೩. ಓಪಮ್ಮವಗ್ಗೋ
೧. ಕಕಚೂಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೨೨. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಕಕಚೂಪಮಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಮೋಳಿಯಫಗ್ಗುನೋತಿ ಮೋಳೀತಿ ಚೂಳಾ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಥಾಹ –
‘‘ಛೇತ್ವಾನ ಮೋಳಿಂ ವರಗನ್ಧವಾಸಿತಂ,
ವೇಹಾಯಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿ ಸಕ್ಯಪುಙ್ಗವೋ।
ರತನಚಙ್ಕೋಟವರೇನ ವಾಸವೋ,
ಸಹಸ್ಸನೇತ್ತೋ ಸಿರಸಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೀ’’ತಿ॥
ಸಾ ಮೋಳಿಯಫಗ್ಗುನೋತಿ ಸಙ್ಖಾ ಉದಪಾದಿ। ಪಬ್ಬಜಿತಮ್ಪಿ ನಂ ತೇನೇವ ನಾಮೇನ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ। ಅತಿವೇಲನ್ತಿ ವೇಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ। ತತ್ಥ ಕಾಲವೇಲಾ, ಸೀಮವೇಲಾ, ಸೀಲವೇಲಾತಿ ತಿವಿಧಾ ವೇಲಾ। ‘‘ತಾಯಂ ವೇಲಾಯಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀ’’ತಿ (ಧಮ್ಮಪದೇ ವಗ್ಗಾನಮುದ್ದಾನಂ, ಗಾಥಾನಮುದ್ದಾನಂ; ಮಹಾವ॰ ೧-೩) ಅಯಂ ಕಾಲವೇಲಾ ನಾಮ। ‘‘ಠಿತಧಮ್ಮೋ ವೇಲಂ ನಾತಿವತ್ತತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೩೮೪; ಉದಾ॰ ೪೫; ಅ॰ ನಿ॰ ೮.೧೯) ಅಯಂ ಸೀಮವೇಲಾ ನಾಮ। ‘‘ವೇಲಾಅನತಿಕ್ಕಮೋ ಸೇತುಘಾತೋ’’ತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ೨೯೯-೩೦೧) ಚ, ‘‘ವೇಲಾ ಚೇಸಾ ಅವೀತಿಕ್ಕಮನಟ್ಠೇನಾ’’ತಿ ಚ, ಅಯಂ ಸೀಲವೇಲಾ ನಾಮ। ತಂ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ಸೋ ಅತಿಕ್ಕಮಿಯೇವ। ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಹಿ ಓವದಿತುಂ ಕಾಲೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇಪಿ ಸೂರಿಯೇ
ಸಂಸಟ್ಠೋತಿ ಮಿಸ್ಸೀಭೂತೋ ಸಮಾನಸುಖದುಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ। ಸಮ್ಮುಖಾತಿ ಪುರತೋ। ಅವಣ್ಣಂ ಭಾಸತೀತಿ ತಾ ಪನ ಪಚನಕೋಟ್ಟನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಿಯೋ ದಿಸ್ವಾ ನತ್ಥಿ ಇಮಾಸಂ ಅನಾಪತ್ತಿ ನಾಮ, ಇಮಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಅನಾಚಾರಾ ದುಬ್ಬಚಾ ಪಗಬ್ಭಾತಿ ಅಗುಣಂ ಕಥೇತಿ। ಅಧಿಕರಣಮ್ಪಿ ಕರೋತೀತಿ ಇಮೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಇಮಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ದಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಕ್ಖೀನಿ ದಯ್ಹನ್ತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಪುಪ್ಫಪೂಜಾ ವಾ ಆಸನಧೋವನಪರಿಭಣ್ಡಕರಣಾದೀನಿ ವಾ ಇಮಾಸಂ ವಸೇನ ವತ್ತನ್ತಿ। ಕುಲಧೀತರೋ ಏತಾ ಲಜ್ಜಿನಿಯೋ
ಮೋಳಿಯಫಗ್ಗುನಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಂ ಭಾಸತೀತಿ ನತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅನಾಪತ್ತಿ ನಾಮ। ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಇಮಸ್ಸ ಪರಿವೇಣದ್ವಾರಂ ಅಸುಞ್ಞಂ ಭಿಕ್ಖುನೀಹೀತಿ ಅಗುಣಂ ಕಥೇತಿ। ಅಧಿಕರಣಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಇಮೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಮೋಳಿಯಫಗ್ಗುನತ್ಥೇರಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಕ್ಖೀನಿ ದಯ್ಹನ್ತಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇತುಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ। ವಿಹಾರಂ ಆಗತಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಓವಾದಂ ವಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ವಾ ಉದ್ದೇಸಪದಂ ವಾ ಥೇರಮೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲಭನ್ತಿ, ಕುಲಪುತ್ತಕೋ ಲಜ್ಜೀ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕೋ, ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ತುಮ್ಹೇ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ವದಥ, ಏಥ ವಿನಯಧರಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದೇಥಾತಿ ಅಧಿಕರಣಂ ಆಕಡ್ಢನ್ತಿ।
ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚಾತಿ ನೇವ ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ ನ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ, ಅತ್ಥಕಾಮತಾಯ ಅವೋಚ। ಏಕಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಏವಂ ಸಂಸಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಅಯಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ। ಸೋ ಸಾಸನಸ್ಸಾಪಿ ಅವಣ್ಣೋಯೇವ। ಅಞ್ಞೇನ ಪನ ಕಥಿತೋ ಅಯಂ ನ ಓರಮಿಸ್ಸತಿ, ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಓವದಿತೋ ಓರಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಕಾಮತಾಯ ಭಗವನ್ತಂ ಏತಂ, ‘‘ಆಯಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ।
೨೨೩. ಆಮನ್ತೇಹೀತಿ ಜಾನಾಪೇಹಿ। ಆಮನ್ತೇತೀತಿ ಪಕ್ಕೋಸತಿ।
೨೨೪. ಸದ್ಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಚೇವ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತೋ ಚ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ ತೇ ಏತಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಯೇ ತಾ ಅಕ್ಕೋಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ವಾ, ಪಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ ವಾ, ತೇಸು ದೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಸಂಸಗ್ಗೇ ಪಹೀನೇ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ। ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅವಣ್ಣಭಾಸನೇ। ಗೇಹಸಿತಾತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣನಿಸ್ಸಿತಾ। ಛನ್ದಾತಿ ತಣ್ಹಾಛನ್ದಾಪಿ ಪಟಿಘಛನ್ದಾಪಿ। ವಿಪರಿಣತನ್ತಿ ರತ್ತಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಪರಿಣತಂ। ದುಟ್ಠಮ್ಪಿ, ಮೂಳ್ಹಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಪರಿಣತಂ। ಇಧ ಪನ ತಣ್ಹಾಛನ್ದವಸೇನ ರತ್ತಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಪಟಿಘಛನ್ದವಸೇನ ದುಟ್ಠಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ಹಿತಾನುಕಮ್ಪೀತಿ ಹಿತೇನ ಅನುಕಮ್ಪಮಾನೋ ಹಿತೇನ ಫರಮಾನೋ। ನ ದೋಸನ್ತರೋತಿ ನ ದೋಸಚಿತ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ।
೨೨೫. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆರಭಿ? ಫಗ್ಗುನಸ್ಸ ಕಿರ ಏತ್ತಕಂ ಓವಾದಂ ಸುತ್ವಾಪಿ, ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಸಂಸಗ್ಗತೋ ಓರಮಿಸ್ಸಾಮಿ
ತತ್ಥ ಆರಾಧಯಿಂಸೂತಿ ಗಣ್ಹಿಂಸು ಪೂರಯಿಂಸು। ಏಕಂ ಸಮಯನ್ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ। ಏಕಾಸನಭೋಜನನ್ತಿ ಏಕಂ ಪುರೇಭತ್ತಭೋಜನಂ। ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನತೋ ಹಿ ಯಾವ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಾ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಭುತ್ತಭೋಜನಮ್ಪಿ ಇಧ ಏಕಾಸನಭೋಜನನ್ತೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ಅಪ್ಪಾಬಾಧತನ್ತಿ ನಿರಾಬಾಧತಂ। ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕತನ್ತಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖತಂ। ಲಹುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಸರೀರಸ್ಸ ಸಲ್ಲಹುಕಂ ಉಟ್ಠಾನಂ। ಬಲನ್ತಿ ಕಾಯಬಲಂ। ಫಾಸುವಿಹಾರನ್ತಿ ಕಾಯಸ್ಸ ಅನುಸಾಸನೀ ಕರಣೀಯಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಾಸನೇ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ನಾಹೋಸಿ। ‘‘ಇದಂ ಕರೋಥ, ಇದಂ ಮಾ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಸತುಪ್ಪಾದಕರಣೀಯಮತ್ತಮೇವ ಅಹೋಸಿ। ತಾವತ್ತಕೇನೇವ ತೇ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಅಕಂಸು, ಪಹಾತಬ್ಬಂ ಪಜಹಿಂಸು, ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಬ್ಬಚಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಹೇಸುಂ ಅಸ್ಸವಾ ಓವಾದಪಟಿಕರಾತಿ।
ಇದಾನಿ ನೇಸಂ ಸುಬ್ಬಚಭಾವದೀಪಿಕಂ ಉಪಮಂ ಆಹರನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪೀತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸುಭೂಮಿಯನ್ತಿ ಸಮಭೂಮಿಯಂ। ‘‘ಸುಭೂಮ್ಯಂ ಸುಖೇತ್ತೇ ವಿಹತಖಾಣುಕೇ ಬೀಜಾನಿ ಪತಿಟ್ಠಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚತುಮಹಾಪಥೇತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಹಾಮಗ್ಗಾನಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗತಟ್ಠಾನೇ। ಆಜಞ್ಞರಥೋತಿ ವಿನೀತಅಸ್ಸರಥೋ। ಓಧಸ್ತಪತೋದೋತಿ ಯಥಾ ರಥಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಠಿತೇನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಗಣ್ಹಿತುಂ, ಏವಂ ಆಲಮ್ಬನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಿರಿಯತೋ ಠಪಿತಪತೋದೋ। ಯೋಗ್ಗಾಚರಿಯೋತಿ ಅಸ್ಸಾಚರಿಯೋ। ಸ್ವೇವ ಅಸ್ಸದಮ್ಮೇ ಸಾರೇತೀತಿ ಅಸ್ಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ। ಯೇನಿಚ್ಛಕನ್ತಿ ಯೇನ ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಇಚ್ಛತಿ। ಯದಿಚ್ಛಕನ್ತಿ ಯಂ ಯಂ ಗತಿಂ ಇಚ್ಛತಿ। ಸಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಉಜುಕಂ ಪುರತೋ ಪೇಸೇಯ್ಯ। ಪಚ್ಚಾಸಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಪಟಿನಿವತ್ತೇಯ್ಯ।
ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಯಥಾ ಹಿ ಸೋ ಯೋಗ್ಗಾಚರಿಯೋ ಯೇನ ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಗಮನಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ತಂ ಅಸ್ಸಾ ಆರುಳ್ಹಾವ ಹೋನ್ತಿ। ಯಾಯ ಯಾಯ ಚ ಗತಿಯಾ ಇಚ್ಛತಿ, ಸಾ ಸಾ ಗತಿ ಗಹಿತಾವ ಹೋತಿ। ರಥಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾ ನೇವ ವಾರೇತಬ್ಬಾ ನ ವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬಾ ಹೋನ್ತಿ। ಕೇವಲಂ ತೇಸಂ ಸಮೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಖುರೇಸು ನಿಮಿತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಗಮನಮೇವ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ತೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ಪುನಪ್ಪುನಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನಾಹೋಸಿ। ಇದಂ ಕರೋಥ ಇದಂ ಮಾ ಕರೋಥಾತಿ ಸತುಪ್ಪಾದನಮತ್ತಮೇವ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ। ತೇಹಿಪಿ ತಾವದೇವ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕತಮೇವ ಹೋತಿ, ಅಕತ್ತಬ್ಬಂ ಜಹಿತಮೇವ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸುಬ್ಬಚಾ ಯುತ್ತಯಾನಪಟಿಭಾಗಾ ಏಲಣ್ಡೇಹೀತಿ ಏಲಣ್ಡಾ ಕಿರ ಸಾಲದೂಸನಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ। ವಿಸೋಧೇಯ್ಯಾತಿ ಏಲಣ್ಡೇ ಚೇವ ಅಞ್ಞಾ ಚ ವಲ್ಲಿಯೋ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಬಹಿ ನೀಹರಣೇನ ಸೋಧೇಯ್ಯ। ಸುಜಾತಾತಿ ಸುಸಣ್ಠಿತಾ। ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಮರಿಯಾದಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉದಕಾಸಿಞ್ಚನೇನಪಿ ಕಾಲೇನಕಾಲಂ ಮೂಲಮೂಲೇ ವುದ್ಧಿಆದೀನಿ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ।
೨೨೬. ಇದಾನಿ ಅಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಭೂತಪುಬ್ಬನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ವೇದೇಹಿಕಾತಿ ವಿದೇಹರಟ್ಠವಾಸಿಕಸ್ಸ ಧೀತಾ। ಅಥ ವಾ ವೇದೋತಿ ಪಞ್ಞಾ ವುಚ್ಚತಿ, ವೇದೇನ ಈಹತಿ ಇರಿಯತೀತಿ ವೇದೇಹಿಕಾ, ಪಣ್ಡಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಗಹಪತಾನೀತಿ ಘರಸಾಮಿನೀ। ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋತಿ ಕಿತ್ತಿಘೋಸೋ। ಸೋರತಾತಿ ಸೋರಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ। ನಿವಾತಾತಿ ನಿವಾತವುತ್ತಿ। ಉಪಸನ್ತಾತಿ ನಿಬ್ಬುತಾ। ದಕ್ಖಾತಿ ಅನಲಸಾತಿ ಉಟ್ಠಾಹಿಕಾ, ಸುಸಂವಿಹಿತಕಮ್ಮನ್ತಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಸಂವಿಹಿತಕಮ್ಮನ್ತಾ। ಏಕಾ ಅನಲಸಾ ಹೋತಿ, ಯಂ ಯಂ ಪನ ಭಾಜನಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಂ ತಂ ಭಿನ್ದತಿ ವಾ ಛಿದ್ದಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ನ ತಾದಿಸಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ದಿವಾ ಉಟ್ಠಾಸೀತಿ ಪಾತೋವ ಕತ್ತಬ್ಬಾನಿ ಧೇನುದುಹನಾದಿಕಮ್ಮಾನಿ ಅಕತ್ವಾ ಉಸ್ಸೂರೇ ಉಟ್ಠಿತಾ। ಹೇ ಜೇ ಕಾಳೀತಿ ಅರೇ ಕಾಳಿ। ಕಿಂ ಜೇ ದಿವಾ ಉಟ್ಠಾಸೀತಿ ಕಿಂ ತೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಫಾಸುಕಂ ಅತ್ಥಿ, ಕಿಂ ದಿವಾ ಉಟ್ಠಾಸೀತಿ? ನೋ ವತ ರೇ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಅರೇ ಯದಿ ತೇ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಫಾಸುಕಂ ಅತ್ಥಿ, ನೇವ ಸೀಸಂ ರುಜ್ಝತಿ, ನ ಪಿಟ್ಠಿ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಪಾಪಿ ದಾಸಿ ದಿವಾ ಉಟ್ಠಾಸೀತಿ ಕುಪಿತಾ ಅನತ್ತಮನಾ ಭಾಕುಟಿಮಕಾಸಿ। ದಿವಾತರಂ ಉಟ್ಠಾಸೀತಿ ಪುನದಿವಸೇ ಉಸ್ಸೂರತರಂ ಉಟ್ಠಾಸಿ। ಅನತ್ತಮನವಾಚನ್ತಿ ಅರೇ ಪಾಪಿ ದಾಸಿ ಅತ್ತನೋ ಪಮಾಣಂ ನ ಜಾನಾಸಿ; ಕಿಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಸೀತೋತಿ ಮಞ್ಞಸಿ, ಇದಾನಿ ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿಆದೀನಿ ವದಮಾನಾ ಕುಪಿತವಚನಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸಿ।
ಪಟಿವಿಸಕಾನನ್ತಿ ಸಾಮನ್ತಗೇಹವಾಸೀನಂ। ಉಜ್ಝಾಪೇಸೀತಿ ಅವಜಾನಾಪೇಸಿ। ಚಣ್ಡೀತಿ ಅಸೋರತಾ ಕಿಬ್ಬಿಸಾ। ಇತಿ ಯತ್ತಕಾ ಗುಣಾ, ತತೋ ದಿಗುಣಾ ದೋಸಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಂಸು। ಗುಣಾ ನಾಮ ಸಣಿಕಂ ಸಣಿಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ; ದೋಸಾ ಏಕದಿವಸೇನೇವ ಪತ್ಥಟಾ ಹೋನ್ತಿ। ಸೋರತಸೋರತೋತಿ ಅತಿವಿಯ ಸೋರತೋ, ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಫುಸನ್ತೀತಿ ಫುಸನ್ತಾ ಘಟ್ಟೇನ್ತಾ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ।
ಅಥ ಭಿಕ್ಖು ಸೋರತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಅಥ ಅಧಿವಾಸನಕ್ಖನ್ತಿಯಂ ಠಿತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೋರತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಯೋ ಚೀವರ…ಪೇ॰… ಪರಿಕ್ಖಾರಹೇತೂತಿ ಯೋ ಏತಾನಿ ಚೀವರಾದೀನಿ ಪಣೀತಪಣೀತಾನಿ ಲಭನ್ತೋ ಪಾದಪರಿಕಮ್ಮಪಿಟ್ಠಿಪರಿಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಏಕವಚನೇನೇವ ಕರೋತಿ। ಅಲಭಮಾನೋತಿ ಯಥಾ ಪುಬ್ಬೇ ಲಭತಿ, ಏವಂ ಅಲಭನ್ತೋ। ಧಮ್ಮಞ್ಞೇವ ಸಕ್ಕರೋನ್ತೋತಿ ಧಮ್ಮಂಯೇವ ಸಕ್ಕಾರಂ ಸುಕತಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ। ಗರುಂ ಕರೋನ್ತೋತಿ ಗರುಭಾರಿಯಂ ಕರೋನ್ತೋ। ಮಾನೇನ್ತೋತಿ ಮನೇನ ಪಿಯಂ ಕರೋನ್ತೋ। ಪೂಜೇನ್ತೋತಿ ಪಚ್ಚಯಪೂಜಾಯ ಪೂಜೇನ್ತೋ। ಅಪಚಾಯಮಾನೋತಿ ಧಮ್ಮಂಯೇವ ಅಪಚಾಯಮಾನೋ ಅಪಚಿತಿಂ ನೀಚವುತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ।
೨೨೭. ಏವಂ ಅಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯೇ ಅಧಿವಾಸೇನ್ತಿ, ತೇ ಏವಂ ಅಧಿವಾಸೇನ್ತೀತಿ ಪಞ್ಚ ವಚನಪಥೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಕಾಲೇನಾತಿ ಯುತ್ತಪತ್ತಕಾಲೇನ। ಭೂತೇನಾತಿ ಸತಾ ವಿಜ್ಜಮಾನೇನ। ಸಣ್ಹೇನಾತಿ ಸಮ್ಮಟ್ಠೇನ ಅತ್ಥಸಞ್ಹಿತೇನಾತಿ ಅತ್ಥನಿಸ್ಸಿತೇನ ಕಾರಣನಿಸ್ಸಿತೇನ। ಅಕಾಲೇನಾತಿಆದೀನಿ ತೇಸಂಯೇವ ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಾತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಮೇತ್ತಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ। ದೋಸನ್ತರಾತಿ ದುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ, ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಉಪ್ಪನ್ನದೋಸಾ ಹುತ್ವಾ। ತತ್ರಾತಿ ತೇಸು ವಚನಪಥೇಸು। ಫರಿತ್ವಾತಿ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ। ತದಾರಮ್ಮಣಞ್ಚಾತಿ ಕಥಂ ತದಾರಮ್ಮಣಂ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಕರೋತಿ? ಪಞ್ಚ ವಚನಪಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ತಸ್ಸೇವ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅವಸೇಸಸತ್ತೇ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕಂ ತದಾರಮ್ಮಣಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ। ತತ್ರಾಯಂ ವಚನತ್ಥೋ। ತದಾರಮ್ಮಣಞ್ಚಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ। ಸಬ್ಬಾವನ್ತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತವನ್ತಂ। ಲೋಕನ್ತಿ ಸತ್ತಲೋಕಂ। ವಿಪುಲೇನಾತಿ ಅನೇಕಸತ್ತಾರಮ್ಮಣೇನ। ಮಹಗ್ಗತೇನಾತಿ ಮಹಗ್ಗತಭೂಮಿಕೇನ। ಅಪ್ಪಮಾಣೇನಾತಿ ಸುಭಾವಿತೇನ। ಅವೇರೇನಾತಿ ನಿದ್ದೋಸೇನ। ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝೇನಾತಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖೇನ। ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಏವರೂಪೇನ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ತಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲಂ ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಲೋಕಂ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮ।
೨೨೮. ಇದಾನಿ ತದತ್ಥದೀಪಿಕಂ ಉಪಮಂ ಆಹರನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪೀತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಪಥವಿನ್ತಿ ನಿಪ್ಪಥವಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ರ ತತ್ರಾತಿ ವಿಕಿರೇಯ್ಯಾತಿ ಪಚ್ಛಿಯಾ ಪಂಸುಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಓಟ್ಠುಭೇಯ್ಯಾತಿ ಖೇಳಂ ಪಾತೇಯ್ಯ। ಅಪಥವಿಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಏವಂ ಕಾಯೇನ ಚ ವಾಚಾಯ ಚ ಪಯೋಗಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ ಅಪಥವಿಂ ಕಾತುನ್ತಿ? ಗಮ್ಭೀರಾತಿ ಬಹಲತ್ತೇನ ದ್ವಿಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಚ ನಹುತಾನಿ ಗಮ್ಭೀರಾ। ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಾತಿ ತಿರಿಯಂ ಪನ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ। ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ಪಥವೀ ವಿಯ ಹಿ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಕುದಾಲಪಿಟಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಪಞ್ಚ ವಚನಪಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಪುಗ್ಗಲೋ। ಯಥಾ ಸೋ ಕುದಾಲಪಿಟಕೇನ ಮಹಾಪಥವಿಂ ಅಪಥವಿಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಂ ವೋ ಪಞ್ಚ ವಚನಪಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಪುಗ್ಗಲೋ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀತಿ।
೨೨೯. ದುತಿಯಉಪಮಾಯಂ ಹಲಿದ್ದಿನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪೀತಕವಣ್ಣಂ। ನೀಲನ್ತಿ ಕಂಸನೀಲಂ ವಾ ಪಲಾಸನೀಲಂ ವಾ। ಅರೂಪೀತಿ ಅರೂಪೋ ಅರೂಪೀತಿ ವುತ್ತೋತಿ? ಸನಿದಸ್ಸನಭಾವಪಟಿಕ್ಖೇಪತೋ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಅನಿದಸ್ಸನೋ’’ತಿ। ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ರೂಪಂ ಲಿಖಿತುಂ, ರೂಪಪಾತುಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅರೂಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ। ಅನಿದಸ್ಸನೋತಿ ದಸ್ಸನಸ್ಸ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅನಾಪಾಥೋ। ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನೇ ಪನೇತ್ಥ ಆಕಾಸೋ ವಿಯ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ। ತುಲಿಕಪಞ್ಚಮಾ ಚತ್ತಾರೋ ರಙ್ಗಜಾತಾ ವಿಯ ಪಞ್ಚ ವಚನಪಥಾ, ತುಲಿಕಪಞ್ಚಮೇ ರಙ್ಗೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಪಞ್ಚ ವಚನಪಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಪುಗ್ಗಲೋ। ಯಥಾ ಸೋ ತುಲಿಕಪಞ್ಚಮೇಹಿ ರಙ್ಗೇಹಿ ಆಕಾಸೇ ರೂಪಪಾತುಭಾವಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಂ ವೋ ಪಞ್ಚ ವಚನಪಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಪುಗ್ಗಲೋ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ದೋಸುಪ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀತಿ।
೨೩೦. ತತಿಯಉಪಮಾಯಂ ಆದಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜ್ಜಲಿತಂ। ಗಮ್ಭೀರಾ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಾತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಙ್ಗಾಯ ಗಮ್ಭೀರಟ್ಠಾನಂ ಗಾವುತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಅಡ್ಢಯೋಜನಮ್ಪಿ, ಯೋಜನಮ್ಪಿ। ಪುಥುಲಂ ಪನಸ್ಸಾ ಏವರೂಪಂಯೇವ, ದೀಘತೋ ಪನ ಪಞ್ಚಯೋಜನಸತಾನಿ। ಸಾ ಕಥಂ ಗಮ್ಭೀರಾ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಾತಿ? ಏತೇನ ಪಯೋಗೇನ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಉದ್ಧನೇ ಉದಕಂ ವಿಯ ತಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತೋ। ಠಿತೋದಕಂ ಪನ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಅಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ ವಾ ಅಡ್ಢಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ ವಾ ಏವಂ ತಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯ, ಅಯಂ ಪನ ನ
೨೩೧. ಚತುತ್ಥಉಪಮಾಯಂ ಬಿಳಾರಭಸ್ತಾತಿ ಬಿಳಾರಚಮ್ಮಪಸಿಬ್ಬಕಾ। ಸುಮದ್ದಿತಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಮದ್ದಿತಾ। ಸುಪರಿಮದ್ದಿತಾತಿ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಸಮನ್ತತೋ ಸುಪರಿಮದ್ದಿತಾ। ತೂಲಿನೀತಿ ಸಿಮ್ಬಲಿತೂಲಲತಾತೂಲಸಮಾನಾ। ಛಿನ್ನಸಸ್ಸರಾತಿ ಛಿನ್ನಸಸ್ಸರಸದ್ದಾ। ಛಿನ್ನಭಬ್ಭರಾತಿ ಛಿನ್ನಭಬ್ಭರಸದ್ದಾ। ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನೇ ಪನೇತ್ಥ ಬಿಳಾರಭಸ್ತಾ ವಿಯ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ, ಕಟ್ಠಕಠಲಂ ಆದಾಯ ಆಗತಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಪಞ್ಚ ವಚನಪಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಪುಗ್ಗಲೋ। ಯಥಾ ಸೋ ಕಟ್ಠೇನ ವಾ ಕಠಲೇನ ವಾ
೨೩೨. ಓಚರಕಾತಿ ಅವಚರಕಾ ಹೇಟ್ಠಾಚರಕಾ, ನೀಚಕಮ್ಮಕಾರಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೋ ಮನೋ ಪದೂಸೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವಾ ಮನೋ ಪದೂಸೇಯ್ಯ, ತಂ ಕಕಚೇನ ಓಕನ್ತನಂ ನಾಧಿವಾಸೇಯ್ಯ। ನ ಮೇ ಸೋ ತೇನ ಸಾಸನಕರೋತಿ ಸೋ ತೇನ ಅನಧಿವಾಸನೇನ ಮಯ್ಹಂ ಓವಾದಕರೋ ನ ಹೋತಿ। ಆಪತ್ತಿ ಪನೇತ್ಥ ನತ್ಥಿ।
೨೩೩. ಅಣುಂ ವಾ ಥೂಲಂ ವಾತಿ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜಂ ವಾ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ ವಾ। ಯಂ ತುಮ್ಹೇ ನಾಧಿವಾಸೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ಯೋ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಧಿವಾಸೇತಬ್ಬೋ ನ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇತಿ, ಭನ್ತೇ, ಅನಧಿವಾಸೇತಬ್ಬಂ ನಾಮ ವಚನಪಥಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾತಿ ಇತಿ ಭಗವಾ ಅರಹತ್ತೇನ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇಸೀತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಕಕಚೂಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಅಲಗದ್ದೂಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೩೪. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಅಲಗದ್ದೂಪಮಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಗದ್ಧೇ ಬಾಧಯಿಂಸೂತಿ ಗದ್ಧಬಾಧಿನೋ, ಗದ್ಧಬಾಧಿನೋ ಪುಬ್ಬಪುರಿಸಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಗದ್ಧಬಾಧಿಪುಬ್ಬೋ, ತಸ್ಸ ಗದ್ಧಬಾಧಿಪುಬ್ಬಸ್ಸ, ಗಿಜ್ಝಘಾತಕಕುಲಪ್ಪಸುತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಾನಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ। ತೇ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸವಿಪಾಕಉಪವಾದಆಣಾವೀತಿಕ್ಕಮವಸೇನ ಪಞ್ಚವಿಧಾ। ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಾನನ್ತರಿಯಧಮ್ಮಾ ಕಮ್ಮನ್ತರಾಯಿಕಾ ನಾಮ। ತಥಾ ಭಿಕ್ಖುನೀದೂಸಕಕಮ್ಮಂ, ತಂ ಪನ ಮೋಕ್ಖಸ್ಸೇವ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋತಿ, ನ ಸಗ್ಗಸ್ಸ। ನಿಯತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಧಮ್ಮಾ ಕಿಲೇಸನ್ತರಾಯಿಕಾ ನಾಮ। ಪಣ್ಡಕತಿರಚ್ಛಾನಗತಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕಾನಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಧಮ್ಮಾ ವಿಪಾಕನ್ತರಾಯಿಕಾ ನಾಮ। ಅರಿಯೂಪವಾದಧಮ್ಮಾ ಉಪವಾದನ್ತರಾಯಿಕಾ ನಾಮ, ತೇ ಪನ ಯಾವ ಅರಿಯೇ ನ ಖಮಾಪೇನ್ತಿ, ತಾವದೇವ, ನ ತತೋ ಪರಂ। ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಸತ್ತ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಆಣಾವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತರಾಯಿಕಾ ನಾಮ। ತೇಪಿ ಯಾವ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಂ ವಾ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ನ ವುಟ್ಠಾತಿ ವಾ, ನ ದೇಸೇತಿ ವಾ, ತಾವದೇವ, ನ ತತೋ ಪರಂ।
ತತ್ರಾಯಂ
ಏವಂ ಬ್ಯಾ ಖೋತಿ ಏವಂ ವಿಯ ಖೋ। ಸಮನುಯುಞ್ಜನ್ತೀತಿಆದೀಸು ಕಿಂ ಲದ್ಧಿಕೋ ತ್ವಂ, ಲದ್ಧಿಂ ವದೇಹೀತಿ ಪುಚ್ಛಮಾನಾ ಸಮನುಯುಞ್ಜನ್ತಿ ನಾಮ। ದಿಟ್ಠಿಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತಾ ಸಮನುಗ್ಗಾಹನ್ತಿ ನಾಮ। ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಏವಂ ವದಸೀತಿ ಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಾ ಸಮನುಭಾಸನ್ತಿ ನಾಮ। ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲೂಪಮಾತಿಆದೀಸು (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೪೨-೪೮) ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲೂಪಮಾ ಅಪ್ಪಸ್ಸಾದಟ್ಠೇನ। ಮಂಸಪೇಸೂಪಮಾ ಬಹುಸಾಧಾರಣಟ್ಠೇನ। ತಿಣುಕ್ಕೂಪಮಾ ಅನುದಹನಟ್ಠೇನ। ಅಙ್ಗಾರಕಾಸೂಪಮಾ ಮಹಾಭಿತಾಪನಟ್ಠೇನ। ಸುಪಿನಕೂಪಮಾ ಇತ್ತರಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ। ಯಾಚಿತಕೂಪಮಾ ತಾವಕಾಲಿಕಟ್ಠೇನ। ರುಕ್ಖಫಲೂಪಮಾ ಸಬ್ಬಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಪಲಿಭಞ್ಜನಟ್ಠೇನ। ಅಸಿಸೂನೂಪಮಾ ಅಧಿಕುಟ್ಟನಟ್ಠೇನ। ಸತ್ತಿಸೂಲೂಪಮಾ ವಿನಿವಿಜ್ಝನಟ್ಠೇನ। ಸಪ್ಪಸಿರೂಪಮಾ ಸಾಸಙ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಯಟ್ಠೇನ। ಥಾಮಸಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಥಾಮೇನ। ಪರಾಮಾಸಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸೇನ। ಅಭಿನಿವಿಸ್ಸ ವೋಹರತೀತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ವೋಹರತಿ ದೀಪೇತಿ ವಾ।
೨೩೫. ಯತೋ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಯದಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ। ಏವಂ ಬ್ಯಾ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾತಿ ಇದಂ ಏಸ ಅತ್ತನೋ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ನತ್ಥೀತಿ ವತ್ತುಕಾಮೋಪಿ ಭಗವತೋ ಆನುಭಾವೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತಿ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಕಿರ ಸಮ್ಮುಖಾ ದ್ವೇ ಕಥಾ ಕಥೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ।
೨೩೬. ಕಸ್ಸ ಖೋ ನಾಮ ತ್ವಂ ಮೋಘಪುರಿಸಾತಿ ತ್ವಂ ಮೋಘಪುರಿಸ ಕಸ್ಸ ಖತ್ತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಾ ವೇಸ್ಸಸ್ಸ ವಾ ಸುದ್ದಸ್ಸ ವಾ ಗಹಟ್ಠಸ್ಸ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ವಾ ದೇವಸ್ಸ ವಾ ಮನುಸ್ಸಸ್ಸ ವಾ ಮಯಾ ಏವಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಿತಂ ಆಜಾನಾಸಿ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಅಯಂ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿ। ಅರಿಟ್ಠೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಗವಾ ಮಂ ಮೋಘಪುರಿಸೋತಿ ವದತಿ, ನ ಖೋ ಪನ ಮೋಘಪುರಿಸಾತಿ ವುತ್ತಮತ್ತಕೇನ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ನ ಹೋತಿ। ಉಪಸೇನಮ್ಪಿ ಹಿ ವಙ್ಗನ್ತಪುತ್ತಂ, ‘ಅತಿಲಹುಂ ಖೋ ತ್ವಂ, ಮೋಘಪುರಿಸ, ಬಾಹುಲ್ಲಾಯ ಆವತ್ತೋ’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೭೫) ಭಗವಾ ಮೋಘಪುರಿಸವಾದೇನ ಓವದಿ। ಥೇರೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಘಟೇನ್ತೋ ವಾಯಮನ್ತೋ ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ। ಅಹಮ್ಪಿ ತಥಾರೂಪಂ ವೀರಿಯಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಬನ್ಧನಾ ಪವುತ್ತಸ್ಸ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸಸ್ಸ ವಿಯ ಅವಿರುಳ್ಹಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ।
ಉಸ್ಮೀಕತೋಪೀತಿ ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇತಿ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂಲದ್ಧಿಕಸ್ಸ ಕುತೋ ಏವರೂಪಾ ಞಾಣುಸ್ಮಾತಿ? ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಪಚ್ಚಯಸಮತ್ಥಾಯ ಞಾಣುಸ್ಮಾಯ ಉಸ್ಮೀಕತಭಾವಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತಾ ವದನ್ತಿ। ಮಙ್ಕುಭೂತೋತಿ ನಿತ್ತೇಜಭೂತೋ। ಪತ್ತಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಪತಿತಕ್ಖನ್ಧೋ। ಅಪ್ಪಟಿಭಾನೋತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಭಾನಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಭಿನ್ನಪಟಿಭಾನೋ ಏವರೂಪಮ್ಪಿ ನಾಮ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅವಿರುಳ್ಹಿಧಮ್ಮೋ ಕಿರಮ್ಹಿ ಸಮುಗ್ಘಾತಿತಪಚ್ಚಯೋ ಜಾತೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಅಭಬ್ಬತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ಪಾದಙ್ಗುಟ್ಠಕೇನ ಭೂಮಿಂ ಖಣಮಾನೋ ನಿಸೀದಿ।
ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸಸಿ ಖೋತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿ। ಅರಿಟ್ಠೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಗವಾ ಮಯ್ಹಂ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಪಚ್ಛಿನ್ನೋತಿ ವದತಿ, ನ ಖೋ ಪನ ಬುದ್ಧಾ ಸಉಪನಿಸ್ಸಯಾನಂಯೇವ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಿ, ಅನುಪನಿಸ್ಸಯಾನಮ್ಪಿ ದೇಸೇನ್ತಿ, ಅಹಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಾ ಸುಗತೋವಾದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತೂಪಗಂ ಕುಸಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಓವಾದಂ ಪಟಿಪಸ್ಸಮ್ಭೇನ್ತೋ ‘‘ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ, ತ್ವಂಯೇವ, ಮೋಘಪುರಿಸ, ಇಮಿನಾ ಪಾಪಕೇನ ದಿಟ್ಠಿಗತೇನ ನಿರಯಾದೀಸು ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸಸಿ, ಮಮ ಸನ್ತಿಕಾ ತುಯ್ಹಂ ಸುಗತೋವಾದೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ನ ಮೇ ತಯಾ ಅತ್ಥೋ, ಇಧಾಹಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀತಿ।
೨೩೭. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿ। ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಠಾನೇ ಭಗವಾ ಪರಿಸಂ ಸೋಧೇತಿ, ಅರಿಟ್ಠಂ ಗಣತೋ ನಿಸ್ಸಾರೇತಿ। ಸಚೇ ಹಿ ಪರಿಸಗತಾನಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಏವಂ ಭವೇಯ್ಯ – ‘‘ಅಯಂ ಅರಿಟ್ಠೋ ಭಗವತಾ ಅಕಥಿತಂ ಕಥೇತುಂ ಕಿಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಕಚ್ಚಿ ನು ಖೋ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಭಗವತಾ ಕಥಾಯ ಸಮಾರದ್ಧಾಯ ಸಹಸಾ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ। ಏವಂ ಕಥಿತಂ ಪನ ನ ಅರಿಟ್ಠೋವ ಸುಣಾತಿ, ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಸುತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಅಥಾಪಿಸ್ಸ ಸಿಯಾ ‘‘ಯಥಾ ಸತ್ಥಾ ಅರಿಟ್ಠಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಮಮ್ಪಿ ಏವಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ಸುತ್ವಾಪಿ ತುಣ್ಹೀಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ‘‘ತಂ
ಇದಾನಿ ಅರಿಟ್ಠಸ್ಸ ಲದ್ಧಿಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸೋ ವತ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಕಾಮೇಹೀತಿಆದೀಸು
೨೩೮. ಏವಂ ಭಗವಾ ಅಯಂ ಅರಿಟ್ಠೋ ಯಥಾ ನಾಮ ರಜಕೋ ಸುಗನ್ಧಾನಿಪಿ ದುಗ್ಗನ್ಧಾನಿಪಿ ಜಿಣ್ಣಾನಿಪಿ ನವಾನಿಪಿ ಸುದ್ಧಾನಿಪಿ ಅಸುದ್ಧಾನಿಪಿ ವತ್ಥಾನಿ ಏಕತೋ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೇತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತೀತಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ। ಸುತ್ತನ್ತಿಆದೀಸು ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗನಿದ್ದೇಸಖನ್ಧಕಪರಿವಾರಾ, ಸುತ್ತನಿಪಾತೇ ಮಙ್ಗಲಸುತ್ತರತನಸುತ್ತನಾಲಕಸುಆತುವಟ್ಟಕಸುತ್ತಾನಿ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಚ ಸುತ್ತನಾಮಕಂ ತಥಾಗತವಚನಂ ಸುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಗಾಥಕಂ ಸುತ್ತಂ ಗೇಯ್ಯನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ವಿಸೇಸೇನ ಸಂಯುತ್ತಕೇ ಸಕಲೋಪಿ ಸಗಾಥಾವಗ್ಗೋ। ಸಕಲಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಂ, ನಿಗ್ಗಾಥಕಂ ಸುತ್ತಂ, ಯಞ್ಚ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ, ತಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಧಮ್ಮಪದಂ, ಥೇರಗಾಥಾ, ಥೇರಿಗಾಥಾ, ಸುತ್ತನಿಪಾತೇ ನೋಸುತ್ತನಾಮಿಕಾ ಸುದ್ಧಿಕಗಾಥಾ ಚ ಗಾಥಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಸೋಮನಸ್ಸಞಾಣಮಯಿಕಗಾಥಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ದ್ವೇಅಸೀತಿಸುತ್ತನ್ತಾ ಉದಾನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ‘‘ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾ (ಇತಿವು॰ ೧,೨) ದಸುತ್ತರಸತಸುತ್ತನ್ತಾ ಇತಿವುತ್ತಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಅಪಣ್ಣಕಜಾತಕಾದೀನಿ ಪಣ್ಣಾಸಾಧಿಕಾನಿ ಪಞ್ಚಜಾತಕಸತಾನಿ ಜಾತಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಚ್ಛರಿಯಾ ಅಬ್ಭುತಾ ಧಮ್ಮಾ ಆನನ್ದೇ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೧೨೯) ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಚ್ಛರಿಯಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಚೂಳವೇದಲ್ಲಮಹಾವೇದಲ್ಲಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಕ್ಕಪಞ್ಹಸಙ್ಖಾರಭಾಜನಿಯಮಹಾಪುಣ್ಣಮಸುತ್ತಾದಯೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ವೇದಞ್ಚ ತುಟ್ಠಿಞ್ಚ ಲದ್ಧಾ ಲದ್ಧಾ ಪುಚ್ಛಿತಸುತ್ತನ್ತಾ ವೇದಲ್ಲನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಅತ್ಥಂ ನ ಉಪಪರಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥತ್ಥಂ ಕಾರಣತ್ಥಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ನ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ। ಅನುಪಪರಿಕ್ಖತನ್ತಿ ಅನುಪಪರಿಕ್ಖನ್ತಾನಂ। ನ ನಿಜ್ಝಾನಂ ಖಮನ್ತೀತಿ ನ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ ನ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸೀಲಂ ಸಮಾಧಿ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಮಗ್ಗೋ ಫಲಂ ವಟ್ಟಂ ವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತನ್ತಿ ಏವಂ ಜಾನಿತುಂ ತೇ ಉಪಾರಮ್ಭಾನಿಸಂಸಾ ಚೇವಾತಿ ತೇ ಪರೇಸಂ ವಾದೇ ದೋಸಾರೋಪನಾನಿಸಂಸಾ ಇತಿವಾದಪ್ಪಮೋಕ್ಖಾನಿಸಂಸಾ ಚಾತಿ ಏವಂ ವಾದಪಮೋಕ್ಖಾನಿಸಂಸಾ, ಪರೇಹಿ ಸಕವಾದೇ ದೋಸೇ ಆರೋಪಿತೇ ತಂ ದೋಸಂ ಏವಂ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮಾತಿ ಇಮಿನಾವ ಕಾರಣೇನ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಞ್ಚಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ನಾನುಭೋನ್ತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಚ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಾ ಫಲಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತಿ, ತಞ್ಚಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಏತೇ ದುಗ್ಗಹಿತಗ್ಗಾಹಿನೋ ನಾನುಭೋನ್ತಿ। ಅಪಿಚ ಪರಸ್ಸ ವಾದೇ ಉಪಾರಮ್ಭಂ ಆರೋಪೇತುಂ ಅತ್ತನೋ ವಾದಂ ಮೋಚೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾಪಿ ತಞ್ಚ ಅತ್ಥಂ ನಾನುಭೋನ್ತಿಯೇವ।
