇಮಂ ಆದೀನವಂ ಕಥೇಸಿ।
ರಾಜಾ ಪಕತಿಯಾಪಿ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಅಪ್ಪಸನ್ನೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ, ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಚ ಸೀಲಕಥಾ ನಾಮ ದುಕ್ಕಥಾ, ಕಣ್ಣೇ ಸೂಲಪ್ಪವೇಸನಂ ವಿಯ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ‘ಏತೇ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಆಗತೋ, ಇಮೇ ಪನ ಮಯ್ಹಂ ಆಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಂಯೇವ ಘಟ್ಟೇನ್ತಾ ವಿಜ್ಝನ್ತಾ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಕಥೇನ್ತಿ, ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ನೇಸಂ ಕಾತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ಧಮ್ಮಕಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ‘‘ಆಚರಿಯಾ ಸ್ವೇ ಮಯ್ಹಂ ಗೇಹೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ। ಸೋ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಮಹನ್ತೇ ಮಹನ್ತೇ ಕೋಳುಮ್ಬೇ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಗೂಥಸ್ಸ ಪೂರಾಪೇತ್ವಾ ಕದಲಿಪತ್ತೇಹಿ ನೇಸಂ ಮುಖಾನಿ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಠಪಾಪೇಸಿ, ಪುನ ಬಹಲಮಧುಕತೇಲನಾಗಬಲಪಿಚ್ಛಿಲ್ಲಾದೀನಂ ಕೂಟೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ನಿಸ್ಸೇಣಿಮತ್ಥಕೇ ಠಪಾಪೇಸಿ, ತತ್ಥೇವ ಚ ಮಹಾಮಲ್ಲೇ ಬದ್ಧಕಚ್ಛೇ ಹತ್ಥೇಹಿ ಮುಗ್ಗರೇ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಕೂಟತಾಪಸಾ ಅತಿವಿಯ ಮಂ ವಿಹೇಠಯಿಂಸು, ತೇಸಂ ಪಾಸಾದತೋ ಓತರಣಕಾಲೇ
ತಾಪಸಾಪಿ ‘‘ಸ್ವೇ ರಾಜಗೇಹೇ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಓವದಿಂಸು – ‘‘ಮಾರಿಸಾ ರಾಜಗೇಹಂ ನಾಮ ಸಾಸಙ್ಕಂ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಂ, ಪಬ್ಬಜಿತೇಹಿ ನಾಮ ಛದ್ವಾರಾರಮ್ಮಣೇ ಸಞ್ಞತೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ನಿಮಿತ್ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ಸಂವರೋ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ।
ಪುನದಿವಸೇ
ಅಥಸ್ಸ ರಟ್ಠೇ ದೇವತಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಪುನ ನವವುಟ್ಠಿಯೋ ಪಾತೇಸುಂ। ತಸ್ಸ ರಜ್ಜಂ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನುಬ್ಬೇಧೇನ ವಾಲಿಕಥಲೇನ ಅವಚ್ಛಾದಿಯಿತ್ಥ। ತೇನಾಹ ಸರಭಙ್ಗೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ –
‘‘ಯೋ ಸಞ್ಞತೇ ಪಬ್ಬಜಿತೇ ಅವಞ್ಚಯಿ,
ಧಮ್ಮಂ ಭಣನ್ತೇ ಸಮಣೇ ಅದೂಸಕೇ।
ತಂ ನಾಳಿಕೇರಂ ಸುನಖಾ ಪರತ್ಥ,
ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಖಾದನ್ತಿ ವಿಫನ್ದಮಾನ’’ನ್ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೨.೧೭.೭೧)।
ಏವಂ ಕಾಲಿಙ್ಗಾರಞ್ಞಸ್ಸ ಅರಞ್ಞಭೂತಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಅತೀತೇ ಪನ ಬಾರಾಣಸಿನಗರೇ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾ ನಾಮ ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿವಿಭವಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಏಕಾ ಧೀತಾ ಅಹೋಸಿ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ। ಸಾ ರೂಪಭೋಗಕುಲಸಮ್ಪತ್ತಿಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ಬಹೂನಂ ಪತ್ಥನೀಯಾ ಅಹೋಸಿ। ಯೋ
ಸಾ
ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾ ಘಣ್ಡಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಸಾಣಿಅನ್ತರೇನ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ದೂರತೋವ ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಮೇತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಮಾತಙ್ಗೋ ಅಯ್ಯೇತಿ। ‘‘ಕಿಂ ವತ, ಭೋ, ಅಕುಸಲಂ ಅಕರಮ್ಹ, ಕಸ್ಸಾಯಂ ನಿಸ್ಸನ್ದೋ, ವಿನಾಸೋ ನು ಖೋ ಮೇ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ, ಮಙ್ಗಲಕಿಚ್ಚೇನ ನಾಮ ಗಚ್ಛಮಾನಾ ಚಣ್ಡಾಲಂ ಅದ್ದಸ’’ನ್ತಿ ಸರೀರಂ ಕಮ್ಪೇತ್ವಾ ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನಾ ಖೇಳಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಧಾತಿಯೋ ಆಹ – ‘‘ವೇಗೇನ ಉದಕಂ ಆಹರಥ, ಚಣ್ಡಾಲೋ ದಿಟ್ಠೋ, ಅಕ್ಖೀನಿ ಚೇವ ನಾಮ
ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ – ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ – ‘‘ನ ಅಞ್ಞಂ ಕಞ್ಚಿ, ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಪುರಿಸೋ, ಪಾದೇಸು ನಂ ನಿಪಾತೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವೇಧಮಾನೋ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಕುಲದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಂ ಲಭನ್ತೋ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಲಭನ್ತಸ್ಸ ಏತ್ಥೇವ ಮರಣ’’ನ್ತಿ ಗೇಹಙ್ಗಣೇ ನಿಪಜ್ಜಿ। ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಅಯಂ ಧಮ್ಮತಾ ಹೋತಿ – ಯಸ್ಸ ಚಣ್ಡಾಲೋ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗಬ್ಭದ್ವಾರೇ
ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘‘ಮಾತಙ್ಗೋ ತೇ ಸಾಮಿ ಗೇಹಙ್ಗಣೇ ಪತಿತೋ’’ತಿ
ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಸೇಟ್ಠಿ ಧೀತು ದೋಸಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಏಕಂ ಕಹಾಪಣಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಪೇಸೇತಿ। ಸೋ ‘‘ನ ಇಚ್ಛಾಮಿ ಕಹಾಪಣಂ, ತಮೇವ ಇಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿ ಚ ಸೇಟ್ಠಿಭರಿಯಾ ಚ – ‘‘ಏಕಾಯೇವ ನೋ ಪಿಯಧೀತಾ, ಪವೇಣಿಯಾ ಘಟಕೋ ಅಞ್ಞೋ ದಾರಕೋಪಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಸಂವೇಗಪ್ಪತ್ತಾ – ‘‘ಗಚ್ಛಥ ತಾತಾ, ಕೋಚಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಸಹನಕೋ ಏತಂ ಜೀವಿತಾಪಿ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ, ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಮತೇ ಸಬ್ಬೇ ಮಯಂ ನಟ್ಠಾ ಹೋಮ, ಆರಕ್ಖಮಸ್ಸ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಂ ಸಂವಿಧಾಯ ಯಾಗುಂ ಪೇಸಯಿಂಸು, ಭತ್ತಂ ಧನಂ ಪೇಸಯಿಂಸು, ಏವಂ ಸೋ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ। ಏವಂ ಏಕೋ ದಿವಸೋ ಗತೋ; ದ್ವೇ, ತಯೋ, ಚತ್ತಾರೋ, ಪಞ್ಚ ದಿವಸಾ ಗತಾ।
ತತೋ
ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸೋಕಸಲ್ಲಸಮಪ್ಪಿತಾ ವಿಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಸಯನೇ ನಿಪತಿಂಸು। ಉಭತೋ ಚುದ್ದಸಗೇಹವಾಸಿನೋ ಪಾಸಾದಂ ಆರುಯ್ಹ ಸುಪುಪ್ಫಿತಕಿಂಸುಕಸಾಖಂ
ನೀಲುಪ್ಪಲಮ್ಪಿ ಅತಿಭಾರೋತಿ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಪುಬ್ಬಾ ಸುಖುಮಾಲದಾರಿಕಾ ‘‘ಉಟ್ಠಾಹಿ ಸಾಮಿ, ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ನಿಪನ್ನಕೋವ ಆಹ ‘‘ನಾಹಂ ಉಟ್ಠಹಾಮೀ’’ತಿ। ಅಥ ಕಿನ್ತಿ ವದಾಮೀತಿ। ‘‘ಉಟ್ಠೇಹಿ ಅಯ್ಯ ಮಾತಙ್ಗಾ’’ತಿ ಏವಂ ಮಂ ವದಾಹೀತಿ। ಸಾ ತಥಾ ಅವೋಚ। ನ ತುಯ್ಹಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಉಟ್ಠಾನಸಮತ್ಥಂ ಮಂ ಅಕಂಸು, ಬಾಹಾಯ ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಪೇಹೀತಿ। ಸಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಉಟ್ಠಹನ್ತೋ ವಿಯ ಪರಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿತ್ವಾ – ‘‘ನಾಸಿತಂ, ಭೋ, ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಪಠಮಂ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಕೋಟ್ಟಾಪೇತ್ವಾ, ಇದಾನಿ ಸಯಂ ಕೋಟ್ಟೇತೀ’’ತಿ ವಿರವಿತ್ಥ। ಸಾ ಕಿಂ ಕರೋಮಿ ಅಯ್ಯಾತಿ? ದ್ವೀಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಪೇಹೀತಿ। ಸಾ ತಥಾ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾಮ ಸಾಮೀತಿ। ಗಚ್ಛಾ ನಾಮ ಅರಞ್ಞೇ ಹೋನ್ತಿ, ಮಯಂ ಮನುಸ್ಸಾ, ಅತಿಕೋಟ್ಟಿತೋಮ್ಹಿ ತುಯ್ಹಂ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ, ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ ಪದಸಾ ಗನ್ತುಂ, ಪಿಟ್ಠಿಯಾ ಮಂ ನೇಹೀತಿ। ಸಾ ಓನಮಿತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಅದಾಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಭಿರುಹಿ। ಕುಹಿಂ ನೇಮಿ ಸಾಮೀತಿ? ಬಹಿನಗರಂ ನೇಹೀತಿ। ಸಾ ಪಾಚೀನದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ಇಧ ತೇ ಸಾಮಿ ವಸನಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಕತರಟ್ಠಾನಂ ಏತನ್ತಿ? ಪಾಚೀನದ್ವಾರಂ ಸಾಮೀತಿ। ಪಾಚೀನದ್ವಾರೇ ಚಣ್ಡಾಲಪುತ್ತಾ ವಸಿತುಂ ನ ಲಭನ್ತೀತಿ
ಸಾ ಪಚ್ಛಿಮದ್ವಾರಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಇಧ ತೇ ಸಾಮಿ ವಸನಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಕತರಟ್ಠಾನಂ ಏತನ್ತಿ? ಪಚ್ಛಿಮದ್ವಾರಂ ಸಾಮೀತಿ। ಇಮಿನಾ ದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಚಮ್ಮಗೇಹಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಗಚ್ಛಾತಿ। ಸಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಇದಂ ಚಮ್ಮಗೇಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಸಾಮೀ’’ತಿ? ಆಮಾತಿ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಚಮ್ಮಗೇಹಂ ಪಾವಿಸಿ।
ತತ್ಥ ಸತ್ತಟ್ಠದಿವಸೇ ವಸನ್ತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಗವೇಸನಧೀರೋ ಏತ್ತಕೇಸು ದಿವಸೇಸು ನ ಚ ಜಾತಿಸಮ್ಭೇದಮಕಾಸಿ। ‘‘ಮಹಾಕುಲಸ್ಸ ಧೀತಾ ಸಚೇ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ನ ಚಮ್ಹಾಹಂ ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ। ಏತಿಸ್ಸಾ ಪಾದಧೋವನಉದಕೇನ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ರಾಜೂನಂ
ಸಾ ತಂ ದ್ವಾರೇ ಠಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಸಞ್ಜಾನನ್ತೀ – ‘‘ಅತಿಚ್ಛಥ, ಭನ್ತೇ, ಚಣ್ಡಾಲಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇತ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಸಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೇಹಿ ಉರಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ವಿರವಮಾನಾ ಪಾದಮೂಲೇ ಪತಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಯದಿ ತೇ ಸಾಮಿ ಏದಿಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ, ಕಸ್ಮಾ ಮಂ ಮಹತಾ ಯಸಾ ಪರಿಹಾಪೇತ್ವಾ ಅನಾಥಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ। ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಪರಿದೇವಂ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ಪುಞ್ಛಮಾನಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗೇಹೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಂ ಅದಾಸಿ। ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕೇ ಮಾ ಸೋಚಿ ಮಾ ಪರಿದೇವಿ, ಅಹಂ ತುಯ್ಹಂ ಪಾದಧೋವನಉದಕೇನ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ರಾಜೂನಂ ಅಭಿಸೇಕಕಿಚ್ಚಂ ಕಾರೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ, ತ್ವಂ ಪನ
ಏವಂ ವುತ್ತೇ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾ – ‘‘ಪಕತಿಯಾಪಿ ಅಹಂ ಸಾಮಿ ಮುಖದೋಸೇನೇವ ಬ್ಯಸನಂ ಪತ್ತಾ, ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೇವಂ ವತ್ತು’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ – ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತಯಾ ಮಯ್ಹಂ ಅಗಾರೇ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಅಲಿಕವಚನಂ ಸುತಪುಬ್ಬಂ, ಅಹಂ ತದಾಪಿ ಅಲಿಕಂ ನ ಭಣಾಮಿ, ಇದಾನಿ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಕಿಂ ವಕ್ಖಾಮಿ, ಸಚ್ಚವಾದೀ ಪುರಿಸೋ ನಾಮಾಹ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಪಕ್ಖಸ್ಸ ಅಟ್ಠಮೀ, ತ್ವಂ ‘ಇತೋ ಸತ್ತಾಹಸ್ಸಚ್ಚಯೇನ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಮಯ್ಹಂ ಸಾಮಿಕೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಸಕಲನಗರೇ ಉಗ್ಘೋಸೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ।