೨೩೯. ಅಲಗದ್ದತ್ಥಿಕೋತಿ ಆಸಿವಿಸಅತ್ಥಿಕೋ। ಗದೋತಿ ಹಿ ವಿಸಸ್ಸ ನಾಮಂ, ತಂ ತಸ್ಸ ಅಲಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಲಗದ್ದೋ। ಭೋಗೇತಿ ಸರೀರೇ। ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೇ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತೀತಿ ನಿತ್ಥರಣಪರಿಯತ್ತಿವಸೇನ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ। ತಿಸ್ಸೋ ಹಿ ಪರಿಯತ್ತಿಯೋ ಅಲಗದ್ದಪರಿಯತ್ತಿ ನಿತ್ಥರಣಪರಿಯತ್ತಿ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಪರಿಯತ್ತೀತಿ।
ತತ್ಥ ಯೋ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಏವಂ ಚೀವರಾದೀನಿ ವಾ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಚತುಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ವಾ ಮಂ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಹೇತು ಪರಿಯಾಪುಣಾತಿ, ತಸ್ಸ ಸಾ ಪರಿಯತ್ತಿ ಅಲಗದ್ದಪರಿಯತ್ತಿ ನಾಮ। ಏವಂ ಪರಿಯಾಪುಣತೋ ಹಿ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಅಪರಿಯಾಪುಣಿತ್ವಾ ನಿದ್ದೋಕ್ಕಮನಂ ವರತರಂ।
ಯೋ ಪನ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಸೀಲಸ್ಸ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಸೀಲಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಸಮಾಧಿಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇಸ್ಸಾಮಿ ಫಲಂ ನಿತ್ಥರಣಪರಿಯತ್ತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ।
ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಪನ ಪರಿಯತ್ತಿ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಪರಿಯತ್ತಿ ನಾಮ। ತಸ್ಸ ಹಿ ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ಅಪ್ಪಹೀನಂ ಅಭಾವಿತಂ ಅಸಚ್ಛಿಕತಂ ವಾ ನತ್ಥಿ। ಸೋ ಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾತಕ್ಖನ್ಧೋ ಪಹೀನಕಿಲೇಸೋ ಭಾವಿತಮಗ್ಗೋ ಸಚ್ಛಿಕತಫಲೋ, ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತೋ ತನ್ತಿಧಾರಕೋ ಪವೇಣಿಪಾಲಕೋ ವಂಸಾನುರಕ್ಖಕೋವ ಹುತ್ವಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಇತಿಸ್ಸ ಸಾ ಪರಿಯತ್ತಿ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಪರಿಯತ್ತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ।
ಯೋ
ನಿಜ್ಝಾನಂ ಖಮನ್ತೀತಿ ಸೀಲಾದೀನಂ ಆಗತಟ್ಠಾನೇಸು ಇಧ ಸೀಲಂ ಕಥಿತಂ, ಇಧ ಸಮಾಧಿ, ಇಧ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ಇಧ ಮಗ್ಗೋ, ಇಧ ಫಲಂ, ಇಧ ವಟ್ಟಂ, ಇಧ ವಿವಟ್ಟನ್ತಿ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ। ತಞ್ಚಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಅನುಭೋನ್ತೀತಿ ಯೇಸಂ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತಿ। ಸುಗ್ಗಹಿತಪರಿಯತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಫಲಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತಾ ತಞ್ಚಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಅನುಭವನ್ತಿ। ಪರವಾದೇ ಉಪಾರಮ್ಭಂ ಆರೋಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಾಪಿ ಸಕವಾದೇ ಆರೋಪಿತಂ ದೋಸಂ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮೋಚೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಾಪಿ ಅನುಭೋನ್ತಿಯೇವ। ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ಸೀಲಾದೀನಂ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಸೀಲಾದೀನಿ ಪೂರೇನ್ತಾನಮ್ಪಿ, ಪರೇಸಂ ವಾದೇ ಸಹಧಮ್ಮೇನ ಉಪಾರಮ್ಭಂ ಆರೋಪೇನ್ತಾನಮ್ಪಿ, ಸಕವಾದತೋ ದೋಸಂ ಹರನ್ತಾನಮ್ಪಿ, ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಪಸನ್ನೇಹಿ ಉಪನೀತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಾನಮ್ಪಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ।
ಏವಂ ತಸ್ಮಾ ತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ದುಗ್ಗಹಿತಪರಿಯತ್ತಿ ದುಗ್ಗಹಿತಅಲಗದ್ದೋ ವಿಯ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ಸುಗ್ಗಹಿತಪರಿಯತ್ತಿ ಸುಗ್ಗಹಿತಅಲಗದ್ದೋ ವಿಯ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಥಾ ನಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ತಥೇವ ನಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಥ, ತೇನೇವ ಅತ್ಥೇನ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಥ। ಯೇ ವಾ ಪನಾಸ್ಸು ವಿಯತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಯೇ ವಾ ಪನ ಅಞ್ಞೇ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಮಹಾಕಸ್ಸಪಮಹಾಕಚ್ಚಾನಾದಿಕಾ ಬ್ಯತ್ತಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಸ್ಸು, ತೇ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ। ಅರಿಟ್ಠೇನ ವಿಯ ಪನ ಮಮ ಸಾಸನೇ ನ ಕಲಲಂ ವಾ ಕಚವರಂ ವಾ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ।
೨೪೦. ಕುಲ್ಲೂಪಮನ್ತಿ ಕುಲ್ಲಸದಿಸಂ। ನಿತ್ಥರಣತ್ಥಾಯಾತಿ ಚತುರೋಘನಿತ್ಥರಣತ್ಥಾಯ। ಉದಕಣ್ಣವನ್ತಿ ಯಞ್ಹಿ ಮಹನ್ತಂ ಉದಕಣ್ಣವನ್ತಿ ಮಹನ್ತಂ ಪುಥುಲಂ ಗಮ್ಭೀರಂ ಉದಕನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ। ಸಾಸಙ್ಕಂ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಚೋರಾನಂ ನಿವುತ್ಥೋಕಾಸೋ ದಿಸ್ಸತಿ। ಠಿತೋಕಾಸೋ, ನಿಸಿನ್ನೋಕಾಸೋ, ನಿಪನ್ನೋಕಾಸೋ ದಿಸ್ಸತಿ। ಸಪ್ಪಟಿಭಯಂ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಚೋರೇಹಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಹತಾ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವಿಲುತ್ತಾ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಆಕೋಟಿತಾ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಉತ್ತರಸೇತೂತಿ ಉದಕಣ್ಣವಸ್ಸ ಉಪರಿ ಬದ್ಧೋ ಸೇತು। ಕುಲ್ಲಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ಕುಲ್ಲೋ ನಾಮ ತರಣತ್ಥಾಯ ಕಲಾಪಂ ಕತ್ವಾ ಬದ್ಧೋ। ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಬದ್ಧಾ ಪನ ಪದರಚಾಟಿಆದಯೋ ಉಳುಮ್ಪೋತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಉಚ್ಚಾರೇತ್ವಾತಿ ಠಪೇತ್ವಾ। ಕಿಚ್ಚಕಾರೀತಿ ಪತ್ತಕಾರೀ ಯುತ್ತಕಾರೀ, ಪತಿರೂಪಕಾರೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಧಮ್ಮಾಪಿ ವೋ ಪಹಾತಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮಾತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ। ಭಗವಾ ಹಿ ಸಮಥೇಪಿ ಛನ್ದರಾಗಂ ಪಜಹಾಪೇಸಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾಯಪಿ। ಸಮಥೇ ಛನ್ದರಾಗಂ ಕತ್ಥ ಪಜಹಾಪೇಸಿ? ‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಉದಾಯಿ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸ್ಸಪಿ ಪಹಾನಂ ವದಾಮಿ, ಪಸ್ಸಸಿ ನೋ ತ್ವಂ, ಉದಾಯಿ, ತಂ ಸಂಯೋಜನಂ ಅಣುಂ ವಾ ಥೂಲಂ ವಾ, ಯಸ್ಸಾಹಂ ನೋ ಪಹಾನಂ ವದಾಮೀ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೧೫೬) ಏತ್ಥ ಸಮಥೇ ಛನ್ದರಾಗಂ ಪಜಹಾಪೇಸಿ। ‘‘ಇಮಂ ಚೇ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಟ್ಠಿಂ ಏವಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಏವಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ನ ಅಲ್ಲೀಯೇಥ ನ ಕೇಲಾಯೇಥ ನ ಧನಾಯೇಥಾ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೪೦೧) ಏತ್ಥ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಛನ್ದರಾಗಂ ಪಜಹಾಪೇಸಿ
ತತ್ರಾಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಹಂ ಏವರೂಪೇಸು ಸನ್ತಪ್ಪಣೀತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ ವದಾಮಿ, ಕಿಂ ಪನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇ ಗಾಮಧಮ್ಮೇ ವಸಲಧಮ್ಮೇ ದುಟ್ಠುಲ್ಲೇ ಓದಕನ್ತಿಕೇ, ಯತ್ಥ ಅಯಂ ಅರಿಟ್ಠೋ ಮೋಘಪುರಿಸೋ ನಿದ್ದೋಸಸಞ್ಞೀ ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಛನ್ದರಾಗಂ ನಾಲಂ ಅನ್ತರಾಯಾಯಾತಿ ವದತಿ। ಅರಿಟ್ಠೇನ ವಿಯ ನ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಸಾಸನೇ ಕಲಲಂ ವಾ ಕಚವರಂ ವಾ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಂ ಭಗವಾ ಇಮಿನಾಪಿ ಓವಾದೇನ ಅರಿಟ್ಠಂಯೇವ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ।
೨೪೧. ಇದಾನಿ ಛಯಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಾನೀತಿ ದಿಟ್ಠಿಪಿ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಆರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೋಪಿ। ರೂಪಂ ಏತಂ ಮಮಾತಿಆದೀಸು ಏತಂ ಮಮಾತಿ ತಣ್ಹಾಗ್ಗಾಹೋ। ಏಸೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಾನಗ್ಗಾಹೋ। ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹೋ। ಏವಂ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಯೋ ಕಥಿತಾ ಹೋನ್ತಿ। ರೂಪಂ ಪನ ಅತ್ತಾತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ವೇದನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ದಿಟ್ಠಂ ರೂಪಾಯತನಂ, ಸುತಂ ಸದ್ದಾಯತನಂ ಮುತಂ ಗನ್ಧಾಯತನಂ ರಸಾಯತನಂ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾಯತನಂ, ತಞ್ಹಿ ಪತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬತೋ ಮುತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅವಸೇಸಾನಿ ಸತ್ತಾಯತನಾನಿ ವಿಞ್ಞಾತಂ ನಾಮ। ಪತ್ತನ್ತಿ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ವಾ ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ವಾ ಪತ್ತಂ। ಪರಿಯೇಸಿತನ್ತಿ ಪತ್ತಂ ವಾ ಅಪ್ಪತ್ತಂ ವಾ ಪರಿಯೇಸಿತಂ। ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಅನುಸಞ್ಚರಿತಂ। ಲೋಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ನೋಪತ್ತಮ್ಪಿ। ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ನೋಪತ್ತಮ್ಪಿ। ತತ್ಥ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಪತ್ತಂ ನಾಮ। ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ನೋಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ನಾಮ। ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಞ್ಚ, ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ನೋಪತ್ತಞ್ಚ ಮನಸಾನುವಿಚರಿತಂ ನಾಮ।
ಅಥ ವಾ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಪತ್ತಟ್ಠೇನ ಪತ್ತಂ ನಾಮ। ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ನೋಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ನಾಮ। ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ನೋಪತ್ತಂ ಮನಸಾನುವಿಚರಿತಂ ನಾಮ। ಸಬ್ಬಂ ವಾ ಏತಂ ಮನಸಾ ಅನುವಿಚರಿತತ್ತಾ ಮನಸಾನುವಿಚರಿತಂ ನಾಮ। ಇಮಿನಾ ವಿಞ್ಞಾಣಾರಮ್ಮಣಾ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಯೋ ಕಥಿತಾ, ದೇಸನಾವಿಲಾಸೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ದಿಟ್ಠಾದಿಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಯಮ್ಪಿ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಯಮ್ಪಿ ಏತಂ ಸೋ ಲೋಕೋತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪವತ್ತಂ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ।
ಸೋ ಲೋಕೋ ಸೋ ಅತ್ತಾತಿ ಯಾ ಏಸಾ ‘‘ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪವತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಿ ಲೋಕೋ ಚ ಅತ್ತಾ ಚಾತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಸೋ ಪೇಚ್ಚ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸೋ ಅಹಂ ಪರಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಚ್ಚೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಧುವೋ ಸಸ್ಸತೋ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಿನೇರುಮಹಾಪಥವೀಮಹಾಸಮುದ್ದಾದೀಹಿ ಸಸ್ಸತೀಹಿ ಸಮಂ ತಥೇವ ಠಸ್ಸಾಮಿ। ತಮ್ಪಿ ಏತಂ ಮಮಾತಿ ತಮ್ಪಿ
ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ರೂಪಂ ನೇತಂ ಮಮಾತಿ ರೂಪೇ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ। ವೇದನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಸಮನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಪದಸ್ಸ ತಣ್ಹಾಸಮನುಪಸ್ಸನಾ ಮಾನಸಮನುಪಸ್ಸನಾ ದಿಟ್ಠಿಸಮನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಸಮನುಪಸ್ಸನಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಾ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖೇ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾನಂ, ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ಞಾಣಸಮನುಪಸ್ಸನಾಯ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಅಸತಿ ನ ಪರಿತಸ್ಸತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಭಯಪರಿತಸ್ಸನಾಯ ತಣ್ಹಾಪರಿತಸ್ಸನಾಯ ವಾ ನ ಪರಿತಸ್ಸತಿ। ಇಮಿನಾ ಭಗವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಕ್ಖನ್ಧವಿನಾಸೇ ಅಪರಿತಸ್ಸಮಾನಂ ಖೀಣಾಸವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ದೇಸನಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇಸಿ।
೨೪೨. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಏವಂ ಭಗವತಾ ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞತರೋ ಅನುಸನ್ಧಿಕುಸಲೋ ಭಿಕ್ಖು – ‘‘ಭಗವತಾ ಅಜ್ಝತ್ತಕ್ಖನ್ಧವಿನಾಸೇ ಅಪರಿತಸ್ಸನ್ತಂ ಖೀಣಾಸವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ದೇಸನಾ ನಿಟ್ಠಾಪಿತಾ, ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅಪರಿತಸ್ಸನ್ತೇ ಖೋ ಪನ ಸತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಪರಿತಸ್ಸಕೇನ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪರಿಕ್ಖಾರವಿನಾಸೇ ಪರಿತಸ್ಸಕೇನ ಅಪರಿತಸ್ಸಕೇನ ಚಾಪಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ। ಇತಿ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಅಯಂ ಪಞ್ಹೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏಕಂಸಂ ಚೀವರಂ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ। ಬಹಿದ್ಧಾ ಅಸತೀತಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪರಿಕ್ಖಾರವಿನಾಸೇ। ಅಹು ವತ ಮೇತಿ ಅಹೋಸಿ ವತ ಮೇ ಭದ್ದಕಂ ಯಾನಂ ವಾಹನಂ ಹಿರಞ್ಞಂ ಸುವಣ್ಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಂ ವತ ಮೇ ನತ್ಥೀತಿ ತಂ ವತ ಇದಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ನತ್ಥಿ, ರಾಜೂಹಿ ವಾ ಚೋರೇಹಿ ವಾ ಹಟಂ, ಅಗ್ಗಿನಾ ವಾ ದಡ್ಢಂ, ಉದಕೇನ ವಾ ವುಳ್ಹಂ, ಪರಿಭೋಗೇನ ಸಿಯಾ ವತ ಮೇತಿ ಭವೇಯ್ಯ ವತ ಮಯ್ಹಂ ಯಾನಂ ವಾಹನಂ ಹಿರಞ್ಞಂ ಸುವಣ್ಣಂ ಸಾಲಿ ವೀಹಿ ಯವೋ ಗೋಧುಮೋ। ತಂ ವತಾಹಂ ನ ಲಭಾಮೀತಿ ತಮಹಂ ಅಲಭಮಾನೋ ತದನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಕತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನತ್ತಾ ಇದಾನಿ ನ ಲಭಾಮೀತಿ ಸೋಚತಿ, ಅಯಂ ಅಗಾರಿಯಸೋಚನಾ, ಅನಗಾರಿಯಸ್ಸ ಪತ್ತಚೀವರಾದೀನಂ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಅಪರಿತಸ್ಸನಾವಾರೇ ನ ಏವಂ ಹೋತೀತಿ ಯೇಹಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಏವಂ ಭವೇಯ್ಯ, ತೇಸಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ನ ಏವಂ ಹೋತಿ। ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಾಧಿಟ್ಠಾನಪರಿಯುಟ್ಠಾನಾಭಿನಿವೇಸಾನುಸಯಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥಾಯಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ। ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಹಿ ಆಗಮ್ಮ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಾಇಞ್ಜಿತಾನಿ, ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಚಲನಾನಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರವಿಪ್ಫನ್ದಿತಾನಿ ಸಮ್ಮನ್ತಿ ವೂಪಸಮ್ಮನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ, ‘‘ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತದೇವ ಚ ಆಗಮ್ಮ ಖನ್ಧೂಪಧಿ ಕಿಲೇಸೂಪಧಿ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೂಪಧಿ, ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣೂಪಧೀತಿ ಇಮೇ ಉಪಧಯೋ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಿಯನ್ತಿ, ತಣ್ಹಾ ಖೀಯತಿ ವಿರಜ್ಜತಿ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ, ‘‘ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ನಿಬ್ಬಾನಾಯಾತಿ ಅಯಂ ಪನಸ್ಸ ಸರೂಪನಿದ್ದೇಸೋ, ಇತಿ ಸಬ್ಬೇಹೇವ ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ದೀಪಿತೋ। ತಸ್ಸೇವಂ ಹೋತೀತಿ ತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಸ್ಸ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ ನಾಮಸ್ಸು, ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಿ ನಾಮಸ್ಸು, ನಾಸ್ಸು ನಾಮ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏವಂ ಹೋತಿ। ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಸ್ಸ ಹಿ ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸುಞ್ಞತಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸಿಯಮಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಸ್ಸ ತಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ತಾಸೋ ಹೇಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸುತವತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ನೋ ಚಸ್ಸಂ, ನೋ ಚ ಮೇ ಸಿಯಾ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೩.೫೫)।
೨೪೩. ಏತ್ತಾವತಾ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿಗ್ಗಹನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಪರಿಗ್ಗಹನ್ತಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ। ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ಯಥಾ ವಿಞ್ಞೂ ಮನುಸ್ಸೋ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ ಅಹಮ್ಪಿ ಖೋ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹೇಪಿ ನ ಪಸ್ಸಥ, ಅಹಮ್ಪಿ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಇತಿ ಏವರೂಪೋ ಪರಿಗ್ಗಹೋ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೨೪೪. ಏವಂ ತಿಕೋಟಿಕಂ ಸುಞ್ಞತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅಜ್ಝತ್ತಕ್ಖನ್ಧೇ ಅತ್ತಾತಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಅತ್ತನಿಯನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ದ್ವಿಕೋಟಿಕಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅತ್ತನಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತೀತಿಆದಿಮಾಹ ಸಚ್ಚತೋತಿ ಭೂತತೋ, ಥೇತತೋತಿ ತಥತೋ ಥಿರತೋ ವಾ।
ಇದಾನಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನತ್ತಾತಿ ಏವಂ ತಿಪರಿವಟ್ಟವಸೇನ ಅಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅಯಂ ಅರಿಟ್ಠೋ ವಿಯ ಮಯ್ಹಂ ಸಾಸನೇ ಕಲಲಂ ಕಚವರಂ ಪಕ್ಖಿಪತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇತಿ, ಭನ್ತೇ, ಯಸ್ಮಾ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನಿಚ್ಚಂ। ಉಪ್ಪಾದವಯವತ್ತಿತೋ ವಿಪರಿಣಾಮತಾವಕಾಲಿಕನಿಚ್ಚಪಟಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ವಾತಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಅನಿಚ್ಚಂ। ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇತಿ, ಭನ್ತೇ, ಪಟಿಪೀಳನಾಕಾರೇನ ದುಕ್ಖಂ, ಸನ್ತಾಪದುಕ್ಖಮದುಕ್ಖವತ್ಥುಕಸುಖಪಟಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ವಾತಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ದುಕ್ಖಂ। ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮನ್ತಿ ಭವಸಙ್ಕನ್ತಿಉಪಗಮನಸಭಾವಂ ಪಕತಿಭಾವವಿಜಹನಸಭಾವಂ। ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾತಿ ಯುತ್ತಂ ನು ಖೋ ತಂ ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹಾನಂ ವಸೇನ ಅಹಂ ಮಮಾತಿ ಏವಂ ಗಹೇತುಂ। ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಇಮಿನಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅವಸವತ್ತನಾಕಾರೇನ ರೂಪಂ, ಭನ್ತೇ, ಅನತ್ತಾತಿ ಪಟಿಜಾನನ್ತಿ। ಸುಞ್ಞಅಸ್ಸಾಮಿಕಅನಿಸ್ಸರಅತ್ತಪಟಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ವಾತಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಅನತ್ತಾ।
ಭಗವಾ ಛಛಕ್ಕಸುತ್ತೇ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಸುತ್ತೇ ದುಕ್ಖವಸೇನ ಅನತ್ತತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ರೂಪಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಚಂ, ಯದನಿಚ್ಚಂ ತಂ ದುಕ್ಖಂ, ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾ, ಯದನತ್ತಾ ತಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೩.೭೬) ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅರಹತ್ತಸುತ್ತೇ ಉಭಯವಸೇನ ಅನತ್ತತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಞ್ಚ ಪಾಕಟಂ। ಅನತ್ತಾತಿ ನ ಪಾಕಟಂ।
ಪರಿಭೋಗಭಾಜನಾದೀಸು ಹಿ ಭಿನ್ನೇಸು ಅಹೋ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ಅಹೋ ಅನತ್ತಾತಿ ವತ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಸರೀರೇ ಗಣ್ಡಪಿಳಕಾದೀಸು ವಾ ಉಟ್ಠಿತಾಸು ಕಣ್ಟಕೇನ ವಾ ವಿದ್ಧಾ ಅಹೋ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ಅಹೋ ಅನತ್ತಾತಿ ಪನ ವತ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಇದಞ್ಹಿ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ನಾಮ ಅವಿಭೂತಂ ದುದ್ದಸಂ ದುಪ್ಪಞ್ಞಾಪನಂ। ತೇನ ತಂ ಭಗವಾ ಅನಿಚ್ಚವಸೇನ ವಾ ದುಕ್ಖವಸೇನ ವಾ ಉಭಯವಸೇನ ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಯಿದಂ ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ತೇಪರಿವಟ್ಟೇ ಅನಿಚ್ಚದುಕ್ಖವಸೇನೇವ ದಸ್ಸಿತಂ। ವೇದನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ತಸ್ಮಾ ತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಸ್ಮಾ ಏತರಹಿ ಅಞ್ಞದಾಪಿ ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪನ್ತಿಆದೀನಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಖನ್ಧನಿದ್ದೇಸೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನೇವ।
೨೪೫. ನಿಬ್ಬಿನ್ದತೀತಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ನಿಬ್ಬಿದಾತಿ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನೀವಿಪಸ್ಸನಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನೀವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಹಿ ಬಹೂನಿ ನಾಮಾನಿ। ಏಸಾ ಹಿ ಕತ್ಥಚಿ ಸಞ್ಞಗ್ಗನ್ತಿ ವುತ್ತಾ। ಕತ್ಥಚಿ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣನ್ತಿ। ಕತ್ಥಚಿ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗನ್ತಿ। ಕತ್ಥಚಿ ಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧೀತಿ
ತತ್ಥ ಪೋಟ್ಠಪಾದಸುತ್ತೇ ತಾವ ‘‘ಸಞ್ಞಾ ಖೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದ, ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೪೧೬) ಏವಂ ಸಞ್ಞಗ್ಗನ್ತಿ ವುತ್ತಾ। ಸುಸಿಮಸುತ್ತೇ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಖೋ, ಸುಸಿಮ, ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣಂ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣನ್ತಿ ವುತ್ತಾ। ದಸುತ್ತರಸುತ್ತೇ ‘‘ಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗ’’ನ್ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೩೫೯) ಏವಂ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪದಾನಿಯಙ್ಗನ್ತಿ ವುತ್ತಾ। ರಥವಿನೀತೇ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧತ್ಥಂ ಭಗವತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವುಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೫೭) ಏವಂ ಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧೀತಿ ವುತ್ತಾ। ಸಳಾಯತನವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ಅತಮ್ಮಯತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತಮ್ಮಯತಂ ಆಗಮ್ಮ ಯಾಯಂ ಉಪೇಕ್ಖಾ ನಾನತ್ತಾ ನಾನತ್ತಸಿತಾ, ತಂ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯಾಯಂ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಏಕತ್ತಾ ಏಕತ್ತಸಿತಾ, ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಂ ಆಗಮ್ಮ ಏವಮೇತಿಸ್ಸಾ ಪಹಾನಂ ಹೋತಿ, ಏವಮೇತಿಸ್ಸಾ ಸಮತಿಕ್ಕಮೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೩೧೦) ಏವಂ ತಮ್ಮಯತಾಪರಿಯಾದಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಾ। ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗೇ ‘‘ಯಾ ಚ ಮುಞ್ಚಿತುಕಮ್ಯತಾ, ಯಾ ಚ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾ, ಯಾ ಚ ಸಙ್ಖಾರುಪೇಕ್ಖಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಏಕತ್ಥಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನ’’ನ್ತಿ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೧.೫೪) ಏವಂ ತೀಹಿ ನಾಮೇಹಿ ವುತ್ತಾ। ಪಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಅನುಲೋಮಂ ಗೋತ್ರಭುಸ್ಸ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ, ಅನುಲೋಮಂ ವೋದಾನಸ್ಸ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ (ಪಟ್ಠಾ॰ ೧.೧.೪೧೭) ಏವಂ ದ್ವೀಹಿ ನಾಮೇಹಿ ವುತ್ತಾ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅಲಗದ್ದಸುತ್ತೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತೀತಿ ನಿಬ್ಬಿದಾನಾಮೇನ ಆಗತಾ।
ನಿಬ್ಬಿದಾ ವಿರಜ್ಜತೀತಿ ಏತ್ಥ ವಿರಾಗೋತಿ ಮಗ್ಗೋ ವಿರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಏತ್ಥ ವಿರಾಗೇನ ಮಗ್ಗೇನ ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಫಲಂ ಕಥಿತಂ। ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತೀತಿ ಇಧ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ಕಥಿತಾ।
ಏವಂ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಂ ಮಹಾಖೀಣಾಸವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ಯಥಾಭೂತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ನಾಮಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ। ಅವಿಜ್ಜಾತಿ ವಟ್ಟಮೂಲಿಕಾ ಅವಿಜ್ಜಾ। ಅಯಞ್ಹಿ ದುರುಕ್ಖಿಪನಟ್ಠೇನ ಪಲಿಘೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತೇನೇಸ ತಸ್ಸ ಉಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಉಕ್ಖಿತ್ತಪಲಿಘೋತಿ ವುತ್ತೋ। ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾತಿ ಸೀಸಚ್ಛಿನ್ನತಾಲೋ ವಿಯ ಕತಾ, ಸಮೂಲಂ ವಾ ತಾಲಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ತಾಲಸ್ಸ ವತ್ಥು ವಿಯ ಕತಾ, ಯಥಾ ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪುನ ಸೋ ತಾಲೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ಪುನ ಅಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವಂ ಪೋನೋಬ್ಭವಿಕೋತಿ ಪುನಬ್ಭವದಾಯಕೋ। ಜಾತಿಸಂಸಾರೋತಿಆದೀಸು ಜಾಯನವಸೇನ ಚೇವ ಸಂಸರಣವಸೇನ ಚ ಏವಂ ಲದ್ಧನಾಮಾನಂ ಪುನಬ್ಭವಖನ್ಧಾನಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಕಮ್ಮಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ। ಸೋ ಹಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕರಣವಸೇನ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ಪರಿಕ್ಖಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತೇನೇಸ ತಸ್ಸಾ ಸಂಕಿಣ್ಣತ್ತಾ ವಿಕಿಣ್ಣತ್ತಾ ಸಂಕಿಣ್ಣಪರಿಕ್ಖೋತಿ ತಣ್ಹಾತಿ ಏಸಿಕಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತೇನೇಸ ತಸ್ಸಾ ಅಬ್ಬೂಳ್ಹತ್ತಾ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡಿತತ್ತಾ ಅಬ್ಬೂಳ್ಹೇಸಿಕೋತಿ ವುತ್ತೋ। ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನೀತಿ ಓರಂ ಭಜನಕಾನಿ ಕಾಮಭವೇ ಉಪಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾನಿ। ಏತಾನಿ ಹಿ ಕವಾಟಂ ವಿಯ ನಗರದ್ವಾರಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ಅಗ್ಗಳಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ತೇನೇಸ ತೇಸಂ ನಿರಾಕತತ್ತಾ ಭಿನ್ನತ್ತಾ ನಿರಗ್ಗಳೋತಿ ವುತ್ತೋ। ಅರಿಯೋತಿ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸೋ ಪರಿಸುದ್ಧೋ। ಪನ್ನದ್ಧಜೋತಿ ಪತಿತಮಾನದ್ಧಜೋ। ಪನ್ನಭಾರೋತಿ ಖನ್ಧಭಾರಕಿಲೇಸಭಾರಅಭಿಸಙ್ಖಾರಭಾರಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಭಾರಾ ಪನ್ನಾ ಓರೋಹಿತಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪನ್ನಭಾರೋ। ಅಪಿಚ ಇಧ ಮಾನಭಾರಸ್ಸೇವ ಓರೋಪಿತತ್ತಾ ಪನ್ನಭಾರೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ವಿಸಂಯುತ್ತೋತಿ ಚತೂಹಿ ಯೋಗೇಹಿ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ಚ ವಿಸಂಯುತ್ತೋ। ಇಧ ಪನ ಮಾನಸಂಯೋಗೇನೇವ ವಿಸಂಯುತ್ತತ್ತಾ ವಿಸಂಯುತ್ತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಅಸ್ಮಿಮಾನೋತಿ ರೂಪೇ ಅಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋ, ವೇದನಾಯ… ಸಞ್ಞಾಯ… ಸಙ್ಖಾರೇಸು… ವಿಞ್ಞಾಣೇ ಅಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋ।
ಏತ್ತಾವತಾ ಭಗವತಾ ಮಗ್ಗೇನ ಕಿಲೇಸೇ ಖೇಪೇತ್ವಾ ನಿರೋಧಸಯನವರಗತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ವಿಹರತೋ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಕಾಲೋ ದಸ್ಸಿತೋ। ಯಥಾ ಹಿ ದ್ವೇ ನಗರಾನಿ ಏಕಂ ಚೋರನಗರಂ, ಏಕಂ ಖೇಮನಗರಂ। ಅಥ ಏಕಸ್ಸ ಮಹಾಯೋಧಸ್ಸ ಏವಂ ಭವೇಯ್ಯ – ‘‘ಯಾವಿಮಂ ಚೋರನಗರಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಾವ ಖೇಮನಗರಂ ಭಯತೋ ನ ಮುಚ್ಚತಿ, ಚೋರನಗರಂ ಅನಗರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸನ್ನಾಹಂ ಕತ್ವಾ ಖಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚೋರನಗರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಗರದ್ವಾರೇ ಉಸ್ಸಾಪಿತೇ ಏಸಿಕತ್ಥಮ್ಭೇ ಖಗ್ಗೇನ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸದ್ವಾರಬಾಹಕಂ ಕವಾಟಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಲಿಘಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಾಕಾರಂ ಭಿನ್ದನ್ತೋ ಪರಿಕ್ಖಂ ಸಂಕಿರಿತ್ವಾ ನಗರಸೋಭನತ್ಥಾಯ ಉಸ್ಸಿತೇ ಧಜೇ ಪಾತೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಅಗ್ಗಿನಾ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಖೇಮನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಞಾತಿಗಣಪರಿವುತೋ ಸುರಸಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಚೋರನಗರಂ ವಿಯ ಸಕ್ಕಾಯೋ, ಖೇಮನಗರಂ ವಿಯ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಮಹಾಯೋಧೋ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರೋ। ತಸ್ಸೇವಂ ಹೋತಿ, ‘‘ಯಾವ ಸಕ್ಕಾಯವಟ್ಟಂ ವತ್ತತಿ, ತಾವ ದ್ವತ್ತಿಂಸಕಮ್ಮಕಾರಣಅಟ್ಠನವುತಿರೋಗಪಞ್ಚವೀಸತಿಮಹಾಭಯೇಹಿ ಪರಿಮುಚ್ಚನಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ। ಸೋ ಮಹಾಯೋಧೋ ವಿಯ ಸನ್ನಾಹಂ ಸೀಲಸನ್ನಾಹಂ ಕತ್ವಾ, ಪಞ್ಞಾಖಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಗ್ಗೇನ ಏಸಿಕತ್ಥಮ್ಭೇ ವಿಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ತಣ್ಹೇಸಿಕಂ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ, ಸೋ ಯೋಧೋ ಸದ್ವಾರಬಾಹಕಂ ನಗರಕವಾಟಂ
೨೪೬. ಇದಾನಿ ಏವಂ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಪರೇಹಿ ಅನಧಿಗಮನೀಯವಿಞ್ಞಾಣತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಂ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಂ ಖೋತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅನ್ವೇಸನ್ತಿ ಅನ್ವೇಸನ್ತಾ ಗವೇಸನ್ತಾ। ಇದಂ ನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಇದಂ ನಾಮ ನಿಸ್ಸಿತಂ। ತಥಾಗತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಸತ್ತೋಪಿ ತಥಾಗತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ಉತ್ತಮಪುಗ್ಗಲೋ ಖೀಣಾಸವೋಪಿ। ಅನನುವಿಜ್ಜೋತಿ ಅಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೋ ವಾ ಅವಿನ್ದೇಯ್ಯೋ ವಾ। ತಥಾಗತೋತಿ ಹಿ ಸತ್ತೇ ಗಹಿತೇ ಅಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ ವಟ್ಟತಿ, ಖೀಣಾಸವೇ ಗಹಿತೇ ಅವಿನ್ದೇಯ್ಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ ವಟ್ಟತಿ।
ತತ್ಥ ಪುರಿಮನಯೇ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಹಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಧರಮಾನಕಂಯೇವ ಖೀಣಾಸವಂ ತಥಾಗತೋ ಸತ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ನ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ। ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಂ ಪನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಂ ಖೀಣಾಸವಂ ಸತ್ತೋತಿ ವಾ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ವಾ ಕಿಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮಿ? ಅನನುವಿಜ್ಜೋ ತಥಾಗತೋ। ನ ಹಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ಸತ್ತೋ ನಾಮ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಇದಂ ನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಅನ್ವೇಸನ್ತಾಪಿ ಕಿಂ ಅಧಿಗಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ? ಕಥಂ ಪಟಿಲಭಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದುತಿಯನಯೇ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಹಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಧರಮಾನಕಂಯೇವ ಖೀಣಾಸವಂ ವಿಞ್ಞಾಣವಸೇನ ಇನ್ದಾದೀಹಿ ಅವಿನ್ದಿಯಂ ವದಾಮಿ। ನ ಹಿ ಸಇನ್ದಾ ದೇವಾ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಾ ಸಪಜಾಪತಿಕಾ ಅನ್ವೇಸನ್ತಾಪಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಂ ವಾ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಂ ವಾ ಫಲಚಿತ್ತಂ ವಾ, ಇದಂ ನಾಮ ಆರಮ್ಮಣಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವತ್ತತೀತಿ ಜಾನಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ। ತೇ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಕಿಂ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ?
ಅಸತಾತಿ ಅಸನ್ತೇನ। ತುಚ್ಛಾತಿ ತುಚ್ಛಕೇನ। ಮುಸಾತಿ ಮುಸಾವಾದೇನ। ಅಭೂತೇನಾತಿ ಯಂ ನತ್ಥಿ, ತೇನ। ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಅಭಿಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿ, ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ವದನ್ತಿ। ವೇನಯಿಕೋತಿ ವಿನಯತಿ ವಿನಾಸೇತೀತಿ ವಿನಯೋ, ಸೋ ಏವ ವೇನಯಿಕೋ, ಸತ್ತವಿನಾಸಕೋತಿ ಯಥಾ ಚಾಹಂ ನ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೇನ ವಾಕಾರೇನ ಅಹಂ ನ ಸತ್ತವಿನಾಸಕೋ। ಯಥಾ ಚಾಹಂ ನ ವದಾಮೀತಿ ಯೇನ ವಾ
ಪುಬ್ಬೇ ಚಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಮಹಾಬೋಧಿಮಣ್ಡಮ್ಹಿಯೇವ ಚ। ಏತರಹಿ ಚಾತಿ ಏತರಹಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯಞ್ಚ। ದುಕ್ಖಞ್ಚೇವ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ನಿರೋಧನ್ತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಅಪ್ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ವಿಹರನ್ತೋಪಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋಪಿ ಚತುಸಚ್ಚಮೇವ ಪಞ್ಞಪೇಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥ ಹಿ ದುಕ್ಖಗ್ಗಹಣೇನ ತಸ್ಸ ಮೂಲಭೂತೋ ಸಮುದಯೋ, ನಿರೋಧಗ್ಗಹಣೇನ ತಂಸಮ್ಪಾಪಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಗಹಿತೋವ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತತ್ರ ಚೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಕಾಸನೇ। ಪರೇತಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಆಜಾನಿತುಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥಪುಗ್ಗಲಾ। ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೀತಿ ದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಿ। ಪರಿಭಾಸನ್ತೀತಿ ವಾಚಾಯ ಪರಿಭಾಸನ್ತಿ। ರೋಸೇನ್ತಿ ವಿಹೇಸೇನ್ತೀತಿ ರೋಸೇಸ್ಸಾಮ ವಿಹೇಸೇಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಘಟ್ಟೇನ್ತಿ ದುಕ್ಖಾಪೇನ್ತಿ। ತತ್ರಾತಿ ತೇಸು ಅಕ್ಕೋಸಾದೀಸು, ತೇಸು ವಾ ಪರಪುಗ್ಗಲೇಸು। ಆಘಾತೋತಿ ಕೋಪೋ। ಅಪ್ಪಚ್ಚಯೋತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ। ಅನಭಿರದ್ಧೀತಿ ಅತುಟ್ಠಿ।
ತತ್ರ ಚೇತಿ ಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಕಾಸನೇಯೇವ। ಪರೇತಿ ಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಕಾಸನಂ ಆಜಾನಿತುಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ಸಮತ್ಥಪುಗ್ಗಲಾ। ಆನನ್ದೋತಿ ಆನನ್ದಪೀತಿ। ಉಪ್ಪಿಲಾವಿತತ್ತನ್ತಿ ಉಪ್ಪಿಲಾಪನಪೀತಿ। ತತ್ರ ಚೇತಿ ಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಕಾಸನಮ್ಹಿಯೇವ। ತತ್ರಾತಿ ಸಕ್ಕಾರಾದೀಸು। ಯಂ ಖೋ ಇದಂ ಪುಬ್ಬೇ ಪರಿಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಇದಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಪುಬ್ಬೇ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾತಂ। ತತ್ಥಮೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕೇ ಇಮೇ। ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ತತ್ರಾಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಇಮೇ ಸಕ್ಕಾರಾ ಮಯಿ ಕರೀಯನ್ತೀತಿ ವಾ ಅಹಂ ಏತೇ ಅನುಭವಾಮೀತಿ ವಾ ನ ಹೋತಿ। ಪುಬ್ಬೇ ಪರಿಞ್ಞಾತಕ್ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂಯೇವ ಏತೇ ಸಕ್ಕಾರೇ ಅನುಭೋತೀತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಹೋತೀತಿ। ತಸ್ಮಾತಿ
೨೪೭. ತಸ್ಮಾ ತಿಹ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಂ ನ ತುಮ್ಹಾಕನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ತನಿಯೇಪಿ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಂ ನ ತುಮ್ಹಾಕಂ, ತಂ ಪಜಹಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ವಾ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಯಥಾ ಯಥಾ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯ ತಥಾ ತಥಾ ಕರೇಯ್ಯ। ನ ಹಿ ನೋ ಏತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ತಾ ವಾತಿ, ಭನ್ತೇ, ಏತಂ ತಿಣಕಟ್ಠಸಾಖಾಪಲಾಸಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನೇವ ಅತ್ತಾ ನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರೂಪಂ ನ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ಅತ್ತನಿಯಂ ವಾತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಚೀವರಾದಿಪರಿಕ್ಖಾರೋಪಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಂ ನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ತಂ ಪಜಹಥಾತಿ ಭಗವಾ, ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂಯೇವ ನ ತುಮ್ಹಾಕನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಜಹಾಪೇತಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ನ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ, ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ವಾ। ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೇನ ಪನೇತಂ ಪಜಹಾಪೇತಿ।
೨೪೮. ಏವಂ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋತಿ ಏತ್ಥ ತಿಪರಿವಟ್ಟತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಇಮಂ ಠಾನಂ ಆಹರಿತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಪಟಿಲೋಮೇನ ಪೇಮಮತ್ತಕೇನ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಇಮಂ ಠಾನಂ ಆಹರಿತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋತಿ ಸುಕಥಿತೋ। ಸುಕಥಿತತ್ತಾ ಏವ ಉತ್ತಾನೋ ವಿವಟೋ ಪಕಾಸಿತೋ। ಛಿನ್ನಪಿಲೋತಿಕೋತಿ ಪಿಲೋತಿಕಾ ವುಚ್ಚತಿ ಛಿನ್ನಂ ಭಿನ್ನಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಿಬ್ಬಿತಂ ಗಣ್ಠಿಕತಂ ಜಿಣ್ಣಂ ವತ್ಥಂ, ತಂ ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ, ಅಟ್ಠಹತ್ಥಂ ವಾ ನವಹತ್ಥಂ ವಾ ಅಹತಸಾಟಕಂ ನಿವತ್ಥೋ, ಸೋ ಛಿನ್ನಪಿಲೋತಿಕೋ ನಾಮ। ಅಯಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮೋ ತಾದಿಸೋ, ನ ಹೇತ್ಥ ಕೋಹಞ್ಞಾದಿವಸೇನ ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಸಿಬ್ಬಿತಗಣ್ಠಿಕತಭಾವೋ ಅತ್ಥಿ। ಅಪಿಚ ಕಚವರೋ ಪಿಲೋತಿಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಾಸನೇ ಸಮಣಕಚವರಂ ನಾಮ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ಲಭತಿ। ತೇನೇವಾಹ –
‘‘ಕಾರಣ್ಡವಂ ನಿದ್ಧಮಥ, ಕಸಮ್ಬುಞ್ಚಾಪಕಸ್ಸಥ।
ತತೋ ಪಲಾಪೇ ವಾಹೇಥ, ಅಸ್ಸಮಣೇ ಸಮಣಮಾನಿನೇ॥
ನಿದ್ಧಮಿತ್ವಾನ ಪಾಪಿಚ್ಛೇ, ಪಾಪಆಚಾರಗೋಚರೇ।
ಸುದ್ಧಾ ಸುದ್ಧೇಹಿ ಸಂವಾಸಂ, ಕಪ್ಪಯವ್ಹೋ ಪತಿಸ್ಸತಾ।
ತತೋ ಸಮಗ್ಗಾ ನಿಪಕಾ, ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ॥ (ಸು॰ ನಿ॰ ೨೮೩-೨೮೫)।
ಇತಿ ಸಮಣಕಚವರಸ್ಸ ಛಿನ್ನತ್ತಾಪಿ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಛಿನ್ನಪಿಲೋತಿಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ। ವಟ್ಟಂ ತೇಸಂ ನತ್ಥಿ ಪಞ್ಞಾಪನಾಯಾತಿ ತೇಸಂ ವಟ್ಟಂ ಅಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವಂ ಗತಂ ನಿಪ್ಪಞ್ಞತ್ತಿಕಂ ಜಾತಂ। ಏವರೂಪೋ ಮಹಾಖೀಣಾಸವೋ ಏವಂ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೇ ಸಾಸನೇಯೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಯಥಾ ಚ ಖೀಣಾಸವೋ, ಏವಂ ಅನಾಗಾಮಿಆದಯೋಪಿ।
ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಾನುಸಾರಿನೋ ಸದ್ಧಾನುಸಾರಿನೋತಿ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತಿ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಧಮ್ಮಾನುಸಾರೀ? ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಪಞ್ಞಾವಾಹಿಂ ಪಞ್ಞಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಧಮ್ಮಾನುಸಾರೀ। ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಧಮ್ಮಾನುಸಾರೀ, ಫಲೇ ಠಿತೋ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತೋ। ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸದ್ಧಾನುಸಾರೀ? ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಸದ್ಧಾವಾಹಿಂ ಸದ್ಧಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸದ್ಧಾನುಸಾರೀ। ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸದ್ಧಾನುಸಾರೀ, ಫಲೇ ಠಿತೋ ಸದ್ಧಾವಿಮುತ್ತೋ’’ತಿ (ಪು॰ ಪ॰ ೩೦)। ಯೇಸಂ ಮಯಿ ಸದ್ಧಾಮತ್ತಂ ಪೇಮಮತ್ತನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಯೇಸಂ ಅಞ್ಞೋ ಅರಿಯಧಮ್ಮೋ ನತ್ಥಿ, ತಥಾಗತೇ ಪನ ಸದ್ಧಾಮತ್ತಂ ಪೇಮಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ। ತೇ ವಿಪಸ್ಸಕಪುಗ್ಗಲಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ವಿಪಸ್ಸಕಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಹಿ ಏವಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ದಸಬಲೇ ಏಕಾ ಸದ್ಧಾ ಏಕಂ ಪೇಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ತಾಯ ಸದ್ಧಾಯ ತೇನ ಪೇಮೇನ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ಠಪಿತಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತಿ, ನಿಯತಗತಿಕಾ ಕಿರ ಏತೇ। ಪೋರಾಣಕತ್ಥೇರಾ ಪನ ಏವರೂಪಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಚೂಳಸೋತಾಪನ್ನೋತಿ ವದನ್ತಿ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಅಲಗದ್ದೂಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ವಮ್ಮಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೪೯. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ವಮ್ಮಿಕಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಆಯಸ್ಮಾತಿ ಪಿಯವಚನಮೇತಂ। ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಕುಮಾರಕಾಲೇ ಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾ ಪನ ಭಗವತಾ, ‘‘ಕಸ್ಸಪಂ ಪಕ್ಕೋಸಥ, ಇದಂ ಫಲಂ ವಾ ಖಾದನೀಯಂ ವಾ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ದೇಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ಕತರಸ್ಸ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸಾತಿ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಗಹಿತನಾಮತ್ತಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವುಡ್ಢಕಾಲೇಪಿ ‘‘ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೋ’’ ತ್ವೇವ
ಥೇರೋ
ತದಾ ಕಿರ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಓಸಕ್ಕನ್ತೇ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಅಕಂಸು। ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ತತಿಯದಿವಸೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ। ಅನುಥೇರೋ ಚತುತ್ಥದಿವಸೇ ಅನಾಗಾಮೀ ಅಹೋಸಿ। ಇತರೇ ತಯೋ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು। ತೇಸಂ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವೇಸು ಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭೋನ್ತಾನಂ ಏಕೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ರಾಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪುಕ್ಕುಸಾತಿ ನಾಮ ರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ರಾಜಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಕುಮ್ಭಕಾರಸಾಲಾಯಂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ತೋ। ಏಕೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮುದ್ದಪಟ್ಟನೇ ಕುಲಘರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ನಾವಂ ಆರುಯ್ಹ ಭಿನ್ನನಾವೋ ದಾರುಚೀರಾನಿ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಲಾಭಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪತ್ತೋ, ‘‘ಅಹಂ ಅರಹಾ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ, ‘‘ನ ತ್ವಂ ಅರಹಾ, ಗಚ್ಛ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಕಾಮಾಯ ದೇವತಾಯ ಚೋದಿತೋ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಪತ್ತೋ।
ಏಕೋ
ಅನ್ಧವನೇತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ವನೇ। ತಂ ಕಿರ ವನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಕಾಲೇ ಅವಿಜಹಿತನಾಮಂ ಅನ್ಧವನಂತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯತಿ। ತತ್ರಾಯಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿವಿಭಾವನಾ – ಅಪ್ಪಾಯುಕಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಸರೀರಧಾತು ನ ಏಕಗ್ಘನಾ ಹೋತಿ। ಅಧಿಟ್ಠಾನಾನುಭಾವೇನ ವಿಪ್ಪಕಿರಿಯತಿ। ತೇನೇವ ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಭಗವಾ, – ‘‘ಅಹಂ ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ, ಅಪ್ಪಕೇಹಿ ಸತ್ತೇಹಿ ಅಹಂ ದಿಟ್ಠೋ, ಯೇಹಿ ನ ದಿಟ್ಠೋ, ತೇವ ಬಹುತರಾ, ತೇ ಮೇ ಧಾತುಯೋ ಆದಾಯ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪೂಜೇನ್ತಾ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲೇ, ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಂ ವಿಪ್ಪಕಿರಿಯತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ। ದೀಘಾಯುಕಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಸುವಣ್ಣಕ್ಖನ್ಧೋ ವಿಯ ಏಕಗ್ಘನಂ ಧಾತುಸರೀರಂ ತಿಟ್ಠತಿ।
ಕಸ್ಸಪಸ್ಸಾಪಿ ಭಗವತೋ ತಥೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ತತೋ ಮಹಾಜನಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ, ‘‘ಧಾತುಯೋ ಏಕಗ್ಘನಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ವಿಯೋಜೇತುಂ, ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಮ್ಮನ್ತಯಿತ್ವಾ ಏಕಗ್ಘನಮೇವ ಚೇತಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಕಿತ್ತಕಂ ಪನ ಹೋತು ತನ್ತಿ ಆಹಂಸು। ಏಕೇ ಸತ್ತಯೋಜನಿಯನ್ತಿ ಆಹಂಸು। ಏತಂ ಅತಿಮಹನ್ತಂ, ಅನಾಗತೇ ಜಗ್ಗಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಛಯೋಜನಂ ಹೋತು, ಪಞ್ಚಯೋಜನಂ… ಚತುಯೋಜನಂ… ತಿಯೋಜನಂ… ದ್ವಿಯೋಜನಂ… ಏಕಯೋಜನಂ ಹೋತೂತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ಇಟ್ಠಕಾ ಕೀದಿಸಾ ಹೋನ್ತೂತಿ ಬಾಹಿರನ್ತೇ ಇಟ್ಠಕಾ ರತ್ತಸುವಣ್ಣಮಯಾ ಏಕಗ್ಘನಾ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಾ ಹೋನ್ತು, ಅಬ್ಭನ್ತರಿಮನ್ತೇ ಪಞ್ಞಾಸಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಾ। ಹರಿತಾಲಮನೋಸಿಲಾಹಿ ಮತ್ತಿಕಾಕಿಚ್ಚಂ ಕಯಿರತು, ತೇಲೇನ ಉದಕಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ನಿಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚತ್ತಾರಿ ಮುಖಾನಿ ಚತುಧಾ ವಿಭಜಿಂಸು। ರಾಜಾ ಏಕಂ ಮುಖಂ ಗಣ್ಹಿ, ರಾಜಪುತ್ತೋ ಪಥವಿನ್ದರಕುಮಾರೋ
ತತ್ಥ ಧನಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ರಾಜಾಪಿ ಸುವಣ್ಣಂ ನೀಹರಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಗಹಿತಮುಖೇ ಕಮ್ಮಂ ಆರಭಿ, ಉಪರಾಜಾಪಿ, ಸೇನಾಪತಿಪಿ। ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಗಹಿತಮುಖೇ ಪನ ಕಮ್ಮಂ ಓಲೀಯತಿ। ತತೋ ಯಸೋರತೋ ನಾಮ ಏಕೋ ಉಪಾಸಕೋ ತೇಪಿಟಕೋ ಭಾಣಕೋ ಅನಾಗಾಮೀ ಅರಿಯಸಾವಕೋ, ಸೋ ಕಮ್ಮಂ ಓಲೀಯತೀತಿ ಞತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ
ಚೇತಿಯೇ ಕಮ್ಮಂ ನಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಚೇತಿಯಟ್ಠಾನತೋ ಪಣ್ಣಂ ಪಹಿಣಿಂಸು – ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಂ ಕಮ್ಮಂ ಆಚರಿಯೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದತೂ’’ತಿ। ಸೋಪಿ ಪಣ್ಣಂ ಪಹಿಣಿ – ‘‘ಮಯಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೋ ಸಮಾದಪಿತೋ, ಯಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತೂ’’ತಿ। ದ್ವೇಪಿ ಪಣ್ಣಾನಿ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಸಮಾಗಮಿಂಸು। ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಪಣ್ಣತೋ ಪನ ಚೇತಿಯಟ್ಠಾನತೋ ಪಣ್ಣಂ ಪಠಮತರಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಹತ್ಥಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಸೋ ಪಣ್ಣಂ ವಾಚೇತ್ವಾ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏಕಕೋವ ನಿಕ್ಖಮಿ। ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಅಟವಿಯಂ ಪಞ್ಚ ಚೋರಸತಾನಿ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು। ತತ್ರೇಕಚ್ಚೇ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಇಮಿನಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪತೋ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತಂ, ನಿಧಿಕುಮ್ಭೀ ನೋ ಪವಟ್ಟಮಾನಾ ಆಗತಾತಿ ಅವಸೇಸಾನಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ತಂ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ। ಕಸ್ಮಾ ತಾತಾ, ಮಂ ಗಣ್ಹಥಾತಿ? ತಯಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪತೋ ಸಬ್ಬಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತಂ, ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಥೋಕಂ ಥೋಕಂ ದೇಹೀತಿ। ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇ ನ ಜಾನಾಥ, ಕಸ್ಸಪೋ ಭಗವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ತಸ್ಸ ಯೋಜನಿಕಂ ರತನಚೇತಿಯಂ ಕಯಿರತಿ, ತದತ್ಥಾಯ ಮಯಾ ಸಮಾದಪಿತಂ, ನೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ। ತಂ ತಂ ಲದ್ಧಲದ್ಧಟ್ಠಾನತೋ ತತ್ಥೇವ ಪೇಸಿತಂ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ನಿವತ್ಥಸಾಟಕಮತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಿತ್ತಂ ಕಾಕಣಿಕಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀತಿ।
ಏಕೇ, ‘‘ಏವಮೇತಂ ವಿಸ್ಸಜೇಥ ಆಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು। ಏಕೇ, ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಪೂಜಿತೋ ಅಮಚ್ಚಪೂಜಿತೋ
ತೇಸಂ
ಅಞ್ಞತರಾ ದೇವತಾತಿ ನಾಮಗೋತ್ತವಸೇನ ಅಪಾಕಟಾ ಏಕಾ ದೇವತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಅಭಿಜಾನಾತಿ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಅಹುಞಾತಞ್ಞತರಸ್ಸ ಮಹೇಸಕ್ಖಸ್ಸ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯವಿಮುತ್ತಿಂ ಭಾಸಿತಾ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೩೬೫) ಏತ್ಥ ಪನ ಅಭಿಞ್ಞಾತೋ ಸಕ್ಕೋಪಿ ದೇವರಾಜಾ ಅಞ್ಞತರೋತಿ ವುತ್ತೋ। ದೇವತಾತಿ ಚ ಇದಂ ದೇವಾನಮ್ಪಿ ದೇವಧೀತಾನಮ್ಪಿ ಸಾಧಾರಣವಚನಂ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನತ್ಥೇ ದೇವೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ರತ್ತಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಸದ್ದೋ ಖಯಸುನ್ದರಾಭಿರೂಪಅಬ್ಭನುಮೋದನಾದೀಸು ದಿಸ್ಸತಿ। ತತ್ಥ – ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾ, ಭನ್ತೇ, ರತ್ತಿ, ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಪಠಮೋ ಯಾಮೋ, ಚಿರನಿಸಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ, ಉದ್ದಿಸತು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಅ॰ ನಿ॰ ೮.೨೦) ಖಯೇ ದಿಸ್ಸತಿ। ‘‘ಅಯಂ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರೋ ಚ ಪಣೀತತರೋ ಚಾ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೧೦೦) ಏವಮಾದೀಸು ಸುನ್ದರೇ।
‘‘ಕೋ
ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇನ ವಣ್ಣೇನ, ಸಬ್ಬಾ ಓಭಾಸಯಂ ದಿಸಾ’’ತಿ॥ (ವಿ॰ ವ॰ ೮೫೭) –
ಏವಮಾದೀಸು ಅಭಿರೂಪೇ। ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಪಾರಾ॰ ೧೫) ಅಬ್ಭನುಮೋದನೇ। ಇಧ ಪನ ಖಯೇ। ತೇನ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ರತ್ತಿಯಾತಿ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾಯ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತವಣ್ಣಾತಿ ಇಧ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಸದ್ದೋ ಅಭಿರೂಪೇ। ವಣ್ಣಸದ್ದೋ ಪನ ಛವಿ-ಥುತಿ-ಕುಲವಗ್ಗಕಾರಣ-ಸಣ್ಠಾನಪಮಾಣರೂಪಾಯತನಾದೀಸು ದಿಸ್ಸತಿ। ತತ್ಥ, ‘‘ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋಸಿ ಭಗವಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಛವಿಯಾ। ‘‘ಕದಾ ಸಞ್ಞೂಳ್ಹಾ ಪನ ತೇ ಗಹಪತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಣ್ಣಾ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೭೭) ಏವಮಾದೀಸು ಥುತಿಯಂ। ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭೋ ಗೋತಮ, ವಣ್ಣಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೧೧೫) ಕುಲವಗ್ಗೇ। ‘‘ಅಥ ಕೇನ ನು ವಣ್ಣೇನ, ಗನ್ಧಥೇನೋತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೨೩೪) ಕಾರಣೇ। ‘‘ಮಹನ್ತಂ ಹತ್ಥಿರಾಜವಣ್ಣಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧೩೮) ಸಣ್ಠಾನೇ। ‘‘ತಯೋ ಪತ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಪಾರಾ॰ ೬೦೨) ಪಮಾಣೇ। ‘‘ವಣ್ಣೋ ಗನ್ಧೋ ರಸೋ ಓಜಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ರೂಪಾಯತನೇ। ಸೋ ಇಧ ಛವಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತೇನ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತವಣ್ಣಾತಿ ಅಭಿರೂಪಛವಿಇಟ್ಠವಣ್ಣಾ, ಮನಾಪವಣ್ಣಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ದೇವತಾ ಹಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಆಗಚ್ಛಮಾನಾ ಪಕತಿವಣ್ಣಂ ಪಕತಿಇದ್ಧಿಂ ಪಜಹಿತ್ವಾ ಓಳಾರಿಕಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಕತ್ವಾ ಅತಿರೇಕವಣ್ಣಂ ಅತಿರೇಕಇದ್ಧಿಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ನಟಸಮಜ್ಜಾದೀನಿ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ವಿಯ ಅಭಿಸಙ್ಖತೇನ ಕಾಯೇನ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಅಯಮ್ಪಿ ದೇವಪುತ್ತೋ ತಥೇವ ಆಗತೋ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತವಣ್ಣಾ’’ತಿ।
ಕೇವಲಕಪ್ಪನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕೇವಲಸದ್ದೋ ಅನವಸೇಸ-ಯೇಭೂಯ್ಯ-ಅಬ್ಯಾಮಿಸ್ಸಾನತಿರೇಕದಳ್ಹತ್ಥ-ವಿಸಂಯೋಗಾದಿಅನೇಕತ್ಥೋ। ತಥಾ ಹಿಸ್ಸ, ‘‘ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೧) ಏವಮಾದೀಸು ಅನವಸೇಸತ್ತಮತ್ಥೋ। ‘‘ಕೇವಲಕಪ್ಪಾ ಚ ಅಙ್ಗಮಗಧಾ ಪಹೂತಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಆದಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಯೇಭುಯ್ಯತಾ। ‘‘ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ವಿಭ॰ ೨೨೫) ಏವಮಾದೀಸು ಅಬ್ಯಾಮಿಸ್ಸತಾ। ‘‘ಕೇವಲಂ ಸದ್ಧಾಮತ್ತಕಂ ನೂನ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೪೪) ಏವಮಾದೀಸು ಅನತಿರೇಕತಾ। ‘‘ಆಯಸ್ಮತೋ ಅನುರುದ್ಧಸ್ಸ ಬಾಹಿಯೋ ನಾಮ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ಸಙ್ಘಭೇದಾಯ ಠಿತೋ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೨೪೩) ಏವಮಾದೀಸು ದಳ್ಹತ್ಥತಾ
ಕಪ್ಪಸದ್ದೋ ಪನಾಯಂ ಅಭಿಸದ್ದಹನ-ವೋಹಾರ-ಕಾಲ-ಪಞ್ಞತ್ತಿ- ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ಅನ್ಧವನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನವಸೇಸಂ ಸಮನ್ತತೋ ಅನ್ಧವನನ್ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ಓಭಾಸೇತ್ವಾತಿ ವತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಸರೀರಸಮುಟ್ಠಿತಾಯ ಆಭಾಯ ಫರಿತ್ವಾ, ಚನ್ದಿಮಾ ವಿಯ ಚ ಸೂರಿಯೋ ವಿಯ ಚ ಏಕೋಭಾಸಂ ಏಕಪಜ್ಜೋತಂ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತೇ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಏತದವೋಚಾತಿ ಏತಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿವಚನಮವೋಚ। ಕಸ್ಮಾ ಪನಾಯಂ ಅವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಮಣವೋಹಾರೇನೇವ ಕಥೇತೀತಿ? ಸಮಣಸಞ್ಞಾಸಮುದಾಚಾರೇನೇವ। ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಅನ್ತರಾ ಕಾಮಾವಚರೇ ವಸಿ। ಅಹಂ ಪನ ಅಸ್ಮಿ ತತೋ ಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ’’ತಿ ಸಮಣಸಞ್ಞಾವಸ್ಸ ಸಮುದಾಚರತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಮಣವೋಹಾರೇನೇವ ಕಥೇತಿ। ಪುಬ್ಬಸಹಾಯೋ ಕಿರೇಸೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಥೇರಸ್ಸ। ಕುತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ? ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ। ಯೋ ಹಿ ಪುಬ್ಬಯೋಗೇ ಆಗತೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಸಹಾಯೇಸು ಅನುಥೇರೋ ಚತುತ್ಥದಿವಸೇ ಅನಾಗಾಮೀ ಅಹೋಸೀತಿ ವುತ್ತೋ, ಅಯಂ ಸೋ। ತದಾ ಕಿರ ತೇಸು ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅರಹತ್ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಆಗಮಿಂಸು। ಸೋ, ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ವೇಹಾಸಂ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಅನೋತತ್ತದಹೇ ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಕುರುತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಆದಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಂ, ಆವುಸೋ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಇತರೇ ಆಹಂಸು – ‘‘ನ, ಆವುಸೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏವಂ ಕತಿಕಾ ಅತ್ಥಿ – ‘ಯೋ ಪಠಮಂ
ಪುನದಿವಸೇ ಅನುಥೇರೋ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಸಚ್ಛಕಾಸಿ, ತಸ್ಸ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಆಗಮಿಂಸು। ಸೋಪಿ ತಥೇವ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಯಥಾಫಾಸುಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಸೋ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇ ಠತ್ವಾ ತೇ ಸಹಾಯೇ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ, ಏಕೋ ತದಾವ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಏಕೋ ಅಧುನಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಪತ್ತೋ, ಏಕೋ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ, ‘‘ಅಹಂ ಅರಹಾ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಸುಪ್ಪಾರಕಪಟ್ಟನೇ ವಸತೀತಿ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ನ ತ್ವಂ ಅರಹಾ, ನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ, ಗಚ್ಛ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾಹೀ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ। ಸೋಪಿ ಅನ್ತರಘರೇ ಭಗವನ್ತಂ ಓವಾದಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ, ‘‘ತಸ್ಮಾ ತಿಹ ತೇ ಬಾಹಿಯ ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ದಿಟ್ಠೇ ದಿಟ್ಠಮತ್ತಂ ಹೋತೂ’’ತಿ (ಉದಾ॰ ೧೦) ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಓವದಿತೋ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ।
ತತೋ ಅಞ್ಞೋ ಏಕೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಕುಹಿನ್ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅನ್ಧವನೇ ಸೇಕ್ಖಪಟಿಪದಂ ಪೂರಯಮಾನೋ ವಿಹರತೀತಿ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಪನ ತುಚ್ಛಹತ್ಥೇನ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಸಹಾಯೋ ಖೋ ಪನ ಮೇ ನಿರಾಮಿಸೋ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇ ವಸನ್ತೋ ಮಯಾ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಮ್ಪಿ ಅಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ, ಇದಾನಿ ಆಮಿಸಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಕಿಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತಿ? ಧಮ್ಮಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಠಿತೋವ ರತನಾವಳಿಂ ಗನ್ಥೇನ್ತೋ ವಿಯ ಪನ್ನರಸ ಪಞ್ಹೇ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ತಂ ಧಮ್ಮಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಆದಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಹಾಯಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಠತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಮಣಸಞ್ಞಾಸಮುದಾಚಾರವಸೇನ ತಂ ಅನಭಿವಾದೇತ್ವಾವ, ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಆಲಪಿತ್ವಾ ಅಯಂ ವಮ್ಮಿಕೋತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ತುರಿತಾಲಪನವಸೇನ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಆಮೇಡಿತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಯಥಾ ವಾ ಏಕನೇವ ತಿಲಕೇನ ನಲಾಟಂ ನ ಸೋಭತಿ, ತಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ದಿನ್ನೇಸು ಫುಲ್ಲಿತಮಣ್ಡಿತಂ ವಿಯ ಸೋಭತಿ, ಏವಂ ಏಕೇನೇವ ಪದೇನ ವಚನಂ ನ ಸೋಭತಿ
ಅಯಂ ವಮ್ಮಿಕೋತಿ ಪುರತೋ ಠಿತೋ ವಮ್ಮಿಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ದೇಸನಾವಸೇನ ಪನ ಪುರತೋ ಠಿತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಿಯ ಅಯನ್ತಿ ಆಹ। ಲಙ್ಗಿನ್ತಿ ಸತ್ಥಂ ಆದಾಯ ಖಣನ್ತೋ ಪಲಿಘಂ ಅದ್ದಸ। ಉಕ್ಖಿಪ ಲಙ್ಗಿಂ ಅಭಿಕ್ಖಣ ಸುಮೇಧಾತಿ ತಾತ, ಪಣ್ಡಿತ, ಲಙ್ಗೀ ನಾಮ ರತ್ತಿಂ ಧೂಮಾಯತಿ ದಿವಾ ಪಜ್ಜಲತಿ। ಉಕ್ಖಿಪೇತ ಪರಂ ಪರತೋ ಖಣಾತಿ। ಏವಂ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಉದ್ಧುಮಾಯಿಕನ್ತಿ ಮಣ್ಡೂಕಂ। ಚಙ್ಕವಾರನ್ತಿ ಖಾರಪರಿಸ್ಸಾವನಂ। ಕುಮ್ಮನ್ತಿ ಕಚ್ಛಪಂ। ಅಸಿಸೂನನ್ತಿ ಮಂಸಚ್ಛೇದಕಂ ಅಸಿಞ್ಚೇವ ಅಧಿಕುಟ್ಟನಞ್ಚ। ಮಂಸಪೇಸಿನ್ತಿ ನಿಸದಪೋತಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಲ್ಲಮಂಸಪಿಣ್ಡಂ। ನಾಗನ್ತಿ ಸುಮನಪುಪ್ಫಕಲಾಪಸದಿಸಂ ಮಹಾಫಣಂ ತಿವಿಧಸೋವತ್ಥಿಕಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಅಹಿನಾಗಂ ಅದ್ದಸ। ಮಾ ನಾಗಂ ಘಟ್ಟೇಸೀತಿ ದಣ್ಡಕಕೋಟಿಯಾ ವಾ ವಲ್ಲಿಕೋಟಿಯಾ ವಾ ಪಂಸುಚುಣ್ಣಂ ವಾ ಪನ ಖಿಪಮಾನೋ ಮಾ ನಾಗಂ ಘಟ್ಟಯಿ। ನಮೋ ಕರೋಹಿ ನಾಗಸ್ಸಾತಿ ಉಪರಿವಾತತೋ ಅಪಗಮ್ಮ ಸುದ್ಧವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ನಾಗಸ್ಸ ನಮಕ್ಕಾರಂ ಕರೋಹಿ। ನಾಗೇನ ಅಧಿಸಯಿತಂ ಧನಂ ನಾಮ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಕುಲಪರಿವಟ್ಟಾ ಖಾದತೋ ನ ಖೀಯತಿ, ನಾಗೋ ತೇ ಅಧಿಸಯಿತಂ ಧನಂ ದಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಮೋ ಕರೋಹಿ ನಾಗಸ್ಸಾತಿ। ಇತೋ ವಾ ಪನ ಸುತ್ವಾತಿ ಯಥಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧೇ ಇತೋತಿ ಸಾಸನೇ ನಿಸ್ಸಕಂ, ನ ತಥಾ ಇಧ। ಇಧ ಪನ ದೇವಪುತ್ತೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕಂ, ತಸ್ಮಾ ಇತೋ ವಾ ಪನಾತಿ ಮಮ ವಾ ಪನ ಸನ್ತಿಕಾ ಸುತ್ವಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ।
೨೫೧. ಚಾತುಮ್ಮಹಾಭೂತಿಕಸ್ಸಾತಿ ಚತುಮಹಾಭೂತಮಯಸ್ಸ। ಕಾಯಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಸರೀರಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಯಥೇವ ಹಿ ಬಾಹಿರಕೋ ವಮ್ಮಿಕೋ, ವಮತೀತಿ ವನ್ತಕೋತಿ ವನ್ತುಸ್ಸಯೋತಿ ವನ್ತಸಿನೇಹಸಮ್ಬನ್ಧೋತಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ವಮ್ಮಿಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸೋ ಹಿ ಅಹಿಮಙ್ಗುಸಉನ್ದೂರಘರಗೋಳಿಕಾದಯೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇ ಪಾಣಕೇ ವಮತೀತಿ ವಮ್ಮಿಕೋ। ಉಪಚಿಕಾಹಿ ವನ್ತಕೋತಿ ವಮ್ಮಿಕೋ। ಉಪಚಿಕಾಹಿ ವಮಿತ್ವಾ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ಉಕ್ಖಿತ್ತಪಂಸುಚುಣ್ಣೇನ ಕಟಿಪ್ಪಮಾಣೇನಪಿ ಪೋರಿಸಪ್ಪಮಾಣೇನಪಿ ಉಸ್ಸಿತೋತಿ ವಮ್ಮಿಕೋ। ಉಪಚಿಕಾಹಿ
ಮಾತಾಪೇತ್ತಿಕಸಮ್ಭವಸ್ಸಾತಿ ಮಾತಿತೋ ಚ ಪಿತಿತೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ ಮಾತಾಪೇತ್ತಿಕೇನ ಸುಕ್ಕಸೋಣಿತೇನ ಸಮ್ಭೂತಸ್ಸ। ಓದನಕುಮ್ಮಾಸೂಪಚಯಸ್ಸಾತಿ ಓದನೇನ ಚೇವ ಕುಮ್ಮಾಸೇನ ಚ ಉಪಚಿತಸ್ಸ ವಡ್ಢಿತಸ್ಸ। ಅನಿಚ್ಚುಚ್ಛಾದನಪರಿಮದ್ದನಭೇದನವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಟ್ಠೇನ ಅನಿಚ್ಚಧಮ್ಮೋ। ದುಗ್ಗನ್ಧವಿಘಾತತ್ಥಾಯ ತನುವಿಲೇಪನೇನ ಉಚ್ಛಾದನಧಮ್ಮೋ। ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾಬಾಧವಿನೋದನತ್ಥಾಯ ಖುದ್ದಕಸಮ್ಬಾಹನೇನ ಪರಿಮದ್ದನಧಮ್ಮೋ। ದಹರಕಾಲೇ
ದಿವಾ ಕಮ್ಮನ್ತೇತಿ ದಿವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮನ್ತೇ। ಧೂಮಾಯನಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ಧೂಮಸದ್ದೋ ಕೋಧೇ ತಣ್ಹಾಯ ವಿತಕ್ಕೇ ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಪಕತಿಧೂಮೇತಿ ಇಮೇಸು ಅತ್ಥೇಸು ವತ್ತತಿ। ‘‘ಕೋಧೋ ಧೂಮೋ ಭಸ್ಮನಿಮೋಸವಜ್ಜ’’ನ್ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧೬೫) ಏತ್ಥ ಹಿ ಕೋಧೇ ವತ್ತತಿ। ‘‘ಇಚ್ಛಾಧೂಮಾಯಿತಾ ಸತ್ತಾ’’ತಿ
‘‘ಪಙ್ಕೋ ಚ ಕಾಮಾ ಪಲಿಪೋ ಚ ಕಾಮಾ,
ಭಯಞ್ಚ ಮೇತಂ ತಿಮೂಲಂ ಪವುತ್ತಂ।
ರಜೋ ಚ ಧೂಮೋ ಚ ಮಯಾ ಪಕಾಸಿತಾ।
ಹಿತ್ವಾ ತುವಂ ಪಬ್ಬಜ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಾ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೬.೧೪) –
ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣೇಸು। ‘‘ಧೂಮಂ ಕತ್ತಾ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೩೪೯) ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ। ‘‘ಧಜೋ ರಥಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಣಂ, ಧೂಮೋ ಪಞ್ಞಾಣಮಗ್ಗಿನೋ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೭೨) ಏತ್ಥ ಪಕತಿಧೂಮೇ। ಇಧ ಪನಾಯಂ ವಿತಕ್ಕೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಯಂ ರತ್ತಿಂ ಧೂಮಾಯನಾ’’ತಿ।
ತಥಾಗತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ತಥಾಗತೋ ಹಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಬಾಹಿತತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಾಮ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಸತ್ತನ್ನಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಧಮ್ಮಾನಂ ಬಾಹಿತತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ। ಕತಮೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ? ರಾಗೋ ಬಾಹಿತೋ ಹೋತಿ, ದೋಸೋ… ಮೋಹೋ… ಮಾನೋ… ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ… ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ… ಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸೋ ಬಾಹಿತೋ ಹೋತಿ। ಇಮೇಸಂ ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ತನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಬಾಹಿತತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ (ಚೂಳನಿ॰ ಮೇತ್ತಗೂಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೨೮)। ಸುಮೇಧೋತಿ ಸುನ್ದರಪಞ್ಞೋ। ಸೇಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಿಕ್ಖತೀತಿ
ಪಞ್ಞಾಯ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ, ನ ಆವುಧಸತ್ಥಸ್ಸ। ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಸ್ಸಾತಿ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕವೀರಿಯಸ್ಸ। ತಂ ಪಞ್ಞಾಗತಿಕಮೇವ ಹೋತಿ। ಲೋಕಿಯಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಲೋಕಿಯಂ, ಲೋಕುತ್ತರಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಲೋಕುತ್ತರಂ। ಏತ್ಥ ಪನಾಯಂ ಅತ್ಥದೀಪನಾ –
ಏಕೋ ಕಿರ ಜಾನಪದೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಾತೋವ ಮಾಣವಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ದಿವಸಂ ಅರಞ್ಞೇ ಮನ್ತೇ ವಾಚೇತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಗಾಮಂ ಆಗಚ್ಛತಿ। ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಚ ಏಕೋ ವಮ್ಮಿಕೋ ಅತ್ಥಿ। ಸೋ ರತ್ತಿಂ