ಸಾ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ
ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಚನ್ದೇ ಉಗ್ಗತಮತ್ತೇ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಕಾಮಾವಚರಚಿತ್ತೇನ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಚಿತ್ತೇನ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕಂ ಬ್ರಹ್ಮತ್ತಭಾವಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಚನ್ದವಿಮಾನಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸಿತ್ವಾ
ಮಹಾಪುರಿಸೋಪಿ ಸಿರಿಸಯನಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿ। ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾ ಸಮೀಪೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ಪುಚ್ಛಿ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ – ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಪಜಾಪತಿಂ ಅನ್ತೋನಗರೇ ವಸಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸುವಣ್ಣಸಿವಿಕಾಯ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಯಾವ ಸತ್ತಮಕೋಟಿಯಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಜಾತಿಕಸ್ಸ ಸಿವಿಕಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಅದಂಸು। ಸೋಳಸ ಜಾತಿಮನ್ತಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಗಣ್ಹಿಂಸು। ಸೇಸಾ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದೀಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ – ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ಭೋ, ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಗೇಹೇ ಬ್ರಹ್ಮಪಜಾಪತಿಯಾ ವಸಿತುಂ, ವತ್ಥುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಯಾವ ಪನ ತಂ ಕರೀಯತಿ, ತಾವ ಮಣ್ಡಪೇವ ವಸತೂ’’ತಿ ಮಣ್ಡಪೇ ವಸಾಪೇಸುಂ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚಕ್ಖುಪಥೇ ಠತ್ವಾ ವನ್ದಿತುಕಾಮಾ ಕಹಾಪಣಂ ದತ್ವಾ ವನ್ದಿತುಂ ಲಭನ್ತಿ, ಸವನೂಪಚಾರೇ ವನ್ದಿತುಕಾಮಾ ಸತಂ ದತ್ವಾ ಲಭನ್ತಿ, ಆಸನ್ನೇ ಪಕತಿಕಥಂ ಸವನಟ್ಠಾನೇ ವನ್ದಿತುಕಾಮಾ ಪಞ್ಚಸತಾನಿ ದತ್ವಾ ಲಭನ್ತಿ, ಪಾದಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಸೀಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತುಕಾಮಾ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಲಭನ್ತಿ, ಪಾದಧೋವನಉದಕಂ ಪತ್ಥಯಮಾನಾ ದಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ದತ್ವಾ ಲಭನ್ತಿ। ಬಹಿನಗರತೋ ಅನ್ತೋನಗರೇ ಯಾವ ಮಣ್ಡಪಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ಲದ್ಧಧನಂಯೇವ ಕೋಟಿಸತಮತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ।
ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೋ ಮಣ್ಡಬ್ಯೋತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು।
ಕುಮಾರೋ ಸುಖೇನ ಸಂವಡ್ಢಮಾನೋ ಸಿಪ್ಪುಗ್ಗಹಣವಯಪತ್ತೋತಿ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಸಿಪ್ಪಜಾನನಕಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತಿ। ಕುಮಾರೋ ಮೇಧಾವೀ ಪಞ್ಞವಾ ಸುತಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ಆವುಣನ್ತೋ ವಿಯ
ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆವಜ್ಜೇಸಿ – ‘‘ಪಮತ್ತೋ ನು ಖೋ ಕುಮಾರೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ – ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭತ್ತೋ ಜಾತೋ, ಯತ್ಥ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತಿ, ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಗಚ್ಛಾಮಿ ನಂ ದಮೇಮೀ’’ತಿ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಂ ಗಹೇತ್ವಾ – ‘‘ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಾ ಅತಿಸಮ್ಬಾಧಾ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೋಟ್ಠಕೇನ ಪವಿಸಿತು’’ನ್ತಿ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಅಸೀತಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಭುಞ್ಜನಟ್ಠಾನೇ ಆಕಾಸಙ್ಗಣೇ ಓತರಿ। ಮಣ್ಡಬ್ಯಕುಮಾರೋಪಿ
‘‘ಕುತೋ
ಓತಲ್ಲಕೋ ಪಂಸುಪಿಸಾಚಕೋವ।
ಸಙ್ಕಾರಚೋಳಂ ಪಟಿಮುಞ್ಚ ಕಣ್ಠೇ,
ಕೋ ರೇ ತುವಂ ಹೋಸಿ ಅದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೧೫.೧)।
ಅಥ ನಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಅಕುಜ್ಝಿತ್ವಾವ ಓವದನ್ತೋ ಆಹ –
‘‘ಅನ್ನಂ ತವೇದಂ ಪಕತಂ ಯಸಸ್ಸಿ,
ತಂ ಖಜ್ಜರೇ ಭುಞ್ಜರೇ ಪಿಯ್ಯರೇ ಚ।
ಜಾನಾಸಿ ಮಂ ತ್ವಂ ಪರದತ್ತೂಪಜೀವಿಂ,
ಉತ್ತಿಟ್ಠ ಪಿಣ್ಡಂ ಲಭತಂ ಸಪಾಕೋ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೧೫.೨)।
ಸೋ ನಯಿದಂ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ಪಟಿಯತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ –
‘‘ಅನ್ನಂ
ಅತ್ಥತ್ಥಿತಂ ಸದ್ದಹತೋ ಮಮೇದಂ।
ಅಪೇಹಿ ಏತ್ತೋ ಕಿಮಿಧಟ್ಠಿತೋಸಿ,
ನ ಮಾದಿಸಾ ತುಯ್ಹಂ ದದನ್ತಿ ಜಮ್ಮಾ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೧೫.೩)।
ಅಥ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ದಾನಂ ನಾಮ ಸಗುಣಸ್ಸಪಿ ನಿಗ್ಗುಣಸ್ಸಪಿ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ದಾತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ಹಿ ನಿನ್ನೇಪಿ ಥಲೇಪಿ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಂ ಬೀಜಂ ಪಥವೀರಸಂ ಆಪೋರಸಞ್ಚ ಆಗಮ್ಮ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ಏವಂ
‘‘ಥಲೇ ಚ ನಿನ್ನೇ ಚ ವಪನ್ತಿ ಬೀಜಂ,
ಅನೂಪಖೇತ್ತೇ ಫಲಮಾಸಮಾನಾ।
ಏತಾಯ ಸದ್ಧಾಯ ದದಾಹಿ ದಾನಂ,
ಅಪ್ಪೇವ ಆರಾಧಯೇ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೧೫.೪)।
ಅಥ ಕುಮಾರೋ ಕೋಧಾಭಿಭೂತೋ – ‘‘ಕೇನಿಮಸ್ಸ ಮುಣ್ಡಕಸ್ಸ ಪವೇಸೋ ದಿನ್ನೋ’’ತಿ ದ್ವಾರರಕ್ಖಾದಯೋ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ –
‘‘ಖೇತ್ತಾನಿ
ಯೇಸಾಹಂ ಬೀಜಾನಿ ಪತಿಟ್ಠಪೇಮಿ।
ಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಜಾತಿಮನ್ತೂಪಪನ್ನಾ,
ತಾನೀಧ ಖೇತ್ತಾನಿ ಸುಪೇಸಲಾನೀ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೧೫.೫) –
ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಜಮ್ಮಂ ವೇಣುಪದರೇನ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಗೀವಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತಪಿ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ನೀಹರಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಅಥ ನಂ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಆಹ –
‘‘ಗಿರಿಂ ನಖೇನ ಖಣಸಿ, ಅಯೋ ದನ್ತೇಭಿ ಖಾದಸಿ।
ಜಾತವೇದಂ ಪದಹಸಿ, ಯೋ ಇಸಿಂ ಪರಿಭಾಸಸೀ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೧೫.೯)।
ಏವಞ್ಚ
‘‘ಇದಂ ವತ್ವಾನ ಮಾತಙ್ಗೋ, ಇಸಿ ಸಚ್ಚಪರಕ್ಕಮೋ।
ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಕಾಮಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಉದಿಕ್ಖತ’’ನ್ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೧೫.೧೦)।
ತಾವದೇವ ನಗರರಕ್ಖಿಕದೇವತಾನಂ ಜೇಟ್ಠಕದೇವರಾಜಾ ಮಣ್ಡಬ್ಯಸ್ಸ ಗೀವಂ ಪರಿವತ್ತೇಸಿ। ತಸ್ಸ ಮುಖಂ ಪರಿವತ್ತೇತಿತ್ವಾ
‘‘ಆವೇಧಿತಂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಉತ್ತಮಙ್ಗಂ,
ಬಾಹುಂ ಪಸಾರೇತಿ ಅಕಮ್ಮನೇಯ್ಯಂ।
ಸೇತಾನಿ ಅಕ್ಖೀನಿ ಯಥಾ ಮತಸ್ಸ,
ಕೋ ಮೇ ಇಮಂ ಪುತ್ತಮಕಾಸಿ ಏವ’’ನ್ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೧೫.೧೧)।
ಅಥಸ್ಸಾ
‘‘ಇಧಾಗಮಾ ಸಮಣೋ ದುಮ್ಮವಾಸೀ,
ಓತಲ್ಲಕೋ ಪಂಸುಪಿಸಾಚಕೋವ,
ಸಙ್ಕಾರಚೋಳಂ ಪಟಿಮುಞ್ಚ ಕಣ್ಠೇ,
ಸೋ ತೇ ಇಮಂ ಪುತ್ತಮಕಾಸಿ ಏವ’’ನ್ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೧೫.೧೨)।
ಸಾ ಸುತ್ವಾವ ಅಞ್ಞಾಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಯಸದಾಯಕೋ ಅಯ್ಯೋ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಮತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಆಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ತತೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೇ ಪುಚ್ಛಿ –
‘‘ಕತಮಂ
ಅಕ್ಖಾಥ ಮೇ ಮಾಣವಾ ಏತಮತ್ಥಂ।
ಗನ್ತ್ವಾನ ತಂ ಪಟಿಕರೇಮು ಅಚ್ಚಯಂ,
ಅಪ್ಪೇವ ನಂ ಪುತ್ತ ಲಭೇಮು ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೧೫.೧೩)।
ತೇ ಆಹಂಸು –
‘‘ವೇಹಾಯಸಂ ಅಗಮಾ ಭೂರಿಪಞ್ಞೋ,
ಪಥದ್ಧುನೋ ಪನ್ನರಸೇವ ಚನ್ದೋ।
ಅಪಿಚಾಪಿ
ಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿಞ್ಞೋ ಇಸಿ ಸಾಧುರೂಪೋ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೧೫.೧೪)।
ಮಹಾಪುರಿಸೋಪಿ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಓತಿಣ್ಣಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪದವಳಞ್ಜಂ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದೀನಂ ವಸೇನ ಮಾ ಅನ್ತರಧಾಯಿತ್ಥ, ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯೇವ ನಂ ಪಸ್ಸತು, ಮಾ ಅಞ್ಞೇ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಯಾಪನಮತ್ತಂ ಮಿಸ್ಸಕೋದನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಕಮನಸಾಲಾಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಭುತ್ತಾವಸೇಸಂ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನೇಯೇವ ಠಪೇಸಿ। ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಪಿ ಪಾಸಾದಾ ಓರುಯ್ಹ ಅನ್ತರವೀಥಿಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನಾ ಪದವಳಞ್ಜಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ಯಸದಾಯಕಸ್ಸ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಪದ’’ನ್ತಿ ಪದಾನುಸಾರೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ, ಭನ್ತೇ, ದಾಸೇನ ಕತಾಪರಾಧಂ ಮಯ್ಹಂ ಖಮಥ, ನ ಹಿ ತುಮ್ಹೇ ಕೋಧವಸಿಕಾ ನಾಮ, ದೇಥ ಮೇ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ।
ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ –
‘‘ಆವೇಧಿತಂ
ಬಾಹುಂ ಪಸಾರೇತಿ ಅಕಮ್ಮನೇಯ್ಯಂ।
ಸೇತಾನಿ ಅಕ್ಖೀನಿ ಯಥಾ ಮತಸ್ಸ,
ಕೋ ಮೇ ಇಮಂ ಪುತ್ತಮಕಾಸಿ ಏವ’’ನ್ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೧೫.೧೫) –
ಗಾಥಂ
ಕೇವಲಂ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮನೋಪದೋಸೋ ಮಾ ಹೋತು, ದೇವತಾಹಿ ಕತಂ ಹೋತು, ಸುಖಮಾಪಯಾ
ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಮತ್ತೇ ಜೇಟ್ಠಕದೇವರಾಜಾ – ‘‘ಸಾಮಿಮ್ಹಿ ಸಯಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕರೋನ್ತೇ ಅಮ್ಹೇಹಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಕುಮಾರಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ। ಸೋಪಿ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪತ್ತಪುಬ್ಬೋ ವಿಯ ಪಕತಿವಣ್ಣೋ ಅಹೋಸಿ। ಅಥ ನಂ ಮಾತಾ ಅವೋಚ – ‘‘ಪಸ್ಸ ತಾತ ತವ ಕುಲುಪಕಾನಂ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪರಹಿತಾನಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ, ಸಮಣಾ ಪನ ನ ಏವರೂಪಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಮಣೇ ತಾತ ಭೋಜೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ। ತತೋ ಸೇಸಕಂ ಉದಕಚಾಟಿಯಂ ಆಲುಳಾಪೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪಾಪೇಸಿ। ಯಕ್ಖಾ ತಾವದೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿಂಸು। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಕಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ಮಾತಙ್ಗಇಸಿಸ್ಸ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಭತ್ತನ್ತಿ। ತೇ ‘‘ಚಣ್ಡಾಲಸ್ಸ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಕಂ ಖಾದಾಪಿತಮ್ಹಾ, ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ದಾನಿಮ್ಹಾ ಜಾತಾ, ಇದಾನಿ ನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘ಅಸುದ್ಧಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಇಮೇ’ತಿ ಸಮ್ಭೋಗಂ ನ ದಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ತತೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝರಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಜ್ಝರಾಜಸ್ಸ ನಗರೇ ಅಗ್ಗಾಸನಿಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಾಮ ಮಯನ್ತಿ ರಾಜಗೇಹೇ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ।
ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಾಪನಿಗ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ಮಾನಜಾತಿಕೇ ನಿಮ್ಮದಯನ್ತೋ ವಿಚರತಿ। ಅಥೇಕೋ ‘‘ಜಾತಿಮನ್ತತಾಪಸೋ ನಾಮ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ
ಬೋಧಿಸತ್ತೋ
ತಾಪಸೋ ಚಣ್ಡಾಲಸ್ಸಿದಂ ಕಮ್ಮಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹುತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಇದಂ, ಭೋ ಚಣ್ಡಾಲ, ಗಙ್ಗಾಯ ಉದಕಂ ತಯಾ ಪಟಿಸೋತಗಾಮಿಕತ’’ನ್ತಿ? ಆಮ ಆಚರಿಯ। ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ ಹೇಟ್ಠಾಗಙ್ಗಾಯ ಮಾ ವಸ, ಉಪರಿಗಙ್ಗಾಯ ವಸಾತಿ। ಸಾಧು ಆಚರಿಯ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ತತ್ಥ ವಸನ್ತೋ ಇದ್ಧಿಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇಸಿ, ಉದಕಂ ಯಥಾಗತಿಕಮೇವ ಜಾತಂ। ಪುನ ತಾಪಸೋ ತದೇವ ಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪುಣಿ। ಸೋ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿ, – ‘‘ಭೋ ಚಣ್ಡಾಲ, ತ್ವಮಿದಂ ಗಙ್ಗಾಯ ಉದಕಂ ಕಾಲೇನ ಪಟಿಸೋತಗಾಮಿಂ ಕಾಲೇನ ಅನುಸೋತಗಾಮಿಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ? ಆಮ ಆಚರಿಯ। ಚಣ್ಡಾಲ, ‘‘ತ್ವಂ ಸುಖವಿಹಾರೀನಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಸುಖೇನ ವಸಿತುಂ ನ ದೇಸಿ, ಸತ್ತಮೇ ತೇ ದಿವಸೇ ಸತ್ತಧಾ ಮುದ್ಧಾ ಫಲತೂ’’ತಿ। ಸಾಧು ಅಚರಿಯ, ಅಹಂ ಪನ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಉಗ್ಗನ್ತುಂ ನ ದಸ್ಸಾಮೀತಿ।
ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏತಸ್ಸ ಅಭಿಸಾಪೋ ಏತಸ್ಸೇವ ಉಪರಿ ಪತಿಸ್ಸತಿ, ರಕ್ಖಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಸತ್ತಾನುದ್ದಯತಾಯ ಪುನದಿವಸೇ ಇದ್ಧಿಯಾ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಉಗ್ಗನ್ತುಂ ನ ಅದಾಸಿ। ಇದ್ಧಿಮತೋ ಇದ್ಧಿವಿಸಯೋ
ಮನುಸ್ಸಾ – ‘‘ಯಕ್ಖಾವಟ್ಟೋ ನು ಖೋ ಅಯಂ ಭೂತದೇವಟ್ಟೋನಾಗಸುಪಣ್ಣಾವಟ್ಟೋ’’ತಿ ಉಪದ್ದವಪ್ಪತ್ತಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಕುಲಂ ನಾಮ ಮಹಾಪಞ್ಞಂ, ಲೋಕಸ್ಸ ಹಿತಂ ಚಿನ್ತೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತತ್ಥ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ರಾಜಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ
ರಾಜಾ ಮಾತಙ್ಗಇಸಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ, ಭನ್ತೇ, ಅರುಣಸ್ಸ ಉಗ್ಗನ್ತುಂ ನ ದೇಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ। ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಭನ್ತೇತಿ? ಜಾತಿಮನ್ತತಾಪಸಕಾರಣಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಜಾತಿಮನ್ತತಾಪಸೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಖಮಾಪಿತಕಾಲೇ ದಸ್ಸಾಮಿ ಮಹಾರಾಜಾತಿ। ರಾಜಾ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಏಥ ಆಚರಿಯ, ತಾಪಸಂ ಖಮಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ನಾಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಣ್ಡಾಲಂ ವನ್ದಾಮೀತಿ। ಮಾ ಆಚರಿಯ, ಏವಂ ಕರೋಥ, ಜನಪದಸ್ಸ ಮುಖಂ ಪಸ್ಸಥಾತಿ। ಸೋ ಪುನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿಯೇವ। ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ
ಅಹಂ ನಾಮ ಖಮಿತಬ್ಬಂ ಖಮಾಮಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಏತಸ್ಸ ಕಥಾ ಏತಸ್ಸೇವ ಉಪರಿ ಪತಿಸ್ಸತಿ। ಮಯಾ ಸೂರಿಯೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇ ಸೂರಿಯರಸ್ಮಿ ಏತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಪತಿಸ್ಸತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ತಧಾ ಮುದ್ಧಾ ಫಲಿಸ್ಸತಿ। ತಞ್ಚ ಖೋ ಪನೇಸ ಬ್ಯಸನಂ ಮಾ ಪಾಪುಣಾತು, ಏಥ ತುಮ್ಹೇ ಏತಂ ಗಲಪ್ಪಮಾಣೇ ಉದಕೇ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡಮಸ್ಸ ಸೀಸೇ ಠಪೇಥ। ಅಥಾಹಂ ಸೂರಿಯಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ। ಸೂರಿಯರಸ್ಮಿ ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡೇ ಪತಿತ್ವಾ ತಂ ಸತ್ತಧಾ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸತಿ। ಅಥೇಸ ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ತಿತ್ಥೇನ ಉತ್ತರತು, ಇತಿ ನಂ ವದಥ, ಏವಮಸ್ಸ ಸೋತ್ಥಿ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ। ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಏವಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಥಾ ಕಾರೇಸುಂ। ತಸ್ಸಾಪಿ ತಥೇವ ಸೋತ್ಥಿ ಜಾತಾ। ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ – ‘‘ಜಾತಿ
ಇತಿ ಜಾತಿಮನ್ತತಾಪಸೇ ದಮಿತೇ ಮಹಾಜನೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಥಾಮಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ, ಮಹಾಕೋಲಾಹಲಂ ಜಾತಂ। ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ನಗರಂ ಗಮನತ್ಥಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಯಾಚಿ। ಮಹಾಸತ್ತೋ
ರಾಜಾನೋ ನಾಮ ಪರಪತ್ತಿಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ಇತಿ ಸೋ ಬಹೂನಂ ಕಥಾವಸೇನ ನಿಟ್ಠಂ ಗತೋ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ನಗರೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಉದಕಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಮಿಸ್ಸಕೋದನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ರಾಜುಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿರಾಪರಾಧತಾಯ ನಿರಾಸಙ್ಕೋ ಮಙ್ಗಲಸಿಲಾಪಟ್ಟೇ ನಿಸೀದಿ। ಅತೀತೇ ಚತ್ತಾಲೀಸ, ಅನಾಗತೇ ಚತ್ತಾಲೀಸಾತಿ ಅಸೀತಿಕಪ್ಪೇ ಅನುಸ್ಸರಿತುಂ ಸಮತ್ಥಞಾಣಸ್ಸ
‘‘ಉಪಹಚ್ಚ
ಸಪಾರಿಸಜ್ಜೋ ಉಚ್ಛಿನ್ನೋ, ಮಜ್ಝಾರಞ್ಞಂ ತದಾ ಅಹೂತಿ’’॥ (ಜಾ॰ ೨.೧೯.೯೬) –
ಏವಂ ಮಜ್ಝಾರಞ್ಞಸ್ಸ ಅರಞ್ಞಭೂತಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಮಾತಙ್ಗಸ್ಸ ಪನ ಇಸಿನೋ ವಸೇನ ತದೇವ ಮಾತಙ್ಗಾರಞ್ಞನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।
೬೬. ಪಞ್ಹಪಟಿಭಾನಾನೀತಿ ಪಚ್ಚನೀಕಂ ಕತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಚ್ಚನೀಕಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಅಮಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತಿ ವಿಲೋಮಭಾಗಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
೬೭. ಅನುವಿಚ್ಚಕಾರನ್ತಿ ಅನುವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಂ ಕರೋಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಾಧು ಹೋತೀತಿ ಸುನ್ದರೋ ಹೋತಿ। ತುಮ್ಹಾದಿಸಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ನಿಗಣ್ಠಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಗಣ್ಠಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ – ‘‘ಕಿಂ ಅಯಂ ಉಪಾಲಿ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಮೇವ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ? ಗರಹಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನುವಿಚ್ಚಕಾರೋ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ಸಾಧೂತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಟಾಕಂ ಪರಿಹರೇಯ್ಯುನ್ತಿ ತೇ ಕಿರ ಏವರೂಪಂ ಸಾವಕಂ ಲಭಿತ್ವಾ
೬೮. ಓಪಾನಭೂತನ್ತಿ ಪಟಿಯತ್ತಉದಪಾನೋ ವಿಯ ಠಿತಂ। ಕುಲನ್ತಿ ತವ ನಿವೇಸನಂ। ದಾತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಪುಬ್ಬೇ ದಸಪಿ ವೀಸತಿಪಿ ಸಟ್ಠಿಪಿ ಜನೇ ಆಗತೇ ದಿಸ್ವಾ ನತ್ಥೀತಿ ಅವತ್ವಾ ದೇತಿ। ಇದಾನಿ ಮಂ ಸರಣಂ ಗತಕಾರಣಮತ್ತೇನವ ಮಾ ಇಮೇಸಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ, ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ಥ, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಞ್ಹಿ ದಾತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಓವದತಿ। ಸುತಮೇತಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಕುತೋ ಸುತಂ? ನಿಗಣ್ಠಾನಂ ಸನ್ತಿಕಾ, ತೇ ಕಿರ ಕುಲಘರೇಸು ಏವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ – ‘‘ಮಯಂ ‘ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ವದಾಮ, ಸಮಣೋ ಪನ ಗೋತಮೋ ‘ಮಯ್ಹಮೇವ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ…ಪೇ॰… ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸಾವಕಾನಂ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲ’ನ್ತಿ ವದತೀ’’ತಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಯಂ ಗಹಪತಿ ‘‘ಸುತಮೇತ’’ನ್ತಿ ಆಹ।
೬೯. ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥನ್ತಿ ದಾನಾನನ್ತರಂ ಸೀಲಂ, ಸೀಲಾನನ್ತರಂ ಸಗ್ಗಂ, ಸಗ್ಗಾನನ್ತರಂ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಏವಂ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಕಥಂ। ತತ್ಥ ದಾನಕಥನ್ತಿ ಇದಂ ದಾನಂ ನಾಮ ಸುಖಾನಂ ನಿದಾನಂ, ಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಮೂಲಂ, ಭೋಗಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾ, ವಿಸಮಗತಸ್ಸ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಗತಿಪರಾಯಣಂ, ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕೇಸು ದಾನಸದಿಸೋ ಅವಸ್ಸಯೋ ಪತಿಟ್ಠಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಗತಿ ಪರಾಯಣಂ ನತ್ಥಿ। ಇದಞ್ಹಿ ಅವಸ್ಸಯಟ್ಠೇನ ರತನಮಯಸೀಹಾಸನಸದಿಸಂ, ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಮಹಾಪಥವಿಸದಿಸಂ, ಆಲಮ್ಬನಟ್ಠೇನ ಆಲಮ್ಬನರಜ್ಜುಸದಿಸಂ। ಇದಞ್ಹಿ
ಯಸ್ಮಾ ಪನ ದಾನಂ ದದನ್ತೋ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತದನತರಂ ಸೀಲಕಥಂ ಕಥೇಸಿ। ಸೀಲಕಥನ್ತಿ ಸೀಲಂ ನಾಮೇತಂ ಅವಸ್ಸಯೋ ಪತಿಟ್ಠಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ
ಇದಂ ಪನ ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಯಂ ಸಗ್ಗೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸೀಲಾನನ್ತರಂ ಸಗ್ಗಕಥಂ ಕಥೇಸಿ। ಸಗ್ಗಕಥನ್ತಿ ಅಯಂ ಸಗ್ಗೋ ನಾಮ ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ, ನಿಚ್ಚಮೇತ್ಥ ಕೀಳಾ, ನಿಚ್ಚಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾ ದೇವಾ ನವುತಿವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ದಿಬ್ಬಸುಖಂ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತಿ, ತಾವತಿಂಸಾ ತಿಸ್ಸೋ ಚ ವಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ಸಟ್ಠಿ ಚ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಏವಮಾದಿಂ ಸಗ್ಗಗುಣಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಕಥಂ। ಸಗ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಕಥಯನ್ತಾನಞ್ಹಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಮುಖಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಖೋ ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಗ್ಗಕಥಂ ಕಥೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೨೫೫)।
ಏವಂ ಆದೀನವೋತಿ ದೋಸೋ। ಓಕಾರೋತಿ ಅವಕಾರೋ ಲಾಮಕಭಾವೋ। ಸಂಕಿಲೇಸೋತಿ ತೇಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂಸಾರೇ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸನಂ। ಯಥಾಹ ‘‘ಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತಿ ವತ, ಭೋ, ಸತ್ತಾ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೩೫೧)।