ಲಙ್ಗೀತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಕಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಅವಿಜ್ಜಂ ಲಙ್ಗೀತಿ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸೀತಿ? ಯಥಾ ಹಿ ನಗರಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ ಪಲಿಘೇ ಯೋಜಿತೇ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಗಮನಂ ಪಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ, ಯೇ ನಗರಸ್ಸ ಅನ್ತೋ, ತೇ ಅನ್ತೋಯೇವ ಹೋನ್ತಿ। ಯೇ ಬಹಿ, ತೇ ಬಹಿಯೇವ। ಏವಮೇವ ಯಸ್ಸ ಞಾಣಮುಖೇ ಅವಿಜ್ಜಾಲಙ್ಗೀ ಪತತಿ, ತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪಾಪಕಂ ಞಾಣಗಮನಂ ಪಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅವಿಜ್ಜಂ ಲಙ್ಗೀತಿ ಪಜಹ ಅವಿಜ್ಜನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಉಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಅವಿಜ್ಜಾಪಹಾನಂ ಕಥಿತಂ।
ಉದ್ಧುಮಾಯಿಕಾತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಏತ್ಥ ಉದ್ಧುಮಾಯಿಕಮಣ್ಡೂಕೋ ನಾಮ ನೋ ಮಹನ್ತೋ, ನಖಪಿಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣೋ ಹೋತಿ, ಪುರಾಣಪಣ್ಣನ್ತರೇ ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತರೇ ವಾ ವಲ್ಲಿಅನ್ತರೇ ವಾ ವಸತಿ। ಸೋ ದಣ್ಡಕೋಟಿಯಾ ವಾ ವಲ್ಲಿಕೋಟಿಯಾ ವಾ ಪಂಸುಚುಣ್ಣಕೇನ ವಾ ಘಟ್ಟಿತೋ ಆಯಮಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತೋ ಪರಿಮಣ್ಡಲೋ ಬೇಲುವಪಕ್ಕಪ್ಪಮಾಣೋ ಹುತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪಾದೇ ಆಕಾಸಗತೇ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿನ್ನಗಮನೋ ಹುತ್ವಾ ಅಮಿತ್ತವಸಂ ಯಾತಿ, ಕಾಕಕುಲಲಾದಿಭತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ। ಏವಮೇವ ಅಯಂ ಕೋಧೋ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೋ ಚಿತ್ತಾವಿಲಮತ್ತಕೋವ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಮುಖವಿಕುಲನಂ ಪಾಪೇತಿ। ತದಾ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಹನುಸಞ್ಚೋಪನಂ ಪಾಪೇತಿ। ತದಾ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಫರುಸವಾಚಾನಿಚ್ಛಾರಣಂ ಪಾಪೇತಿ। ತದಾ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ದಿಸಾವಿಲೋಕನಂ ಪಾಪೇತಿ। ತದಾ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಆಕಡ್ಢನಪರಿಕಡ್ಢನಂ ಪಾಪೇತಿ। ತದಾ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಪಾಣಿನಾ ಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಸತ್ಥಪರಾಮಸನಂ ಪಾಪೇತಿ। ತದಾ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ದಣ್ಡಸತ್ಥಾಭಿನಿಪಾತಂ ಪಾಪೇತಿ ಪಜಹ ಕೋಧೂಪಾಯಾಸನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಪ್ಪಹಾನಂ ಕಥಿತಂ।
ದ್ವಿಧಾಪಥೋತಿ ಏತ್ಥ, ಯಥಾ ಪುರಿಸೋ ಸಧನೋ ಸಭೋಗೋ ಕನ್ತಾರದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ದ್ವೇಧಾಪಥಂ ಪತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಿನಾ ನು ಖೋ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಇಮಿನಾ ಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ನಿಚ್ಛೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಥ ನಂ ಚೋರಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪೇನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ಬುದ್ಧಾದೀಸು ಕಙ್ಖಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪಜಹ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಉಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಪಹಾನಂ ಕಥಿತಂ।
ಚಙ್ಗವಾರನ್ತಿ ಏತ್ಥ, ಯಥಾ ರಜಕೇಹಿ ಖಾರಪರಿಸ್ಸಾವನಮ್ಹಿ ಉದಕೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತೇ ಏಕೋ ಉದಕಘಟೋ ದ್ವೇಪಿ ದಸಪಿ ವೀಸತಿಪಿ ಘಟಸತಮ್ಪಿ ಪಗ್ಘರತಿಯೇವ, ಪಸಟಮತ್ತಮ್ಪಿ ಉದಕಂ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಮೇವ ನೀವರಣಸಮಙ್ಗಿನೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಕುಸಲಧಮ್ಮೋ ನ ತಿಟ್ಠತಿ। ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಚಙ್ಗವಾರನ್ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಪಞ್ಚನ್ನೇತಂ ನೀವರಣಾನಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ। ಪಜಹ ಪಞ್ಚನೀವರಣೇತಿ ಏತ್ಥ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನತದಙ್ಗವಸೇನ ನೀವರಣಪ್ಪಹಾನಂ ಕಥಿತಂ।
ಕುಮ್ಮೋತಿ ಏತ್ಥ, ಯಥಾ ಕಚ್ಛಪಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಪಾದಾ ಸೀಸನ್ತಿ ಪಞ್ಚೇವ ಅಙ್ಗಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಙ್ಖತಾ ಧಮ್ಮಾ ಗಯ್ಹಮಾನಾ ಪಞ್ಚೇವ ಖನ್ಧಾ ಭವನ್ತಿ। ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಕುಮ್ಮೋತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಪಞ್ಚನ್ನೇತಂ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ। ಪಜಹ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚಸು ಖನ್ಧೇಸು ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ ಕಥಿತಂ।
ಅಸಿಸೂನಾತಿ ಪಜಹ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ ಕಥಿತಂ।
ಮಂಸಪೇಸೀತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ಮಂಸಪೇಸಿ ನಾಮ ಬಹುಜನಪತ್ಥಿತಾ ಖತ್ತಿಯಾದಯೋ ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ನಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ ಕಾಕಾದಯೋ ತಿರಚ್ಛಾನಾಪಿ। ಇಮೇ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಸಮ್ಮತ್ತಾ ನನ್ದಿರಾಗಂ ಉಪಗಮ್ಮ ವಟ್ಟಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ। ಯಥಾ ವಾ ಮಂಸಪೇಸಿ ಠಪಿತಠಪಿತಟ್ಠಾನೇ ಲಗ್ಗತಿ, ಏವಮಿಮೇ ಸತ್ತಾ ನನ್ದಿರಾಗಬದ್ಧಾ ವಟ್ಟೇ ಲಗ್ಗನ್ತಿ, ದುಕ್ಖಂ ಪತ್ವಾಪಿ ನ ಉಕ್ಕಣ್ಠನ್ತಿ ಪಜಹ ನನ್ದೀರಾಗನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗೇನ ನನ್ದೀರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ ಕಥಿತಂ।
ನಾಗೋತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಖೀಣಾಸವಸ್ಸೇತಂ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯೇನತ್ಥೇನ ಖೀಣಾಸವೋ ನಾಗೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೋ ಅನಙ್ಗಣಸುತ್ತೇ (ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೬೩) ಪಕಾಸಿತೋ ಏವ। ನಮೋ ಕರೋಹಿ ನಾಗಸ್ಸಾತಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಬುದ್ಧನಾಗಸ್ಸ, ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋತಿ ಅಯಂ ಏತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ। ಇತಿ ಭಗವಾ ರತನರಾಸಿಮ್ಹಿ ಮಣಿಕೂಟಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಯ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾವ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇಸೀತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ವಮ್ಮಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ರಥವಿನೀತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೫೨. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ರಥವಿನೀತಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ರಾಜಗಹೇತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇ, ತಞ್ಹಿ ಮನ್ಧಾತುಮಹಾಗೋವಿನ್ದಾದೀಹಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ರಾಜಗಹನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಅಞ್ಞೇಪೇತ್ಥ ಪಕಾರೇ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ। ಕಿಂ ತೇಹಿ? ನಾಮಮೇತಂ ತಸ್ಸ ನಗರಸ್ಸ। ತಂ ಪನೇತಂ ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಚ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಕಾಲೇ ಚ ನಗರಂ ಹೋತಿ, ಸೇಸಕಾಲೇ ಸುಞ್ಞಂ ಹೋತಿ ಯಕ್ಖಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತೇಸಂ ವಸನ್ತವನಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ। ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇತಿ ವೇಳುವನನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಉಯ್ಯಾನಸ್ಸ ನಾಮಂ, ತಂ ಕಿರ ವೇಳೂಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ ಅಟ್ಠಾರಸಹತ್ಥೇನ ಚ ಪಾಕಾರೇನ, ಗೋಪುರಟ್ಟಾಲಕಯುತ್ತಂ ನೀಲೋಭಾಸಂ ಮನೋರಮಂ, ತೇನ ವೇಳುವನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಕಲನ್ದಕಾನಞ್ಚೇತ್ಥ ನಿವಾಪಂ ಅದಂಸು, ತೇನ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರೋ ರಾಜಾ ತತ್ಥ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳನತ್ಥಂ ಆಗತೋ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪನ್ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತಂ। ಕಲನ್ದಕಾತಿ ಕಾಳಕಾನಂ ನಾಮಂ।
ಜಾತಿಭೂಮಿಕಾತಿ ಜಾತಿಭೂಮಿವಾಸಿನೋ। ತತ್ಥ ಜಾತಿಭೂಮೀತಿ ಜಾತಟ್ಠಾನಂ। ತಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ನೇವ ಕೋಸಲಮಹಾರಾಜಾದೀನಂ ನ ಚಙ್ಕೀಬ್ರಾಹಮಣಾದೀನಂ ನ ಸಕ್ಕಸುಯಾಮಸನ್ತುಸಿತಾದೀನಂ ನ ಅಸೀತಿಮಹಾಸಾವಕಾದೀನಂ ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಜಾತಟ್ಠಾನಂ ‘‘ಜಾತಿಭೂಮೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಸ್ಸ ಪನ ಜಾತದಿವಸೇ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತು ಏಕದ್ಧಜಮಾಲಾವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಕುಸುಮವಾಸಚುಣ್ಣಗನ್ಧಸುಗನ್ಧಾ ಸಬ್ಬಪಾಲಿಫುಲ್ಲಮಿವ ನನ್ದನವನಂ ವಿರೋಚಮಾನಾ ಪದುಮಿನಿಪಣ್ಣೇ ಉದಕಬಿನ್ದು ವಿಯ ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥ, ಜಚ್ಚನ್ಧಾದೀನಞ್ಚ
ಧಮ್ಮಗರುಭಾವವಣ್ಣನಾ
ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಾತಿ ತೇಮಾಸಂ ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಾ ಪವಾರಿತಪವಾರಣಾ ಹುತ್ವಾ। ಭಗವಾ ಏತದವೋಚಾತಿ ‘‘ಕಚ್ಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಖಮನೀಯ’’ನ್ತಿಆದೀಹಿ ವಚನೇಹಿ ಆಗನ್ತುಕಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಏತಂ, ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿವಚನಮವೋಚ। ತೇ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖು, – ‘‘ಕಚ್ಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಖಮನೀಯಂ ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿತ್ಥ ಅಪ್ಪಕಿಲಮಥೇನ ಅದ್ಧಾನಂ ಆಗತಾ, ನ ಚ ಪಿಣ್ಡಕೇನ ಕಿಲಮಿತ್ಥ, ಕುತೋ ಚ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪಟಿಸನ್ಥಾರವಸೇನ ಪುಚ್ಛಿತಾ – ‘‘ಭಗವಾ ಸಾಕಿಯಜನಪದೇ ಕಪಿಲವತ್ಥಾಹಾರತೋ ಜಾತಿಭೂಮಿತೋ ಆಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಅಥ ಭಗವಾ ನೇವ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಸ್ಸ, ನ ಸಕ್ಕೋದನಸ್ಸ, ನ ಸುಕ್ಕೋದನಸ್ಸ, ನ ಧೋತೋದನಸ್ಸ, ನ ಅಮಿತೋದನಸ್ಸ, ನ ಅಮಿತ್ತಾಯ ದೇವಿಯಾ, ನ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಯಾ, ನ ಸಕಲಸ್ಸ ಸಾಕಿಯಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಆರೋಗ್ಯಂ ಪುಚ್ಛಿ। ಅಥ ಖೋ ಅತ್ತನಾ ಚ ದಸಕಥಾವತ್ಥುಲಾಭಿಂ ಪರಞ್ಚ ತತ್ಥ ಸಮಾದಪೇತಾರಂ
ಕಸ್ಮಾ
ಅಮ್ಹಾಕಂಯೇವ ಭಗವಾ ಉಪಕಟ್ಠಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ಜೇತವನತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಚಾರಿಕಂ ನಿಕ್ಖಮಿ। ಕೋಸಲಮಹಾರಾಜಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಾದಯೋ ನಿವತ್ತೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು। ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಘರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತೋ ನಿಸೀದಿ। ಅಥ ನಂ ಪುಣ್ಣಾ ನಾಮ ದಾಸೀ ದೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತೋಸಿ ಸಾಮೀತಿ ಆಹ। ‘‘ಆಮ ಜೇ, ಸತ್ಥಾರಂ ನಿವತ್ತೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂ, ಅಥ ಮೇ ಇಮಂ
‘‘ಪುಣ್ಣೇ ಪೂರೇಸಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ, ಚನ್ದೋ ಪನ್ನರಸೋ ಯಥಾ।
ಪರಿಪುಣ್ಣಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ, ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ॥ (ಥೇರೀಗಾ॰ ೩)।
ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ ಸಾವಿಕಾ ಅಹೋಸೀತಿ। ಏವಂ ಧಮ್ಮಗರುನೋ ತಥಾಗತಾ।
ನನ್ದಕತ್ಥೇರೇ
ತತ್ಥ ಯೋ ಸಯಂ ದಸನ್ನಂ ಕಥಾವತ್ಥೂನಂ ಲಾಭೀ ಹೋತಿ, ಪರಂ ತತ್ಥ ನ ಓವದತಿ ನ ಅನುಸಾಸತಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಬಾಕುಲೋ
ಯೋ ಪನ ದಸನ್ನಂ ಕಥಾವತ್ಥೂನಂ ಅಲಾಭೀ, ಪರಂ ತೇಹಿ ಓವದತಿ ತೇನ ಕತವತ್ತಸಾದಿಯನತ್ಥಂ ಉಪನನ್ದೋ ಸಕ್ಯಪುತ್ತೋ ವಿಯ, ಅಯಂ ಪರಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ
ಯೋ ಅತ್ತನಾಪಿ ದಸನ್ನಂ ಕಥಾವತ್ಥೂನಂ ಅಲಾಭೀ, ಪರಮ್ಪಿ ತೇಹಿ ನ ಓವದತಿ, ಲಾಳುದಾಯೀ ವಿಯ, ಅಯಂ ನೇವ ಅತ್ತಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ನ ಪರಹಿತಾಯ, ಏವರೂಪಮ್ಪಿ ನ ಪುಚ್ಛತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಅಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಕಿಲೇಸಾ ಫರಸುಛೇಜ್ಜಾ ವಿಯ ಮಹನ್ತಾತಿ।
ಯೋ ಪನ ಸಯಂ ದಸನ್ನಂ ಕಥಾವತ್ಥೂನಂ ಲಾಭೀ, ಪರಮ್ಪಿ ತೇಹಿ ಓವದತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ತಹಿತಾಯ ಚೇವ ಪರಹಿತಾಯ ಚ ಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಮಹಾಕಸ್ಸಪಾದಯೋ ಅಸೀತಿಮಹಾಥೇರಾ ವಿಯ, ಏವರೂಪಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಚ್ಛತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಮಯ್ಹಂ ಸಾಸನಸ್ಸ ವುಡ್ಢಿಪಕ್ಖೇ ಠಿತೋತಿ। ಇಧಾಪಿ ಏವರೂಪಮೇವ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ – ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।
ಏವಂ ಭಗವತಾ ಪುಟ್ಠಾನಂ ಪನ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಜಾತಿಭೂಮಿಯಂ ಉಭಯಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನಂ ಪುಣ್ಣೋ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾತಿಆದಿಮಾಹಂಸು। ತತ್ಥ ಪುಣ್ಣೋತಿ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಮನ್ತಾಣಿಯಾ ಪನ ಸೋ ಪುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಮನ್ತಾಣಿಪುತ್ತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸಮ್ಭಾವಿತೋತಿ ಗುಣಸಮ್ಭಾವನಾಯ ಸಮ್ಭಾವಿತೋ।
ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿವಣ್ಣನಾ
ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋತಿ ಇಚ್ಛಾವಿರಹಿತೋ ನಿಇಚ್ಛೋ ನಿತ್ತಣ್ಹೋ। ಏತ್ಥ ಹಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಸಾವಸೇಸಂ ವಿಯ, ಅತ್ಥೋ ಪನ ನಿರವಸೇಸೋ। ನ ಹಿ ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಅಣುಮತ್ತಾಪಿ ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ। ಖೀಣಾಸವೋ ಹೇಸ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಹೀನತಣ್ಹೋ। ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾ ಮಹಿಚ್ಛತಾ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾತಿ ಅಯಂ ಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ತತ್ಥ ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾ ನಾಮ। ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಏಕಭಾಜೇನ ಪಕ್ಕಪೂವೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತೇ ಪತಿತೋ ನ ಸುಪಕ್ಕೋ ವಿಯ ಖುದ್ದಕೋ ವಿಯ ಚ ಖಾಯತಿ। ಸ್ವೇವ ಪರಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತೋ ಸುಪಕ್ಕೋ ವಿಯ ಮಹನ್ತೋ ವಿಯ ಚ ಖಾಯತಿ। ಅಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನತಾ ಪನ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಚ ಅಮತ್ತಞ್ಞುತಾ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾ ನಾಮ, ಸಾ, ‘‘ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಸಮಾನೋ ಸದ್ಧೋತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಆಗತಾಯೇವ, ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕೋಹಞ್ಞೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ। ಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನಾ ಪನ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಚ ಅಮತ್ತಞ್ಞುತಾ ಮಹಿಚ್ಛತಾ ನಾಮ। ಸಾಪಿ, ‘‘ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸದ್ಧೋ ಸಮಾನೋ ಸದ್ಧೋತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂತಿ ಇಚ್ಛತಿ, ಸೀಲವಾ ಸಮಾನೋ ಸೀಲವಾತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂ’’ತಿ (ವಿಭ॰ ೮೫೧) ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಆಗತಾಯೇವ, ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ದುಸ್ಸನ್ತಪ್ಪಯೋ ಹೋತಿ, ವಿಜಾತಮಾತಾಪಿಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ತೇನೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ –
‘‘ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ
ಸಕಟೇನ ಪಚ್ಚಯಂ ದೇತು, ತಯೋಪೇತೇ ಅತಪ್ಪಯಾ’’ತಿ॥
ಸನ್ತಗುಣನಿಗೂಹನತಾ ಪನ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಚ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ ನಾಮ, ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ಗುಣಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಕಾಮತಾಯ, ‘‘ಸದ್ಧೋ ಸಮಾನೋ ಸದ್ಧೋತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂತಿ ನ ಇಚ್ಛತಿ। ಸೀಲವಾ, ಪವಿವಿತ್ತೋ, ಬಹುಸ್ಸುತೋ, ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ, ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಪಞ್ಞವಾ, ಖೀಣಾಸವೋ ಸಮಾನೋ ಖೀಣಾಸವೋತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂ’’ತಿ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಜ್ಝನ್ತಿಕತ್ಥೇರೋ।
ಥೇರೋ ಕಿರ ಮಹಾಖೀಣಾಸವೋ ಅಹೋಸಿ, ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪನಸ್ಸ ಪಾದಮತ್ತಮೇವ ಅಗ್ಘತಿ, ಸೋ ಅಸೋಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮರಞ್ಞೋ ವಿಹಾರಮಹದಿವಸೇ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ಅಹೋಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಅತಿಲೂಖಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಥೋಕಂ ಬಹಿ ಹೋಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಥೇರೋ, ‘‘ಮಾದಿಸೇ ಖೀಣಾಸವೇ ರಞ್ಞೋ ಸಙ್ಗಹಂ ಅಕರೋನ್ತೇ ಅಞ್ಞೋ ಕೋ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಥವಿಯಂ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಸ್ಸ ಉಕ್ಖಿತ್ತಪಿಣ್ಡಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋಯೇವ ಉಮ್ಮುಜ್ಜಿ। ಏವಂ ಖೀಣಾಸವೋ ಸಮಾನೋ, ‘‘ಖೀಣಾಸವೋತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂ’’ತಿ ನ ಇಚ್ಛತಿ। ಏವಂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಅನುಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಥಾವರಂ ಕರೋತಿ, ದಾಯಕಾನಂ
ಅಪರೋಪಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ – ಪಚ್ಚಯಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಧುತಙ್ಗಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಪರಿಯತ್ತಿಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಅಧಿಗಮಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋತಿ। ತತ್ಥ ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಪಚ್ಚಯಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ನಾಮ, ಸೋ ದಾಯಕಸ್ಸ ವಸಂ ಜಾನಾತಿ, ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಸಂ ಜಾನಾತಿ, ಅತ್ತನೋ ಥಾಮಂ ಜಾನಾತಿ। ಯದಿ ಹಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಬಹು ಹೋತಿ, ದಾಯಕೋ ಅಪ್ಪಂ ದಾತುಕಾಮೋ, ದಾಯಕಸ್ಸ ವಸೇನ ಅಪ್ಪಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಅಪ್ಪೋ, ದಾಯಕೋ ಬಹುಂ ದಾತುಕಾಮೋ, ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಸೇನ ಅಪ್ಪಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋಪಿ ಬಹು, ದಾಯಕೋಪಿ ಬಹುಂ ದಾತುಕಾಮೋ, ಅತ್ತನೋ ಥಾಮಂ ಞತ್ವಾ ಪಮಾಣೇನೇವ ಗಣ್ಹಾತಿ।
ಧುತಙ್ಗಸಮಾದಾನಸ್ಸ ಅತ್ತನಿ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ನಜಾನಾಪೇತುಕಾಮೋ ಧುತಙ್ಗಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ನಾಮ। ತಸ್ಸ ವಿಭಾವನತ್ಥಂ
‘‘ಸುಸಾನೇ ಸಟ್ಠಿ ವಸ್ಸಾನಿ, ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಂ ವಸಾಮಹಂ।
ದುತಿಯೋ ಮಂ ನ ಜಾನೇಯ್ಯ, ಅಹೋ ಸೋಸಾನಿಕುತ್ತಮೋ’’ತಿ॥
ಚೇತಿಯಪಬ್ಬತೇ ದ್ವೇಭಾತಿಯತ್ಥೇರಾ ವಸಿಂಸು। ತೇಸು ಕನಿಟ್ಠೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೇನ ಪೇಸಿತಾ ಉಚ್ಛುಖಣ್ಡಿಕಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಪರಿಭೋಗಂ, ಭನ್ತೇ, ಕರೋಥಾತಿ। ಥೇರಸ್ಸ ಚ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲನಕಾಲೋ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಅಲಂ, ಆವುಸೋತಿ ಆಹ। ಕಚ್ಚಿ, ಭನ್ತೇ, ಏಕಾಸನಿಕತ್ಥಾತಿ। ಆಹರಾವುಸೋ, ಉಚ್ಛುಖಣ್ಡಿಕಾತಿ ಪಞ್ಞಾಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಏಕಾಸನಿಕೋ ಸಮಾನೋಪಿ ಧುತಙ್ಗಂ ನಿಗೂಹಮಾನೋ ಪರಿಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಪುನ ಧುತಙ್ಗಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಗತೋ।
ಯೋ ಪನ ಸಾಕೇತಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಬಹುಸ್ಸುತಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇತುಂ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ಪರಿಯತ್ತಿಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ನಾಮ। ಥೇರೋ ಕಿರ ಖಣೋ ನತ್ಥೀತಿ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾಸು ಓಕಾಸಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಮರಣಕ್ಖಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಲಭಿಸ್ಸಥಾತಿ ಚೋದಿತೋ ಗಣಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕಣಿಕಾರವಾಲಿಕಸಮುದ್ದವಿಹಾರಂ ಗತೋ। ತತ್ಥ ಅನ್ತೋವಸ್ಸಂ ಥೇರನವಮಜ್ಝಿಮಾನಂ ಉಪಕಾರೋ ಹುತ್ವಾ
ಯೋ ಪನ ಸೋತಾಪನ್ನಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರೋ ಹುತ್ವಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಿಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇತುಂ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ಅಧಿಗಮಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ
ಆಯಸ್ಮಾ ಪನ ಪುಣ್ಣೋ ಅತ್ರಿಚ್ಛತಂ ಪಾಪಿಚ್ಛತಂ ಮಹಿಚ್ಛತಞ್ಚ ಪಹಾಯ ಸಬ್ಬಸೋ ಇಚ್ಛಾಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾಯ ಅಲೋಭಸಙ್ಖಾತಾಯ ಪರಿಸುದ್ಧಾಯ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ। ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾ ಮಹಿಚ್ಛತಾತಿ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ತೇಸು ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಏವರೂಪಂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಂ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಕಥಂ ಕಥೇಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅತ್ತನಾ ಚ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಕಥಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕತ್ತಾ’’ತಿ।
ದ್ವಾದಸವಿಧಸನ್ತೋಸವಣ್ಣನಾ
ಇದಾನಿ ಅತ್ತನಾ ಚ ಸನ್ತುಟ್ಠೋತಿಆದೀಸು ವಿಸೇಸತ್ಥಮೇವ ದೀಪಯಿಸ್ಸಾಮ। ಯೋಜನಾ ಪನ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಸನ್ತುಟ್ಠೋತಿ ಇತರೀತರಪಚ್ಚಯಸನ್ತೋಸೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಸೋ ಪನೇಸ ಸನ್ತೋಸೋ ದ್ವಾದಸವಿಧೋ ಹೋತಿ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಚೀವರೇ ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ ಯಥಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋತಿ ತಿವಿಧೋ, ಏವಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀಸು। ತಸ್ಸಾಯಂ ಪಭೇದಸಂವಣ್ಣನಾ।
ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಚೀವರಂ ಲಭತಿ ಸುನ್ದರಂ ವಾ ಅಸುನ್ದರಂ ವಾ। ಸೋ ತೇನೇವ ಯಾಪೇತಿ ಅಞ್ಞಂ ನ ಪತ್ಥೇತಿ, ಲಭನ್ತೋಪಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಚೀವರೇ ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ। ಅಥ ಯೋ ಪಕತಿದುಬ್ಬಲೋ ವಾ ಹೋತಿ ಆಬಾಧಜರಾಭಿಭೂತೋ ವಾ, ಗರುಚೀವರಂ ಪಾರುಪನ್ತೋ ಕಿಲಮತಿ, ಸೋ ಸಭಾಗೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ತಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಲಹುಕೇನ ಯಾಪೇನ್ತೋಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಚೀವರೇ ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ। ಅಪರೋ ಪಣೀತಪಚ್ಚಯಲಾಭೀ ಹೋತಿ, ಸೋ ಪಟ್ಟಚೀವರಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಮಹಗ್ಘಚೀವರಂ ಬಹೂನಿ ವಾ ಪನ ಚೀವರಾನಿ ಲಭಿತ್ವಾ ಇದಂ ಥೇರಾನಂ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಇದಂ ಬಹುಸ್ಸುತಾನಂ ಅನುರೂಪಂ, ಇದಂ ಗಿಲಾನಾನಂ ಇದಂ ಅಪ್ಪಲಾಭಾನಂ ಹೋತೂತಿ ದತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪುರಾಣಚೀವರಂ ವಾ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ।
ಇಧ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಲಭತಿ ಲೂಖಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾ, ಸೋ ತೇನೇವ ಯಾಪೇತಿ, ಅಞ್ಞಂ ನ ಪತ್ಥೇತಿ, ಲಭನ್ತೋಪಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ। ಯೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಪಕತಿವಿರುದ್ಧಂ ವಾ ಬ್ಯಾಧಿವಿರುದ್ಧಂ ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ। ಅಪರೋ ಬಹುಂ ಪಣೀತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಲಭತಿ, ಸೋ ತಂ ಚೀವರಂ ವಿಯ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಬಹುಸ್ಸುತಅಪ್ಪಲಾಭಿಗಿಲಾನಾನಂ ದತ್ವಾ ತೇಸಂ ವಾ ಸೇಸಕಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ವಾ ಚರಿತ್ವಾ ಮಿಸ್ಸಕಾಹಾರಂ ಭುಞ್ಜನ್ತೋಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ।
ಇಧ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಸೇನಾಸನಂ ಲಭತಿ ಮನಾಪಂ ವಾ ಅಮನಾಪಂ ವಾ, ಸೋ ತೇನ ನೇವ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ನ ಪಟಿಘಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಅನ್ತಮಸೋ ತಿಣಸನ್ಥಾರಕೇನಾಪಿ ಯಥಾಲದ್ಧೇನೇವ ತುಸ್ಸತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಸೇನಾಸನೇ ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ। ಅಪರೋ ಮಹಾಪುಞ್ಞೋ ಲೇಣಮಣ್ಡಪಕೂಟಾಗಾರಾದೀನಿ ಬಹೂನಿ ಪಣೀತಸೇನಾಸನಾನಿ ಲಭತಿ, ಸೋ ತಾನಿ ಚೀವರಾದೀನಿ ವಿಯ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಬಹುಸ್ಸುತಅಪ್ಪಲಾಭಿಗಿಲಾನಾನಂ ದತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಸನ್ತೋಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಸೇನಾಸನೇ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ। ಯೋಪಿ, ‘‘ಉತ್ತಮಸೇನಾಸನಂ ನಾಮ ಪಮಾದಟ್ಠಾನಂ, ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಓಕ್ಕಮತಿ, ನಿದ್ದಾಭಿಭೂತಸ್ಸ ಪುನ ಪಟಿಬುಜ್ಝತೋ ಪಾಪವಿತಕ್ಕಾ ಪಾತುಭವನ್ತೀ’’ತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ತಾದಿಸಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತಿ, ಸೋ ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸರುಕ್ಖಮೂಲಾದೀಸು ವಸನ್ತೋಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ, ಅಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ಸೇನಾಸನೇ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ।
ಇಧ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಭೇಸಜ್ಜಂ ಲಭತಿ ಲೂಖಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾ, ಸೋ ಯಂ ಲಭತಿ, ತೇನೇವ ಸನ್ತುಸ್ಸತಿ, ಅಞ್ಞಂ ನ ಪತ್ಥೇತಿ, ಲಭನ್ತೋಪಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯೇ ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ। ಯೋ ಪನ ತೇಲೇನ ಅತ್ಥಿಕೋ ಫಾಣಿತಂ ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ। ಅಪರೋ ಮಹಾಪುಞ್ಞೋ ಬಹುಂ ತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದಿಪಣೀತಭೇಸಜ್ಜಂ ಲಭತಿ, ಸೋ ತಂ ಚೀವರಂ ವಿಯ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಬಹುಸ್ಸುತಅಪ್ಪಲಾಭಿಗಿಲಾನಾನಂ ದತ್ವಾ ತೇಸಂ ಆಭತಕೇನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಯಾಪೇನ್ತೋಪಿ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ।
ಇಮೇಸಂ ಪನ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಪಚ್ಚಯೇಸು ತಿಣ್ಣಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸನ್ತೋಸಾನಂ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋವ ಅಗ್ಗೋ। ಆಯಸ್ಮಾ ಪುಣ್ಣೋ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚಯೇ ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಸನ್ತೋಸೇಹಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಅಹೋಸಿ। ಸನ್ತುಟ್ಠಿಕಥಞ್ಚಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ಚ ಇಮಂ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಕಥಂ ಕತ್ತಾವ ಅಹೋಸಿ।
ತಿವಿಧಪವಿವೇಕವಣ್ಣನಾ
ಪವಿವಿತ್ತೋತಿ ಕಾಯಪವಿವೇಕೋ ನಾಮ। ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಪನ ಚಿತ್ತಪವಿವೇಕೋ ನಾಮ। ನಿಬ್ಬಾನಂ ಉಪಧಿಪವಿವೇಕೋ ನಾಮ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಹೇತಂ – ‘‘ಕಾಯಪವಿವೇಕೋ ಚ ವಿವೇಕಟ್ಠಕಾಯಾನಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಭಿರತಾನಂ। ಚಿತ್ತಪವಿವೇಕೋ ಚ ಪರಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತಾನಂ ಪರಮವೋದಾನಪ್ಪತ್ತಾನಂ। ಉಪಧಿವಿವೇಕೋ ಚ ನಿರುಪಧೀನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಿಸಙ್ಖಾರಗತಾನ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾನಿ॰ ೫೭)। ಪವಿವೇಕಕಥನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ಚ ಇಮಂ ಪವಿವೇಕಕಥಂ ಕತ್ತಾ।
ಪಞ್ಚವಿಧಸಂಸಗ್ಗವಣ್ಣನಾ
ಅಸಂಸಟ್ಠೋತಿ ಸವನಸಂಸಗ್ಗೋ ನಾಮ। ಸೋ ಅನಿತ್ಥಿಗನ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಚ ಪಞ್ಚಗ್ಗಳಲೇಣವಾಸೀತಿಸ್ಸದಹರಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ –
ದಹರೋ ಕಿರ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಗಿರಿಗಾಮವಾಸಿಕಮ್ಮಾರಧೀತಾಯ ಪಞ್ಚಹಿ ಕುಮಾರೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪದುಮಸರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ಪದುಮಾನಿ ಚ ಪಿಲನ್ಧಿತ್ವಾ ಮಧುರಸ್ಸರೇನ ಗಾಯನ್ತಿಯಾ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಕಾಮರಾಗೇನ ವಿದ್ಧೋ ವಿಸೇಸಾ ಪರಿಹಾಯಿತ್ವಾ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪುಣಿ। ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ನ ಹೇವ ಖೋ ಸುಣಾತಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಸಾಮಂ ಪಸ್ಸತಿ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಕುಮಾರಿಂ ವಾ ಅಭಿರೂಪಂ ದಸ್ಸನೀಯಂ ಪಾಸಾದಿಕಂ ಪರಮಾಯ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಂ। ಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಂಸೀದತಿ ವಿಸೀದತಿ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ದಸ್ಸನಸಂಸಗ್ಗೋ ನಾಮ। ಸೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ –
ಏಕೋ ಕಿರ ದಹರೋ ಕಾಲದೀಘವಾಪಿದ್ವಾರವಿಹಾರಂ ಉದ್ದೇಸತ್ಥಾಯ ಗತೋ। ಆಚರಿಯೋ ತಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಓಕಾಸಂ ನ ಕರೋತಿ। ಸೋ ಪುನಪ್ಪುನ್ನಂ ಅನುಬನ್ಧತಿ। ಆಚರಿಯೋ ಸಚೇ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ನ ಚರಿಸ್ಸಸಿ। ದಸ್ಸಾಮಿ ತೇ ಉದ್ದೇಸನ್ತಿ ಆಹ। ಸೋ ಸಾಧೂತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಉದ್ದೇಸೇ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಆಚರಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಆಚರಿಯೋ ಮೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಚರಿತುಂ ನ ದೇತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣನ್ತಿ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಗಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ, ಏಕಾ ಕುಲಧೀತಾ ಪೀತಕವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಗೇಹೇ ಠಿತಾ ದಹರಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತರಾಗಾ ಉಳುಙ್ಕೇನ ಯಾಗುಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಮಞ್ಚಕೇ ನಿಪಜ್ಜಿ। ಅಥ ನಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ
ಮಾತಾಪಿತರೋ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ನಾಸಕ್ಖಿಮ್ಹಾ ದಹರಂ ನಿವತ್ತೇತುಂ, ಯಂ ಅಞ್ಞಂ ಸಾಮಿಕಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ತಂ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ಉಟ್ಠೇಹಿ ಖಾದ ಚ ಪಿವ ಚಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಸಾ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೀ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಹಾರಾ ಹುತ್ವಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ಮಾತಾಪಿತರೋ ತಸ್ಸಾ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಪೀತಕವತ್ಥಂ ಧುರವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅದಂಸು, ಭಿಕ್ಖೂ
ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮುಲ್ಲಪನಸಂಸಗ್ಗೋ ನಾಮ। ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸನ್ತಕಂ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗಕರಣವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನರಾಗೋ ಸಮ್ಭೋಗಸಂಸಗ್ಗೋ ನಾಮ। ಸೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ಮರಿಚವಟ್ಟಿವಿಹಾರಮಹೇ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ನವುತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಏವ ಅಹೇಸುಂ। ಏಕೋ ಸಾಮಣೇರೋ ಉಣ್ಹಯಾಗುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸಕಿಂ ಚೀವರಕಣ್ಣೇ ಠಪೇಸಿ, ಸಕಿಂ ಭೂಮಿಯಂ। ಏಕಾ ಸಾಮಣೇರೀ ದಿಸ್ವಾ ಏತ್ಥ ಪತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಯಾಹೀತಿ ಥಾಲಕಂ ಅದಾಸಿ। ತೇ ಅಪರಭಾಗೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪರಸಮುದ್ದಂ ಅಗಮಂಸು। ತೇಸು ಭಿಕ್ಖುನೀ ಪುರೇತರಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಸಾ, ‘‘ಏಕೋ ಕಿರ ಸೀಹಳಭಿಕ್ಖು ಆಗತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ, – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮರಿಚವಟ್ಟಿವಿಹಾರಮಹಕಾಲೇ ತುಮ್ಹೇ ಕತಿವಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ತದಾಹಂ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಸಾಮಣೇರೋ। ತ್ವಂ ಪನ ಕತಿವಸ್ಸಾತಿ? ಅಹಂ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಸಾಮಣೇರೀಯೇವ ಏಕಸ್ಸ