ಏವಂ ಕಾಮಾದೀನವೇನ ತಜ್ಜಿತ್ವಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಪಕಾಸೇಸಿ। ಕಲ್ಲಚಿತ್ತನ್ತಿ ಅರೋಗಚಿತ್ತಂ। ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಿಕಾತಿ ಸಾಮಂ ಉಕ್ಕಂಸಿಕಾ ಅತ್ತನಾಯೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಗಹಿತಾ, ಸಯಮ್ಭೂಞಾಣೇನ ದಿಟ್ಠಾ, ಅಸಾಧಾರಣಾ ಅಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಾ ಪನೇಸಾತಿ, ಅರಿಯಸಚ್ಚದೇಸನಾ? ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ದುಕ್ಖಂ ಸಮುದಯಂ ನಿರೋಧಂ ಮಗ್ಗ’’ನ್ತಿ।
ವಿರಜಂ ವೀತಮಲನ್ತಿ ರಾಗರಜಾದೀನಂ ಅಭಾವಾ ವಿರಜಂ, ರಾಗಮಲಾದೀನಂ ವಿಗತತ್ತಾ ವೀತಮಲಂ। ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುನ್ತಿ ಉಪರಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಯುಸುತ್ತೇ ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಂ, ಚೂಳರಾಹುಲೋವಾದೇ ಆಸವಕ್ಖಯಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ। ಇಧ ಪನ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಆಕಾರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ತಞ್ಹಿ ನಿರೋಧಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ ಏವಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖತಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ।
ದಿಟ್ಠೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ। ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ। ತಿಣ್ಣಾ ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ। ವಿಗತಾ ಕಥಂಕಥಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ವಿಗತಕಥಂಕಥೋ। ವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತೋತಿ ವೇಸಾರಜ್ಜಂ ಪತ್ತೋ। ಕತ್ಥ? ಸತ್ಥು ಸಾಸನೇ। ನಾಸ್ಸ ಪರೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ನ ಪರಸ್ಸ ಸದ್ಧಾಯ ಏತ್ಥ ವತ್ತತೀತಿ ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯೋ।
೭೦. ಚಿತ್ತೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಮಾನೋ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ, ವಾಚಾಯ ಪಸಂಸಮಾನೋ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ। ಆವರಾಮೀತಿ ಥಕೇಮಿ ಪಿದಹಾಮಿ। ಅನಾವಟನ್ತಿ ನ ಆವರಿತಂ ವಿವಟಂ ಉಗ್ಘಾಟಿತಂ।
೭೧. ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ದೀಘತಪಸ್ಸೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ತಸ್ಸ ಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ – ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ ಗಹಪತಿ
೭೨. ತೇನ ಹಿ ಸಮ್ಮಾತಿ ಬಲವಸೋಕೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ‘‘ಏತ್ಥೇವ ತಿಟ್ಠಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ಅತ್ಥಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋ ದೋವಾರಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪತಿಯೇವ।
ಮಜ್ಝಿಮಾಯ ದ್ವಾರಸಾಲಾಯಾನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಘರಸ್ಸ ಸತ್ತ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಾ, ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಅಬ್ಭನ್ತರತೋ ವಾ ಸಬ್ಬಬಾಹಿರತೋ ವಾ ಪಟ್ಠಾಯ ಚತುತ್ಥದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೋ, ಯಸ್ಸ ಪಞ್ಚ, ತಸ್ಸ ತತಿಯೋ, ಯಸ್ಸ ತಯೋ, ತಸ್ಸ ದುತಿಯೋ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೋ ಮಜ್ಝಿಮದ್ವಾರಸಾಲಾ ನಾಮ। ಏಕದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸ್ಸ ಪನ ಘರಸ್ಸ ಮಜ್ಝಟ್ಠಾನೇ ಮಙ್ಗಲತ್ಥಮ್ಭಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಜ್ಝಿಮದ್ವಾರಸಾಲಾ। ತಸ್ಸ ಪನ ಗೇಹಸ್ಸ ಸತ್ತ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಾ, ಪಞ್ಚಾತಿಪಿ ವುತ್ತಂ।
೭೩. ಅಗ್ಗನ್ತಿಆದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವೇವಚನಾನಿ। ಯಂ ಸುದನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯನ್ತಿ ಯಂ ನಾಟಪುತ್ತಂ। ಸುದನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ತೇನೇವ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇನ ಉದರೇ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಗಹೇತ್ವಾ। ನಿಸೀದಾಪೇತೀತಿ ದತ್ತೋಸೀತಿ ಕಿಂ ಜಳೋಸಿ ಜಾತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಟಿಮುಕ್ಕೋತಿ ಸೀಸೇ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಣ್ಡಹಾರಕೋತಿಆದಿಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಚನಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಬಲವಸೋಕತಾಯ ಇದಂ ನಾಮ ಭಣಾಮೀತಿ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾವ ಭಣತಿ।
೭೪. ಭದ್ದಿಕಾ, ಭನ್ತೇ, ಆವಟ್ಟನೀತಿ ನಿಗಣ್ಠೋ ಮಾಯಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ, ಉಪಾಸಕೋ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಂ। ತೇನ ಹೀತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಉಪಮಂ ತೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿಚ್ಚೇವ ಅತ್ಥೋ। ಕಾರಣವಚನಂ ವಾ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಾಸನಂ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ, ಮಮ ಸತ್ಥು ನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಉಪಮಂ ತೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
೭೫. ಉಪವಿಜಞ್ಞಾತಿ ವಿಜಾಯನಕಾಲಂ ಉಪಗತಾ। ಮಕ್ಕಟಚ್ಛಾಪಕನ್ತಿ ಮಕ್ಕಟಪೋತಕಂ। ಕಿಣಿತ್ವಾ ಆನೇಹೀತಿ ಮೂಲಂ ದತ್ವಾವ ಆಹರ। ಆಪಣೇಸು ಹಿ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಮ್ಪಿ ಅವಿಞ್ಞಾಣಕಮ್ಪಿ ಮಕ್ಕಟಾದಿಕೀಳನಭಣ್ಡಕಂ ರಜಿತನ್ತಿ ಬಹಲಬಹಲಂ ಪೀತಾವಲೇಪನರಙ್ಗಜಾತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಜಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಇಮಂ ಇಚ್ಛಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಕೋಟಿತಪಚ್ಚಾಕೋಟಿತನ್ತಿ ಆಕೋಟಿತಞ್ಚೇವ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆಕೋಟಿತಞ್ಚ। ಉಭತೋಭಾಗವಿಮಟ್ಠನ್ತಿ ಮಣಿಪಾಸಾಣೇನ ಉಭೋಸು
ರಙ್ಗಕ್ಖಮೋ ಹಿ ಖೋತಿ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಮ್ಪಿ ಅವಿಞ್ಞಾಣಕಮ್ಪಿ ರಙ್ಗಂ ಪಿವತಿ। ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ। ನೋ ಆಕೋಟ್ಟನಕ್ಖಮೋತಿ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಸ್ಸ ತಾವ ಆಕೋಟ್ಟನಫಲಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಆಕೋಟಿತಸ್ಸ ಕುಚ್ಛಿ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಕರೀಸಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ। ಸೇಸೀ ಆಕೋಟಿತಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಮತ್ತಲುಙ್ಗಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ। ಅವಿಞ್ಞಾಣಕೋ ಖಣ್ಡಖಣ್ಡಿತಂ ಗಚ್ಛತಿ। ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ। ನೋ ವಿಮಜ್ಜನಕ್ಖಮೋತಿ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕೋ ಮಣಿಪಾಸಾಣೇನ ವಿಮದ್ದಿಯಮಾನೋ ನಿಲ್ಲೋಮತಂ ನಿಚ್ಛವಿತಞ್ಚ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅವಿಞ್ಞಾಣಕೋಪಿ ವಚುಣ್ಣಕಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ। ರಙ್ಗಕ್ಖಮೋ ಹಿ ಖೋ ಬಾಲಾನನ್ತಿ ಬಾಲಾನಂ ಮನ್ದಬುದ್ಧೀನಂ ರಙ್ಗಕ್ಖಮೋ, ರಾಗಮತ್ತಂ ಜನೇತಿ, ಪಿಯೋ ಹೋತಿ। ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಪನ ನಿಗಣ್ಠವಾದೋ ವಾ ಅಞ್ಞೋ ವಾ ಭಾರತರಾಮಸೀತಾಹರಣಾದಿ ನಿರತ್ಥಕಕಥಾಮಗ್ಗೋ ಅಪ್ಪಿಯೋವ ಹೋತಿ। ನೋ ಅನುಯೋಗಕ್ಖಮೋ, ನೋ ವಿಮಜ್ಜನಕ್ಖಮೋತಿ ಅನುಯೋಗಂ ವಾ ವೀಮಂಸಂ ವಾ ನ ಖಮತಿ, ಥುಸೇ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ತಣ್ಡುಲಪರಿಯೇಸನಂ ವಿಯ ಕದಲಿಯಂ ಸಾರಗವೇಸನಂ ವಿಯ ಚ ರಿತ್ತಕೋ ತುಚ್ಛಕೋವ ಹೋತಿ। ರಙ್ಗಕ್ಖಮೋ ಚೇವ ಪಣ್ಡಿತಾನನ್ತಿ ಸುಣೋಹಿ ಯಸ್ಸಾಹಂ ಸಾವಕೋತಿ ತಸ್ಸ ಗುಣೇ ಸುಣಾಹೀತಿ ಭಗವತೋ ವಣ್ಣೇ ವತ್ತುಂ ಆರದ್ಧೋ।
೭೬. ಧೀರಸ್ಸಾತಿ ಧೀರಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚಂ, ಯಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ, ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಧಾತುಆಯತನಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಟ್ಠಾನಾಟ್ಠಾನಕುಸಲಸ್ಸ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸಾಹಂ ಸಾವಕೋ, ಸೋ ಮಯ್ಹಂ ಸತ್ಥಾತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಪಭಿನ್ನಖೀಲಸ್ಸಾತಿ ಭಿನ್ನಪಞ್ಚಚೇತೋಖಿಲಸ್ಸ। ಸಬ್ಬಪುಥುಜ್ಜನೇ ವಿಜಿನಿಂಸು ವಿಜಿನನ್ತಿ ವಿಜಿನಿಸ್ಸನ್ತಿ ವಾತಿ ವಿಜಯಾ। ಕೇ ತೇ, ಮಚ್ಚುಮಾರಕಿಲೇಸಮಾರದೇವಪುತ್ತಮಾರಾತಿ? ತೇ ವಿಜಿತಾ ವಿಜಯಾ ಏತೇನಾತಿ ವಿಜಿತವಿಜಯೋ। ಭಗವಾ, ತಸ್ಸ ವಿಜಿತವಿಜಯಸ್ಸ। ಅನೀಘಸ್ಸಾತಿ ಕಿಲೇಸದುಕ್ಖೇನಪಿ ವಿಪಾಕದುಕ್ಖೇನಪಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖಸ್ಸ। ಸುಸಮಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ದೇವದತ್ತಧನಪಾಲಕಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲರಾಹುಲಥೇರಾದೀಸುಪಿ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸುಟ್ಠು ಸಮಚಿತ್ತಸ್ಸ। ವುದ್ಧಸೀಲಸ್ಸಾತಿ ಸಾಧುಪಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಸುನ್ದರಪಞ್ಞಸ್ಸ। ವೇಸಮನ್ತರಸ್ಸಾತಿ ರಾಗಾದಿವಿಸಮಂ ತರಿತ್ವಾ ವಿತರಿತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ। ವಿಮಲಸ್ಸಾತಿ ವಿಗತರಾಗಾದಿಮಲಸ್ಸ।
ತುಸಿತಸ್ಸಾತಿ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಸ್ಸ। ವನ್ತಲೋಕಾಮಿಸಸ್ಸಾತಿ ವನ್ತಕಾಮಗುಣಸ್ಸ। ಮುದಿತಸ್ಸಾತಿ ಮುದಿತಾವಿಹಾರವಸೇನ ಮುದಿತಸ್ಸ, ಪುನರುತ್ತಮೇವ ವಾ ಏತಂ। ಪಸಾದವಸೇನ ಹಿ ಏಕಮ್ಪಿ ಗುಣಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವದತಿಯೇವ। ಕತಸಮಣಸ್ಸಾತಿ ಮನುಜಸ್ಸಾತಿ ಲೋಕವೋಹಾರವಸೇನ ಏಕಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ। ನರಸ್ಸಾತಿ ಪುನರುತ್ತಂ। ಅಞ್ಞಥಾ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಏಕೇಕಗಾಥಾಯ ದಸ ಗುಣಾ ನಪ್ಪಹೋನ್ತಿ।
ವೇನಯಿಕಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ತಾನಂ ವಿನಾಯಕಸ್ಸ। ರುಚಿರಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಸುಚಿಧಮ್ಮಸ್ಸ। ಪಭಾಸಕಸ್ಸಾತಿ ಓಭಾಸಕಸ್ಸ। ವೀರಸ್ಸಾತಿ ವೀರಿಯಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ। ನಿಸಭಸ್ಸಾತಿ ಉಸಭವಸಭನಿಸಭೇಸು ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಪ್ಪಟಿಸಮಟ್ಠೇನ ನಿಸಭಸ್ಸ। ಗಮ್ಭೀರಸ್ಸಾತಿ ಗಮ್ಭೀರಗುಣಸ್ಸ, ಗುಣೇಹಿ ವಾ ಗಮ್ಭೀರಸ್ಸ। ಮೋನಪತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಞಾಣಪತ್ತಸ್ಸ। ವೇದಸ್ಸಾತಿ ವೇದೋ ವುಚ್ಚತಿ ಞಾಣಂ, ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ। ಧಮ್ಮಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ಧಮ್ಮೇ ಠಿತಸ್ಸ। ಸಂವುತತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪಿಹಿತತ್ತಸ್ಸ।
ನಾಗಸ್ಸಾತಿ ಪನ್ತಸೇನಸ್ಸಾತಿ ಪನ್ತಸೇನಾಸನಸ್ಸ। ಪಟಿಮನ್ತಕಸ್ಸಾತಿ ಪಟಿಮನ್ತನಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ। ಮೋನಸ್ಸಾತಿ ಮೋನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಞಾಣಂ, ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ, ಧುತಕಿಲೇಸಸ್ಸ ವಾ। ದನ್ತಸ್ಸಾತಿ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಸ್ಸ।
ಇಸಿಸತ್ತಮಸ್ಸಾತಿ ವಿಪಸ್ಸಿಆದಯೋ ಛ ಇಸಯೋ ಉಪಾದಾಯ ಸತ್ತಮಸ್ಸ। ಬ್ರಹ್ಮಪತ್ತಸ್ಸಾತಿ ನ್ಹಾತಕಸ್ಸಾತಿ ನ್ಹಾತಕಿಲೇಸಸ್ಸ। ಪದಕಸ್ಸಾತಿ ಅಕ್ಖರಾದೀನಿ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಗಾಥಾಪದಕರಣಕುಸಲಸ್ಸ। ವಿದಿತವೇದಸ್ಸಾತಿ ವಿದಿತಞಾಣಸ್ಸ। ಪುರಿನ್ದದಸ್ಸಾತಿ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಧಮ್ಮದಾನದಾಯಕಸ್ಸ। ಸಕ್ಕಸ್ಸಾತಿ ಸಮತ್ಥಸ್ಸ। ಪತ್ತಿಪತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಯೇ ಪತ್ತಬ್ಬಾ ಗುಣಾ, ತೇ ಪತ್ತಸ್ಸ। ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸ್ಸಾತಿ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಅತ್ಥದೀಪಕಸ್ಸ। ಭಗವತಾ ಹಿ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ನಾಮ ತನ್ತಿ ಪದಂ ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಅತ್ಥೋ ಕಥಿತೋ।
ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾತಿ ಅನಭಿನತಸ್ಸಾತಿ ಅನತಸ್ಸ। ನೋ ಅಪನತಸ್ಸಾತಿ ಅದುಟ್ಠಸ್ಸ।
ಅನನುಗತನ್ತರಸ್ಸಾತಿ ಕಿಲೇಸೇ ಅನನುಗತಚಿತ್ತಸ್ಸ। ಅಸಿತಸ್ಸಾತಿ ಅಬದ್ಧಸ್ಸ।
ಭೂರಿಪಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಭೂರಿ ವುಚ್ಚತಿ ಪಥವೀ, ತಾಯ ಪಥವೀಸಮಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ವಿಪುಲಾಯ ಮಹನ್ತಾಯ ವಿತ್ಥತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಹಾಪಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ।
ಅನುಪಲಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಕಿಲೇಸೇಹಿ ಅಲಿತ್ತಸ್ಸ। ಆಹುನೇಯ್ಯಸ್ಸಾತಿ ಆಹುತಿಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಯುತ್ತಸ್ಸ। ಯಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಆನುಭಾವದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಆದಿಸ್ಸಮಾನಕಟ್ಠೇನ ವಾ ಭಗವಾ ಯಕ್ಖೋ ನಾಮ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯಕ್ಖಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಮಹತೋತಿ ತಸ್ಸ ಸಾವಕೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ತಸ್ಸ ಏವಂವಿವಿಧಗುಣಸ್ಸ ಸತ್ಥುಸ್ಸ ಅಹಂ ಸಾವಕೋತಿ। ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಸೋಭಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನೇವ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಆಗತಾ। ಇತಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಿಸಯೇ ಠತ್ವಾ ಪದಸತೇನ ದಸಬಲಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ‘‘ಕಸ್ಸ ತಂ ಗಹಪತಿ ಸಾವಕಂ ಧಾರೇಮಾ’’ತಿ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ।
೭೭. ಕದಾ ಸಞ್ಞೂಳ್ಹಾತಿ ಕದಾ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತಾ। ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಇದಾನೇವ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಗತೋ, ಕದಾನೇನ ಏತೇ ವಣ್ಣಾ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತಾ’’ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ। ವಿಚಿತ್ತಂ ಮಾಲಂ ಗನ್ಥೇಯ್ಯಾತಿ ಸಯಮ್ಪಿ ದಕ್ಖತಾಯ ಪುಪ್ಫಾನಮ್ಪಿ ನಾನಾವಣ್ಣತಾಯ ಏಕತೋವಣ್ಟಿಕಾದಿಭೇದಂ ವಿಚಿತ್ರಮಾಲಂ ಗನ್ಥೇಯ್ಯ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇತಿ ಏತ್ಥ ನಾನಾಪುಪ್ಫಾನಂ ಮಹಾಪುಪ್ಫರಾಸಿ ವಿಯ ನಾನಾವಿಧಾನಂ ವಣ್ಣಾನಂ ಭಗವತೋ ಸಿನೇರುಮತ್ತೋ ವಣ್ಣರಾಸಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಛೇಕಮಾಲಾಕಾರೋ ವಿಯ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ। ಮಾಲಾಕಾರಸ್ಸ ವಿಚಿತ್ರಮಾಲಾಗನ್ಥನಂ ವಿಯ ಗಹಪತಿನೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಿಚಿತ್ರವಣ್ಣಗನ್ಥನಂ।
ಉಣ್ಹಂ ಲೋಹಿತಂ ಮುಖತೋ ಉಗ್ಗಞ್ಛೀತಿ ತಸ್ಸ ಹಿ ಭಗವತೋ ಸಕ್ಕಾರಂ ಅಸಹಮಾನಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅನತ್ಥಿಕೋ ದಾನಿ ಅಯಂ ಗಹಪತಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ, ಸ್ವೇ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಣ್ಣಾಸ ಸಟ್ಠಿ ಜನೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಏತಸ್ಸ ಘರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭಿನ್ನಾ ಮೇ ಭತ್ತಕುಮ್ಭೀ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕವಿಪರಿಣಾಮೇನ ಬಲವಸೋಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ। ಇಮೇ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋವ ಚಿನ್ತಯನ್ತಿ। ತಸ್ಸ
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಉಪಾಲಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಕುಕ್ಕುರವತಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೭೮. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುರವತಿಕಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಕೋಲಿಯೇಸೂತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಜನಪದೇ। ಸೋ ಹಿ ಏಕೋಪಿ ಕೋಲನಗರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾನಂ ಕೋಲಿಯಾನಂ ರಾಜಕುಮಾರಾನಂ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಏವಂ ವುಚ್ಚತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಕೋಲಿಯೇಸು ಜನಪದೇ। ಹಲಿದ್ದವಸನನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಕಿರ ನಿಗಮಸ್ಸ ಮಾಪಿತಕಾಲೇ ಪೀತಕವತ್ಥನಿವತ್ಥಾ ಗೋವತಿಕೋತಿ ಸಮಾದಿನ್ನಗೋವತೋ, ಸೀಸೇ ಸಿಙ್ಗಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ನಙ್ಗುಟ್ಠಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಾವೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತಿಣಾನಿ ಖಾದನ್ತೋ ವಿಯ ಚರತಿ। ಅಚೇಲೋತಿ ನಗ್ಗೋ ನಿಚ್ಚೇಲೋ। ಸೇನಿಯೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ।
ಕುಕ್ಕುರವತಿಕೋತಿ ಸಮಾದಿನ್ನಕುಕ್ಕುರವತೋ, ಸಬ್ಬಂ ಸುನಖಕಿರಿಯಂ ಕರೋತಿ। ಉಭೋಪೇತೇ ಸಹಪಂಸುಕೀಳಿಕಾ ಸಹಾಯಕಾ। ಕುಕ್ಕುರೋವ ಪಲಿಕುಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಸುನಖೋ ನಾಮ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸೀದನ್ತೋ ದ್ವೀಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಭೂಮಿಯಂ ವಿಲೇಖಿತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುರಕೂಜಿತಂ ಛಮಾನಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಭೂಮಿಯಂ ಠಪಿತಂ। ಸಮತ್ತಂ ಸಮಾದಿನ್ನನ್ತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ಗಹಿತಂ। ಕಾ ಗತೀತಿ ಕಾ ನಿಪ್ಫತ್ತಿ। ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋತಿ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಮ್ಹಿ ಕತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಅಲನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಿಯಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಯಾವತತಿಯಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ। ಕುಕ್ಕುರವತನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುರವತಸಮಾದಾನಂ।
೭೯. ಭಾವೇತೀತಿ ವಡ್ಢೇತಿ। ಪರಿಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಅನೂನಂ। ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣನ್ತಿ ನಿರನ್ತರಂ। ಕುಕ್ಕುರಸೀಲನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುರಾಚಾರಂ। ಕುಕ್ಕುರಚಿತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಪಟ್ಠಾಯ ಕುಕ್ಕುರೇಹಿ ಕಾತಬ್ಬಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನಚಿತ್ತಂ। ಕುಕ್ಕುರಾಕಪ್ಪನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುರಾನಂ ಗಮನಾಕಾರೋ ಅತ್ಥಿ, ತಿಟ್ಠನಾಕಾರೋ ಅತ್ಥಿ, ನಿಸೀದನಾಕಾರೋ ಅತ್ಥಿ, ಸಯನಾಕಾರೋ ಅತ್ಥಿ, ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಕರಣಾಕಾರೋ ಅತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞೇ ಕುಕ್ಕುರೇ ದಿಸ್ವಾ ದನ್ತೇ ವಿವರಿತ್ವಾ ಗಮನಾಕಾರೋ ಅತ್ಥಿ, ಅಯಂ ಕುಕ್ಕುರಾಕಪ್ಪೋ ನಾಮ, ತಂ ಭಾವೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಇಮಿನಾಹಂ ಸೀಲೇನಾತಿಆದೀಸು ಅಹಂ ಇಮಿನಾ ಆಚಾರೇನ ವಾ ವತಸಮಾದಾನೇನ ವಾ ದುಕ್ಕರತಪಚರಣೇನ ವಾ ಮೇಥುನವಿರತಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ದೇವೋತಿ ಸಕ್ಕಸುಯಾಮಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರೋ। ದೇವಞ್ಞತರೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಅದೇವಲೋಕಗಾಮಿಮಗ್ಗಮೇವ ದೇವಲೋಕಗಾಮಿಮಗ್ಗೋತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನತಾಯ ಸಾ ಅಸ್ಸ ಅಞ್ಞತರಂ ಗತಿಂ ವದಾಮೀತಿ ತಸ್ಸ ಹಿ ನಿರಯತೋ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿತೋ ವಾ ಅಞ್ಞಾ ಗತಿ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ। ಸಮ್ಪಜ್ಜಮಾನನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ಹುತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಮಾನಂ।
ನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏತಂ ರೋದಾಮಿ, ಯಂ ಮಂ ಭಗವಾ ಏವಮಾಹಾತಿ ಯಂ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ, ಅಹಮೇತಂ ಭಗವತೋ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ನ ರೋದಾಮಿ ನ ಪರಿದೇವಾಮಿ, ನ ಅನುತ್ಥುನಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂ ಸಕಮ್ಮಕವಸೇನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ನ ಅಸ್ಸುಮುಞ್ಚನಮತ್ತೇನ।
‘‘ಮತಂ ವಾ ಅಮ್ಮ ರೋದನ್ತಿ, ಯೋ ವಾ ಜೀವಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ।
ಜೀವನ್ತಂ ಅಮ್ಮ ಪಸ್ಸನ್ತೀ, ಕಸ್ಮಾ ಮಂ ಅಮ್ಮ ರೋದಸೀ’’ತಿ॥ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೨೩೯) –
ಅಯಞ್ಚೇತ್ಥ ಪಯೋಗೋ। ಅಪಿಚ ಮೇ ಇದಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಅಪಿಚ ಖೋ ಮೇ ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಕುಕ್ಕುರವತಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಸಮಾದಿನ್ನಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ವುದ್ಧಿ ನತ್ಥಿ, ವಿಪಜ್ಜನ್ತೇಪಿ। ಇತಿ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಮಯಾ ಕತಕಮ್ಮಂ ಮೋಘಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ರೋದಾಮಿ, ಭನ್ತೇತಿ।
೮೦. ಗೋವತನ್ತಿಆದೀನಿ ಕುಕ್ಕುರವತಾದೀಸು ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಗವಾಕಪ್ಪನ್ತಿ ಗೋಆಕಪ್ಪಂ। ಸೇಸಂ ಕುಕ್ಕುರಾಕಪ್ಪೇ ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವ। ಯಥಾ ಪನ ತತ್ಥ ಅಞ್ಞೇ ಕುಕ್ಕುರೇ ದಿಸ್ವಾ ದನ್ತೇ ವಿವರಿತ್ವಾ ಗಮನಾಕಾರೋ, ಏವಮಿಧ ಅಞ್ಞೇ ಗಾವೋ ದಿಸ್ವಾ ಕಣ್ಣೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಮನಾಕಾರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸೇಸಂ ತಾದಿಸಮೇವ।
೮೧. ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ ಪುಣ್ಣ ಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ? ಅಯಞ್ಹಿ ದೇಸನಾ ಏಕಚ್ಚಕಮ್ಮಕಿರಿಯವಸೇನ ಆಗತಾ, ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಕಮ್ಮಚತುಕ್ಕೇ ಕಥಿತೇ ಇಮೇಸಂ ಕಿರಿಯಾ ಪಾಕಟಾ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ। ಅಪಿಚ ಇಮಂ ಕಮ್ಮಚತುಕ್ಕಮೇವ ದೇಸಿಯಮಾನಂ ಇಮೇ ಸಞ್ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ
ತತ್ಥ ಕಣ್ಹನ್ತಿ ಕಾಳಕಂ ದಸಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಕಮ್ಮಂ। ಕಣ್ಹವಿಪಾಕನ್ತಿ ಅಪಾಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನತೋ ಕಾಳಕವಿಪಾಕಂ। ಸುಕ್ಕನ್ತಿ ಪಣ್ಡರಂ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಕಮ್ಮಂ। ಸುಕ್ಕವಿಪಾಕನ್ತಿ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನತೋ ಪಣ್ಡರವಿಪಾಕಂ। ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕನ್ತಿ ವೋಮಿಸ್ಸಕಕಮ್ಮಂ। ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕವಿಪಾಕನ್ತಿ ಸುಖದುಕ್ಖವಿಪಾಕಂ। ಮಿಸ್ಸಕಕಮ್ಮಞ್ಹಿ ಕತ್ವಾ ಅಕಣ್ಹಂ ಅಸುಕ್ಕನ್ತಿ ಕಮ್ಮಕ್ಖಯಕರಂ ಚತುಮಗ್ಗಚೇತನಾಕಮ್ಮಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ತಞ್ಹಿ ಯದಿ ಕಣ್ಹಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಕಣ್ಹವಿಪಾಕಂ ದದೇಯ್ಯ। ಯದಿ ಸುಕ್ಕಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಸುಕ್ಕವಿಪಾಕಂ ದದೇಯ್ಯ। ಉಭಯವಿಪಾಕಸ್ಸ ಪನ ಅದಾನತೋ ಅಕಣ್ಹಾಸುಕ್ಕವಿಪಾಕತ್ತಾ ‘‘ಅಕಣ್ಹಂ ಅಸುಕ್ಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಯಂ ತಾವ ಉದ್ದೇಸೇ ಅತ್ಥೋ।