ಹತ್ಥಗಾಹಾದಿವಸೇನ ಪನ ಉಪ್ಪನ್ನರಾಗೋ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೋ ನಾಮ। ತತ್ರಿದಂ ವತ್ಥು – ಮಹಾಚೇತಿಯಙ್ಗಣೇ ಕಿರ ದಹರಭಿಕ್ಖೂ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ। ತೇಸಂ ಪಿಟ್ಠಿಪಸ್ಸೇ ದಹರಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಿ। ತತ್ರೇಕೋ ದಹರೋ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇನ್ತೋ ಏಕಿಸ್ಸಾ ದಹರಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಕಾಯಂ ಛುಪಿ। ಸಾ ತಂ ಹತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಉರಸ್ಮಿಂ ಠಪೇಸಿ, ಏತ್ತಕೇನ ಸಂಸಗ್ಗೇನ ದ್ವೇಪಿ ವಿಬ್ಭಮಿತ್ವಾ ಗಿಹಿಭಾವಂ ಪತ್ತಾ।
ಗಾಹಗಾಹಕಾದಿವಣ್ಣನಾ
ಇಮೇಸು
ತತ್ಥ ಯಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ಆಮಿಸೇನ ಉಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಗಹಣವಸೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖುಪಿ ಪುಪ್ಫಫಲಾದೀಹಿ ಗಾಹಗಾಹಕೋ ನಾಮ। ಯಂ ಪನ ಮನುಸ್ಸಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖು ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯವಸೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ, ಅಯಂ ಗಾಹಮುತ್ತಕೋ ನಾಮ। ಯಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸಾ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯವಸೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ದೇನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಪುಪ್ಫಫಲಾದೀಹಿ ಉಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಗಹಣವಸೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ, ಅಯಂ ಮುತ್ತಗಾಹಕೋ ನಾಮ। ಯಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯವಸೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ದೇನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖುಪಿ ಚೂಳಪಿಣ್ಡಪಾತಿಯತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯವಸೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಅಯಂ ಮುತ್ತಮುತ್ತಕೋ ನಾಮ।
ಥೇರಂ ಕಿರ ಏಕಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಉಪಟ್ಠಹಿ। ಏಕದಿವಸಂ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಅಗ್ಗಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಗೇಹಾನಿ ಝಾಪೇಸಿ। ಅಞ್ಞೇಸಂ ಕುಲೂಪಕಭಿಕ್ಖೂ ಆಗನ್ತ್ವಾ
ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋತಿ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ನಾಮ। ಥೇರೋ ಚ ತಾದಿಸೋ ಅಹೋಸಿ। ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ತಥೇವ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಕಥಂ ಕತ್ತಾ ಅಹೋಸಿ।
ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋತಿಆದೀಸು ಸೀಲನ್ತಿ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ। ಸಮಾಧೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕಾ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ। ಪಞ್ಞಾತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಞಾಣಂ। ವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅರಿಯಫಲಂ। ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನನ್ತಿ ಏಕೂನವೀಸತಿವಿಧಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ। ಥೇರೋ ಸಯಮ್ಪಿ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ಸೀಲಾದಿಕಥಂ ಓವಾದಕೋ। ಯಥಾ ಪನ ಏಕೋ ಓವದತಿಯೇವ, ಸುಖುಮಂ ಅತ್ಥಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಜಾನಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ನ ಏವಂ ಥೇರೋ। ಥೇರೋ ಪನ ತಾನಿ ದಸ ಕಥಾವತ್ಥೂನಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಪಕೋ। ಏಕೋ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಥೇರೋ ಕಾರಣಮ್ಪಿ ಸನ್ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಸನ್ದಸ್ಸಕೋ। ಏಕೋ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಗಾಹೇತುಂ ಪನ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಥೇರೋ ಗಾಹೇತುಮ್ಪಿ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಸಮಾದಪಕೋ। ಏವಂ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಸಮುತ್ತೇಜಕೋ। ಉಸ್ಸಾಹಜಾತೇ ವಣ್ಣಂ ವತ್ವಾ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತೀತಿ ಸಮ್ಪಹಂಸಕೋ।
ಪಞ್ಚಲಾಭವಣ್ಣನಾ
೨೫೩. ಸುಲದ್ಧಲಾಭಾತಿ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಮನುಸ್ಸತ್ತಭಾವಪಬ್ಬಜ್ಜಾದಿಗುಣಲಾಭಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ಆಯಸ್ಮತೋ ಪನ ಪುಣ್ಣಸ್ಸ ಸುಲದ್ಧಲಾಭಾ ಏತೇ, ಯಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖಾ ಏವಂ ವಣ್ಣೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಪಿಚ ಅಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ವಣ್ಣಕಥನಂ ನಾಮ ನ ತಥಾ ಲಾಭೋ, ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ವಣ್ಣಕಥನಂ ಪನ ಲಾಭೋ। ಗಿಹೀ ಹಿ ವಾ ವಣ್ಣಕಥನಂ ನ ತಥಾ ಲಾಭೋ, ಗಿಹೀ ಹಿ ‘‘ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯ್ಯೋ ಸಣ್ಹೋ ಸಖಿಲೋ ಸುಖಸಮ್ಭಾಸೋ, ವಿಹಾರಂ ಆಗತಾನಂ ಯಾಗುಭತ್ತಫಾಣಿತಾದೀಹಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಕಥೇನ್ತೋ ಅವಣ್ಣಮೇವ ಕಥೇತಿ। ‘‘ಅವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ‘‘ಅಯಂ ಥೇರೋ ಮನ್ದಮನ್ದೋ ವಿಯ ಅಬಲಬಲೋ ವಿಯ ಭಾಕುಟಿಕಭಾಕುಟಿಕೋ ವಿಯ ನತ್ಥಿ ಇಮಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸೋ’’ತಿ ಕಥೇನ್ತೋ ವಣ್ಣಮೇವ ಕಥೇತಿ। ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಹಿಪಿ ಸತ್ಥು ಪರಮ್ಮುಖಾ ಅನುಮಸ್ಸ ಅನುಮಸ್ಸಾತಿ ದಸ ಕಥಾವತ್ಥೂನಿ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ। ತಞ್ಚ ಸತ್ಥಾ ಅಬ್ಭನುಮೋದತೀತಿ ತಞ್ಚಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಏವಮೇತಂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಚ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಚ ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅನುಮೋದತಿ। ಇತಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ವಣ್ಣಭಾಸನಂ ಏಕೋ ಲಾಭೋ, ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಹಿ ಏಕೋ, ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖಾ ಏಕೋ, ಅನುಮಸ್ಸ ಅನುಮಸ್ಸ ಏಕೋ, ಸತ್ಥಾರಾ ಅಬ್ಭನುಮೋದನಂ ಏಕೋತಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಲಾಭೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸುಲದ್ಧಲಾಭಾ’’ತಿ ಆಹ। ಕದಾಚೀತಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಕಾಲೇ। ಕರಹಚೀತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಸಿಯಾ ಕೋಚಿದೇವ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋತಿ ಅಪಿ ನಾಮ ಕೋಚಿ ಕಥಾಸಮುದಾಚಾರೋಪಿ ಭವೇಯ್ಯ। ಥೇರೇನ ಕಿರ ಆಯಸ್ಮಾ ಪುಣ್ಣೋ ನೇವ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ನಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಾ ಸುತಪುಬ್ಬಾ। ಇತಿ ಸೋ ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಕಥಮ್ಪಿ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ಏವಮಾಹ।
ಚಾರಿಕಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೫೪. ಯಥಾಭಿರನ್ತನ್ತಿ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋತಿ ಅದ್ಧಾನಗಮನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ। ಚಾರಿಕಾ ಚ ನಾಮೇಸಾ ಭಗವತೋ ದುವಿಧಾ ಹೋತಿ ತುರಿತಚಾರಿಕಾ ಚ, ಅತುರಿತಚಾರಿಕಾ ಚ।
ತತ್ಥ ದೂರೇಪಿ ಬೋಧನೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಬೋಧನತ್ಥಾಯ ಸಹಸಾ ಗಮನಂ ತುರಿತಚಾರಿಕಾ ನಾಮ। ಸಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಾದೀಸು ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ಭಗವಾ ಹಿ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮುಹುತ್ತೇನ ತಿಗಾವುತಂ ಮಗ್ಗಂ ಅಗಮಾಸಿ, ಆಳವಕಸ್ಸತ್ಥಾಯ ತಿಂಸಯೋಜನಂ, ತಥಾ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲಸ್ಸ
ಏಕದಿವಸಂ ಕಿರ ಥೇರೋ, ‘‘ತಿಸ್ಸಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ, ಭನ್ತೇ, ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ಭಗವಾ, ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಆನನ್ದ, ವೀಸತಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ಛಳಭಿಞ್ಞಾನಂ ಆರೋಚೇಹಿ – ‘ಭಗವಾ ವನವಾಸೀತಿಸ್ಸಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’’ತಿ। ತತೋ ದುತಿಯದಿವಸೇ ವೀಸತಿಸಹಸ್ಸಖೀಣಾಸವಪರಿವುತೋ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ವೀಸಯೋಜನಸತಮತ್ಥಕೇ ತಸ್ಸ ಗೋಚರಗಾಮದ್ವಾರೇ ಓತರಿತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿ। ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಗಚ್ಛಮಾನಾ ಮನುಸ್ಸಾ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಸತ್ಥಾ, ಭೋ, ಆಗತೋ, ಮಾ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಅಗಮಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಯಾಗುಂ ದತ್ವಾ ಪಾನವತ್ತಂ ಕರೋನ್ತಾ, ‘‘ಕುಹಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ದಹರಭಿಕ್ಖೂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ಉಪಾಸಕಾ, ನ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛತಿ, ಇಧೇವ ತಿಸ್ಸಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಆಗತೋತಿ
ಅಥ
ಸೋ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವತೋ ವತ್ತಮಕಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ, ‘‘ಕತರೋ ತೇ, ತಿಸ್ಸ, ಚಙ್ಕಮೋ’’ತಿ ತುರಿತಚಾರಿಕಾ ನಾಮ।
ಯಂ ಪನ ಗಾಮನಿಗಮಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ದೇವಸಿಕಂ ಯೋಜನಡ್ಢಯೋಜನವಸೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತಚರಿಯಾದೀಹಿ ಲೋಕಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಗಮನಂ, ಅಯಂ ಅತುರಿತಚಾರಿಕಾ ನಾಮ। ಇಮಂ ಪನ ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ಭಗವಾ ಮಹಾಮಣ್ಡಲಂ ಮಜ್ಝಿಮಮಣ್ಡಲಂ ಅನ್ತಿಮಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಮಣ್ಡಲಾನಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಚರತಿ। ತತ್ಥ ಮಹಾಮಣ್ಡಲಂ ನವಯೋಜನಸತಿಕಂ, ಮಜ್ಝಿಮಮಣ್ಡಲಂ ಛಯೋಜನಸತಿಕಂ, ಅನ್ತಿಮಮಣ್ಡಲಂ ತಿಯೋಜನಸತಿಕಂ। ಯದಾ ಮಹಾಮಣ್ಡಲೇ ಚಾರಿಕಂ ಚರಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ನಿಕ್ಖಮತಿ। ಸಮನ್ತಾ ಯೋಜನಸತಂ ಏಕಕೋಲಾಹಲಂ ಅಹೋಸಿ, ಪುರಿಮಂ ಪುರಿಮಂ ಆಗತಾ ನಿಮನ್ತೇತುಂ ಲಭನ್ತಿ; ಇತರೇಸು ದ್ವೀಸು ಮಣ್ಡಲೇಸು ಸಕ್ಕಾರೋ ಮಹಾಮಣ್ಡಲೇ
ಸಚೇ ಪನ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ತರುಣಾ ಹೋತಿ, ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಅಪವಾರೇತ್ವಾ ಪವಾರಣಾಸಙ್ಗಹಂ ದತ್ವಾ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಮಿಗಸಿರಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸೇ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಮಣ್ಡಲಂ ಓಸರತಿ। ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಕಾರಣೇನ ಮಜ್ಝಿಮಮಣ್ಡಲೇ ಚಾರಿಕಂ ಚರಿತುಕಾಮೋ ಚತುಮಾಸಂ ವಸಿತ್ವಾವ ನಿಕ್ಖಮತಿ। ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಇತರೇಸು ದ್ವೀಸು ಮಣ್ಡಲೇಸು ಸಕ್ಕಾರೋ ಮಜ್ಝಿಮಮಣ್ಡಲೇ ಓಸರತಿ। ಭಗವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಲೋಕಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅಟ್ಠಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಚಾರಿಕಂ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತಿ।
ಸಚೇ ಪನ ಚತುಮಾಸಂ ವುಟ್ಠವಸ್ಸಸ್ಸಾಪಿ ಭಗವತೋ ವೇನೇಯ್ಯಸತ್ತಾ ಅಪರಿಪಕ್ಕಿನ್ದ್ರಿಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರಿಪಾಕಂ ಆಗಮಯಮಾನೋ
ಅಪಿಚ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋ ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತಿ – ಜಙ್ಘಾವಿಹಾರವಸೇನ ಸರೀರಫಾಸುಕತ್ಥಾಯ, ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲಂ ಅಭಿಕಙ್ಖನತ್ಥಾಯ, ಭಿಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಾಪನತ್ಥಾಯ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪರಿಪಾಕಗತಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಬೋಧನೇಯ್ಯಸತ್ತೇ ಬೋಧನತ್ಥಾಯಾತಿ। ಅಪರೇಹಿಪಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋ ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತಿ – ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ವಾ, ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ವಾ, ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ವಾ, ಮಹತಾ ಧಮ್ಮವಸ್ಸೇನ ಚತಸ್ಸೋ ಪರಿಸಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ವಾತಿ ಅತುರಿತಚಾರಿಕಾ, ಸಾ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಸಾ ಪನೇಸಾ ದುವಿಧಾ ಹೋತಿ ನಿಬದ್ಧಚಾರಿಕಾ, ಅನಿಬದ್ಧಚಾರಿಕಾ
ಸೇನಾಸನಂ ಸಂಸಾಮೇತ್ವಾತಿ ಸೇನಾಸನಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ। ತಂ ಪನ ಪಟಿಸಾಮೇನ್ತೋ ಥೇರೋ ನ ಚೂಳಪತ್ತಮಹಾಪತ್ತ-ಚೂಳಥಾಲಕಮಹಾಥಾಲಕ-ಪಟ್ಟುಣ್ಣಚೀವರ-ದುಕೂಲಚೀವರಾದೀನಂ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಪ್ಪಿತೇಲಾದೀನಂ ವಾ ಪನ ಘಟೇ ಪೂರಾಪೇತ್ವಾ ಗಬ್ಭೇ ನಿದಹಿತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ ಕುಞ್ಚಿಕಮುದ್ದಿಕಾದೀನಿ ಯೋಜಾಪೇಸಿ। ‘‘ಸಚೇ ನ ಹೋತಿ ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಸಾಮಣೇರೋ ವಾ ಆರಾಮಿಕೋ ವಾ ಉಪಾಸಕೋ ವಾ, ಚತೂಸು ಪಾಸಾಣೇಸು ಮಞ್ಚೇ ಮಞ್ಚಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಪೀಠೇ ಪೀಠಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಚೀವರವಂಸೇ ವಾ ಚೀವರರಜ್ಜುಯಾ ವಾ ಉಪರಿ ಪುಞ್ಜಂ ಕತ್ವಾ ದ್ವಾರವಾತಪಾನಂ ಥಕೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೩೬೧) ವಚನತೋ ಪನ ನೇವಾಸಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಪುಚ್ಛನಮತ್ತಕೇನೇವ ಪಟಿಸಾಮೇಸಿ।
ಯೇನ ಸಾವತ್ಥಿ ತೇನ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ ಸತ್ಥು ದಸ್ಸನಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಯೇನ ದಿಸಾಭಾಗೇನ ಸಾವತ್ಥಿ ತೇನ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಪಕ್ಕಮನ್ತೋ ಚ ನ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಆರೋಚಾಪೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಿತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದೀನಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತೋ। ಯೂಥಂ ಪಹಾಯ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಪನ ಮತ್ತಹತ್ಥೀ ವಿಯ, ಅಸಹಾಯಕಿಚ್ಚೋ ಸೀಹೋ ವಿಯ, ಪತ್ತಚೀವರಮತ್ತಂ ಆದಾಯ ಏಕಕೋವ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಕಸ್ಮಾ ಪನೇಸ ಪಞ್ಚಸತೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಜಗಹಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಇದಾನಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೋತಿ? ರಾಜಗಹಂ ಕಪಿಲವತ್ಥುತೋ ದೂರಂ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಾನಿ, ಸಾವತ್ಥಿ ಪನ ಪಞ್ಚದಸ। ಸತ್ಥಾ ರಾಜಗಹತೋ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸಯೋಜನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ, ಇದಾನಿ ಆಸನ್ನೋ ಜಾತೋತಿ ಸುತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮೀತಿ ಅಕಾರಣಮೇತಂ। ಬುದ್ಧಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಹಿ ಏಸ ಯೋಜನಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ತದಾ
ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಯಂ ಚಾರಿಕಾ ನಾಮ ಮಹಾಜನಸಙ್ಗಹತ್ಥಂ ಬುದ್ಧಾನಂಯೇವ ಲಬ್ಭತಿ, ಬುದ್ಧೇ ಉಪಾದಾಯ ಪನ ರುಳ್ಹೀಸದ್ದೇನ ಸಾವಕಾನಮ್ಪಿ ವುಚ್ಚತಿ ಕಿಲಞ್ಜಾದೀಹಿ ಕತಂ ಬೀಜನಮ್ಪಿ ತಾಲವಣ್ಟಂ ವಿಯ। ಯೇನ ಭಗವಾತಿ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಅವಿದೂರೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಜೇತವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಾ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ವಾ ಪಾನಕಂ ವಾ ಪಿವಿತ್ವಾ ಥೋಕಂ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಉಜುಕಂ ಗನ್ಧಕುಟಿಪರಿವೇಣಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ। ಥೇರಸ್ಸ ಹಿ ಸತ್ಥಾರಂ ದಟ್ಠುಕಾಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ। ತಸ್ಮಾ ರಾಹುಲಂ ವಾ ಆನನ್ದಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಓಕಾಸಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ।
ಥೇರೋ ಹಿ ಸಯಮೇವ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ವಲ್ಲಭೋ ರಞ್ಞೋ ಸಙ್ಗಾಮವಿಜಯಮಹಾಯೋಧೋ ವಿಯ। ಯಥಾ ಹಿ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಯೋಧಸ್ಸ ರಾಜಾನಂ ದಟ್ಠುಕಾಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞಂ ಸೇವಿತ್ವಾ ದಸ್ಸನಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ; ವಲ್ಲಭತಾಯ ಸಯಮೇವ ಪಸ್ಸತಿ। ಏವಂ ಥೇರೋಪಿ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ವಲ್ಲಭೋ, ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಂ ಸೇವಿತ್ವಾ ಸತ್ಥುದಸ್ಸನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪಾದಪುಞ್ಛನಮ್ಹಿ ಪುಞ್ಛಿತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ। ಭಗವಾಪಿ ‘‘ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇಯೇವ ಮನ್ತಾಣಿಪುತ್ತೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅದ್ದಸ। ತಸ್ಮಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸೂಚಿಘಟಿಕಂ ಅದತ್ವಾವ ದರಥಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ನಿಸೀದಿ। ಥೇರೋ ಕವಾಟಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯಾತಿ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಚೂಳಗೋಸಿಙ್ಗಸುತ್ತೇ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೩೨೫ ಆದಯೋ) ತಿಣ್ಣಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಾನಿಸಂಸಂ ಕಥೇಸಿ; ಸೇಕ್ಖಸುತ್ತೇ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೨೨ ಆದಯೋ) ಆವಸಥಾನಿಸಂಸಂ, ಘಟಿಕಾರಸುತ್ತೇ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೨೮೨ ಆದಯೋ) ಸತಿಪಟಿಲಾಭಿಕಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಕಥಂ; ರಟ್ಠಪಾಲಸುತ್ತೇ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೩೦೪) ಚತ್ತಾರೋ
ಯೇನ ಅನ್ಧವನನ್ತಿ ತದಾ ಕಿರ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇ ಜೇತವನಂ ಆಕಿಣ್ಣಂ ಹೋತಿ, ಬಹೂ ಖತ್ತಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಯೋ ಜೇತವನಂ ಓಸರನ್ತಿ; ರಞ್ಞೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಖನ್ಧಾವಾರಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ ಹೋತಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಪವಿವೇಕಂ ಲಭಿತುಂ। ಅನ್ಧವನಂ ಪನ ಪಧಾನಘರಸದಿಸಂ ಪವಿವಿತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಯೇನನ್ಧವನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ। ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಮಹಾಥೇರೇ ನ ಅದ್ದಸ? ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಥೇರೇ ದಿಸ್ವಾ ಪುನ ದಸಬಲಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏವಂ ಮಹಾಥೇರಾನಂ ಏಕಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸತ್ಥು ದ್ವೇ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಮಮ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ।
ಸತ್ತವಿಸುದ್ಧಿಪಞ್ಹವಣ್ಣನಾ
೨೫೬. ಅಭಿಣ್ಹಂ ಕಿತ್ತಯಮಾನೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಣ್ಣಂ ಕಿತ್ತಯಮಾನೋ ವಿಹಾಸಿ। ಥೇರೋ ಕಿರ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ‘‘ಪುಣ್ಣೋ ಕಿರ ನಾಮ ಮನ್ತಾಣಿಪುತ್ತೋ ಚತೂಹಿ ಪರಿಸಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಸಂಸಟ್ಠೋ, ಸೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ; ಕಚ್ಚಿ ನು ಖೋ ಮಂ ಅದಿಸ್ವಾವ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಥೇರನವಮಜ್ಝಿಮಾನಂ ಸತಿಕರಣತ್ಥಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಪುಣ್ಣಸ್ಸ ಗುಣಂ ಭಾಸತಿ। ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಮಹಲ್ಲಕಭಿಕ್ಖೂ ನಾಮ ನ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಅನ್ತೋವಿಹಾರೇ ಹೋನ್ತಿ; ಗುಣಕಥಾಯ ಪನಸ್ಸ ಕಥಿತಾಯ ಯೋ ಚ ನಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ; ಸೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆರೋಚೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಅಥಾಯಂ ಥೇರಸ್ಸೇವ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ತಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮನ್ತಾಣಿಪುತ್ತಂ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸನ್ತಂ ಅದ್ದಸ। ಕಥಂ ಪನ ನಂ ಏಸ ಅಞ್ಞಾಸೀತಿ? ಪುಣ್ಣ, ಪುಣ್ಣಾತಿ ವತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಅಞ್ಞಾಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಸೋ ಥೇರೋ, ಯಸ್ಸ ಮೇ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಕಿತ್ತಯಮಾನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಇತಿ ಸೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ। ನಿಸೀದನಂ ಆದಾಯಾತಿ ನಿಸೀದನಂ ನಾಮ ಸದಸಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅವಾಯಿಮಂ। ಥೇರೋ ಪನ ಚಮ್ಮಖಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ। ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋತಿ ಸೀಸಾನುಲೋಕೀತಿ ಯೋ ಉನ್ನತಟ್ಠಾನೇ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸೀದೀತಿ ದಿವಾವಿಹಾರತ್ಥಾಯ ನಿಸೀದಿ।
ತತ್ಥ ಆಯಸ್ಮಾಪಿ ಪುಣ್ಣೋ ಉದಿಚ್ಚಬ್ರಾಹ್ಮಣಜಚ್ಚೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋಪಿ। ಪುಣ್ಣತ್ಥೇರೋಪಿ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋಪಿ। ಪುಣ್ಣತ್ಥೇರೋಪಿ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸಮಾಪನ್ನೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋಪಿ। ಪುಣ್ಣತ್ಥೇರೋಪಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋಪಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಂ ಏಕಮಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ। ಪುಣ್ಣತ್ಥೇರೋಪಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋ ಮಹಾಖೀಣಾಸವೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋಪಿ। ಇತಿ ಏಕಂ ಕನಕಗುಹಂ ಪವಿಟ್ಠಾ ದ್ವೇ ಸೀಹಾ ವಿಯ, ಏಕಂ ವಿಜಮ್ಭನಭೂಮಿಂ ಓತಿಣ್ಣಾ ದ್ವೇ ಬ್ಯಗ್ಘಾ ವಿಯ, ಏಕಂ ಸುಪುಪ್ಫಿತಸಾಲವನಂ ಪವಿಟ್ಠಾ ದ್ವೇ ಛದ್ದನ್ತನಾಗರಾಜಾನೋ ವಿಯ, ಏಕಂ ಸಿಮ್ಬಲಿವನಂ ಪವಿಟ್ಠಾ ದ್ವೇ ಸುಪಣ್ಣರಾಜಾನೋ ವಿಯ, ಏಕಂ ನರವಾಹನಯಾನಂ ಅಭಿರುಳ್ಹಾ ದ್ವೇ ವೇಸ್ಸವಣಾ ವಿಯ, ಏಕಂ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲಸಿಲಂ ಅಭಿನಿಸಿನ್ನಾ ದ್ವೇ ಸಕ್ಕಾ ವಿಯ, ಏಕವಿಮಾನಬ್ಭನ್ತರಗತಾ ದ್ವೇ ಹಾರಿತಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ವಿಯ ಚ ತೇ ದ್ವೇಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಜಚ್ಚಾ ದ್ವೇಪಿ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ ದ್ವೇಪಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭಿನೋ ದ್ವೇಪಿ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ ದ್ವೇಪಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತಾ ಮಹಾಖೀಣಾಸವಾ ಏಕಂ ವನಸಣ್ಡಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ ತಂ ವನಟ್ಠಾನಂ ಸೋಭಯಿಂಸು।
ಭಗವತಿ ನೋ, ಆವುಸೋ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವುಸ್ಸತೀತಿ, ಆವುಸೋ, ಕಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಆಯಸ್ಮತಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವುಸ್ಸತೀತಿ? ಇದಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ಕಥಾಸಮುಟ್ಠಾಪನತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛಿ। ಪುರಿಮಕಥಾಯ ಹಿ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಾಯ ಪಚ್ಛಿಮಕಥಾ ನ ಜಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಪುಚ್ಛಿ। ಥೇರೋ ಅನುಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಏವಮಾವುಸೋ’’ತಿ ಆಹ। ಅಥಸ್ಸ ಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಸೋತುಕಾಮೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಆವುಸೋ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧತ್ಥಂ ಭಗವತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವುಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸತ್ತ ವಿಸುದ್ಧಿಯೋ ಪುಚ್ಛಿ। ತಾಸಂ ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಾ। ಆಯಸ್ಮಾ ಪನ ಪುಣ್ಣೋ
ಕಿಮತ್ಥಂ ಚರಹಾವುಸೋತಿ ಯದಿ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿಆದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ನ ವುಸ್ಸತಿ, ಅಥ ಕಿಮತ್ಥಂ ವುಸ್ಸತೀತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಂ ಖೋ, ಆವುಸೋತಿ ಏತ್ಥ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಮ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ। ದ್ವೇಧಾ ಉಪಾದಾನಾನಿ ಗಹಣೂಪಾದಾನಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯೂಪಾದಾನಞ್ಚ। ಗಹಣೂಪಾದಾನಂ ನಾಮ ಕಾಮುಪಾದಾನಾದಿಕಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ, ಪಚ್ಚಯೂಪಾದಾನಂ ನಾಮ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಪಚ್ಚಯಾ। ತತ್ಥ ಗಹಣೂಪಾದಾನವಾದಿನೋ ಆಚರಿಯಾ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಚತೂಸು ಉಪಾದಾನೇಸು ಅಞ್ಞತರೇನಾಪಿ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಂ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ। ತಞ್ಹಿ ನ ಚ ಉಪಾದಾನಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಉಪಾದಿಯತಿ, ಕಿಲೇಸಾನಞ್ಚ ಪರಿನಿಬ್ಬುತನ್ತೇ ಜಾತತ್ತಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಪಚ್ಚಯೂಪಾದಾನವಾದಿನೋ ಪನ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ। ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಅನುಪ್ಪನ್ನಂ ಅಸಙ್ಖತಂ ಅಮತಧಾತುಮೇವ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ। ಅಯಂ ಅನ್ತೋ, ಅಯಂ ಕೋಟಿ, ಅಯಂ ನಿಟ್ಠಾ। ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ‘‘ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಅಥ ನಂ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ ಪುನ ಪುಚ್ಛಂ ಆರಭಿ।
೨೫೮. ಥೇರೋಪಿ ಸಬ್ಬಪರಿವತ್ತೇಸು ತಥೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿಂ ಚೇ, ಆವುಸೋತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಪೇಯ್ಯಾತಿ ಯದಿ ಪಞ್ಞಪೇಯ್ಯ। ಸಉಪಾದಾನಂಯೇವ ಸಮಾನಂ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಞ್ಞಪೇಯ್ಯಾತಿ ಸಙ್ಗಹಣಧಮ್ಮಮೇವ ನಿಗ್ಗಹಣಧಮ್ಮಂ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮಮೇವ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮಂ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಮೇವ ಅಸಙ್ಖತಧಮ್ಮನ್ತಿ ಪಞ್ಞಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಯಂ ಪನ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮಮೇವ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮಂ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಮೇವ ಅಸಙ್ಖತಧಮ್ಮನ್ತಿ ಪಞ್ಞಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅಯಮೇವ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಹಿ, ಆವುಸೋತಿ ಏತ್ಥ ವಟ್ಟಾನುಗತೋ ಲೋಕಿಯಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಸೋ ಹಿ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಮತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಭಾವತೋ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಞ್ಞತ್ರ ಇಮೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ। ತೇನ ಹೀತಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಏಕಚ್ಚೇ ಪಣ್ಡಿತಾ ಉಪಮಾಯ ಅತ್ಥಂ ಜಾನನ್ತಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಉಪಮಂ ತೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ
ಸತ್ತರಥವಿನೀತವಣ್ಣನಾ
೨೫೯. ಸತ್ತ ರಥವಿನೀತಾನೀತಿ ವಿನೀತಅಸ್ಸಾಜಾನಿಯಯುತ್ತೇ ಸತ್ತ ರಥೇ। ಯಾವದೇವ, ಚಿತ್ತವಿಸುದ್ಧತ್ಥಾತಿ ಚಿತ್ತವಿಸುದ್ಧತ್ಥಾತಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಮೇತಂ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ, ಯಾವದೇವ, ಚಿತ್ತವಿಸುದ್ಧಿಸಙ್ಖಾತಾ ಅತ್ಥಾ, ತಾವ ಅಯಂ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ ನಾಮ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ। ಯಾ ಪನ ಅಯಂ ಚಿತ್ತವಿಸುದ್ಧಿ, ಏಸಾ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಅತ್ಥೋ, ಅಯಂ ಕೋಟಿ, ಇದಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಚಿತ್ತವಿಸುದ್ಧಿಯಂ ಠಿತಸ್ಸ ಹಿ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿಕಿಚ್ಚಂ ಕತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬಪದೇಸು।
ಇದಂ ಪನೇತ್ಥ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ವಿಯ ಹಿ ಜರಾಮರಣಭೀರುಕೋ ಯೋಗಾವಚರೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಸಾವತ್ಥಿನಗರಂ ವಿಯ ಸಕ್ಕಾಯನಗರಂ, ಸಾಕೇತನಗರಂ ವಿಯ ನಿಬ್ಬಾನನಗರಂ, ರಞ್ಞೋ ಸಾಕೇತೇ ವಡ್ಢಿಆವಹಸ್ಸ ಸೀಘಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾಪುಣಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಚ್ಚಾಯಿಕಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕಾಲೋ ವಿಯ ಯೋಗಿನೋ ಅನಭಿಸಮೇತಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಅಭಿಸಮಯಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕಾಲೋ। ಸತ್ತ ರಥವಿನೀತಾನಿ ವಿಯ ಸತ್ತ ವಿಸುದ್ಧಿಯೋ, ಪಠಮಂ ರಥವಿನೀತಂ ಆರುಳ್ಹಕಾಲೋ ವಿಯ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿಯಂ ಠಿತಕಾಲೋ, ಪಠಮರಥವಿನೀತಾದೀಹಿ ದುತಿಯಾದೀನಿ ಆರುಳ್ಹಕಾಲೋ ವಿಯ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿಆದೀಹಿ ಚಿತ್ತವಿಸುದ್ಧಿಆದೀಸು ಠಿತಕಾಲೋ। ಸತ್ತಮೇನ ರಥವಿನೀತೇನ ಸಾಕೇತೇ ಅನ್ತೇಪುರದ್ವಾರೇ ಓರುಯ್ಹ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇ ಞಾತಿಮಿತ್ತಗಣಪರಿವುತಸ್ಸ ಸುರಸಭೋಜನಪರಿಭೋಗಕಾಲೋ ವಿಯ ಯೋಗಿನೋ ಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮವರಪಾಸಾದಂ ಆರುಯ್ಹ ಪರೋಪಣ್ಣಾಸಕುಸಲಧಮ್ಮಪರಿವಾರಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿರೋಧಸಯನೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಲೋಕುತ್ತರಸುಖಾನುಭವನಕಾಲೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ಇತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಪುಣ್ಣಂ ದಸಕಥಾವತ್ಥುಲಾಭಿಂ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಸತ್ತ ವಿಸುದ್ಧಿಯೋ ಪುಚ್ಛಿ। ಆಯಸ್ಮಾ ಪುಣ್ಣೋ ದಸ ಕಥಾವತ್ಥೂನಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ। ಏವಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪನ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಕಿಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ, ಉದಾಹು ಅಜಾನಿತ್ವಾ? ತಿತ್ಥಕುಸಲೋ ವಾ ಪನ ಹುತ್ವಾ ವಿಸಯಸ್ಮಿಂ ಪುಚ್ಛಿ, ಉದಾಹು ಅತಿತ್ಥಕುಸಲೋ ಹುತ್ವಾ ಅವಿಸಯಸ್ಮಿಂ? ಪುಣ್ಣತ್ಥೇರೋಪಿ ಚ ಕಿಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ಉದಾಹು ಅಜಾನಿತ್ವಾ? ತಿತ್ಥಕುಸಲೋ ವಾ ಪನ ಹುತ್ವಾ ವಿಸಯಸ್ಮಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ಉದಾಹು ಅತಿತ್ಥಕುಸಲೋ ಹುತ್ವಾ ಅವಿಸಯೇತಿ? ಜಾನಿತ್ವಾ ತಿತ್ಥಕುಸಲೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಸಯೇ ಪುಚ್ಛೀತಿ ಹಿ ವದಮಾನೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಂಯೇವ ವದೇಯ್ಯ। ಜಾನಿತ್ವಾ ತಿತ್ಥಕುಸಲೋ ಹುತ್ವಾ
ವಿಸುದ್ಧೀಸು
೨೬೦. ಕೋ ನಾಮೋ ಆಯಸ್ಮಾತಿ ನ ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ ನ ಜಾನಾತಿ। ಜಾನನ್ತೋಯೇವ ಪನ ಸಮ್ಮೋದಿತುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಕಥಞ್ಚ ಪನಾಯಸ್ಮನ್ತನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಥೇರೋ ಸಮ್ಮೋದಮಾನೋ ಆಹ। ಮನ್ತಾಣಿಪುತ್ತೋತಿ ಮನ್ತಾಣಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪುತ್ತೋ। ಯಥಾ ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಯಥಾ ಸುತವತಾ ಸಾವಕೇನ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಾ, ಏವಮೇವ ಬ್ಯಾಕತಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ। ಅನುಮಸ್ಸ ಅನುಮಸ್ಸಾತಿ ದಸ ಕಥಾವತ್ಥೂನಿ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ। ಚೇಲಣ್ಡುಪಕೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಚೇಲಂ ವುಚ್ಚತಿ ವತ್ಥಂ, ಅಣ್ಡುಪಕಂ ಚುಮ್ಬಟಕಂ। ವತ್ಥಚುಮ್ಬಟಕಂ ಸೀಸೇ ಕತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ತತ್ಥ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿಹರನ್ತಾಪಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ದಸ್ಸನಾಯ ಲಭೇಯ್ಯುಂ, ಏವಂ ಲದ್ಧದಸ್ಸನಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಲಾಭಾಯೇವಾತಿ ಅಟ್ಠಾನಪರಿಕಪ್ಪೇನ ಅಭಿಣ್ಹದಸ್ಸನಸ್ಸ ಉಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ಏವಂ ಅಪರಿಹರನ್ತೇನ ಹಿ ಪಞ್ಹಂ ವಾ ಪುಚ್ಛಿತುಕಾಮೇನ ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಸೋತುಕಾಮೇನ ‘‘ಥೇರೋ ಕತ್ಥ ಠಿತೋ ಕತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ
ಸಾರಿಪುತ್ತೋತಿ ಚ ಪನ ಮನ್ತಿ ಸಾರಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪುತ್ತೋತಿ ಚ ಪನ ಏವಂ ಮಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಜಾನನ್ತಿ। ಸತ್ಥುಕಪ್ಪೇನಾತಿ ಸತ್ಥುಸದಿಸೇನ। ಇತಿ ಏಕಪದೇನೇವ ಆಯಸ್ಮಾ
ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ನೋ ನಪ್ಪಟಿಭಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಭಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಯಾ ಪನಾಯಂ ಉಪಮಾ ಆಹಟಾ, ತಂ ನ ಆಹರೇಯ್ಯಾಮ, ಅತ್ಥಮೇವ ಕಥೇಯ್ಯಾಮ। ಉಪಮಾ ಹಿ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ಆಹರೀಯತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಇದಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಪಮಾ ನಾಮ ಬುದ್ಧಾನಮ್ಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಆಹರೀಯತಿ, ಥೇರಂ ಪನೇಸ ಅಪಚಾಯಮಾನೋ ಏವಮಾಹಾತಿ।
ಅನುಮಸ್ಸ ಅನುಮಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಿತಾತಿ ದಸ ಕಥಾವತ್ಥೂನಿ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿತಾ। ಕಿಂ ಪನ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಪುಚ್ಛನಂ ಭಾರಿಯಂ, ಉದಾಹು ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ? ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನಂ ನೋ ಭಾರಿಯಂ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಪನ ಭಾರಿಯಂ। ಸಹೇತುಕಂ ವಾ ಸಕಾರಣಂ ಕತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನಮ್ಪಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮ್ಪಿ ಭಾರಿಯಮೇವ। ಸಮನುಮೋದಿಂಸೂತಿ ಸಮಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿಂಸು। ಇತಿ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾವ ದೇಸನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ರಥವಿನೀತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ನಿವಾಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೬೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ನಿವಾಪಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ನೇವಾಪಿಕೋತಿ ಯೋ ಮಿಗಾನಂ ಗಹಣತ್ಥಾಯ ಅರಞ್ಞೇ ತಿಣಬೀಜಾನಿ ವಪತಿ ‘‘ಇದಂ ತಿಣಂ ನಿವಾಪನ್ತಿ ವಪ್ಪಂ। ನಿವುತ್ತನ್ತಿ ವಪಿತಂ। ಮಿಗಜಾತಾತಿ ಮಿಗಘಟಾ। ಅನುಪಖಜ್ಜಾತಿ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ। ಮುಚ್ಛಿತಾತಿ ತಣ್ಹಾಮುಚ್ಛನಾಯ ಮುಚ್ಛಿತಾ, ತಣ್ಹಾಯ ಹದಯಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮುಚ್ಛನಾಕಾರಂ ಪಾಪಿತಾತಿ ಮದಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಮಾನಮದಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಪಮಾದನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಸತಿಭಾವಂ। ಯಥಾಕಾಮಕರಣೀಯಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಯಥಾ ಇಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮ, ತಥಾ ಕಾತಬ್ಬಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಿವಾಪೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಿವಾಪಟ್ಠಾನೇ। ಏಕಂ ಕಿರ ನಿವಾಪತಿಣಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ ನಿದಾಘಭದ್ದಕಂ, ತಂ ಯಥಾ ಯಥಾ ನಿದಾಘೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ತಥಾ ನೀವಾರವನಂ ವಿಯ ಮೇಘಮಾಲಾ ವಿಯ ಚ ಏಕಗ್ಘನಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಲುದ್ದಕಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉದಕಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಕಸಿತ್ವಾ ವಪಿತ್ವಾ ವತಿಂ ಕತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ರಕ್ಖನ್ತಿ। ಅಥ ಯದಾ ಮಹಾನಿದಾಘೇ ಸಬ್ಬತಿಣಾನಿ ಸುಕ್ಖಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಜಿವ್ಹಾತೇಮನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಉದಕಂ ದುಲ್ಲಭಂ ಹೋತಿ, ತದಾ ಮಿಗಜಾತಾ ಸುಕ್ಖತಿಣಾನಿ ಚೇವ ಪುರಾಣಪಣ್ಣಾನಿ ಚ ಖಾದನ್ತಾ ಕಮ್ಪಮಾನಾ ವಿಯ ವಿಚರನ್ತಾ ನಿವಾಪತಿಣಸ್ಸ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ ವಧಬನ್ಧನಾದೀನಿ ಅಗಣಯಿತ್ವಾ ವತಿಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತಾ ಪವಿಸನ್ತಿ। ತೇಸಞ್ಹಿ ನಿವಾಪತಿಣಂ ಅತಿವಿಯ ಪಿಯಂ ಹೋತಿ ಮನಾಪಂ। ನೇವಾಪಿಕೋ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ದಿವಸಾನಿ ಪಮತ್ತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ। ಅನ್ತೋನಿವಾಪಟ್ಠಾನೇ ತಹಿಂ ತಹಿಂ ಉದಕಆವಾಟಕಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ಮಿಗಾ ವಿವಟದ್ವಾರೇನ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಖಾದಿತಮತ್ತಕಂ ಪಿವಿತಮತ್ತಕಮೇವ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ, ಪುನದಿವಸೇ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಕಣ್ಣೇ ಚಾಲಯಮಾನಾ ಖಾದಿತ್ವಾ ಪಿವಿತ್ವಾ ಅತರಮಾನಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಪುನದಿವಸೇ ಕೋಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ತಾ ನತ್ಥೀತಿ ಯಾವದತ್ಥಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಪಿವಿತ್ವಾ ಮಣ್ಡಲಗುಮ್ಬಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಲುದ್ದಕಾ ತೇಸಂ ಪಮತ್ತಭಾವಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ ಸಮ್ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಕೋಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಏವಂ ತೇ ತಸ್ಮಿಂ ನಿವಾಪೇ ನೇವಾಪಿಕಸ್ಸ ಯಥಾಕಾಮಕರಣೀಯಾ ಭವನ್ತಿ।
೨೬೨. ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೇಸು ಮಿಗಜಾತೇಸು। ಪಠಮಾ ಮಿಗಜಾತಾತಿ, ಮಿಗಜಾತಾ ಪಠಮದುತಿಯಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಭಗವಾ ಪನ ಆಗತಪಟಿಪಾಟಿವಸೇನ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪಠಮಾ, ದುತಿಯಾ, ತತಿಯಾ ಇದ್ಧಾನುಭಾವಾತಿ ಯಥಾಕಾಮಂ ಕತ್ತಬ್ಬಭಾವತೋ; ವಸೀಭಾವೋಯೇವ ಹಿ ಏತ್ಥ ಇದ್ಧೀತಿ ಚ ಆನುಭಾವೋತಿ ಚ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ।
೨೬೩. ಭಯಭೋಗಾತಿ ಬಲವೀರಿಯನ್ತಿ ಅಪರಾಪರಂ ಸಞ್ಚರಣವಾಯೋಧಾತು, ಸಾ ಪರಿಹಾಯೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
೨೬೪. ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಆಸಯಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ಅನ್ತೋ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಖಾದನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಭಯಮೇವ, ಬಾಹಿರತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಖಾದನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಭಯಮೇವ, ಮಯಂ ಪನ ಅಮುಂ ನಿವಾಪಟ್ಠಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏಕಮನ್ತೇ ಆಸಯಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು। ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಆಸಯಂ ಕಪ್ಪಯಿಂಸೂತಿ ಲುದ್ದಕಾ ನಾಮ ನ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ। ಮಯಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಮಣ್ಡಲಗುಮ್ಬೇಸು ಚೇವ ವತಿಪಾದೇಸು ಚ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏತೇಸು ಮುಖಧೋವನತ್ಥಂ ವಾ ಆಹಾರಕಿಚ್ಚಕರಣತ್ಥಂ ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತೇಸು ನಿವಾಪವತ್ಥುಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಖಾದಿತಮತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ನಿವಾಪವತ್ಥುಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಗಹನೇಸು ಗುಮ್ಬವತಿಪಾದಾದೀಸು ಆಸಯಂ ಕಪ್ಪಯಿಂಸು। ಭುಞ್ಜಿಂಸೂತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಲುದ್ದಕಾನಂ ಪಮಾದಕಾಲಂ ಞತ್ವಾ ಸೀಘಂ ಸೀಘಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿಂಸು। ಕೇತಬಿನೋತಿ ಸಿಕ್ಖಿತಕೇರಾಟಿಕಾ। ಇದ್ಧಿಮನ್ತಾತಿ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೋ ವಿಯ। ಪರಜನಾತಿ ಯಕ್ಖಾ। ಇಮೇ ನ ಮಿಗಜಾತಾತಿ। ಆಗತಿಂ ವಾ ಗತಿಂ ವಾತಿ ಇಮಿನಾ ನಾಮ ಠಾನೇನ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಮುತ್ರ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಇದಂ ನೇಸಂ ನ ಜಾನಾಮ। ದಣ್ಡವಾಕರಾಹೀತಿ ದಣ್ಡವಾಕರಜಾಲೇಹಿ। ಸಮನ್ತಾ ಸಪ್ಪದೇಸಂ ಅನುಪರಿವಾರೇಸುನ್ತಿ ಅತಿಮಾಯಾವಿನೋ ಏತೇ, ನ ದೂರಂ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸನ್ತಿಕೇಯೇವ ನಿಪನ್ನಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ನಿವಾಪಕ್ಖೇತ್ತಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ಸಪ್ಪದೇಸಂ ಮಹನ್ತಂ ಓಕಾಸಂ ಅನುಪರಿವಾರೇಸುಂ। ಅದ್ದಸಂಸೂತಿ ಏವಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ವಾಕರಜಾಲಂ ಸಮನ್ತತೋ ಚಾಲೇತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ಅದ್ದಸಂಸು। ಯತ್ಥ ತೇತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ತೇ ಗಾಹಂ ಅಗಮಂಸು, ತಂ ಠಾನಂ ಅದ್ದಸಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ।
೨೬೫. ಯಂನೂನ ಮಯಂ ಯತ್ಥ ಅಗತೀತಿ ತೇ ಕಿರ ಏವಂ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಅನ್ತೋ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಖಾದನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಭಯಮೇವ, ಬಾಹಿರತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಖಾದನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸಿತ್ವಾ ಖಾದನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಭಯಮೇವ, ತೇಪಿ ಹಿ ವಾಕರಜಾಲೇನ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಹಿತಾಯೇವಾ’’ತಿ, ತೇನ ತೇಸಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಯಂನೂನ ಮಯಂ ಯತ್ಥ ನೇವಾಪಿಕಸ್ಸ ಚ ನೇವಾಪಿಕಪರಿಸಾಯ ಚ ಅಗತಿ ಅವಿಸಯೋ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ। ಅಞ್ಞೇ ಘಟ್ಟೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ತತೋ ತತೋ ದೂರತರವಾಸಿನೋ ಅಞ್ಞೇ ಘಟ್ಟೇಸ್ಸನ್ತಿ। ತೇ ಘಟ್ಟಿತಾ ಅಞ್ಞೇತಿ ತೇಪಿ ಘಟ್ಟಿತಾ ಅಞ್ಞೇ ತತೋ ಏವಂ ಇಮಂ ನಿವಾಪಂ ನಿವುತ್ತಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಮಿಗಜಾತಾ ಪರಿಮುಚ್ಚಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಇಮಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ನಿವುತ್ತಂ ನಿವಾಪಂ ಸಬ್ಬೇ ಮಿಗಘಟಾ ಮಿಗಸಙ್ಘಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಚಜಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ತೇಸಂ ಗಹಣೇ ಅಬ್ಯಾವಟಾ ಭವೇಯ್ಯಾಮಾತಿ; ಯಥಾ ತಥಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ಹಿ ತರುಣಪೋತಕೋ ವಾ ಮಹಲ್ಲಕೋ ವಾ ದುಬ್ಬಲೋ ವಾ ಯೂಥಪರಿಹೀನೋ ವಾ ಸಕ್ಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಲದ್ಧುಂ, ಅನಾಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ಕಿಞ್ಚಿ ನತ್ಥಿ। ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿಂಸು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅಬ್ಯಾವಟಾವ ಅಹೇಸುಂ।
೨೬೭. ಅಮುಂ ನಿವಾಪಂ ನಿವುತ್ತಂ ಮಾರಸ್ಸ ಅಮೂನಿ ಚ ಲೋಕಾಮಿಸಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ನಿವಾಪೋತಿ ವಾ ಲೋಕಾಮಿಸಾನೀತಿ ವಾ ವಟ್ಟಾಮಿಸಭೂತಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಕಾಮಗುಣಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಮಾರೋ ನ ಚ ಬೀಜಾನಿ ವಿಯ ಕಾಮಗುಣೇ ವಪೇನ್ತೋ ಆಹಿಣ್ಡತಿ, ಕಾಮಗುಣಗಿದ್ಧಾನಂ ಪನ ಉಪರಿ ವಸಂ ವತ್ತೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಾಮಗುಣಾ ಮಾರಸ್ಸ ನಿವಾಪಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಮುಂ ನಿವಾಪಂ ನಿವುತ್ತಂ ಮಾರಸ್ಸಾ’’ತಿ। ನ ಪರಿಮುಚ್ಚಿಂಸು ಮಾರಸ್ಸ ಇದ್ಧಾನುಭಾವಾತಿ ಮಾರಸ್ಸ ವಸಂ ಗತಾ ಅಹೇಸುಂ, ಯಥಾಕಾಮಕರಣೀಯಾ। ಅಯಂ ಸಪುತ್ತಭರಿಯಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಆಗತಉಪಮಾ।
೨೬೮. ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ಪರಿಹಾಯೀತಿ ಏತ್ಥ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ನಾಮ ಅರಞ್ಞೇ ವಸಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಅಜ್ಝಾಸಯೋ; ಸೋ ಪರಿಹಾಯೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಥೂಪಮೇ ಅಹಂ ಇಮೇ ದುತಿಯೇತಿ ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮಿಕಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಉಪಮಾ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಹಿ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸವಸ್ಸಾನಿ ಕೋಮಾರಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತ್ವಾ ವಟ್ಟುಪಚ್ಛೇದಭಯೇನ ಪವೇಣಿಂ ಘಟಯಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಧನಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಭರಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಸನ್ತಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪುತ್ತೇ ಜಾತೇ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತೋ ಜಾತೋ ವಟ್ಟಂ ನ ಉಚ್ಛಿನ್ನಂ ಪವೇಣಿ ಘಟಿತಾ’’ತಿ ಪುನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ ವಾ ತಮೇವ ವಾ ಸ’ಕಲತ್ತವಾಸಂ ವಸನ್ತಿ।
೨೬೯. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತತಿಯಾಪಿ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನ ಪರಿಮುಚ್ಚಿಂಸೂತಿ ಪುರಿಮಾ ವಿಯ ತೇಪಿ ಮಾರಸ್ಸ ಇದ್ಧಾನುಭಾವಾ ನ ಮುಚ್ಚಿಂಸು; ಯಥಾಕಾಮಕರಣೀಯಾವ ಅಹೇಸುಂ। ಕಿಂ ಪನ ತೇ ಅಕಂಸೂತಿ? ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನಿಯೋ ಓಸರಿತ್ವಾ ತೇಸು ತೇಸು ಆರಾಮಉಯ್ಯಾನಟ್ಠಾನೇಸು ಅಸ್ಸಮಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ನಿವಸನ್ತಾ ಕುಲದಾರಕೇ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರಥಸಿಪ್ಪಾದೀನಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಸಿಪ್ಪಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಸುಂ। ಇತಿ ತೇ ವಾಕರಜಾಲೇನ ತತಿಯಾ ಮಿಗಜಾತಾ ವಿಯ ಮಾರಸ್ಸ ಪಾಪಿಮತೋ
೨೭೦. ತಥೂಪಮೇ ಅಹಂ ಇಮೇ ಚತುತ್ಥೇತಿ ಅಯಂ ಇಮಸ್ಸ ಸಾಸನಸ್ಸ ಉಪಮಾ ಆಹಟಾ।
೨೭೧. ಅನ್ಧಮಕಾಸಿ ಮಾರನ್ತಿ ನ ಮಾರಸ್ಸ ಅಕ್ಖೀನಿ ಭಿನ್ದಿ। ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇಮಂ ನಾಮ ಆರಮ್ಮಣಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಚಿತ್ತಂ ವತ್ತತೀತಿ ಮಾರೋ ಪಸ್ಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅನ್ಧಮಕಾಸಿ ಮಾರ’’ನ್ತಿ। ಅಪದಂ ವಧಿತ್ವಾ ಮಾರಚಕ್ಖುನ್ತಿ ತೇನೇವ ಪರಿಯಾಯೇನ ಯಥಾ ಮಾರಸ್ಸ ಚಕ್ಖು ಅಪದಂ ಅದಸ್ಸನಂ ಗತೋ ಪಾಪಿಮತೋತಿ ತೇನೇವ ಪರಿಯಾಯೇನ ಮಾರಸ್ಸ ಪಾಪಿಮತೋ ಅದಸ್ಸನಂ ಗತೋ। ನ ಹಿ ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾ ತಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಞಾಣಸರೀರಂ ದಟ್ಠುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಪಞ್ಞಾಯ ಚಸ್ಸ ದಿಸ್ವಾ ಆಸವಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಆಸವಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾ ಹೋನ್ತಿ। ತಿಣ್ಣೋ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕನ್ತಿ ಲೋಕೇ ಸತ್ತವಿಸತ್ತಭಾವೇನ ವಿಸತ್ತಿಕಾತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ। ಅಥ ವಾ ‘‘ವಿಸತ್ತಿಕಾತಿ ಕೇನಟ್ಠೇನ ವಿಸತ್ತಿಕಾ? ವಿಸತಾತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ ವಿಸಟಾತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ, ವಿಪುಲಾತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ, ವಿಸಾಲಾತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ, ವಿಸಮಾತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ, ವಿಸಕ್ಕತೀತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ, ವಿಸಂ ಹರತೀತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ, ವಿಸಂವಾದಿಕಾತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ, ವಿಸಮೂಲಾತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ, ವಿಸಫಲಾತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ, ವಿಸಪರಿಭೋಗಾತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ, ವಿಸಾಲಾ ವಾ ಪನ ಸಾ ತಣ್ಹಾ ರೂಪೇ ಸದ್ದೇ ಗನ್ಧೇ ರಸೇ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ’’ತಿ (ಮಹಾನಿ॰ ೩; ಚೂಳನಿ॰ ಮೇತ್ತಗೂಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೨೨, ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸ ೧೨೪) ವಿಸತ್ತಿಕಾ। ಏವಂ ವಿಸತ್ತಿಕಾತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ ತಣ್ಹಂ ತಿಣ್ಣೋ ನಿತ್ತಿಣ್ಣೋ ಉತ್ತಿಣ್ಣೋ। ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ತಿಣ್ಣೋ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ನಿವಾಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಪಾಸರಾಸಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೭೨. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಪಾಸರಾಸಿಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಸಾಧು ಮಯಂ, ಆವುಸೋತಿ ಆಯಾಚನ್ತಾ ಭಣನ್ತಿ। ಏತೇ ಕಿರ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಜನಪದವಾಸಿನೋ ‘‘ದಸಬಲಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ। ಸತ್ಥುದಸ್ಸನಂ ಪನ ಏತೇಹಿ ಲದ್ಧಂ, ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ ನ ತಾವ ಸುಣನ್ತಿ। ತೇ ಸತ್ಥುಗಾರವೇನ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ, ಭನ್ತೇ
‘‘ಆಸೀವಿಸೋ ಯಥಾ ಘೋರೋ, ಮಿಗರಾಜಾವ ಕೇಸರೀ।
ನಾಗೋವ ಕುಞ್ಜರೋ ದನ್ತೀ, ಏವಂ ಬುದ್ಧಾ ದುರಾಸದಾ’’ತಿ॥
ಏವಂ
ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮಾತಿ ಅಪಿ ನಾಮ ಲಭೇಯ್ಯಾಥ। ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಥೇರೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ರಮ್ಮಕಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮಂ ಉಪಸಙ್ಕಮೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಆಹ? ಪಾಕಟಕಿರಿಯತಾಯ। ದಸಬಲಸ್ಸ ಹಿ ಕಿರಿಯಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪಾಕಟಾ ಹೋತಿ; ಜಾನಾತಿ ಥೇರೋ, ‘‘ಅಜ್ಜ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಸಿತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ; ಅಜ್ಜ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ವಸಿತ್ವಾ ಜೇತವನೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ; ಅಜ್ಜ ಏಕಕೋವ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿಸ್ಸತಿ; ಅಜ್ಜ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ನಿಕ್ಖಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಕಿಂ ಪನಸ್ಸ ಏವಂ ಜಾನನತ್ಥಂ ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ? ನತ್ಥಿ। ಅನುಮಾನಬುದ್ಧಿಯಾ ಪನ ಕತಕಿರಿಯಾಯ ನಯಗ್ಗಾಹೇನ ಜಾನಾತಿ। ಯಞ್ಹಿ ದಿವಸಂ ಭಗವಾ ಜೇತವನೇ ವಸಿತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತದಾ ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರಭಣ್ಡಾನಂ ಪಟಿಸಾಮನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಥೇರೋ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಿಸಙ್ಕಾರಛಡ್ಡನಕಾದೀನಿ ಪಟಿಸಾಮೇತಿ। ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ವಸಿತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ದಿವಾವಿಹಾರಾಯ ಆಗಮನಕಾಲೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಯದಾ
ಭಗವಾ ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಅನಿಬದ್ಧವಾಸೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಚ್ಛಾ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಂ ಸಾವತ್ಥಿಂಯೇವ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಸನ್ತೋ ಏಕದಿವಸೇ
ಮಿಗಾರಮಾತುಪಾಸಾದೋತಿ ವಿಸಾಖಾಯ ಪಾಸಾದೋ। ಸಾ ಹಿ ಮಿಗಾರೇನ ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಮಾತುಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿತತ್ತಾ ಮಿಗಾರಮಾತಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಪಾಸಾದೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಹಾಸಾವಕಾನಂ ಸಿರಿಗಬ್ಭಾನಂ
ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತುನ್ತಿ ಯೋ ಹಿ ಚುಣ್ಣಮತ್ತಿಕಾದೀಹಿ ಗತ್ತಾನಿ ಉಬ್ಬಟ್ಟೇನ್ತೋ ಮಲ್ಲಕಮುಟ್ಠಾದೀಹಿ ವಾ ಘಂಸನ್ತೋ ನ್ಹಾಯತಿ, ಸೋ ನ್ಹಾಯತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಯೋ ತಥಾ ಅಕತ್ವಾ ಪಕತಿಯಾವ ನ್ಹಾಯತಿ, ಸೋ ಪರಿಸಿಞ್ಚತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಭಗವತೋಪಿ ಸರೀರೇ ತಥಾ ಹರಿತಬ್ಬಂ ರಜೋಜಲ್ಲಂ ನಾಮ ನ ಉಪಲಿಮ್ಪತಿ, ಉತುಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಪನ ಭಗವಾ ಕೇವಲಂ ಉದಕಂ ಓತರತಿ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತು’’ನ್ತಿ। ಪುಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕೋತಿ ಪಾಚೀನಕೋಟ್ಠಕೋ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ
ಚತ್ತಾರಿ ಹಿ ಅಚಲಚೇತಿಯಟ್ಠಾನಾನಿ ನಾಮ ಮಹಾಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕಟ್ಠಾನಂ ಇಸಿಪತನೇ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಟ್ಠಾನಂ ಸಙ್ಕಸ್ಸನಗರದ್ವಾರೇ ದೇವೋರೋಹಣಕಾಲೇ ಸೋಪಾನಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ ಮಞ್ಚಪಾದಟ್ಠಾನನ್ತಿ। ಅಯಂ ಪನ ಪುಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕೋ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ವೀಸತಿಉಸಭವಿಹಾರಕಾಲೇ ಪಾಚೀನದ್ವಾರೇ ಕೋಟ್ಠಕೋ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಇದಾನಿಪಿ ಪುಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕೋತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯತಿ। ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಕಾಲೇ ಅಚಿರವತೀ ನಗರಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸನ್ದಮಾನಾ ಪುಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕಂ ಪತ್ವಾ ಉದಕೇನ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಉದಕರಹದಂ ಮಾಪೇಸಿ ಸಮತಿತ್ಥಂ ಅನುಪುಬ್ಬಗಮ್ಭೀರಂ। ತತ್ಥ ಏಕಂ ರಞ್ಞೋ ನ್ಹಾನತಿತ್ಥಂ, ಏಕಂ ನಾಗರಾನಂ, ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ, ಏಕಂ ಬುದ್ಧಾನನ್ತಿ ಏವಂ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಾನಿ ನ್ಹಾನತಿತ್ಥಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ರಮಣೀಯಾನಿ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣರಜತಪಟ್ಟಸದಿಸವಾಲಿಕಾನಿ। ಇತಿ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಆನನ್ದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ಅಯಂ ಏವರೂಪೋ
ಏವಂ
೨೭೩. ಗತ್ತಾನಿ ಪುಬ್ಬಾಪಯಮಾನೋತಿ ಪಕತಿಭಾವಂ ಗಮಯಮಾನೋ ನಿರುದಕಾನಿ ಕುರುಮಾನೋ, ಸುಕ್ಖಾಪಯಮಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೋದಕೇನ ಗತ್ತೇನ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಚೀವರೇ ಕಣ್ಣಿಕಾ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಪರಿಕ್ಖಾರಭಣ್ಡಂ ದುಸ್ಸತಿ। ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಸರೀರೇ ರಜೋಜಲ್ಲಂ ನ ಉಪಲಿಮ್ಪತಿ; ಪದುಮಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಉದಕಬಿನ್ದು ವಿಯ ಉದಕಂ ವಿನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ
ತತ್ಥ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮುಖಾ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ ಸೋಸ್ಸಾಮಾತಿ ತಂ ಅಸ್ಸಮಂ ಗತಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಪಟಿಚ್ಚ, ತೇಸು ಕಾರುಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯಾತಿ ದಸಸು ಪಾರಮಿತಾಸು ಅಞ್ಞತರಾಯ ಆಗಮಯಮಾನೋತಿ ಓಲೋಕಯಮಾನೋ। ಅಹಂ ಬುದ್ಧೋತಿ ಸಹಸಾ ಅಪ್ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಯಾವ ಸಾ ಕಥಾ ನಿಟ್ಠಾತಿ, ತಾವ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಗ್ಗಳಂ ಆಕೋಟೇಸೀತಿ ಅಗ್ಗನಖೇನ ಕವಾಟೇ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ। ವಿವರಿಂಸೂತಿ ಸೋತಂ ಓದಹಿತ್ವಾವ ನಿಸಿನ್ನತ್ತಾ ತಙ್ಖಣಂಯೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಿವರಿಂಸು।
ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇತಿ ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕಿರ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಏಕೋಪಿ ಭಿಕ್ಖು ವಿಹರತಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಬುದ್ಧಾಸನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಭಗವಾ ಕಿರ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ ‘‘ಅಸುಕೋ ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತೋ, ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ನು ಖೋ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ನೋ ವಾ’’ತಿ। ಅಥ ನಂ ಪಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಕುಸಲವಿತಕ್ಕೇ ವಿತಕ್ಕಯಮಾನಂ, ತತೋ ‘‘ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಂ ಇಮಂ ಕುಲಪುತ್ತಂ ಅಕುಸಲವಿತಕ್ಕಾ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅನಮತಗ್ಗೇ ವಟ್ಟದುಕ್ಖೇ ಸಂಸಾರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥಂ ತತ್ಥೇವ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಂ ಕುಲಪುತ್ತಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಆಕಾಸಂ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಪುನ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ। ಅಥೇವಂ ಓವದಿಯಮಾನಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಸತ್ಥಾ
ಕಾಯ ನುತ್ಥಾತಿ ಕತಮಾಯ ನು ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ಭವಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಕಾಯ ನೇತ್ಥಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಳಿ, ತಸ್ಸಾ ಕತಮಾಯ ನು ಏತ್ಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಕಾಯ ನೋತ್ಥಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಳಿ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಪುರಿಮೋಯೇವ ಅತ್ಥೋ। ಅನ್ತರಾ ಕಥಾತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮನಸಿಕಾರಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾದೀನಂ ಅನ್ತರಾ ಅಞ್ಞಾ ಏಕಾ ಕಥಾ। ವಿಪ್ಪಕತಾತಿ ಮಮ ಆಗಮನಪಚ್ಚಯಾ ಅಪರಿನಿಟ್ಠಿತಾ ಸಿಖಂ ಅಪ್ಪತ್ತಾ। ಅಥ ಭಗವಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಧಮ್ಮೀ ವಾ ಕಥಾತಿ ದಸಕಥಾವತ್ಥುನಿಸ್ಸಿತಾ ವಾ ಧಮ್ಮೀ ಕಥಾ। ಅರಿಯೋ ವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೋತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಮ್ಪಿ ಅರಿಯೋ ತುಣ್ಹೀಭಾವೋ ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ। ತಸ್ಮಾ ತಂ ಝಾನಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋಪಿ, ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಅರಿಯೇನ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ ನಿಸಿನ್ನೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೨೭೪. ದ್ವೇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿಯೇಸನಾತಿ ಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿ? ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ ಸೋಸ್ಸಾಮಾತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಭಾರಂ ಅಕಂಸು, ಥೇರೋ ತೇಸಂ ಅಸ್ಸಮಗಮನಮಕಾಸಿ। ತೇ ತತ್ಥ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅತಿರಚ್ಛಾನಕಥಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಅಥ ಭಗವಾ ‘‘ಅಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪರಿಯೇಸನಾ ಅರಿಯಪರಿಯೇಸನಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ। ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನರಿಯಪರಿಯೇಸನಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾ ಮಗ್ಗಕುಸಲೋ ಪುರಿಸೋ ಪಠಮಂ ವಜ್ಜೇತಬ್ಬಂ ಅಪಾಯಮಗ್ಗಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ವಾಮಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ವದತಿ। ಏವಂ ಭಗವಾ ದೇಸನಾಕುಸಲತಾಯ ಪಠಮಂ ವಜ್ಜೇತಬ್ಬಂ ಅನರಿಯಪರಿಯೇಸನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಇತರಂ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಉದ್ದೇಸಾನುಕ್ಕಮಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ। ಜಾತಿಧಮ್ಮೋತಿ ಜರಾಧಮ್ಮೋತಿ ಜೀರಣಸಭಾವೋ। ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮೋತಿ ಬ್ಯಾಧಿಸಭಾವೋ। ಮರಣಧಮ್ಮೋತಿ ಮರಣಸಭಾವೋ। ಸೋಕಧಮ್ಮೋತಿ ಸೋಚನಕಸಭಾವೋ। ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮೋತಿ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸನಸಭಾವೋ।
ಪುತ್ತಭರಿಯನ್ತಿ ಪುತ್ತಾ ಚ ಭರಿಯಾ ಚ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ಜಾತರೂಪರಜತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಜಾತರೂಪನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಂ। ರಜತನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವೋಹಾರೂಪಗಂ ಲೋಹಮಾಸಕಾದಿ। ಜಾತಿಧಮ್ಮಾ ಹೇತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪಧಯೋತಿ ಏತೇ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣೂಪಧಯೋ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಜಾತಿಧಮ್ಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮವಾರಾದೀಸು ಜಾತರೂಪರಜತಂ ನ ಗಹಿತಂ, ನ ಹೇತಸ್ಸ ಸೀಸರೋಗಾದಯೋ ಬ್ಯಾಧಯೋ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಯ ಚುತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಮರಣಂ, ನ ಸೋಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಅಯಾದೀಹಿ ಪನ ಸಂಕಿಲೇಸೇಹಿ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮವಾರೇ ಗಹಿತಂ। ತಥಾ ಉತುಸಮುಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಜಾತಿಧಮ್ಮವಾರೇ। ಮಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಜೀರಣತೋ ಜರಾಧಮ್ಮವಾರೇ ಚ।
೨೭೫. ಅಯಂ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಾ ಪರಿಯೇಸನಾತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಯಂ ನಿದ್ದೋಸತಾಯಪಿ ಅರಿಯೇಹಿ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬತಾಯಪಿ ಅರಿಯಪರಿಯೇಸನಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
೨೭೬. ಅಹಮ್ಪಿ ಸುದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆರಭಿ? ಮೂಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ। ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಹಮ್ಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅನರಿಯಪರಿಯೇಸನಂ ಪರಿಯೇಸಿಂ। ಸ್ವಾಹಂ ತಂ ಪಹಾಯ ಅರಿಯಪರಿಯೇಸನಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ। ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾಪಿ ಅನರಿಯಪರಿಯೇಸನಂ ಪರಿಯೇಸಿಂಸು। ತೇ ತಂ ಪಹಾಯ ಅರಿಯಪರಿಯೇಸನಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಖೀಣಾಸವಭೂಮಿಂ ಪತ್ತಾ। ತುಮ್ಹೇಪಿ ಮಮ ಚೇವ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾನಞ್ಚ ಮಗ್ಗಂ ಆರುಳ್ಹಾ। ಅರಿಯಪರಿಯೇಸನಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪರಿಯೇಸನಾ’’ತಿ ಮೂಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ।
೨೭೭. ತತ್ಥ ದಹರೋವ ಸಮಾನೋತಿ ತರುಣೋವ ಸಮಾನೋ। ಸುಸುಕಾಳಕೇಸೋತಿ ಸುಟ್ಠು ಕಾಳಕೇಸೋ, ಅಞ್ಜನವಣ್ಣಕೇಸೋವ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭದ್ರೇನಾತಿ ಭದ್ದಕೇನ। ಪಠಮೇನ ವಯಸಾತಿ ತಿಣ್ಣಂ ವಯಾನಂ ಪಠಮವಯೇನ। ಅಕಾಮಕಾನನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಛಮಾನಾನಂ, ಅನಾದರತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ। ಅಸ್ಸೂನಿ ಮುಖೇ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಸ್ಸುಮುಖಾ; ತೇಸಂ ಅಸ್ಸುಮುಖಾನಂ, ಅಸ್ಸುಕಿಲಿನ್ನಮುಖಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ರುದನ್ತಾನನ್ತಿ ಕನ್ದಿತ್ವಾ ರೋದಮಾನಾನಂ। ಕಿಂ ಕುಸಲಗವೇಸೀತಿ ಕಿಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ಗವೇಸಮಾನೋ। ಅನುತ್ತರಂ ಸನ್ತಿವರಪದನ್ತಿ ಉತ್ತಮಂ ಸನ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ವರಪದಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೇನ ಆಳಾರೋ ಕಾಲಾಮೋತಿ ಏತ್ಥ ಆಳಾರೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ, ದೀಘಪಿಙ್ಗಲೋ ಕಿರೇಸೋ। ತೇನಸ್ಸ ಆಳಾರೋತಿ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ। ಕಾಲಾಮೋತಿ ಗೋತ್ತಂ। ವಿಹರತಾಯಸ್ಮಾತಿ ವಿಹರತು ಆಯಸ್ಮಾ। ಯತ್ಥ ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪುರಿಸೋ। ಸಕಂ ಆಚರಿಯಕನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಚರಿಯಸಮಯಂ। ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ವಿಹರೇಯ್ಯ। ಏತ್ತಾವತಾ ತೇನ ಓಕಾಸೋ ಕತೋ ಹೋತಿ। ತಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ತಂ ತೇಸಂ ಸಮಯಂ ತನ್ತಿಂ। ಪರಿಯಾಪುಣಿನ್ತಿ ಸುತ್ವಾವ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿಂ।
ಓಟ್ಠಪಹತಮತ್ತೇನಾತಿ ತೇನ ವುತ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಓಟ್ಠಪಹರಣಮತ್ತೇನ; ಅಪರಾಪರಂ ಕತ್ವಾ ಓಟ್ಠಸಞ್ಚರಣಮತ್ತಕೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಲಪಿತಲಾಪನಮತ್ತೇನಾತಿ ತೇನ ಲಪಿತಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಪನಮತ್ತಕೇನ। ಞಾಣವಾದನ್ತಿ ಜಾನಾಮೀತಿ ವಾದಂ ಥೇರವಾದನ್ತಿ ಥಿರಭಾವವಾದಂ, ಥೇರೋ ಅಹಮೇತ್ಥಾತಿ ಏತಂ ವಚನಂ। ಅಹಞ್ಚೇವ ಅಞ್ಞೇ ಚಾತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಅಹಂ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಏವಂ ವದನ್ತಿ। ಕೇವಲಂ ಸದ್ಧಾಮತ್ತಕೇನಾತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಸುದ್ಧೇನ ಸದ್ಧಾಮತ್ತಕೇನೇವ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಿರ ವಾಚಾಯ ಧಮ್ಮಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋಯೇವ, ‘‘ನ
ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಪವೇದೇಸೀತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಪರಿಯೋಸಾನಾ ಸತ್ತ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಮಂ ಜಾನಾಪೇಸಿ। ಸದ್ಧಾತಿ ಇಮಾಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತನತ್ಥಾಯ ಸದ್ಧಾ। ವೀರಿಯಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಪದಹೇಯ್ಯನ್ತಿ ಪಯೋಗಂ ಕರೇಯ್ಯಂ। ನಚಿರಸ್ಸೇವ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹಾಸಿನ್ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಿರ ವೀರಿಯಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹಞ್ಞೇವ ಸತ್ತ ಸುವಣ್ಣನಿಸ್ಸೇಣಿಯೋ ಪಸಾರೇನ್ತೋ ವಿಯ ಸತ್ತ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ; ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ।