ನಿದ್ದೇಸೇ ಪನ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝನ್ತಿ ಸದುಕ್ಖಂ। ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಾದೀಸು ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಗಹಣಾದಿವಸೇನ ಚೋಪನಪ್ಪತ್ತಾ ದ್ವಾದಸ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ನಾಮ। ವಚೀದ್ವಾರೇ ಹನುಸಞ್ಚೋಪನವಸೇನ ವಚೀಭೇದಪವತ್ತಿಕಾ ತಾಯೇವ ದ್ವಾದಸ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ನಾಮ। ಉಭಯಚೋಪನಂ ಅಪ್ಪತ್ತಾ ರಹೋ ಚಿನ್ತಯನ್ತಸ್ಸ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಪವತ್ತಾ ಮನೋಸಙ್ಖಾರೋ ನಾಮ। ಇತಿ ತೀಸುಪಿ ದ್ವಾರೇಸು ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿಭೇದಾ ಅಕುಸಲಚೇತನಾವ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸುತ್ತೇ ಚೇತನಾ ಧುರಂ, ಉಪಾಲಿಸುತ್ತೇ ಕಮ್ಮಂ। ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾತಿ ಸಙ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ, ಪಿಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ಲೋಕನ್ತಿ ಸದುಕ್ಖಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಾ ಫಸ್ಸಾ ಫುಸನ್ತೀತಿ ಸದುಕ್ಖಾ ವಿಪಾಕಫಸ್ಸಾ ಫುಸನ್ತಿ। ಏಕನ್ತದುಕ್ಖನ್ತಿ ನಿರನ್ತರದುಕ್ಖಂ। ಭೂತಾತಿ ಹೇತ್ವತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ, ಭೂತಕಮ್ಮತೋ ಭೂತಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಹೋತಿ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾಭೂತಂ ಕಮ್ಮಂ ಸತ್ತಾ ಕರೋನ್ತಿ, ತಥಾಭೂತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಕಮ್ಮಸಭಾಗವಸೇನ ತೇಸಂ ಉಪಪತ್ತಿ ಹೋತಿ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಯಂ ಕರೋತಿ ತೇನ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ತೇನಾತಿ ಕಮ್ಮೇನ ವಿಯ ವುತ್ತಾ, ಉಪಪತ್ತಿ ಚ ನಾಮ ವಿಪಾಕೇನ ಹೋತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಹೇತು, ತಸ್ಮಾ ತೇನ ಮೂಲಹೇತುಭೂತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ। ಫಸ್ಸಾ ಫುಸನ್ತೀತಿ ಯೇನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ತಂಕಮ್ಮವಿಪಾಕಫಸ್ಸಾ ಫುಸನ್ತಿ। ಕಮ್ಮದಾಯಾದಾತಿ ಕಮ್ಮದಾಯಜ್ಜಾ ಕಮ್ಮಮೇವ ನೇಸಂ ದಾಯಜ್ಜಂ ಸನ್ತಕನ್ತಿ ವದಾಮಿ।
ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝನ್ತಿ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ನಾಮ। ತಾಯೇವ ವಚೀದ್ವಾರೇ ಪವತ್ತಾ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ನಾಮ। ಮನೋದ್ವಾರೇ ಪವತ್ತಾ ತಾಯೇವ ಅಟ್ಠ, ತಿಸ್ಸೋ ಚ ಹೇಟ್ಠಿಮಝಾನಚೇತನಾ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಮನೋಸಙ್ಖಾರೋ ನಾಮ। ಝಾನಚೇತನಾ ತಾವ ಹೋತು, ಕಾಮಾವಚರಾ ಕಿನ್ತಿ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಮನೋಸಙ್ಖಾರೋ ನಾಮ ಜಾತಾತಿ। ಕಸಿಣಸಜ್ಜನಕಾಲೇ
ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮನುಸ್ಸಾತಿಆದೀಸು ಮನುಸ್ಸಾನಂ ತಾವ ಕಾಲೇನ ಸುಖಂ ಕಾಲೇನ ದುಕ್ಖಂ ಪಾಕಟಮೇವ, ದೇವೇಸು ಪನ ಭುಮ್ಮದೇವತಾನಂ, ವಿನಿಪಾತಿಕೇಸು ವೇಮಾನಿಕಪೇತಾನಂ ಕಾಲೇನ ಸುಖಂ ಕಾಲೇನ ದುಕ್ಖಂ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಹತ್ಥಿಆದೀಸು ತಿರಚ್ಛಾನೇಸುಪಿ ಲಬ್ಭತಿಯೇವ।
ತತ್ರಾತಿ ತೇಸು ತೀಸು ಕಮ್ಮೇಸು। ತಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಯಾ ಚೇತನಾತಿ ತಸ್ಸ ಪಹಾನತ್ಥಾಯ ಮಗ್ಗಚೇತನಾ। ಕಮ್ಮಂ ಪತ್ವಾವ ಮಗ್ಗಚೇತನಾಯ ಅಞ್ಞೋ ಪಣ್ಡರತರೋ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಇದಂ ಪನ ಕಮ್ಮಚತುಕ್ಕಂ ಪತ್ವಾ ದ್ವಾದಸ ಅಕುಸಲಚೇತನಾ ಕಣ್ಹಾ ನಾಮ, ತೇಭೂಮಕಕುಸಲಚೇತನಾ ಸುಕ್ಕಾ ನಾಮ, ಮಗ್ಗಚೇತನಾ ಅಕಣ್ಹಾ ಅಸುಕ್ಕಾತಿ ಆಗತಾ।
೮೨. ‘‘ಲಭೇಯ್ಯಾಹಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಇದಂ ಸೋ ‘‘ಚಿರಂ ವತ ಮೇ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಪಕ್ಖೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅತ್ತಾ ಕಿಲಮಿತೋ, ‘ಸುಕ್ಖನದೀತೀರೇ ನ್ಹಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತೇನ್ತೇನ ವಿಯ ಥುಸೇ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತೇನ ವಿಯ ಚ ನ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥೋ ನಿಪ್ಫಾದಿತೋ, ಹನ್ದಾಹಂ ಅತ್ತಾನಂ ಯೋಗೇ ಯೋಜೇಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಹ। ಅಥ
ತತ್ಥ ಪಬ್ಬಜ್ಜನ್ತಿ ವಚನಸಿಲಿಟ್ಠತಾವಸೇನೇವ ವುತ್ತಂ। ಅಪರಿವಸಿತ್ವಾಯೇವ ಹಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಲಭತಿ। ಉಪಸಮ್ಪದತ್ಥಿಕೇನ ಪನ ನಾತಿಕಾಲೇನ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಾದೀನಿ ಅಟ್ಠ ವತ್ತಾನಿ ಪೂರೇನ್ತೇನ ಪರಿವಸಿತಬ್ಬಂ ಆರದ್ಧಚಿತ್ತಾತಿ ಅಟ್ಠವತ್ತಪೂರಣೇನ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ। ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನೇಸ ತಿತ್ಥಿಯಪರಿವಾಸೋ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯಂ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೮೬) ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಅಪಿಚ ಮೇತ್ಥಾತಿ ಅಪಿಚ ಮೇ ಏತ್ಥ। ಪುಗ್ಗಲವೇಮತ್ತತಾ ವಿದಿತಾತಿ ಪುಗ್ಗಲನಾನತ್ತಂ ವಿದಿತಂ। ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರಿವಾಸಾರಹೋ, ಅಯಂ ನ ಪರಿವಾಸಾರಹೋತಿ ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ಪಾಕಟನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ತತೋ ಸೇನಿಯೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಬುದ್ಧಸಾಸನಂ, ಯತ್ಥ ಏವಂ ಘಂಸಿತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಯುತ್ತಮೇವ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಅಯುತ್ತಂ ಛಡ್ಡೇನ್ತೀ’’ತಿ। ತತೋ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಸಞ್ಜಾತುಸ್ಸಾಹೋ ಸಚೇ, ಭನ್ತೇತಿಆದಿಮಾಹ। ಅಥ ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ತಿಬ್ಬಚ್ಛನ್ದತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ನ ಸೇನಿಯೋ ಪರಿವಾಸಂ ಅರಹತೀತಿ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಸೇನಿಯಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಆನೇಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆನಯಿ। ಭಗವಾ ಗಣೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಲತ್ಥ ಖೋ ಅಚೇಲೋ ಸೇನಿಯೋ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅಲತ್ಥ ಉಪಸಮ್ಪದ’’ನ್ತಿ।
ಅಚಿರೂಪಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ವೂಪಕಟ್ಠೋತಿ ವತ್ಥುಕಾಮಕಿಲೇಸಕಾಮೇಹಿ ಕಾಯೇನ ಚ ಚಿತ್ತೇನ ಚ ವೂಪಕಟ್ಠೋ। ಅಪ್ಪಮತ್ತೋತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಸತಿಂ ಅವಿಜಹನ್ತೋ। ಆತಾಪೀತಿ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಸಙ್ಖಾತೇನ ವೀರಿಯಾತಾಪೇನ ಆತಾಪೀ। ಪಹಿತತ್ತೋತಿ ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ಅನಪೇಕ್ಖತಾಯ ಪೇಸಿತತ್ತೋ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಅತ್ತಭಾವೋ। ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯಾತಿ ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ। ಕುಲಪುತ್ತಾತಿ ಆಚಾರಕುಲಪುತ್ತಾ। ಸಮ್ಮದೇವಾತಿ ಹೇತುನಾವ ಕಾರಣೇನೇವ। ತದನುತ್ತರನ್ತಿ ತಂ ಅನುತ್ತರಂ। ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನಭೂತಂ ಅರಹತ್ತಫಲಂ। ತಸ್ಸ ಹಿ ಅತ್ಥಾಯ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ। ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ। ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನಾಯೇವ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ, ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯಂ ಞತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹಾಸೀತಿ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ವಿಹಾಸಿ। ಏವಂ ವಿಹರನ್ತೋವ ಖೀಣಾ ಜಾತಿ…ಪೇ॰… ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ।
ಏವಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞತರೋತಿ ಏಕೋ। ಅರಹತನ್ತಿ ಅರಹನ್ತಾನಂ, ಭಗವತೋ ಸಾವಕಾನಂ ಅರಹನ್ತಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಅಯಮೇವತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಕುಕ್ಕುರವತಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಅಭಯರಾಜಕುಮಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೮೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಅಭಯಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಅಭಯೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ। ರಾಜಕುಮಾರೋತಿ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸ್ಸ ಓರಸಪುತ್ತೋ। ವಾದಂ ಆರೋಪೇಹೀತಿ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇಹಿ। ನೇರಯಿಕೋತಿ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಕೋ। ಕಪ್ಪಟ್ಠೋತಿ ಕಪ್ಪಟ್ಠಿತಿಕೋ। ಅತೇಕಿಚ್ಛೋತಿ ಬುದ್ಧಸಹಸ್ಸೇನಾಪಿ ತಿಕಿಚ್ಛಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ। ಉಗ್ಗಿಲಿತುನ್ತಿ ದ್ವೇ ಅನ್ತೇ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಉಗ್ಗಿಲಿತುಂ ಬಹಿ ನೀಹರಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿತಿ। ಓಗಿಲಿತುನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ದೋಸಂ ದತ್ವಾ ಹಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಓಗಿಲಿತುಂ ಅನ್ತೋ ಪವೇಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿತಿ।
ಏವಂ, ಭನ್ತೇತಿ ನಿಗಣ್ಠೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಮಯ್ಹಂ ಸಾವಕೇ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಹನ್ದಾಹಂ ಏಕಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋಮಿ, ಯಂ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಉಕ್ಕುಟಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಉಟ್ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಸೋ ಅಭಯಸ್ಸ ಗೇಹಾ ನೀಹಟಭತ್ತೋ ಸಿನಿದ್ಧಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಬಹೂ ಪಞ್ಹೇ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ – ‘‘ಏತ್ಥ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಇಮಂ ನಾಮ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸತಿ, ಏತ್ಥ ಇಮಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇ ಪಹಾಯ ಚಾತುಮಾಸಮತ್ಥಕೇ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಅದ್ದಸ। ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾಯ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ದೋಸೋ ದಾತುಂ, ಓವಟ್ಟಿಕಸಾರೋ ಅಯಂ, ಕೋ ನು ಖೋ ಇಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಾದಂ ಆರೋಪೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ತತೋ ‘‘ಅಭಯೋ ರಾಜಕುಮಾರೋ ಪಣ್ಡಿತೋ, ಸೋ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀತಿ ತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಮೀ’’ತಿ ನಿಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿ। ಸೋ ವಾದಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ,’’ತಿ ಆಹ।