ಲಾಭಾ ನೋ, ಆವುಸೋತಿ ಅನುಸೂಯಕೋ ಕಿರೇಸ ಕಾಲಾಮೋ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಯಂ ಅಧುನಾಗತೋ, ಕಿನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸೀ’’ತಿ ಉಸೂಯಂ ಅಕತ್ವಾ ಪಸನ್ನೋ ಪಸಾದಂ ಪವೇದೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ। ಉಭೋವ ಸನ್ತಾ ಇಮಂ ಗಣಂ ಪರಿಹರಾಮಾತಿ ‘‘ಮಹಾ ಅಯಂ ಗಣೋ, ದ್ವೇಪಿ ಜನಾ ಪರಿಹರಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗಣಸ್ಸ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ, ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಲಾಭೀ, ಮಹಾಪುರಿಸೋಪಿ ಸತ್ತನ್ನಮೇವ ಉಳಾರಾಯಾತಿ ಉತ್ತಮಾಯ। ಪೂಜಾಯಾತಿ ಕಾಲಾಮಸ್ಸ ಕಿರ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ ಇತ್ಥಿಯೋಪಿ ಪುರಿಸಾಪಿ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಕಾಲಾಮೋ – ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಪೂಜೇಥಾ’’ತಿ ವದತಿ। ತೇ ತಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಯಂ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ಹೋತಿ, ತೇನ ಕಾಲಾಮಂ ಪೂಜೇನ್ತಿ। ಮಹಗ್ಘಾನಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಿ ಆಹರನ್ತಿ; ತಾನಿಪಿ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ದಾಪೇತ್ವಾ ಯದಿ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ಹೋತಿ, ಅತ್ತನಾ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ವರಸೇನಾಸನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಜಗ್ಗಾಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಕಂ ಅತ್ತನಾ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಏವಂ ಉಳಾರಾಯ ಪೂಜಾಯ ಪೂಜೇಸಿ। ನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ನಿಬ್ಬಿದಾಯಾತಿಆದೀಸು ಅಯಂ ಸತ್ತಸಮಾಪತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ನೇವ ವಟ್ಟೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನತ್ಥಾಯ, ನ ವಿರಜ್ಜನತ್ಥಾಯ, ನ ರಾಗಾದಿನಿರೋಧತ್ಥಾಯ, ನ
ಯಾವದೇವ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೂಪಪತ್ತಿಯಾತಿ ಯಾವ ಸಟ್ಠಿಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾಯುಪರಿಮಾಣೇ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಭವೇ ಉಪಪತ್ತಿ, ತಾವದೇವ ಸಂವತ್ತತಿ, ನ ತತೋ ಉದ್ಧಂ। ಏವಮಯಂ ಪುನರಾವತ್ತನಧಮ್ಮೋಯೇವ; ಯಞ್ಚ ಠಾನಂ ಪಾಪೇತಿ, ತಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣೇಹಿ ಅಪರಿಮುತ್ತಮೇವ ಮಚ್ಚುಪಾಸಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಮೇವಾತಿ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚ ಪನ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಯಥಾ ನಾಮ ಛಾತಜ್ಝತ್ತಪುರಿಸೋ ಮನುಞ್ಞಭೋಜನಂ ಅನಲಙ್ಕರಿತ್ವಾತಿ ಅಲಂ ಇಮಿನಾ, ಅಲಂ ಇಮಿನಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ। ನಿಬ್ಬಿಜ್ಜಾತಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತ್ವಾ। ಅಪಕ್ಕಮಿನ್ತಿ ಅಗಮಾಸಿಂ।
೨೭೮. ನ ಖೋ ರಾಮೋ ಇಮಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಇಧಾಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋಯೇವ ಅಞ್ಞಾಸಿ – ‘‘ನಾಯಂ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ಉದಕಸ್ಸ ವಾಚಾಯ ಉಗ್ಗಹಿತಮತ್ತೋವ, ಅದ್ಧಾ ಪನೇಸ
೨೭೯. ಯೇನ ಉರುವೇಲಾ ಸೇನಾನಿಗಮೋತಿ ಏತ್ಥ ಉರುವೇಲಾತಿ ಮಹಾವೇಲಾ, ಮಹಾವಾಲಿಕರಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಥ ವಾ ಉರೂತಿ ವಾಲಿಕಾ ವುಚ್ಚತಿ; ವೇಲಾತಿ ಮರಿಯಾದಾ, ವೇಲಾತಿಕ್ಕಮನಹೇತು ಆಹಟಾ ಉರು ಉರುವೇಲಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಅತೀತೇ ಕಿರ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ ದಸಸಹಸ್ಸಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ವಿಹರನ್ತಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಕತಿಕವತ್ತಂ ಅಕಂಸು – ‘‘ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮಾನಿ ನಾಮ ಪರೇಸಮ್ಪಿ ಪಾಕಟಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಂ ಪನ ಅಪಾಕಟಂ। ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ ವಾ ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಂ ವಾ ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಂ ವಾ ವಿತಕ್ಕೇತಿ, ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞೋ ಚೋದಕೋ ‘‘ಉರುವೇಲಾತಿ ಮಹಾವೇಲಾ, ಮಹಾವಾಲಿಕರಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ। ತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ವಾ ಉರೂತಿ ವಾಲಿಕಾ ವುಚ್ಚತಿ, ವೇಲಾತಿ ಮರಿಯಾದಾ। ವೇಲಾತಿಕ್ಕಮನಹೇತು ಆಹಟಾ ಉರು ಉರುವೇಲಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ।
ಸೇನಾನಿಗಮೋತಿ ಸೇನಾನಿಗಮೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ‘‘ಸೇನಾನಿ-ಗಾಮೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಸೇನಾನೀ ನಾಮ ಸುಜಾತಾಯ ಪಿತಾ, ತಸ್ಸ ಗಾಮೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತದವಸರಿನ್ತಿ ತತ್ಥ ಓಸರಿಂ। ರಮಣೀಯಂ ಭೂಮಿಭಾಗನ್ತಿ ಸುಪುಪ್ಫಿತನಾನಪ್ಪಕಾರಜಲಜಥಲಜಪುಪ್ಫವಿಚಿತ್ತಂ ಮನೋರಮ್ಮಂ ಭೂಮಿಭಾಗಂ। ಪಾಸಾದಿಕಞ್ಚ ವನಸಣ್ಡನ್ತಿ ಮೋರಪಿಞ್ಛಕಲಾಪಸದಿಸಂ ಪಸಾದಜನನವನಸಣ್ಡಞ್ಚ ಅದ್ದಸಂ। ನದಿಞ್ಚ ಸನ್ದನ್ತಿನ್ತಿ ಸನ್ದಮಾನಞ್ಚ ಮಣಿಕ್ಖನ್ಧಸದಿಸಂ ವಿಮಲನೀಲಸೀತಲಸಲಿಲಂ ನೇರಞ್ಜರಂ ನದಿಂ ಅದ್ದಸಂ। ಸೇತಕನ್ತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ನಿಕ್ಕದ್ದಮಂ। ಸುಪತಿತ್ಥನ್ತಿ ಅನುಪುಬ್ಬಗಮ್ಭೀರೇಹಿ ಸುನ್ದರೇಹಿ ತಿತ್ಥೇಹಿ ಉಪೇತಂ। ರಮಣೀಯನ್ತಿ ರಜತಪಟ್ಟಸದಿಸಂ ಸಮನ್ತಾ ಚ ಗೋಚರಗಾಮನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಪದೇಸಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ಅವಿದೂರೇ ಗಮನಾಗಮನಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸಮ್ಪತ್ತಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಸುಲಭಪಿಣ್ಡಂ ಗೋಚರಗಾಮಞ್ಚ ಅದ್ದಸಂ। ಅಲಂ ವತಾತಿ ಸಮತ್ಥಂ ವತ। ತತ್ಥೇವ ನಿಸೀದಿನ್ತಿ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಜ್ಜಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ಉಪರಿಸುತ್ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ತತ್ಥೇವಾತಿ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಟ್ಠಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ಇಧ ಪನ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೋ। ತೇನಾಹ – ‘‘ತತ್ಥೇವ ನಿಸೀದಿ’’ನ್ತಿ। ಅಲಮಿದಂ ಪಧಾನಾಯಾತಿ ಇದಂ ಠಾನಂ ಪಧಾನತ್ಥಾಯ ಸಮತ್ಥನ್ತಿ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
೨೮೦. ಅಜ್ಝಗಮನ್ತಿ ಅಧಿಗಚ್ಛಿಂ ಪಟಿಲಭಿಂ। ಞಾಣಞ್ಚ ಪನ ಮೇ ದಸ್ಸನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮದಸ್ಸನಸಮತ್ಥಞ್ಚ ಮೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ। ಅಕುಪ್ಪಾ ಮೇ ವಿಮುತ್ತೀತಿ ಮಯ್ಹಂ ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿ ಅಕುಪ್ಪತಾಯ ಚ ಅಕುಪ್ಪಾರಮ್ಮಣತಾಯ ಚ ಅಕುಪ್ಪಾ, ಸಾ ಹಿ ರಾಗಾದೀಹಿ ನ ಕುಪ್ಪತೀತಿ ಅಕುಪ್ಪತಾಯಪಿ ಅಕುಪ್ಪಾ, ಅಕುಪ್ಪಂ ನಿಬ್ಬಾನಮಸ್ಸಾರಮ್ಮಣನ್ತಿಪಿ ಅಕುಪ್ಪಾ। ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ಜಾತೀತಿ ಅಯಂ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಾ ಜಾತಿ। ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋತಿ ಇದಾನಿ ಮೇ ಪುನ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಮ್ಪಿ ಮೇ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
೨೮೧. ಅಧಿಗತೋತಿ ಪಟಿವಿದ್ಧೋ। ಧಮ್ಮೋತಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೋ। ಗಮ್ಭೀರೋತಿ ಉತ್ತಾನಭಾವಪಟಿಕ್ಖೇಪವಚನಮೇತಂ। ದುದ್ದಸೋತಿ ಗಮ್ಭೀರತ್ತಾವ ದುದ್ದಸೋ ದುಕ್ಖೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಸುಖೇನ ದಟ್ಠುಂ। ದುದ್ದಸತ್ತಾವ ದುರನುಬೋಧೋ, ದುಕ್ಖೇನ ಅವಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಸುಖೇನ ಅವಬುಜ್ಝಿತುಂ। ಸನ್ತೋತಿ ನಿಬ್ಬುತೋ। ಪಣೀತೋತಿ ಅತಪ್ಪಕೋ। ಇದಂ ದ್ವಯಂ ಲೋಕುತ್ತರಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಅತಕ್ಕಾವಚರೋತಿ ತಕ್ಕೇನ ಅವಚರಿತಬ್ಬೋ ಓಗಾಹಿತಬ್ಬೋ ನ ಹೋತಿ, ಞಾಣೇನೇವ ಅವಚರಿತಬ್ಬೋ। ನಿಪುಣೋತಿ ಸಣ್ಹೋ। ಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯೋತಿ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಆಲಯರಾಮಾತಿ ಆಲಯಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಅಟ್ಠಸತತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ ಆಲಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಲಯಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ತೇಹಿ ಆಲಯೇಹಿ ರಮನ್ತೀತಿ ಆಲಯರಾಮಾ। ಆಲಯೇಸು ರತಾತಿ ಆಲಯರತಾ। ಆಲಯೇಸು ಸುಟ್ಠು ಮುದಿತಾತಿ ಆಲಯಸಮ್ಮುದಿತಾ। ಯಥೇವ ಹಿ ಸುಸಜ್ಜಿತಂ ಪುಪ್ಫಫಲಭರಿತರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಪನ್ನಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ರಾಜಾ ತಾಯ ತಾಯ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ರಮತಿ, ಸಮ್ಮುದಿತೋ ಆಮೋದಿತಪಮೋದಿತೋ ಹೋತಿ, ನ
ಯದಿದನ್ತಿ ನಿಪಾತೋ, ತಸ್ಸ ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಯಂ ಇದ’’ನ್ತಿ, ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಯೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋತಿ ಇಮೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ; ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಏವ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾ; ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾ ಚ ಸಾ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಚಾತಿ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ। ಸಙ್ಖಾರಾದಿಪಚ್ಚಯಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ। ಯಸ್ಮಾ ಹಿ ತಂ ಆಗಮ್ಮ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರವಿಪ್ಫನ್ದಿತಾನಿ ಸಮ್ಮನ್ತಿ ವೂಪಸಮ್ಮನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಚ ತಂ ಆಗಮ್ಮ ಸಬ್ಬೇ ಉಪಧಯೋ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಾ ತಣ್ಹಾ ಖೀಯನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ಕಿಲೇಸರಾಗಾ ವಿರಜ್ಜನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಂ ದುಕ್ಖಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ; ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸಾ ಪನೇಸಾ ತಣ್ಹಾ ಭವೇನ ಭವಂ, ಫಲೇನ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಮ್ಮಂ ವಿನತಿ ಸಂಸಿಬ್ಬತೀತಿ ವಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ವಾನತೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ। ಸೋ ಮಮಸ್ಸ ಕಿಲಮಥೋತಿ ಯಾ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ದೇಸನಾ ನಾಮ, ಸೋ ಮಮ ಕಿಲಮಥೋ ಅಸ್ಸ, ಸಾ ಮಮ ವಿಹೇಸಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಾಯಕಿಲಮಥೋ ಚೇವ ಕಾಯವಿಹೇಸಾ ಚ ಅಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಚಿತ್ತೇ ಪನ ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ನತ್ಥಿ। ಅಪಿಸ್ಸೂತಿ ಅನುಬ್ರೂಹನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ಸೋ ‘‘ನ ಕೇವಲಂ ಏತದಹೋಸಿ, ಇಮಾಪಿ ಗಾಥಾ ಪಟಿಭಂಸೂ’’ತಿ ದೀಪೇತಿ। ಮನ್ತಿ ಮಮ। ಅನಚ್ಛರಿಯಾತಿ ಅನುಅಚ್ಛರಿಯಾ। ಪಟಿಭಂಸೂತಿ ಪಟಿಭಾನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರಾ ಅಹೇಸುಂ; ಪರಿವಿತಕ್ಕಯಿತಬ್ಬತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು।
ಕಿಚ್ಛೇನಾತಿ ದುಕ್ಖೇನ, ನ ದುಕ್ಖಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ। ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಮಗ್ಗಾ ಸುಖಪ್ಪಟಿಪದಾವ ಹೋನ್ತಿ। ಪಾರಮೀಪೂರಣಕಾಲೇ ಪನ ಸರಾಗಸದೋಸಸಮೋಹಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಆಗತಾಗತಾನಂ ಯಾಚಕಾನಂ ಹಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಹ-ಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತೋ, ಅಲನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಕಾಸಿತುನ್ತಿ ದೇಸಿತುಂ, ಏವಂ ಕಿಚ್ಛೇನ ಅಧಿಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಲಂ ದೇಸಿತುಂ, ಪರಿಯತ್ತಂ ದೇಸಿತುಂ, ಕೋ ಅತ್ಥೋ ದೇಸಿತೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ರಾಗದೋಸಪರೇತೇಹೀತಿ ರಾಗದೋಸಪರಿಫುಟ್ಠೇಹಿ ರಾಗದೋಸಾನುಗತೇಹಿ ವಾ।
ಪಟಿಸೋತಗಾಮಿನ್ತಿ ನಿಚ್ಚಾದೀನಂ ಪಟಿಸೋತಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಮನತ್ತಾ ಅಸುಭನ್ತಿ ಏವಂ ಗತಂ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ। ರಾಗರತ್ತಾತಿ ಕಾಮರಾಗೇನ ಭವರಾಗೇನ ದಿಟ್ಠಿರಾಗೇನ ಚ ರತ್ತಾ। ನ ದಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಮನತ್ತಾ ಅಸುಭನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಭಾವೇನ ನ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಅಪಸ್ಸನ್ತೇ ಕೋ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ಏವಂ ಗಾಹಾಪೇತುಂ। ತಮೋಖನ್ಧೇನ ಆವುಟಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾರಾಸಿನಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥತಾ।
೨೮೨. ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಾಯಾತಿ ನಿರುಸ್ಸುಕ್ಕಭಾವೇನ, ಅದೇಸೇತುಕಾಮತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಸ್ಮಾ ಪನಸ್ಸ ಏವಂ ಚಿತ್ತಂ ನಮಿ, ನನು ಏಸ ಮುತ್ತೋ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮಿ, ತಿಣ್ಣೋ ತಾರೇಸ್ಸಾಮಿ।
‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಅಞ್ಞಾತವೇಸೇನ, ಧಮ್ಮಂ ಸಚ್ಛಿಕತೇನಿಧ।
ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ, ತಾರಯಿಸ್ಸಂ ಸದೇವಕ’’ನ್ತಿ॥ (ಬು॰ ವಂ॰ ೨.೫೬) –
ಪತ್ಥನಂ
‘‘ಅಯಞ್ಚ ಧಮ್ಮೋ ಪಥವೀಸನ್ಧಾರಕಉದಕಕ್ಖನ್ಧೋ ವಿಯ ಗಮ್ಭೀರೋ, ಪಬ್ಬತೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಠಪಿತೋ
ಅಪಿಚ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಯಾಚಿತೇ ದೇಸೇತುಕಾಮತಾಯಪಿಸ್ಸ ಏವಂ ಚಿತ್ತಂ ನಮಿ। ಜಾನಾತಿ ಹಿ ಭಗವಾ – ‘‘ಮಮ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಾಯ ಚಿತ್ತೇ ನಮಮಾನೇ ಮಂ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಯಾಚಿಸ್ಸತಿ, ಇಮೇ ಚ ಸತ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಗರುಕಾ, ತೇ ‘ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ಧಮ್ಮಂ ನ ದೇಸೇತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಥ ನಂ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಯಾಚಿತ್ವಾ ದೇಸಾಪೇಸಿ, ಸನ್ತೋ ವತ, ಭೋ, ಧಮ್ಮೋ ಪಣೀತೋ ವತ, ಭೋ, ಧಮ್ಮೋ’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಸುಸ್ಸೂಸಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ। ಇದಮ್ಪಿಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮಿ, ನೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಸಹಮ್ಪತಿಸ್ಸಾತಿ ಸೋ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಸಹಕೋ ನಾಮ ಥೇರೋ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಪಠಮಜ್ಝಾನಭೂಮಿಯಂ ಕಪ್ಪಾಯುಕಬ್ರಹ್ಮಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ। ತತ್ರ ನಂ ಸಹಮ್ಪತಿಬ್ರಹ್ಮಾತಿ ಪಟಿಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ – ‘‘ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ನಸ್ಸತಿ ವತ, ಭೋತಿ ಸೋ ಕಿರ ಇಮಂ ಸದ್ದಂ ತಥಾ ನಿಚ್ಛಾರೇಸಿ, ಯಥಾ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಸುತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು। ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಲೋಕೇ। ಪುರತೋ ಪಾತುರಹೋಸೀತಿ ತೇಹಿ ದಸಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾತುರಹೋಸಿ। ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಾತಿ ಪಞ್ಞಾಮಯೇ ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಿ ಅಪ್ಪಂ ಪರಿತ್ತಂ ರಾಗದೋಸಮೋಹರಜಂ ಏತೇಸಂ, ಏವಂಸಭಾವಾತಿ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಾ। ಅಸ್ಸವನತಾತಿ ಅಸ್ಸವನತಾಯ। ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ದಸಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವಸೇನ ಕತಾಧಿಕಾರಾ ಪರಿಪಾಕಗತಪದುಮಾನಿ ವಿಯ ಸೂರಿಯರಸ್ಮಿಸಮ್ಫಸ್ಸಂ, ಧಮ್ಮದೇಸನಂಯೇವ ಆಕಙ್ಖಮಾನಾ ಚತುಪ್ಪದಿಕಗಾಥಾವಸಾನೇ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಓಕ್ಕಮನಾರಹಾ ನ ಏಕೋ, ನ ದ್ವೇ, ಅನೇಕಸತಸಹಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಾರೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಪಾತುರಹೋಸೀತಿ ಸಮಲೇಹಿ ಚಿನ್ತಿತೋತಿ ಸಮಲೇಹಿ ಛಹಿ ಸತ್ಥಾರೇಹಿ ಚಿನ್ತಿತೋ। ತೇ ಹಿ ಪುರೇತರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಕಣ್ಟಕೇ ಪತ್ಥರಮಾನಾ ವಿಯ, ವಿಸಂ ಸಿಞ್ಚಮಾನಾ ವಿಯ ಚ ಸಮಲಂ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯಿಂಸು। ಅಪಾಪುರೇತನ್ತಿ ವಿವರ ಏತಂ। ಅಮತಸ್ಸ ದ್ವಾರನ್ತಿ ಅಮತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ದ್ವಾರಭೂತಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ। ಸುಣನ್ತು ಧಮ್ಮಂ ವಿಮಲೇನಾನುಬುದ್ಧನ್ತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ರಾಗಾದಿಮಲಾನಂ ಅಭಾವತೋ ವಿಮಲೇನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಅನುಬುದ್ಧಂ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತು ತಾವ ಭಗವಾತಿ ಯಾಚತಿ।
ಸೇಲೇ ಯಥಾ ಪಬ್ಬತಮುದ್ಧನಿಟ್ಠಿತೋತಿ ಸೇಲಮಯೇ ಏಕಗ್ಘನೇ ಪಬ್ಬತಮುದ್ಧನಿ ಯಥಾ ಠಿತೋವ। ನ ಹಿ ತಸ್ಸ ಠಿತಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಗೀವುಕ್ಖಿಪನಪಸಾರಣಾದಿಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ। ತಥೂಪಮನ್ತಿ ತಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ ಸೇಲಪಬ್ಬತೂಪಮಂ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಸೇಲಪಬ್ಬತಮುದ್ಧನಿ ಠಿತೋವ ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ಸಮನ್ತತೋ ಜನತಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ, ತಥಾ ತ್ವಮ್ಪಿ, ಸುಮೇಧ, ಸುನ್ದರಪಞ್ಞ-ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖು ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಮಯಂ ಪಾಸಾದಮಾರುಯ್ಹ ಸಯಂ ಅಪೇತಸೋಕೋ ಸೋಕಾವತಿಣ್ಣಂ ಜಾತಿಜರಾಭಿಭೂತಂ ಜನತಂ ಅವೇಕ್ಖಸ್ಸು ಉಪಧಾರಯ ಉಪಪರಿಕ್ಖ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಥಾ ಹಿ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಸಮನ್ತಾ ಮಹನ್ತಂ ಖೇತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕೇದಾರಪಾಳೀಸು ಕುಟಿಕಾಯೋ ಕತ್ವಾ ರತ್ತಿಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಜಾಲೇಯ್ಯುಂ। ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಞ್ಚ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಅಸ್ಸ, ಅಥ ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಠತ್ವಾ ಚಕ್ಖುಮತೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಭೂಮಿಂ ಓಲೋಕಯತೋ ನೇವ ಖೇತ್ತಂ, ನ ಕೇದಾರಪಾಳಿಯೋ, ನ ಕುಟಿಯೋ, ನ ತತ್ಥ ಸಯಿತಮನುಸ್ಸಾ ಪಞ್ಞಾಯೇಯ್ಯುಂ। ಕುಟಿಕಾಸು ಪನ
‘‘ದೂರೇ
ಅಸನ್ತೇತ್ಥ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ರತ್ತಿಂ ಖಿತ್ತಾ ಯಥಾ ಸರಾ’’ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೩೦೪)।
ಉಟ್ಠೇಹೀತಿ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಂ ಚಾರಿಕಚರಣಂ ಯಾಚನ್ತೋ ಭಣತಿ। ವೀರಾತಿಆದೀಸು ಭಗವಾ ವೀರಿಯವನ್ತತಾಯ ವೀರೋ। ದೇವಪುತ್ತಮಚ್ಚುಕಿಲೇಸಮಾರಾನಂ ವಿಜಿತತ್ತಾ ವಿಜಿತಸಙ್ಗಾಮೋ। ಜಾತಿಕನ್ತಾರಾದಿನಿತ್ಥರಣತ್ಥಾಯ ಸತ್ಥವಾಹೋ। ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಇಣಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಅಣಣೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೨೮೩. ಅಜ್ಝೇಸನನ್ತಿ ಯಾಚನಂ। ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಞಾಣೇನ ಚ ಆಸಯಾನುಸಯಞಾಣೇನ ಚ। ಇಮೇಸಞ್ಹಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಞಾಣಾನಂ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖೂತಿ ನಾಮಂ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖೂತಿ, ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಞಾಣಾನಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖೂತಿ। ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖೇತಿಆದೀಸು ಯೇಸಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುಮ್ಹಿ ರಾಗಾದಿರಜಂ ಅಪ್ಪಂ, ತೇ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಾ। ಯೇಸಂ ತಂ ಮಹನ್ತಂ, ತೇ ಮಹಾರಜಕ್ಖಾ। ಯೇಸಂ ಸದ್ಧಾದೀನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ತಿಕ್ಖಾನಿ, ತೇ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಾ। ಯೇಸಂ ತಾನಿ ಮುದೂನಿ, ತೇ ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯಾ। ಯೇಸಂ ತೇಯೇವ ಸದ್ಧಾದಯೋ ಆಕಾರಾ ಸುನ್ದರಾ, ತೇ ಸ್ವಾಕಾರಾ। ಯೇ ಕಥಿತಕಾರಣಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತಿ, ಸುಖೇನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ, ತೇ ಸುವಿಞ್ಞಾಪಯಾ। ಯೇ ಪರಲೋಕಞ್ಚೇವ ವಜ್ಜಞ್ಚ ಭಯತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಪರಲೋಕವಜ್ಜಭಯದಸ್ಸಾವಿನೋ ನಾಮ।
ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಪಾಳಿ – ‘‘ಸದ್ಧೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖೋ, ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮಹಾರಜಕ್ಖೋ। ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ…, ಕುಸಿತೋ…, ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿ…, ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿ…, ಸಮಾಹಿತೋ…, ಅಸಮಾಹಿತೋ…, ಪಞ್ಞವಾ…, ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮಹಾರಜಕ್ಖೋ। ತಥಾ ಸದ್ಧೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯೋ…ಪೇ॰… ಪಞ್ಞವಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರಲೋಕವಜ್ಜಭಯದಸ್ಸಾವೀ, ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ನ ಪರಲೋಕವಜ್ಜಭಯದಸ್ಸಾವೀ। ಲೋಕೋತಿ
ಉಪ್ಪಲಿನಿಯನ್ತಿ ಅನ್ತೋನಿಮುಗ್ಗಪೋಸೀನೀತಿ ಯಾನಿ ಅನ್ತೋ ನಿಮುಗ್ಗಾನೇವ ಪೋಸಿಯನ್ತಿ। ಉದಕಂ ಅಚ್ಚುಗ್ಗಮ್ಮ ಠಿತಾನೀತಿ ಉದಕಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತಾನಿ। ತತ್ಥ ಯಾನಿ ಅಚ್ಚುಗ್ಗಮ್ಮ ಠಿತಾನಿ, ತಾನಿ ಸೂರಿಯರಸ್ಮಿಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಆಗಮಯಮಾನಾನಿ ಠಿತಾನಿ ಅಜ್ಜ ಪುಪ್ಫನಕಾನಿ। ಯಾನಿ ಸಮೋದಕಂ ಠಿತಾನಿ, ತಾನಿ ಸ್ವೇ ಪುಪ್ಫನಕಾನಿ। ಯಾನಿ ಉದಕಾನುಗ್ಗತಾನಿ ಅನ್ತೋನಿಮುಗ್ಗಪೋಸೀನಿ, ತಾನಿ ತತಿಯದಿವಸೇ ಪುಪ್ಫನಕಾನಿ। ಉದಕಾ ಪನ ಅನುಗ್ಗತಾನಿ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಸರೋಗಉಪ್ಪಲಾದೀನಿ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಯಾನಿ ನೇವ ಪುಪ್ಫಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಭಕ್ಖಾನೇವ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ। ತಾನಿ ಪಾಳಿಂ ನಾರುಳ್ಹಾನಿ। ಆಹರಿತ್ವಾ ಪನ ದೀಪೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ದೀಪಿತಾನಿ।
ಯಥೇವ ಹಿ ತಾನಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ, ಏವಮೇವ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ ನೇಯ್ಯೋ ಪದಪರಮೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪುಗ್ಗಲಾ। ತತ್ಥ ‘‘ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಹ ಉದಾಹಟವೇಲಾಯ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ। ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥೇ ವಿಭಜಿಯಮಾನೇ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ। ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉದ್ದೇಸತೋ ಪರಿಪುಚ್ಛತೋ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇ ನೇಯ್ಯೋ। ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಬಹುಮ್ಪಿ ಸುಣತೋ ಬಹುಮ್ಪಿ ಭಣತೋ ಬಹುಮ್ಪಿ ಧಾರಯತೋ ಬಹುಮ್ಪಿ ವಾಚಯತೋ ನ ತಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪದಪರಮೋ’’ (ಪು॰ ಪ॰ ೧೫೧)। ತತ್ಥ ಭಗವಾ ಉಪ್ಪಲವನಾದಿಸದಿಸಂ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಅಜ್ಜ ಪುಪ್ಫನಕಾನಿ ವಿಯ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ, ಸ್ವೇ ಪುಪ್ಫನಕಾನಿ ವಿಯ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ, ತತಿಯದಿವಸೇ ಪುಪ್ಫನಕಾನಿ ವಿಯ ನೇಯ್ಯೋ, ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಭಕ್ಖಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಿಯ ಪದಪರಮೋ’’ತಿ
ತತ್ಥ ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅತ್ಥಂ ಸಾಧೇತಿ। ಪದಪರಮಾನಂ ಅನಾಗತೇ ವಾಸನತ್ಥಾಯ ಹೋತಿ। ಅಥ ಭಗವಾ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅತ್ಥಾವಹಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ದೇಸೇತುಕಮ್ಯತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪುನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೀಸು ಭವೇಸು ಸತ್ತೇ ಭಬ್ಬಾಭಬ್ಬವಸೇನ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಅಕಾಸಿ। ಯೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಕತಮೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಅಭಬ್ಬಾ, ಯೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಕಮ್ಮಾವರಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಕಿಲೇಸಾವರಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಿಪಾಕಾವರಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅಸ್ಸದ್ಧಾ ಅಚ್ಛನ್ದಿಕಾ
ಪಚ್ಚಭಾಸಿನ್ತಿ ಪತಿಅಭಾಸಿಂ। ಅಪಾರುತಾತಿ ವಿವಟಾ। ಅಮತಸ್ಸ ದ್ವಾರಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ। ಸೋ ಹಿ ಅಮತಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ, ಸೋ ಮಯಾ ವಿವರಿತ್ವಾ ಠಪಿತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಮುಞ್ಚನ್ತು ಸದ್ಧನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇ ಅತ್ತನೋ ಸದ್ಧಂ ಪಮುಞ್ಚನ್ತು, ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತು। ಪಚ್ಛಿಮಪದದ್ವಯೇ ಅಯಮತ್ಥೋ, ಅಹಞ್ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಪಗುಣಂ ಸುಪ್ಪವತ್ತಿತಮ್ಪಿ ಇಮಂ ಪಣೀತಂ ಉತ್ತಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಕಾಯವಾಚಾಕಿಲಮಥಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ನ ಭಾಸಿಂ
೨೮೪. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತದಹೋಸೀತಿ ಏತಂ ಅಹೋಸಿ – ಕಸ್ಸ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅಯಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕದಾ ಪನೇಸ ಉದಪಾದೀತಿ? ಬುದ್ಧಭೂತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಮೇ ಸತ್ತಾಹೇ।
ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಿರ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನದಿವಸೇ ವಿವಟಂ ಇತ್ಥಾಗಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಂವಿಗ್ಗಹದಯೋ, ‘‘ಕಣ್ಡಕಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ಛನ್ನಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಛನ್ನಸಹಾಯೋ ಅಸ್ಸರಾಜಪಿಟ್ಠಿಗತೋ
ತದಾ ಸುಜಾತಾ ನಾಮ ಕುಟುಮ್ಬಿಯಧೀತಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖೇ ಪತ್ಥನಮಕಾಸಿ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ಸಮಾನಜಾತಿಕಂ ಕುಲಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಠಮಗಬ್ಭೇ ಪುತ್ತಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ತಸ್ಸಾ ಸಾ ಪತ್ಥನಾ ಸಮಿಜ್ಝಿ। ಸಾ ವಿಸಾಖಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ರತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಏವ ಪಾಯಸಂ ಪಟಿಯಾದೇಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಪಾಯಸೇ ಪಚ್ಚಮಾನೇ ಮಹನ್ತಮಹನ್ತಾ ಪುಪ್ಫುಳಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಾವಟ್ಟಾ ಹುತ್ವಾ ಸಞ್ಚರನ್ತಿ। ಏಕಫುಸಿತಮ್ಪಿ ಬಹಿ ನ ಗಚ್ಛತಿ। ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಛತ್ತಂ ಧಾರೇಸಿ। ಚತ್ತಾರೋ ಲೋಕಪಾಲಾ ಖಗ್ಗಹತ್ಥಾ ಆರಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು। ಸಕ್ಕೋ ಅಲಾತಾನಿ ಸಮಾನೇನ್ತೋ ಅಗ್ಗಿಂ ಜಾಲೇಸಿ। ದೇವತಾ ಚತೂಸು ದೀಪೇಸು ಓಜಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ
ಬೋಧಿಸತ್ತೋ
ಮಹಾಸತ್ತೋ ವನಸಣ್ಡೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ಕತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಸೋತ್ತಿಯೇನ ದಿನ್ನಾ ಅಟ್ಠ ತಿಣಮುಟ್ಠಿಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಮಣ್ಡಂ ಆರುಯ್ಹ ದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಭಾಗೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಸೋ ಪದೇಸೋ ಪದುಮಿನಿಪತ್ತೇ ಉದಕಬಿನ್ದು ವಿಯ ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥ। ಮಹಾಸತ್ತೋ, ‘‘ಅಯಂ ಮಮ ಗುಣಂ ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಭಾಗಂ ಅಗಮಾಸಿ, ಸೋಪಿ ತಥೇವ ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥ। ಉತ್ತರದಿಸಾಭಾಗಂ ಅಗಮಾಸಿ, ಸೋಪಿ ತಥೇವ ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥ। ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸಾಭಾಗಂ ಅಗಮಾಸಿ, ತತ್ಥ ಪಲ್ಲಙ್ಕಪ್ಪಮಾಣಂ ಠಾನಂ ಸುನಿಖಾತಇನ್ದಖಿಲೋ ವಿಯ ನಿಚ್ಚಲಮಹೋಸಿ। ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಇದಂ ಠಾನಂ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಂ ಕಿಲೇಸಭಞ್ಜನವಿದ್ಧಂಸನಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ತಾನಿ ತಿಣಾನಿ ಅಗ್ಗೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಾಲೇಸಿ। ತಾನಿ ಚಿತ್ತಕಾರೇನ ತೂಲಿಕಗ್ಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾನಿ ವಿಯ ಅಹೇಸುಂ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ
ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಮಾರೋ ಬಾಹುಸಹಸ್ಸಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ದಿಯಡ್ಢಯೋಜನಸತಿಕಂ ಗಿರಿಮೇಖಲಂ ನಾಮ ಹತ್ಥಿಂ ಆರುಯ್ಹ ನವಯೋಜನಂ ಮಾರಬಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅದ್ಧಕ್ಖಿಕೇನ ಓಲೋಕಯಮಾನೋ ಪಬ್ಬತೋ ವಿಯ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ। ಮಹಾಸತ್ತೋ, ‘‘ಮಯ್ಹಂ ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞೋ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ
ಅಥ ಭಗವಾ ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ದೇವತಾನಂ ಕಙ್ಖಂ ಞತ್ವಾ ಕಙ್ಖಾವಿಧಮನತ್ಥಂ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಾಸಂ ಕಙ್ಖಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕತೋ ಈಸಕಂ ಪಾಚೀನನಿಸ್ಸಿತೇ ಉತ್ತರದಿಸಾಭಾಗೇ ಠತ್ವಾ ಚತ್ತಾರಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಪೂರಿತಾನಂ ಪಾರಮೀನಂ ಫಲಾಧಿಗಮಟ್ಠಾನಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕಞ್ಚೇವ ಬೋಧಿರುಕ್ಖಞ್ಚ ಅನಿಮಿಸೇಹಿ ಅಕ್ಖೀಹಿ ಓಲೋಕಯಮಾನೋ ಸತ್ತಾಹಂ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ, ತಂ ಠಾನಂ ಅನಿಮಿಸಚೇತಿಯಂ ನಾಮ ಜಾತಂ।
ಅಥ ಪಲ್ಲಙ್ಕಸ್ಸ ಚ ಠಿತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರಾ ಪುರತ್ಥಿಮಪಚ್ಛಿಮತೋ ಆಯತೇ ರತನಚಙ್ಕಮೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತೋ ಸತ್ತಾಹಂ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ, ತಂ ಠಾನಂ ರತನಚಙ್ಕಮಚೇತಿಯಂ ನಾಮ ಜಾತಂ। ತತೋ ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಭಾಗೇ ದೇವತಾ ರತನಘರಂ ಮಾಪಯಿಂಸು, ತತ್ಥ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಂ ವಿಸೇಸತೋ ಚೇತ್ಥ ಅನನ್ತನಯಸಮನ್ತಪಟ್ಠಾನಂ ವಿಚಿನನ್ತೋ ಸತ್ತಾಹಂ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ, ತಂ ಠಾನಂ ರತನಘರಚೇತಿಯಂ ನಾಮ ಜಾತಂ। ಏವಂ ಬೋಧಿಸಮೀಪೇಯೇವ ಚತ್ತಾರಿ ಸತ್ತಾಹಾನಿ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮೇ ಸತ್ತಾಹೇ ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮೂಲಾ ಯೇನ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧೋ
ತತ್ಥಸ್ಸ
ಏವಂ ಭಗವಾ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧೇ ಸತ್ತಾಹಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ತತೋ ಅಪರಂ ಸತ್ತಾಹಂ ಮುಚಲಿನ್ದೇ ನಿಸೀದಿ, ನಿಸಿನ್ನಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಚಸ್ಸ ಸಕಲಂ ಚಕ್ಕವಾಳಗಬ್ಭಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ಮಹಾಅಕಾಲಮೇಘೋ ಉದಪಾದಿ। ಏವರೂಪೋ ಕಿರ ಮಹಾಮೇಘೋ ದ್ವೀಸುಯೇವ ಕಾಲೇಸು ವಸ್ಸತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಮ್ಹಿ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ ವಾ। ಇಧ ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಉದಪಾದಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಮುಚಲಿನ್ದೋ ನಾಗರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಮೇಘೋ ಸತ್ಥರಿ ಮಯ್ಹಂ ಭವನಂ ಪವಿಟ್ಠಮತ್ತೇವ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ವಾಸಾಗಾರಮಸ್ಸ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ಸೋ ಸತ್ತರತನಮಯಂ ಪಾಸಾದಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತೋಪಿ ಏವಂ ಕತೇ ಮಯ್ಹಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ದಸಬಲಸ್ಸ ಕಾಯವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಮಹನ್ತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಭೋಗೇಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಫಣಂ ಧಾರೇಸಿ। ಪರಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಓಕಾಸೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಲೋಹಪಾಸಾದಪ್ಪಮಾಣೋ ಅಹೋಸಿ। ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ಸತ್ಥಾ ವಿಹರಿಸ್ಸತೀತಿ ನಾಗರಾಜಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ ಅಹೋಸಿ। ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಮಹನ್ತಂ ಓಕಾಸಂ