೮೪. ಅಕಾಲೋ ಖೋ ಅಜ್ಜಾತಿ ಅಯಂ ಪಞ್ಹೋ ಚತೂಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತೋ, ತತ್ಥ ಇದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಇದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಯಮಾನೇ ದಿವಸಭಾಗೋ ನಪ್ಪಹೋಸ್ಸತೀತಿ ಮಞ್ಞನ್ತೋ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ। ಸೋ ದಾನೀತಿ ಸ್ವೇ ದಾನಿ। ಅತ್ತಚತುತ್ಥೋತಿ ಕಸ್ಮಾ ಬಹೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನ ನಿಮನ್ತೇಸಿ? ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಬಹೂಸು ನಿಸಿನ್ನೇಸು ಥೋಕಂ ದತ್ವಾ ವದನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಂ ಸುತ್ತಂ ಅಞ್ಞಂ ಕಾರಣಂ ಅಞ್ಞಂ ತಥಾರೂಪಂ ವತ್ಥುಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕಲಹೋ ವಾ ಕೋಲಾಹಲಮೇವ ವಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಅಥಾಪಿ ಏಕಕಂಯೇವ ನಿಮನ್ತೇಸ್ಸಾಮಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಮೇ ಗರಹಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ ‘ಯಾವಮಚ್ಛರೀ ವಾಯಂ ಅಭಯೋ, ಭಗವನ್ತಂ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸತೇನಪಿ ಸಹಸ್ಸೇನಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾಪಿ ಏಕಕಂಯೇವ
೮೫. ನ ಖ್ವೇತ್ಥ, ರಾಜಕುಮಾರ, ಏಕಂಸೇನಾತಿ ನ ಖೋ, ರಾಜಕುಮಾರ, ಏತ್ಥ ಪಞ್ಹೇ ಏಕಂಸೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಹೋತಿ। ಏವರೂಪಞ್ಹಿ ವಾಚಂ ತಥಾಗತೋ ಭಾಸೇಯ್ಯಾಪಿ ನ ಭಾಸೇಯ್ಯಾಪಿ। ಭಾಸಿತಪಚ್ಚಯೇನ ಅತ್ಥಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಭಾಸೇಯ್ಯ, ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ನ ಭಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇತಿ ಭಗವಾ ಮಹಾನಿಗಣ್ಠೇನ ಚತೂಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಸನಿಪಾತೇನ ಪಬ್ಬತಕೂಟಂ ವಿಯ ಏಕವಚನೇನೇವ ಸಂಚುಣ್ಣೇಸಿ। ಅನಸ್ಸುಂ ನಿಗಣ್ಠಾತಿ ನಟ್ಠಾ ನಿಗಣ್ಠಾ।
೮೬. ಅಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಊರೂಸು ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ। ಲೇಸವಾದಿನೋ ಹಿ ವಾದಂ ಪಟ್ಠಪೇನ್ತಾ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಫಲಂ ವಾ ಪುಪ್ಫಂ ವಾ ಪೋತ್ಥಕಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸೀದನ್ತಿ। ತೇ ಅತ್ತನೋ ಜಯೇ ಸತಿ ಪರಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತಿ, ಪರಸ್ಸ ಜಯೇ ಸತಿ ಫಲಂ ಖಾದನ್ತಾ ವಿಯ ಪುಪ್ಫಂ
ತತ್ಥ ಮುಖೇ ಆಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಮುಖೇ ಠಪೇಯ್ಯ। ಆಹರೇಯ್ಯಸ್ಸಾಹನ್ತಿ ಅಪನೇಯ್ಯಂ ಅಸ್ಸ ಅಹಂ। ಆದಿಕೇನೇವಾತಿ ಪಠಮಪಯೋಗೇನೇವ। ಅಭೂತನ್ತಿ ಅಭೂತತ್ಥಂ। ಅತಚ್ಛನ್ತಿ ನ ತಚ್ಛಂ। ಅನತ್ಥಸಂಹಿತನ್ತಿ ನ ಅತ್ಥಸಂಹಿತಂ ನ ವಡ್ಢಿನಿಸ್ಸಿತಂ। ಅಪ್ಪಿಯಾ ಅಮನಾಪಾತಿ ನೇವ ಪಿಯಾ ನ ಮನಾಪಾ। ಇಮಿನಾ ನಯೇನೇವ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ತತ್ಥ ಅಪ್ಪಿಯಪಕ್ಖೇ ಪಠಮವಾಚಾ ಅಚೋರಂಯೇವ ಚೋರೋತಿ, ಅದಾಸಂಯೇವ ದಾಸೋತಿ, ಅದುಪ್ಪಯುತ್ತಂಯೇವ ದುಪ್ಪಯುತ್ತೋತಿ ಪವತ್ತಾ। ನ ತಂ ತಥಾಗತೋ ಭಾಸತಿ। ದುತಿಯವಾಚಾ ಚೋರಂಯೇವ ಚೋರೋ ಅಯನ್ತಿಆದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಾ। ತಮ್ಪಿ ತತಿಯವಾಚಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಅಕತಪುಞ್ಞತಾಯ ದುಗ್ಗತೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖೋ ತತ್ರ ಕಾಲಞ್ಞೂ ತಥಾಗತೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತತಿಯಬ್ಯಾಕರಣೇ ತಸ್ಸಾ ವಾಚಾಯ ಬ್ಯಾಕರಣತ್ಥಾಯ ತಥಾಗತೋ ಕಾಲಞ್ಞೂ ಹೋತಿ, ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಆದಾನಕಾಲಂ ಗಹಣಕಾಲಂ ಜಾನಿತ್ವಾವ ಬ್ಯಾಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಪಿಯಪಕ್ಖೇ ಪಠಮವಾಚಾ ಅಟ್ಠಾನಿಯಕಥಾ ನಾಮ। ಸಾ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಾ – ಏವಂ ಕಿರ ಗಾಮವಾಸಿಮಹಲ್ಲಕಂ ನಗರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಾನಾಗಾರೇ ಪಿವನ್ತಂ ವಞ್ಚೇತುಕಾಮಾ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಧುತ್ತಾ ಪೀತಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸುರಂ ಪಿವನ್ತಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ನಿವಾಸನಪಾವುರಣಮ್ಪಿ ಹತ್ಥೇ ಭಣ್ಡಕಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕತಿಕಂ ಅಕಂಸು – ‘‘ಏಕೇಕಂ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖಕಥಂ ಕಥೇಮ, ಯೋ ‘ಅಭೂತ’ನ್ತಿ ಕಥೇಸಿ, ಕಥಿತಂ ವಾ ನ ಸದ್ದಹತಿ, ತಂ ದಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ತಮ್ಪಿ ಮಹಲ್ಲಕಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ತಾತ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ। ಏವಂ ಹೋತು ತಾತಾತಿ।
ಏಕೋ ಧುತ್ತೋ ಆಹ – ಮಯ್ಹಂ, ಭೋ ಮಾತು, ಮಯಿ ಕುಚ್ಛಿಗತೇ ಕಪಿಟ್ಠಫಲದೋಹಲೋ ಅಹೋಸಿ। ಸಾ ಅಞ್ಞಂ ಕಪಿಟ್ಠಹಾರಕಂ ಅಲಬ್ಭಮಾನಾ ಮಂಯೇವ ಪೇಸೇಸಿ। ಅಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಪಾದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಮುಗ್ಗರಂ ವಿಯ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಉಪರಿ ಖಿಪಿಂ; ಅಥ ಸಾಖತೋ ಸಾಖಂ ವಿಚರನ್ತೋ ಫಲಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಓತರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಓರುಯ್ಹ ಮಾತು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಫಲಾನಿ ಮಾತುಯಾ ಅದಾಸಿಂ; ತಾನಿ ಪನ ಮಹನ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಚಾಟಿಪ್ಪಮಾಣಾನಿ। ತತೋ ಮೇ ಮಾತರಾ ಏಕಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಾಯ ಸಮಸಟ್ಠಿಫಲಾನಿ
ಗಾಮಿಕಮಹಲ್ಲಕೋ
ದುತಿಯವಾಚಾ ಆಮಿಸಹೇತುಚಾಟುಕಮ್ಯತಾದಿವಸೇನ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ಪರೇಸಂ ಥೋಮನವಾಚಾ ಚೇವ, ಚೋರಕಥಂ ರಾಜಕಥನ್ತಿ ಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ ಚ। ತಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ನ ಭಾಸತಿ। ತತಿಯವಾಚಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಕಥಾ, ಯಂ ವಸ್ಸಸತಮ್ಪಿ ಸುಣನ್ತಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ನೇವ ತಿತ್ತಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಇತಿ ತಥಾಗತೋ ನೇವ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಿಯವಾಚಂ ಭಾಸತಿ ನ ಪಿಯವಾಚಂ। ತತಿಯಂ ತತಿಯಮೇವ ಪನ ಭಾಸಿತಬ್ಬಕಾಲಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಾಸತಿ। ತತ್ಥ ತತಿಯಂ ಅಪ್ಪಿಯವಾಚಂ ಸನ್ಧಾಯ ಹೇಟ್ಠಾ ದಹರಕುಮಾರಉಪಮಾ ಆಗತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೮೭. ಉದಾಹು ಠಾನಸೋವೇತನ್ತಿ ಉದಾಹು ಠಾನುಪ್ಪತ್ತಿಕಞಾಣೇನ ತಙ್ಖಣಂಯೇವ ತಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಸಞ್ಞಾತೋತಿ ಞಾತೋ ಪಞ್ಞಾತೋ ಪಾಕಟೋ। ಧಮ್ಮಧಾತೂತಿ ಧಮ್ಮಸಭಾವೋ। ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಅಭಯರಾಜಕುಮಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಬಹುವೇದನೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೮೮. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಬಹುವೇದನೀಯಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗೋ ಥಪತೀತಿ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ। ವಾಸಿಫರಸುನಿಖಾದನದಣ್ಡಮುಗ್ಗರಕಾಳಸುತ್ತನಾಳಿಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ವಾ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಸೋ ಪಞ್ಚಙ್ಗೋತಿ ಪಞ್ಞಾತೋ। ಥಪತೀತಿ ವಡ್ಢಕೀಜೇಟ್ಠಕೋ। ಉದಾಯೀತಿ ಪಣ್ಡಿತಉದಾಯಿತ್ಥೇರೋ।
೮೯. ಪರಿಯಾಯನ್ತಿ ಕಾರಣಂ। ದ್ವೇಪಾನನ್ದಾತಿ ದ್ವೇಪಿ, ಆನನ್ದ। ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಕಾರಣೇನ। ಏತ್ಥ ಚ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕವಸೇನ ದ್ವೇ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಸುಖಾದಿವಸೇನ ತಿಸ್ಸೋ, ಇನ್ದ್ರಿಯವಸೇನ ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿಕಾ ಪಞ್ಚ, ದ್ವಾರವಸೇನ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾದಿಕಾ ಛ, ಉಪವಿಚಾರವಸೇನ ‘‘ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಟ್ಠಾನಿಯಂ ರೂಪಂ ಉಪವಿಚರತೀ’’ತಿಆದಿಕಾ ಅಟ್ಠಾರಸ, ಛ ಗೇಹಸ್ಸಿತಾನಿ ಸೋಮನಸ್ಸಾನಿ, ಛ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಾನಿ ಸೋಮನಸ್ಸಾನಿ, ಛ ಗೇಹಸ್ಸಿತಾನಿ ದೋಮನಸ್ಸಾನಿ, ಛ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಾನಿ ದೋಮನಸ್ಸಾನಿ, ಛ ಗೇಹಸ್ಸಿತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ, ಛ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಾತಿ ಏವಂ ಛತ್ತಿಂಸ, ತಾ ಅತೀತೇ ಛತ್ತಿಂಸ, ಅನಾಗತೇ ಛತ್ತಿಂಸ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಛತ್ತಿಂಸಾತಿ ಏವಂ ಅಟ್ಠವೇದನಾಸತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೯೦. ಪಞ್ಚ ಖೋ ಇಮೇ, ಆನನ್ದ, ಕಾಮಗುಣಾತಿ ಅಯಂ ಪಾಟಿಏಕ್ಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿ। ನ ಕೇವಲಮ್ಪಿ ದ್ವೇ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ವೇದನಾ ಭಗವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ, ಪರಿಯಾಯೇನ ಏಕಾಪಿ ವೇದನಾ ಕಥಿತಾ। ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗಸ್ಸ
ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರನ್ತಿ ಸುನ್ದರತರಂ। ಪಣೀತತರನ್ತಿ ಅತಪ್ಪಕತರಂ। ಏತ್ಥ ಚ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ, ಸಾಪಿ ಸನ್ತಟ್ಠೇನ ಪಣೀತಟ್ಠೇನ ಚ ಸುಖನ್ತಿ ವುತ್ತಾ। ಛ ಗೇಹಸ್ಸಿತಾನಿ ಸುಖನ್ತಿ ವುತ್ತಾನಿ। ನಿರೋಧೋ ಅವೇದಯಿತಸುಖವಸೇನ
೯೧. ಯತ್ಥ ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ। ಸುಖಂ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ವೇದಯಿತಸುಖಂ ವಾ ಅವೇದಯಿತಸುಖಂ ವಾ ಉಪಲಬ್ಭತಿ। ತಂ ತಂ ತಥಾಗತೋ ಸುಖಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞಪೇತೀತಿ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ತಥಾಗತೋ ನಿದ್ದುಕ್ಖಭಾವಂ ಸುಖಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪಞ್ಞಪೇತೀತಿ। ಇಧ ಭಗವಾ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸೀಸಂ ಕತ್ವಾ ನೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನೇವ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸೀತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಬಹುವೇದನೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಅಪಣ್ಣಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೯೨. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಅಪಣ್ಣಕಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಚಾರಿಕನ್ತಿ ಅತುರಿತಚಾರಿಕಂ।
೯೩. ಅತ್ಥಿ ಪನ ವೋ ಗಹಪತಯೋತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆಹ? ಸೋ ಕಿರ ಗಾಮೋ ಅಟವಿದ್ವಾರೇ ನಿವಿಟ್ಠೋ। ನಾನಾವಿಧಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ದಿವಸಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಕಾರವತೀತಿ ಕಾರಣವತೀ ಸಹೇತುಕಾ। ಅಪಣ್ಣಕೋತಿ ಅವಿರದ್ಧೋ ಅದ್ವೇಜ್ಝಗಾಮೀ ಏಕಂಸಗಾಹಿಕೋ।
೯೪. ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನನ್ತಿಆದಿ ದಸವತ್ಥುಕಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಸಾಲೇಯ್ಯಕಸುತ್ತೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾ। ತಥಾ ತಬ್ಬಿಪಚ್ಚನೀಕಭೂತಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ।
೯೫. ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸನ್ತಿ ಯೋ ನೇಸಂ ಅಕುಸಲತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಭಾವೇ ಆನಿಸಂಸೋ, ಯೋ ಚ ವೋದಾನಪಕ್ಖೋ ವಿಸುದ್ಧಿಪಕ್ಖೋ, ತಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಅತ್ತಾನುಕ್ಕಂಸೇತೀತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಂ ಕೋ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ತನೋ ದಸ್ಸನಂ ಪರೇ ಗಣ್ಹಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಉಕ್ಖಿಪತಿ। ಪರಂ ವಮ್ಭೇತೀತಿ ಏತ್ತಕೇಸು ಜನೇಸು ಏಕೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ದಸ್ಸನಂ ಪರೇ ಗಣ್ಹಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಏವಂ ಪರಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಖಿಪತಿ। ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಮಿಚ್ಛಾದಸ್ಸನಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸೇವ ಸುಸೀಲ್ಯಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ, ದುಸ್ಸೀಲಭಾವೋ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ। ಏವಮಸ್ಸಿಮೇತಿ ಏವಂ ಅಸ್ಸ ಇಮೇ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಆದಯೋ ಸತ್ತ। ಅಪರಾಪರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಸೇನ ಪನ ತೇಯೇವ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ನಾಮ।
ತತ್ರಾತಿ ತಾಸು ತೇಸಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಲದ್ಧೀಸು। ಕಲಿಗ್ಗಹೋತಿ ಪರಾಜಯಗ್ಗಾಹೋ। ದುಸ್ಸಮತ್ತೋ ಸಮಾದಿನ್ನೋತಿ ದುಗ್ಗಹಿತೋ ದುಪ್ಪರಾಮಟ್ಠೋ। ಏಕಂಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಏಕನ್ತಂ ಏಕಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಸಕವಾದಮೇವ ಫರಿತ್ವಾ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ‘‘ಸಚೇ ಖೋ ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ’’ತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇಯೇವ ಸೋತ್ಥಿಭಾವಾವಹೋ ಹೋತಿ। ರಿಞ್ಚತೀತಿ ವಜ್ಜೇತಿ।
೯೬. ಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಭೂತಧಮ್ಮಸಞ್ಞಾಪನಾ।
ಕಟಗ್ಗಹೋತಿ ಜಯಗ್ಗಾಹೋ। ಸುಸಮತ್ತೋ ಸಮಾದಿನ್ನೋತಿ ಸುಗ್ಗಹಿತೋ ಸುಪರಾಮಟ್ಠೋ। ಉಭಯಂಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಉಭಯನ್ತಂ ಉಭಯಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಸಕವಾದಂ ಪರವಾದಞ್ಚ ಫರಿತ್ವಾ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ ‘‘ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ’’ತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ‘‘ಸಚೇ ಖೋ ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ’’ತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಸೋತ್ಥಿಭಾವಾವಹೋ ಹೋತಿ। ಪರತೋಪಿ ಏಕಂಸಉಭಯಂಸೇಸು ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೯೭. ಕರೋತೋತಿ ಕಾರಯತೋತಿ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಕಾರೇನ್ತಸ್ಸ। ಛಿನ್ದತೋತಿ ಪರೇಸಂ ಹತ್ಥಾದೀನಿ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ। ಪಚತೋತಿ ದಣ್ಡೇನ ಪೀಳೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ತಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ। ಸೋಚಯತೋತಿ ಪರಸ್ಸ ಭಣ್ಡಹರಣಾದೀಹಿ ಸೋಕಂ ಸಯಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಪಿ ಪರೇಹಿ ಕಾರೇನ್ತಸ್ಸಪಿ। ಕಿಲಮತೋತಿ ಆಹಾರೂಪಚ್ಛೇದ-ಬನ್ಧನಾಗಾರಪ್ಪವೇಸನಾದೀಹಿ ಸಯಂ ಕಿಲಮನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಪರೇಹಿ ಕಿಲಮಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ। ಫನ್ದತೋ ಫನ್ದಾಪಯತೋತಿ ಪರಂ ಫನ್ದನ್ತಂ ಫನ್ದನಕಾಲೇ ಸಯಮ್ಪಿ ಫನ್ದತೋ ಪರಮ್ಪಿ ಫನ್ದಾಪಯತೋ। ಪಾಣಮತಿಪಾತಯತೋತಿ ಪಾಣಂ ಹನನ್ತಸ್ಸಪಿ ಹನಾಪೇನ್ತಸ್ಸಪಿ। ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕರಣಕಾರಾಪನವಸೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಸನ್ಧಿನ್ತಿ ನಿಲ್ಲೋಪನ್ತಿ ಮಹಾವಿಲೋಪಂ। ಏಕಾಗಾರಿಕನ್ತಿ ಏಕಮೇವ ಘರಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ವಿಲುಮ್ಪನಂ। ಪರಿಪನ್ಥೇ ತಿಟ್ಠತೋತಿ ಆಗತಾಗತಾನಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದನತ್ಥಂ ಮಗ್ಗೇ ತಿಟ್ಠತೋ। ಕರೋತೋ ನ ಕರೀಯತಿ ಪಾಪನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪಾಪಂ ಕರೋಮೀತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಕರೋತೋಪಿ ಪಾಪಂ ನ ಕರೀಯತಿ, ನತ್ಥಿ ಪಾಪಂ। ಸತ್ತಾ ಪನ ಕರೋಮಾತಿ ಏವಂಸಞ್ಞಿನೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಖುರಪರಿಯನ್ತೇನಾತಿ ಖುರನೇಮಿನಾ, ಖುರಧಾರಸದಿಸಪರಿಯನ್ತೇನ ವಾ। ಏಕಂ ಮಂಸಖಲನ್ತಿ ಏಕಂ ಮಂಸರಾಸಿಂ। ಪುಞ್ಜನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ತತೋನಿದಾನನ್ತಿ ಏಕಮಂಸಖಲಕರಣನಿದಾನಂ। ದಕ್ಖಿಣತೀರೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಕಕ್ಖಳಾ ದಾರುಣಾ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಹನನ್ತೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಉತ್ತರತೀರೇ ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ ಪಸನ್ನಾ ಬುದ್ಧಮಾಮಕಾ ಧಮ್ಮಮಾಮಕಾ ಸಙ್ಘಮಾಮಕಾ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ದದನ್ತೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।
ತತ್ಥ ಯಜನ್ತೋತಿ ಮಹಾಯಾಗಂ ಕರೋನ್ತೋ। ದಮೇನಾತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯದಮೇನ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮೇನ। ಸಂಯಮೇನಾತಿ ಸೀಲಸಂಯಮೇನ। ಸಚ್ಚವಜ್ಜೇನಾತಿ ಸಚ್ಚವಚನೇನ। ಆಗಮೋತಿ ಆಗಮನಂ, ಪವತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಪಾಪಪುಞ್ಞಾನಂ ಕಿರಿಯಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ। ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೋಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪುರಿಮವಾರೇ ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವ।
೧೦೦. ನತ್ಥಿ ಹೇತು ನತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೇತುವೇವಚನಂ। ಉಭಯೇನಾಪಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಕಮೇವ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿಸಂಕಿಲೇಸಪಚ್ಚಯಂ ಕಾಯಸುಚರಿತಾದಿವಿಸುದ್ಧಿಪಚ್ಚಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ। ನತ್ಥಿ ಬಲಂ, ನತ್ಥಿ ವೀರಿಯಂ, ನತ್ಥಿ ಪುರಿಸಥಾಮೋ, ನತ್ಥಿ ಪುರಿಸಪರಕ್ಕಮೋತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಿತುಂ ವಾ ವಿಸುಜ್ಝಿತುಂ ವಾ
ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾತಿ ಓಟ್ಠಗೋಣಗದ್ರಭಾದಯೋ ಅನವಸೇಸೇ ನಿದಸ್ಸೇನ್ತಿ। ಸಬ್ಬೇ ಪಾಣಾತಿ ಏಕಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಪಾಣೋ ದ್ವಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಪಾಣೋತಿ ಆದಿವಸೇನ ವದನ್ತಿ। ಸಬ್ಬೇ ಭೂತಾತಿ ಅಣ್ಡಕೋಸವತ್ಥಿಕೋಸೇಸು ಭೂತೇ ಸನ್ಧಾಯ ವದನ್ತಿ। ಸಬ್ಬೇ ಜೀವಾತಿ ಸಾಲಿಯವಗೋಧುಮಾದಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವದನ್ತಿ। ತೇಸು ಹೇತೇ ವಿರುಹನಭಾವೇನ ಜೀವಸಞ್ಞಿನೋ। ಅವಸಾ ಅಬಲಾ ಅವೀರಿಯಾತಿ ತೇಸಂ ಅತ್ತನೋ ವಸೋ ವಾ ಬಲಂ ವಾ ವೀರಿಯಂ ವಾ ನತ್ಥಿ। ನಿಯತಿಸಙ್ಗತಿಭಾವಪರಿಣತಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿಯತೀತಿ ನಿಯತತಾ। ಸಙ್ಗತೀತಿ ಛನ್ನಂ ಅಭಿಜಾತೀನಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗಮನಂ। ಭಾವೋತಿ ಸಭಾವೋಯೇವ। ಏವಂ ನಿಯತಿಯಾ ಚ ಸಙ್ಗತಿಯಾ ಚ ಭಾವೇನ ಚ ಪರಿಣತಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರತಂ ಪತ್ತಾ। ಯೇನ ಹಿ ಯಥಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಸೋ ತಥೇವ ಭವತಿ। ಯೇನ ನೋ ಛಸ್ವೇವಾಭಿಜಾತೀಸೂತಿ ಛಸು ಏವ ಅಭಿಜಾತೀಸು ಠತ್ವಾ ಸುಖಞ್ಚ ದುಕ್ಖಞ್ಚ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಾ ಸುಖದುಕ್ಖಭೂಮಿ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ।
ತತ್ಥ ಛ ಅಭಿಜಾತಿಯೋ
ತತ್ಥ
ಇಮಾಸು ಪನ ತೀಸು ದಿಟ್ಠೀಸು ನತ್ಥಿಕದಿಟ್ಠಿ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ಅಕಿರಿಯದಿಟ್ಠಿ ಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ಅಹೇತುಕದಿಟ್ಠಿ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಪಟಿಬಾಹತಿ। ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಬಾಹನ್ತೇನಾಪಿ ವಿಪಾಕೋ ಪಟಿಬಾಹಿತೋ ಹೋತಿ, ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಬಾಹನ್ತೇನಾಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಬಾಹಿತಂ। ಇತಿ ಸಬ್ಬೇಪೇತೇ
ತತ್ಥ ಕೋಚಿ ಏಕಂ ದಸ್ಸನಂ ಓಕ್ಕಮತಿ, ಕೋಚಿ ದ್ವೇ, ಕೋಚಿ ತೀಣಿಪಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಓಕ್ಕನ್ತೇಪಿ ದ್ವೀಸು ತೀಸು ಓಕ್ಕನ್ತೇಸುಪಿ ನಿಯತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋವ ಹೋತಿ, ಪತ್ತೋ ಸಗ್ಗಮಗ್ಗಾವರಣಞ್ಚೇವ ಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗಾವರಣಞ್ಚ, ಅಭಬ್ಬೋ ತಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ಸಗ್ಗಮ್ಪಿ ಗನ್ತುಂ, ಪಗೇವ ಮೋಕ್ಖಂ। ವಟ್ಟಖಾಣು ನಾಮೇಸ ಸತ್ತೋ ಪಥವೀಗೋಪಕೋ। ಕಿಂ ಪನೇಸ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ನಿಯತೋ ಹೋತಿ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಮ್ಪೀತಿ? ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ನಿಯತೋ, ಆಸೇವನವಸೇನ ಪನ ಭವನ್ತರೇಪಿ ತಂ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ರೋಚೇತಿಯೇವ। ಏವರೂಪಸ್ಸ ಹಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಭವತೋ ವುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ।
ತಸ್ಮಾ ಅಕಲ್ಯಾಣಜನಂ, ಆಸೀವಿಸಮಿವೋರಗಂ।
ಆರಕಾ ಪರಿವಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಭೂತಿಕಾಮೋ ವಿಚಕ್ಖಣೋತಿ॥
೧೦೩. ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಆರುಪ್ಪಾತಿ ಅರೂಪಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ ನಾಮ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ನತ್ಥಿ। ಮನೋಮಯಾತಿ ಝಾನಚಿತ್ತಮಯಾ। ಸಞ್ಞಾಮಯಾತಿ ಅರೂಪಜ್ಝಾನಸಞ್ಞಾಯ ಸಞ್ಞಾಮಯಾ। ರೂಪಾನಂಯೇವ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಅಯಂ ಲಾಭೀ ವಾ ಹೋತಿ ತಕ್ಕೀ ವಾ। ಲಾಭೀ ನಾಮ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಲಾಭೀ। ತಸ್ಸ ರೂಪಾವಚರೇ ಕಙ್ಖಾ ನತ್ಥಿ, ಅರೂಪಾವಚರಲೋಕೇ ಅತ್ಥಿ
೧೦೪. ಭವನಿರೋಧೋತಿ ಸಾರಾಗಾಯ ಸನ್ತಿಕೇತಿ ರಾಗವಸೇನ ವಟ್ಟೇ ರಜ್ಜನಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ। ಸಂಯೋಗಾಯಾತಿ ತಣ್ಹಾವಸೇನ ಸಂಯೋಜನತ್ಥಾಯ। ಅಭಿನನ್ದನಾಯಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಅಭಿನನ್ದನಾಯ। ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಲಾಭೀ ವಾ ಹೋತಿ ತಕ್ಕೀ ವಾ। ಲಾಭೀ ನಾಮ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭೀ। ತಸ್ಸ ಆರುಪ್ಪೇ ಕಙ್ಖಾ ನತ್ಥಿ, ನಿಬ್ಬಾನೇ ಅತ್ಥಿ। ಸೋ – ‘‘ಅಹಂ ನಿರೋಧೋ ಅತ್ಥೀತಿಪಿ ನತ್ಥೀತಿಪಿ ಸುಣಾಮಿ, ಸಯಂ ನ ಜಾನಾಮಿ। ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇಸ್ಸಾಮಿ। ಸಚೇ ನಿರೋಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ। ನೋ ಚೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಆರುಪ್ಪೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ। ತಕ್ಕೀ ಪನ ಏಕಸಮಾಪತ್ತಿಯಾಪಿ ನ ಲಾಭೀ, ಆರುಪ್ಪೇ ಪನಸ್ಸ ಕಙ್ಖಾ ನತ್ಥಿ, ಭವನಿರೋಧೇ ಅತ್ಥಿ। ಸೋ – ‘‘ಅಹಂ ನಿರೋಧೋ ಅತ್ಥೀತಿಪಿ ನತ್ಥೀತಿಪಿ ಸುಣಾಮಿ, ಸಯಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಪದಟ್ಠಾನಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇಸ್ಸಾಮಿ। ಸಚೇ ನಿರೋಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ। ನೋ ಚೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಆರುಪ್ಪೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ। ಏತ್ಥಾಹ
೧೦೫. ಚತ್ತಾರೋಮೇತಿ
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಅಪಣ್ಣಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಪಠಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।