ಅಟ್ಠಮೇ ಸತ್ತಾಹೇ ಸಕ್ಕೇನ ದೇವಾನಮಿನ್ದೇನ ಆಭತಂ ದನ್ತಕಟ್ಠಞ್ಚ ಓಸಧಹರೀತಕಞ್ಚ ತಪುಸ್ಸಭಲ್ಲಿಕಾನಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪುನ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಂ ಆಚಿಣ್ಣೋ ಅಯಂ ವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ।
ತತ್ಥ ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ವಿಯತ್ತೋತಿ ವೇಯ್ಯತ್ತಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಮೇಧಾವೀತಿ ಠಾನುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕೋತಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತತ್ತಾ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಜಾತಿಕೋ ವಿಸುದ್ಧಸತ್ತೋ। ಆಜಾನಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸ್ಸತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ। ಞಾಣಞ್ಚ ಪನ ಮೇತಿ ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ। ಭಗವಾ ಕಿರ ದೇವತಾಯ ಕಥಿತೇನೇವ ನಿಟ್ಠಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಇತೋ ಸತ್ತಮದಿವಸಮತ್ಥಕೇ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋತಿ ಅದ್ದಸ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ – ‘‘ಞಾಣಞ್ಚ ಪನ ಮೇ ದಸ್ಸನಂ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ। ಮಹಾಜಾನಿಯೋತಿ ಸತ್ತದಿವಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಪತ್ತಬ್ಬಮಗ್ಗಫಲತೋ ಪರಿಹೀನತ್ತಾ ಮಹತೀ ಜಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾಜಾನಿಯೋ। ಅಕ್ಖಣೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತ್ತಾ ಗನ್ತ್ವಾ ದೇಸಿಯಮಾನಂ ಧಮ್ಮಮ್ಪಿಸ್ಸ ಸೋತುಂ ಸೋತಪ್ಪಸಾದೋ ನತ್ಥಿ, ಇಧ ಧಮ್ಮದೇಸನಟ್ಠಾನಂ ಆಗಮನಪಾದಾಪಿ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ಮಹಾಜಾನಿಯೋ ಜಾತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಭಿದೋಸಕಾಲಙ್ಕತೋತಿ ಅಡ್ಢರತ್ತೇ ಕಾಲಙ್ಕತೋ। ಞಾಣಞ್ಚ ಪನ ಮೇತಿ ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ। ಇಧಾಪಿ ಕಿರ ಭಗವಾ ದೇವತಾಯ ವಚನೇನ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಹಿಯ್ಯೋ ಅಡ್ಢರತ್ತೇ ಕಾಲಙ್ಕತ್ವಾ ಉದಕೋ ರಾಮಪುತ್ತೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ಅದ್ದಸ। ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ। ಸೇಸಂ ಪುರಿಮನಯಸದಿಸಮೇವ। ಬಹುಕಾರಾತಿ ಬಹೂಪಕಾರಾ। ಪಧಾನಪಹಿತತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಂಸೂತಿ ಪಧಾನತ್ಥಾಯ ಪೇಸಿತತ್ತಭಾವಂ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಪರಿವೇಣಸಮ್ಮಜ್ಜನೇನ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುಬನ್ಧನೇನ ಮುಖೋದಕದನ್ತಕಟ್ಠದಾನಾದಿನಾ ಚ ಉಪಟ್ಠಹಿಂಸು। ಕೇ ಪನ ತೇ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾ ನಾಮ? ಯೇತೇ –
ರಾಮೋ
ಯಞ್ಞೋ ಸುಭೋಜೋ ಸುಯಾಮೋ ಸುದತ್ತೋ।
ಏತೇ ತದಾ ಅಟ್ಠ ಅಹೇಸುಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ,
ಛಳಙ್ಗವಾ ಮನ್ತಂ ವಿಯಾಕರಿಂಸೂತಿ॥
ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ
ಏತೇ ಕಿರ ದಹರಕಾಲೇಯೇವ ಬಹೂ ಮನ್ತೇ ಜಾನಿಂಸು, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಆಚರಿಯಟ್ಠಾನೇ ಠಪಯಿಂಸು। ತೇ ಪಚ್ಛಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಪುತ್ತದಾರಜಟಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಪಬ್ಬಜಿತುನ್ತಿ ದಹರಕಾಲೇಯೇವ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ರಮಣೀಯಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಾ ವಿಚರಿಂಸು। ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಪನ ‘‘ಕಿಂ, ಭೋ, ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ। ಮನುಸ್ಸಾ, ‘‘ಕುಹಿಂ ತುಮ್ಹೇ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಥ, ತೀಸು ಪಾಸಾದೇಸು ತಿವಿಧನಾಟಕಮಜ್ಝೇ ದೇವೋ ವಿಯ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ತೇ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ನ ತಾವ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಞಾಣಂ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕಾ ವಿಹರಿಂಸುಯೇವ। ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಭಗವಾ, ‘‘ಬಹುಕಾರಾ ಖೋ ಇಮೇ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾ’’ತಿ ಆಹ? ಕಿಂ ಉಪಕಾರಕಾನಂಯೇವ ಏಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಅನುಪಕಾರಕಾನಂ ನ ದೇಸೇತೀತಿ? ನೋ ನ ದೇಸೇತಿ। ಪರಿಚಯವಸೇನ ಹೇಸ ಆಳಾರಞ್ಚೇವ ಕಾಲಾಮಂ ಉದಕಞ್ಚ ರಾಮಪುತ್ತಂ ಓಲೋಕೇಸಿ। ಏತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಬುದ್ಧಕ್ಖೇತ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞಂ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಚ್ಛಿಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಕಸ್ಮಾ? ತಥಾವಿಧಉಪನಿಸ್ಸಯತ್ತಾ।
ಪುಬ್ಬೇ
ಇಸಿಪತನೇ ಮಿಗದಾಯೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಪದೇಸೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ ಪಚ್ಚೇಕಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಗನ್ಧಮಾದನಪಬ್ಬತೇ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ನಿರೋಧಾ ವುಟ್ಠಾಯ ನಾಗಲತಾದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಅನೋತತ್ತದಹೇ ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಆಕಾಸೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಪತನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ನಗರೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾ ಗಮನಕಾಲೇಪಿ ತತೋಯೇವ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಇತಿ ಇಸಯೋ ಏತ್ಥ ನಿಪತನ್ತಿ ಉಪ್ಪತನ್ತಿ ಚಾತಿ ತಂ ಠಾನಂ ಇಸಿಪತನನ್ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ। ಮಿಗಾನಂ ಪನ ಅಭಯತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಮಿಗದಾಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಇಸಿಪತನೇ ಮಿಗದಾಯೇ’’ತಿ।
೨೮೫. ಅನ್ತರಾ ಚ ಗಯಂ ಅನ್ತರಾ ಚ ಬೋಧಿನ್ತಿ ಗಯಾಯ ಚ ಬೋಧಿಸ್ಸ ಚ ವಿವರೇ ತಿಗಾವುತನ್ತರೇ ಠಾನೇ। ಬೋಧಿಮಣ್ಡತೋ ಹಿ ಗಯಾ ತೀಣಿ ಗಾವುತಾನಿ। ಬಾರಾಣಸೀ ಅಟ್ಠಾರಸ ಯೋಜನಾನಿ। ಉಪಕೋ ಬೋಧಿಮಣ್ಡಸ್ಸ ಚ ಗಯಾಯ ಚ ಅನ್ತರೇ ಭಗವನ್ತಂ ಅದ್ದಸ। ಅನ್ತರಾಸದ್ದೇನ ಪನ ಯುತ್ತತ್ತಾ ಉಪಯೋಗವಚನಂ ಕತಂ। ಈದಿಸೇಸು ಚ ಠಾನೇಸು ಅಕ್ಖರಚಿನ್ತಕಾ ‘‘ಅನ್ತರಾ ಗಾಮಞ್ಚ ನದಿಞ್ಚ ಯಾತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಏಕಮೇವ ಅನ್ತರಾಸದ್ದಂ ಪಯುಜ್ಜನ್ತಿ। ಸೋ ದುತಿಯಪದೇನಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನನ್ತಿ ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪನ್ನಂ, ದೀಘಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಗಮನಸಮಯಸ್ಸ ಹಿ ವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ಅದ್ಧಯೋಜನಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ
ಸಬ್ಬಾಭಿಭೂತಿ ಸಬ್ಬಂ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಠಿತೋ। ಸಬ್ಬವಿದೂತಿ ಸಬ್ಬಂ ಚತುಭೂಮಕಧಮ್ಮಂ ಅವೇದಿಂ ಅಞ್ಞಾಸಿಂ। ಸಬ್ಬೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅನುಪಲಿತ್ತೋತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮೇಸು ಕಿಲೇಸಲೇಪನೇನ ಅನುಪಲಿತ್ತೋ। ಸಬ್ಬಂ ಜಹೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಂ ಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತೋ। ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೇ ವಿಮುತ್ತೋತಿ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಆರಮ್ಮಣತೋ ವಿಮುತ್ತೋ। ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ಚತುಭೂಮಕಧಮ್ಮಂ ಅತ್ತನಾವ ಜಾನಿತ್ವಾ। ಕಮುದ್ದಿಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಕಂ ಅಞ್ಞಂ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಆಚರಿಯೋ’’ತಿ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಂ।
ನ ಮೇ ಆಚರಿಯೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇ ಮಯ್ಹಂ ಆಚರಿಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ನತ್ಥಿ ಮೇ ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಮಯ್ಹಂ ಪಟಿಭಾಗಪುಗ್ಗಲೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಸಹೇತುನಾ ನಯೇನ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಸಯಂ ಬುದ್ಧೋ। ಸೀತಿಭೂತೋತಿ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಗ್ಗಿನಿಬ್ಬಾಪನೇನ ಸೀತಿಭೂತೋ। ಕಿಲೇಸಾನಂಯೇವ ನಿಬ್ಬುತತ್ತಾ ನಿಬ್ಬುತೋ। ಕಾಸಿನಂ ಪುರನ್ತಿ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ನಗರಂ। ಆಹಞ್ಛಂ ಅಮತದುನ್ದುಭಿನ್ತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪಟಿಲಾಭಾಯ ಅಮತಭೇರಿಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಗಚ್ಛಾಮಿ। ಅರಹಸಿ ಅನನ್ತಜಿನೋತಿ ಅನನ್ತಜಿನೋತಿ ಭವಿತುಂ ಯುತ್ತೋ। ಹುಪೇಯ್ಯ ಪಾವುಸೋತಿ, ಆವುಸೋ, ಏವಮ್ಪಿ ನಾಮ ಭವೇಯ್ಯ। ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ ವಙ್ಕಹಾರಜನಪದಂ ನಾಮ ಅಗಮಾಸಿ।
ತತ್ಥೇಕಂ ಮಿಗಲುದ್ದಕಗಾಮಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ಜೇಟ್ಠಕಲುದ್ದಕೋ ತಂ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ। ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಜನಪದೇ ಚಣ್ಡಾ ಮಕ್ಖಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ। ಅಥ ನಂ ಏಕಾಯ ಚಾಟಿಯಾ ವಸಾಪೇಸುಂ, ಮಿಗಲುದ್ದಕೋ ದೂರೇ ಮಿಗವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅರಹನ್ತೇ ಮಾ ಪಮಜ್ಜೀ’’ತಿ ಛಾವಂ ನಾಮ ಧೀತರಂ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪುತ್ತಭಾತುಕೇಹಿ। ಸಾ ಚಸ್ಸ ಧೀತಾ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಹೋತಿ ಕೋಟ್ಠಾಸಸಮ್ಪನ್ನಾ। ದುತಿಯದಿವಸೇ ಉಪಕೋ ಘರಂ ಆಗತೋ ತಂ ದಾರಿಕಂ ಸಬ್ಬಂ ಉಪಚಾರಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿವಿಸಿತುಂ
ಸೋ ಆಹ – ‘‘ನಾಹಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಪ್ಪಂ ಜಾನಾಮಿ, ಅಪಿಚ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮಂಸಹಾರಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಂಸಞ್ಚ ವಿಕ್ಕೀಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಮಾಗವಿಕೋ, ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಏತದೇವ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಉತ್ತರಸಾಟಕಂ ದತ್ವಾ ಘರಂ ಆನೇತ್ವಾ ಧೀತರಂ ಅದಾಸಿ। ತೇಸಂ ಸಂವಾಸಮನ್ವಾಯ ಪುತ್ತೋ ವಿಜಾಯಿ। ಸುಭದ್ದೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು। ಛಾವಾ ತಸ್ಸ ರೋದನಕಾಲೇ ‘‘ಮಂಸಹಾರಕಸ್ಸ ಪುತ್ತ, ಮಿಗಲುದ್ದಕಸ್ಸ ಪುತ್ತ ಮಾ ರೋದೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವದಮಾನಾ ಪುತ್ತತೋಸನಗೀತೇನ ಉಪಕಂ ಉಪ್ಪಣ್ಡೇಸಿ। ಭದ್ದೇ ತ್ವಂ ಮಂ ಅನಾಥೋತಿ ಮಞ್ಞಸಿ। ಅತ್ಥಿ ಮೇ ಅನನ್ತಜಿನೋ ನಾಮ ಸಹಾಯೋ। ತಸ್ಸಾಹಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಹ। ಛಾವಾ ಏವಮಯಂ ಅಟ್ಟೀಯತೀತಿ ಞತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಥೇತಿ। ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾವ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸಾಭಿಮುಖೋ ಪಕ್ಕಾಮಿ।
ಭಗವಾ ಚ ತೇನ ಸಮಯೇನ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಮಹಾವಿಹಾರೇ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ಅನನ್ತಜಿನೋ’ತಿ ಪುಚ್ಛಮಾನೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸ ಮಂ ದಸ್ಸೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ। ಉಪಕೋಪಿ ಖೋ ‘‘ಕುಹಿಂ ಅನನ್ತಜಿನೋ ವಸತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಿಹಾರಮಜ್ಝೇ ಠತ್ವಾ ಕುಹಿಂ ಅನನ್ತಜಿನೋತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ತಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ನಯಿಂಸು। ಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಸಞ್ಜಾನಾಥ ಮಂ ಭಗವಾ’’ತಿ ಆಹ। ಆಮ, ಉಪಕ, ಸಞ್ಜಾನಾಮಿ, ಕುಹಿಂ ಪನ ತ್ವಂ ವಸಿತ್ಥಾತಿ। ವಙ್ಕಹಾರಜನಪದೇ, ಭನ್ತೇತಿ। ಉಪಕ, ಮಹಲ್ಲಕೋಸಿ ಜಾತೋ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀತಿ। ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭನ್ತೇತಿ। ಭಗವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅದಾಸಿ। ಸೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ
ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –
‘‘ಅವಿಹಂ
ರಾಗದೋಸಪರಿಕ್ಖೀಣಾ, ತಿಣ್ಣಾ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕಂ॥
ಉಪಕೋ ಪಲಗಣ್ಡೋ ಚ, ಪುಕ್ಕುಸಾತಿ ಚ ತೇ ತಯೋ।
ಭದ್ದಿಯೋ ಖಣ್ಡದೇವೋ ಚ, ಬಹುರಗ್ಗಿ ಚ ಸಙ್ಗಿಯೋ।
ತೇ ಹಿತ್ವಾ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ, ದಿಬ್ಬಯೋಗಂ ಉಪಜ್ಝಗು’’ನ್ತಿ॥ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧೦೫)।
೨೮೬. ಸಣ್ಠಪೇಸುನ್ತಿ ಕತಿಕಂ ಅಕಂಸು। ಬಾಹುಲ್ಲಿಕೋತಿ ಚೀವರಬಾಹುಲ್ಲಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ। ಪಧಾನವಿಬ್ಭನ್ತೋತಿ ಪಧಾನತೋ ವಿಬ್ಭನ್ತೋ ಭಟ್ಠೋ ಪರಿಹೀನೋ। ಆವತ್ತೋ ಬಾಹುಲ್ಲಾಯಾತಿ ಚೀವರಾದೀನಂ ಬಹುಲಭಾವತ್ಥಾಯ ಆವತ್ತೋ। ಅಪಿಚ ಖೋ ಆಸನಂ ಠಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಉಚ್ಚಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಆಸನಮತ್ತಂ ಠಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವದಿಂಸು। ನಾಸಕ್ಖಿಂಸೂತಿ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಬುದ್ಧತೇಜಸಾ ಅಭಿಭೂತಾ ಅತ್ತನೋ ಕತಿಕಾಯ ಠಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು। ನಾಮೇನ ಚ ಆವುಸೋವಾದೇನ ಚ ಸಮುದಾಚರನ್ತೀತಿ ಗೋತಮಾತಿ, ಆವುಸೋತಿ ಚ ವದನ್ತಿ। ಆವುಸೋ ಗೋತಮ, ಮಯಂ ಉರುವೇಲಾಯಂ ಪಧಾನಕಾಲೇ ತುಯ್ಹಂ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಚರಿಮ್ಹಾ, ಮುಖೋದಕಂ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಅದಮ್ಹಾ, ವುತ್ಥಪರಿವೇಣಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿಮ್ಹಾ, ಪಚ್ಛಾ ಕೋ ತೇ ವತ್ತಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಮಕಾಸಿ, ಕಚ್ಚಿ ಅಮ್ಹೇಸು ಪಕ್ಕನ್ತೇಸು ನ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥಾತಿ ಏವರೂಪಿಂ ಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇರಿಯಾಯಾತಿ ದುಕ್ಕರಇರಿಯಾಯ। ಪಟಿಪದಾಯಾತಿ ದುಕ್ಕರಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ। ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾಯಾತಿ ಪಸತಪಸತ-ಮುಗ್ಗಯೂಸಾದಿಆಹರಕರಣಾದಿನಾ ದುಕ್ಕರಕರಣೇನ। ಅಭಿಜಾನಾಥ ಮೇ ನೋತಿ ಅಭಿಜಾನಾಥ ನು ಮಮ। ಏವರೂಪಂ ಪಭಾವಿತಮೇತನ್ತಿ ಏತಂ ಏವರೂಪಂ ವಾಕ್ಯಭೇದನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಪಿ ನು ಅಹಂ ಉರುವೇಲಾಯ ಪಧಾನೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಂ ಅನುಕ್ಕಣ್ಠನತ್ಥಂ ರತ್ತಿಂ ವಾ ದಿವಾ ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಆಹಂಸು। ಅಸಕ್ಖಿಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುನ್ತಿ ಅಹಂ
ದ್ವೇಪಿ ಸುದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಓವದಾಮೀತಿಆದಿ ಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಿಣ್ಡಪಾತತ್ಥಾಯಪಿ ಗಾಮಂ ಅಪ್ಪವಿಸನದೀಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ತೇಸಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನಮಲವಿಸೋಧನತ್ಥಂ ಭಗವಾ ಅನ್ತೋವಿಹಾರೇಯೇವ ಅಹೋಸಿ। ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮಲೇ ತೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ। ಭಗವಾಪಿ ತೇಸಂ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಲಂ ವಿನೋದೇತಿ। ಅಥ ನೇಸಂ ಭಗವತಾ ಏವಂ ನೀಹಟಭತ್ತೇನ ಓವದಿಯಮಾನಾನಂ ವಪ್ಪತ್ಥೇರೋ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ। ಭದ್ದಿಯತ್ಥೇರೋ ದುತಿಯಾಯಂ, ಮಹಾನಾಮತ್ಥೇರೋ ತತಿಯಾಯಂ, ಅಸ್ಸಜಿತ್ಥೇರೋ ಚತುತ್ಥಿಯಂ। ಪಕ್ಖಸ್ಸ ಪನ ಪಞ್ಚಮಿಯಂ ಸಬ್ಬೇವ ತೇ ಏಕತೋ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಸುತ್ತಂ ಕಥೇಸಿ, ಸುತ್ತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅರಹತ್ತಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು। ತೇನಾಹ – ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಯಾ ಏವಂ ಓವದಿಯಮಾನಾ…ಪೇ॰… ಅನುತ್ತರಂ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಜ್ಝಗಮಂಸು…ಪೇ॰… ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ’’ತಿ। ಏತ್ತಕಂ ಕಥಾಮಗ್ಗಂ ಭಗವಾ ಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅವಚ – ‘‘ತುಮ್ಹೇಪಿ ಮಮಞ್ಚೇವ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾನಞ್ಚ ಮಗ್ಗಂ ಆರುಳ್ಹಾ, ಅರಿಯಪರಿಯೇಸನಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪರಿಯೇಸನಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಏಕಮೇವ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹರಿ।
೨೮೭. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ನ ಅಗಾರಿಯಾನಂಯೇವ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಪರಿಯೇಸನಾ ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಮಗುಣಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ನವರತ್ತೇಸು ಪತ್ತಚೀವರಾದೀಸು ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾತಿಆದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಕಾಮಗುಣಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ। ರಸೋ ಪನೇತ್ಥ ಪರಿಭೋಗರಸೋ ಹೋತಿ। ಮನುಞ್ಞೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ಭೇಸಜ್ಜೇ ಚ ಪಞ್ಚಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ। ಸೇನಾಸನಮ್ಹಿ ಚೀವರೇ ವಿಯ ಚತ್ತಾರೋ। ರಸೋ ಪನ ಏತ್ಥಾಪಿ ಪರಿಭೋಗರಸೋವ। ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆರಭಿ? ಏವಂ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯೇ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ, ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನರಿಯಪರಿಯೇಸನಾ ನಾಮ ಕುತೋ, ಅರಿಯಪರಿಯೇಸನಾವ ಪಬ್ಬಜಿತಾನ’’ನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಪಟಿಸೇಧನತ್ಥಾಯ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತಾನಮ್ಪಿ ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಅಪ್ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಪರಿಭೋಗೋ ಅನರಿಯಪರಿಯೇಸನಾ ಗಧಿತಾತಿ ತಣ್ಹಾಗೇಧೇನ ಗಧಿತಾ। ಮುಚ್ಛಿತಾತಿ ತಣ್ಹಾಮುಚ್ಛಾಯ ಮುಚ್ಛಿತಾ ಅಜ್ಝೋಪನ್ನಾತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಅಜ್ಝೋಗಾಳ್ಹಾ। ಅನಾದೀನವದಸ್ಸಾವಿನೋತಿ ಆದೀನವಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ। ಅನಿಸ್ಸರಣಪಞ್ಞಾತಿ ನಿಸ್ಸರಣಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ। ತೇ ತೇನ ವಿರಹಿತಾ।
ಇದಾನಿ ತಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಸಾಧಕಂ ಉಪಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ರೇವಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಆರಞ್ಞಕಮಗೋ ವಿಯ ಹಿ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಲುದ್ದಕೇನ ಅರಞ್ಞೇ ಠಪಿತಪಾಸೋ ವಿಯ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ, ತಸ್ಸ ಲುದ್ದಸ್ಸ ಪಾಸರಾಸಿಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಸಯನಕಾಲೋ ವಿಯ ತೇಸಂ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಅಪ್ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗಕಾಲೋ। ಲುದ್ದಕೇ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಮಗಸ್ಸ ಯೇನ ಕಾಮಂ ಅಗಮನಕಾಲೋ ವಿಯ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮಾರಸ್ಸ ಯಥಾಕಾಮಕರಣೀಯಕಾಲೋ, ಮಾರವಸಂ ಉಪಗತಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಗಸ್ಸ ಪನ ಅಬದ್ಧಸ್ಸ ಪಾಸರಾಸಿಂ ಅಧಿಸಯಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಪರಿಭೋಗೋ, ಲುದ್ದಕೇ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಮಗಸ್ಸ ಯೇನ ಕಾಮಂ ಗಮನಂ ವಿಯ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮಾರವಸಂ ಅನುಪಗಮನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ವಿಸ್ಸತ್ಥೋತಿ ನಿಬ್ಭಯೋ ನಿರಾಸಙ್ಕೋ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಪಾಸರಾಸಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅರಿಯಪರಿಯೇಸನಾತಿಪಿ ಏತಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ।
೭. ಚೂಳಹತ್ಥಿಪದೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೮೮. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಚೂಳಹತ್ಥಿಪದೋಪಮಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಸೇತೇನ ವಳವಾಭಿರಥೇನಾತಿ, ‘‘ಸೇತಾ ಸುದಂ ಅಸ್ಸಾ ಯುತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ ಸೇತಾಲಙ್ಕಾರಾ। ಸೇತೋ ರಥೋ ಸೇತಾಲಙ್ಕಾರೋ ಸೇತಪರಿವಾರೋ, ಸೇತಾ ರಸ್ಮಿಯೋ, ಸೇತಾ ಪತೋದಲಟ್ಠಿ, ಸೇತಂ ಛತ್ತಂ, ಸೇತಂ ಉಣ್ಹೀಸಂ, ಸೇತಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ, ಸೇತಾ ಉಪಾಹನಾ, ಸೇತಾಯ ಸುದಂ ವಾಲಬೀಜನಿಯಾ ಬೀಜಿಯತೀ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೪) ಏವಂ ವುತ್ತೇನ ಸಕಲಸೇತೇನ ಚತೂಹಿ ವಳವಾಹಿ ಯುತ್ತರಥೇನ।
ರಥೋ
ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ಛನ್ನಂ ಛನ್ನಂ ಮಾಸಾನಂ ಏಕವಾರಂ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋತಿ। ಇತೋ ಏತ್ತಕೇಹಿ ದಿವಸೇಹಿ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಪುರೇತರಮೇವ ಘೋಸನಾ ಕರೀಯತಿ; ತಂ ಸುತ್ವಾ ಯೇ ನಗರತೋ ನ ಪಕ್ಕನ್ತಾ, ತೇ ನ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ। ಯೇ ಪಕ್ಕನ್ತಾ, ತೇಪಿ, ‘‘ಪುಞ್ಞವತೋ ಸಿರಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಯಂ ದಿವಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಗರಂ ಅನುವಿಚರತಿ, ತದಾ ಪಾತೋವ ನಗರವೀಥಿಯೋ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಾಲಿಕಂ ಓಕಿರಿತ್ವಾ ಲಾಜಪಞ್ಚಮೇಹಿ ಪುಪ್ಫೇಹಿ
ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸಾತಿ ದಿವಸಸ್ಸ ದಿವಾ, ಮಜ್ಝನ್ಹಕಾಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಿಲೋತಿಕಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕನ್ತಿ ಪಿಲೋತಿಕಾತಿ ಏವಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವೋಹಾರವಸೇನ ಲದ್ಧನಾಮಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ। ಸೋ ಕಿರ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ದಹರೋ ಪಠಮವಯೇ ಠಿತೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾಕೋ, ಪಾತೋವ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಚೇವ ಮಹಾಥೇರಾನಞ್ಚ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ತಿದಣ್ಡಕುಣ್ಡಿಕಾದಿಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಆದಾಯ ಜೇತವನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ನಗರಾಭಿಮುಖೋ ಪಾಯಾಸಿ। ತಂ ಏಸ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಅದ್ದಸ। ಏತದವೋಚಾತಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಂ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ಏತಂ, ‘‘ಹನ್ದ ಕುತೋ ನು ಭವಂ ವಚ್ಛಾಯನೋ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಗೋತ್ತಂ ಕಿತ್ತೇನ್ತೋ ವಚನಂ ಅವೋಚ। ಪಣ್ಡಿತೋ ಮಞ್ಞೇತಿ ಭವಂ ವಚ್ಛಾಯನೋ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಉದಾಹು ನೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ।
ಕೋ ಚಾಹಂ, ಭೋತಿ, ಭೋ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ ಜಾನನೇ ಅಹಂ ಕೋ ನಾಮ? ಕೋ ಚ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಕುತೋ ಚಾಹಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀತಿ? ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅಜಾನನಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ ಸೋಪಿ ನೂನಸ್ಸ ತಾದಿಸೋವಾತಿ ಯೋ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ ಜಾನೇಯ್ಯ, ಸೋಪಿ ನೂನ ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ತಾದಿಸೋ ಬುದ್ಧೋಯೇವ ಭವೇಯ್ಯ। ಸಿನೇರುಂ ವಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ವಾ ಪಥವಿಂ ವಾ ಆಕಾಸಂ ವಾ ಪಮೇತುಕಾಮೇನ ತಪ್ಪಮಾಣೋವ ದಣ್ಡೋ ವಾ ರಜ್ಜು ವಾ ಉಳಾರಾಯಾತಿ ಉತ್ತರಾಯ ಸೇಟ್ಠಾಯ। ಕೋ ಚಾಹಂ, ಭೋತಿ, ಭೋ, ಅಹಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪಸಂಸನೇ ಕೋ ನಾಮ? ಕೋ ಚ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಪಸಂಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಪಸಂಸಿಸ್ಸಾಮಿ? ಪಸತ್ಥಪಸತ್ಥೋತಿ ಸಬ್ಬಗುಣಾನಂ ಉತ್ತರಿತರೇಹಿ ಸಬ್ಬಲೋಕಪಸತ್ಥೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಗುಣೇಹೇವ ಪಸತ್ಥೋ, ನ ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಸಂಸನಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ। ಯಥಾ ಹಿ ಚಮ್ಪಕಪುಪ್ಫಂ ವಾ ನೀಲುಪ್ಪಲಂ ವಾ ಪದುಮಂ ವಾ ಲೋಹಿತಚನ್ದನಂ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಣ್ಣಗನ್ಧಸಿರಿಯಾವ
ಕೇ ಪಸತ್ಥಾ ನಾಮ? ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಕಾಸಿಕೋಸಲವಾಸಿಕೇಹಿ ಪಸತ್ಥೋ, ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ಅಙ್ಗಮಗಧವಾಸೀಹಿ। ವೇಸಾಲಿಕಾ ಲಿಚ್ಛವೀ ವಜ್ಜಿರಟ್ಠವಾಸೀಹಿ ಪಸತ್ಥಾ। ಪಾವೇಯ್ಯಕಾ ಮಲ್ಲಾ, ಕೋಸಿನಾರಕಾ ಮಲ್ಲಾ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ತೇ ತೇ ಖತ್ತಿಯಾ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಜಾನಪದೇಹಿ ಪಸತ್ಥಾ। ಚಙ್ಕೀಆದಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಣೇಹಿ, ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಾದಯೋ ಉಪಾಸಕಾ ಅನೇಕಸತೇಹಿ ಉಪಾಸಕಗಣೇಹಿ, ವಿಸಾಖಾದಯೋ ಉಪಾಸಿಕಾ ಅನೇಕಸತಾಹಿ ಉಪಾಸಿಕಾಹಿ, ಸಕುಲುದಾಯಿಆದಯೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಅನೇಕೇಹಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸತೇಹಿ, ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾಥೇರಿಆದಿಕಾ ಮಹಾಸಾವಿಕಾ ಅನೇಕೇಹಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಸತೇಹಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಾದಯೋ ಮಹಾಸಾವಕಾ ಅನೇಕಸತೇಹಿ
ಅತ್ಥವಸನ್ತಿ ಅತ್ಥಾನಿಸಂಸಂ। ಅಥಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಅತ್ತನೋ ಪಸಾದಕಾರಣಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ, ಕುಸಲೋ ನಾಗವನಿಕೋತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ನಾಗವನಿಕೋತಿ ನಾಗವನವಾಸಿಕೋ ಅನುಗ್ಗಹಿತಸಿಪ್ಪೋ ಪುರಿಸೋ। ಪರತೋ ಪನ ಉಗ್ಗಹಿತಸಿಪ್ಪೋ ಪುರಿಸೋ ನಾಗವನಿಕೋತಿ ಆಗತೋ। ಚತ್ತಾರಿ ಪದಾನೀತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಞಾಣಪದಾನಿ ಞಾಣವಲಞ್ಜಾನಿ, ಞಾಣೇನ ಅಕ್ಕನ್ತಟ್ಠಾನಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
೨೮೯. ಖತ್ತಿಯಪಣ್ಡಿತೇತಿಆದೀಸು ಪಣ್ಡಿತೇತಿ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೇ। ನಿಪುಣೇತಿ ಸಣ್ಹೇ ಸುಖುಮಬುದ್ಧಿನೋ, ಸುಖುಮಅತ್ಥನ್ತರಪಟಿವಿಜ್ಝನಸಮತ್ಥೇ। ಕತಪರಪ್ಪವಾದೇತಿ ವಿಞ್ಞಾತಪರಪ್ಪವಾದೇ ಚೇವ ಪರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕತವಾದಪರಿಚಯೇ ಚ। ವಾಲವೇಧಿರೂಪೇತಿ ವಾಲವೇಧಿಧನುಗ್ಗಹಸದಿಸೇ। ತೇ ಭಿನ್ದನ್ತಾ ಮಞ್ಞೇ ಚರನ್ತೀತಿ ವಾಲವೇಧಿ ಪಞ್ಹಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋನ್ತೀತಿ ದುಪದಮ್ಪಿ ತಿಪದಮ್ಪಿ ಚತುಪ್ಪದಮ್ಪಿ ಪಞ್ಹಂ ಕರೋನ್ತಿ। ವಾದಂ ಆರೋಪೇಸ್ಸಾಮಾತಿ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇಸ್ಸಾಮ। ನ ಚೇವ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೀತಿ; ಕಸ್ಮಾ ನ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ? ಭಗವಾ ಕಿರ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಪರಿಸಾಯ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಓಲೋಕೇತಿ, ತತೋ ಪಸ್ಸತಿ – ‘‘ಇಮೇ ಖತ್ತಿಯಪಣ್ಡಿತಾ ಗುಳ್ಹಂ ರಹಸ್ಸಂ ಪಞ್ಹಂ ಓವಟ್ಟಿಕಸಾರಂ ಕತ್ವಾ ಆಗತಾ’’ತಿ। ಸೋ ತೇಹಿ ಅಪುಟ್ಠೋಯೇವ ಏವರೂಪೇ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಾಯ ಏತ್ತಕಾ ದೋಸಾ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಏತ್ತಕಾ, ಅತ್ಥೇ ಪದೇ ಅಕ್ಖರೇ ಏತ್ತಕಾತಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಏವಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ, ಇತಿ ಓವಟ್ಟಿಕಸಾರಂ ಕತ್ವಾ ಆನೀತೇ ಪಞ್ಹೇ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಅನ್ತರೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಿದ್ಧಂಸೇತಿ। ಖತ್ತಿಯಪಣ್ಡಿತಾ ‘‘ಸೇಯ್ಯೋ ವತ ನೋ, ಯೇ ಮಯಂ ಇಮೇ ಪಞ್ಹೇ ನ ಪುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ, ಸಚೇ ಹಿ ಮಯಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಮ, ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠೇವ ನೋ ಕತ್ವಾ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಖಿಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅತ್ತಮನಾ ಭವನ್ತಿ।
ಅಪಿಚ ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಾ ಪರಿಸಂ ಮೇತ್ತಾಯ ಫರನ್ತಿ, ಮೇತ್ತಾಫರಣೇನ ದಸಬಲೇ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದತಿ, ಬುದ್ಧಾ ಚ ನಾಮ ರೂಪಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ ದಸ್ಸನಸಮ್ಪನ್ನಾ ಮಧುರಸ್ಸರಾ ಮುದುಜಿವ್ಹಾ ಸುಫುಸಿತದನ್ತಾವರಣಾ
ಅಞ್ಞದತ್ಥೂತಿ ಏಕಂಸೇನ। ಸಾವಕಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಸರಣಗಮನವಸೇನ ಸಾವಕಾ ಹೋನ್ತಿ। ತದನುತ್ತರನ್ತಿ ತಂ ಅನುತ್ತರಂ। ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನಭೂತಂ ಅರಹತ್ತಫಲಂ, ತದತ್ಥಾಯ ಹಿ ತೇ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ। ಮನಂ ವತ, ಭೋ, ಅನಸ್ಸಾಮಾತಿ, ಭೋ, ಸಚೇ ಮಯಂ ನ ಉಪಸಙ್ಕಮೇಯ್ಯಾಮ, ಇಮಿನಾ ಥೋಕೇನ ಅನುಪಸಙ್ಕಮನಮತ್ತೇನ ಅಪಯಿರುಪಾಸನಮತ್ತೇನೇವ ನಟ್ಠಾ ಭವೇಯ್ಯಾಮ। ಉಪಸಙ್ಕಮನಮತ್ತಕೇನ ಪನಮ್ಹಾ ನ ನಟ್ಠಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ದುತಿಯಪದಂ ಪುರಿಮಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ಅಸ್ಸಮಣಾವ ಸಮಾನಾತಿಆದೀಸು ಅಸ್ಸಮಣಾವ। ಅಬಾಹಿತತ್ತಾ ಚ ಪನ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಾವ। ಕಿಲೇಸಾರೀನಂ ಅಹತತ್ತಾ ಅನರಹನ್ತೋಯೇವ ಸಮಾನಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
೨೯೦. ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀತಿ ಉದಾಹಾರಂ ಉದಾಹರಿ। ಯಥಾ ಹಿ ಯಂ ತೇಲಂ ಮಾನಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ವಿಸ್ಸನ್ದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ಅವಸೇಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಯಞ್ಚ ಉದಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಏವರೂಪಂ ಪೀತಿಮಯಂ ವಚನಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಹತ್ಥಿಪದೋಪಮೋತಿ ಹತ್ಥಿಪದಂ ಉಪಮಾ ಅಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಹತ್ಥಿಪದೋಪಮೋ। ಸೋ ನ ಏತ್ತಾವತಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪರಿಪೂರೋ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ನಾಗವನಿಕೋತಿ ಉಗ್ಗಹಿತಹತ್ಥಿಸಿಪ್ಪೋ ಹತ್ಥಿವನಚಾರಿಕೋ। ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಇಧ ಕುಸಲೋತಿ ನ ವುತ್ತೋತಿ? ಪರತೋ ‘‘ಯೋ ಹೋತಿ ಕುಸಲೋ’’ತಿ ವಿಭಾಗದಸ್ಸನತೋ। ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ ಪವಿಸತಿ, ಯೋ ಪನ ಕುಸಲೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ನೇವ ತಾವ ನಿಟ್ಠಂ ಗಚ್ಛತಿ। ತಸ್ಮಾ ಇಧ ಕುಸಲೋತಿ ಅವತ್ವಾ ಪರತೋ ವುತ್ತೋ।
೨೯೧. ವಾಮನಿಕಾತಿ ರಸ್ಸಾ ಆಯಾಮತೋಪಿ ನ ದೀಘಾ ಮಹಾಕುಚ್ಛಿಹತ್ಥಿನಿಯೋ। ಉಚ್ಚಾ ಚ ನಿಸೇವಿತನ್ತಿ ಸತ್ತಟ್ಠರತನುಬ್ಬೇಧೇ ವಟರುಕ್ಖಾದೀನಂ ಖನ್ಧಪ್ಪದೇಸೇ ಘಂಸಿತಟ್ಠಾನಂ। ಉಚ್ಚಾ ಕಾಳಾರಿಕಾತಿ ಉಚ್ಚಾ ಚ ಯಟ್ಠಿಸದಿಸಪಾದಾ ಹುತ್ವಾ, ಕಾಳಾರಿಕಾ ಚ ದನ್ತಾನಂ ಕಳಾರತಾಯ। ತಾಸಂ ಕಿರ ಏಕೋ ದನ್ತೋ ಉನ್ನತೋ ಹೋತಿ, ಏಕೋ ಓನತೋ। ಉಭೋಪಿ ಚ ವಿರಳಾ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಆಸನ್ನಾ। ಉಚ್ಚಾ ಚ ದನ್ತೇಹಿ ಆರಞ್ಜಿತಾನೀತಿ ಸತ್ತಟ್ಠರತನುಬ್ಬೇಧೇ ವಟರುಕ್ಖಾದೀನಂ ಖನ್ಧಪ್ಪದೇಸೇ ಫರಸುನಾ ಪಹತಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ ದಾಟ್ಠಾಹಿ ಛಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ। ಉಚ್ಚಾ ಕಣೇರುಕಾ ನಾಮಾತಿ ಉಚ್ಚಾ ಚ ಯಟ್ಠಿಸದಿಸದೀಘಪಾದಾ ಹುತ್ವಾ, ಕಣೇರುಕಾ ಚ ದನ್ತಾನಂ ಕಣೇರುತಾಯ, ತಾ ಕಿರ ಮಕುಳದಾಠಾ ಹೋನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಕಣೇರುಕಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಸೋ ನಿಟ್ಠಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸೋ ನಾಗವನಿಕೋ ಯಸ್ಸ ವತಾಹಂ ನಾಗಸ್ಸ ಅನುಪದಂ ಆಗತೋ, ಅಯಮೇವ ಸೋ, ನ ಅಞ್ಞೋ। ಯಞ್ಹಿ ಅಹಂ ಪಠಮಂ ಪದಂ ದಿಸ್ವಾ ವಾಮನಿಕಾನಂ ಪದಂ ಇದಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ನಿಟ್ಠಂ ನ ಗತೋ, ಯಮ್ಪಿ ತತೋ ಓರಭಾಗೇ ದಿಸ್ವಾ ಕಾಳಾರಿಕಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕಣೇರುಕಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ನಿಟ್ಠಂ ನ ಗತೋ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಇಮಸ್ಸೇವ ಮಹಾಹತ್ಥಿನೋ ಪದನ್ತಿ ಮಹಾಹತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾವ ನಿಟ್ಠಂ ಗಚ್ಛತಿ।
ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ನಾಗವನಂ ವಿಯ ಹಿ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ನೀವರಣಪ್ಪಹಾನಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಕುಸಲೋ ನಾಗವನಿಕೋ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರೋ; ಮಹಾನಾಗೋ ವಿಯ ಇಧಾತಿ ದೇಸಾಪದೇಸೇ ನಿಪಾತೋ। ಸ್ವಾಯಂ ಕತ್ಥಚಿ ಲೋಕಂ ಉಪಾದಾಯ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೨೭೯)। ಕತ್ಥಚಿ ಸಾಸನಂ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಇಧೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಣೋ, ಇಧ ದುತಿಯೋ ಸಮಣೋ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೨೪೧)। ಕತ್ಥಚಿ ಓಕಾಸಂ। ಯಥಾಹ –
‘‘ಇಧೇವ ತಿಟ್ಠಮಾನಸ್ಸ, ದೇವಭೂತಸ್ಸ ಮೇ ಸತೋ।
ಪುನರಾಯು ಚ ಮೇ ಲದ್ಧೋ, ಏವಂ ಜಾನಾಹಿ ಮಾರಿಸಾ’’ತಿ॥ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೩೬೯; ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧೯೦)।
ಕತ್ಥಚಿ
ತತ್ಥ ತಥಾಗತಸದ್ದೋ ಮೂಲಪರಿಯಾಯೇ, ಅರಹನ್ತಿಆದಯೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾ। ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಲೋಕೋತಿ ಓಕಾಸಲೋಕೋ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕೋತಿ ತಿವಿಧೋ। ಇಧ ಪನ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಸತ್ತಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋಪಿ ಚ ತಥಾಗತೋ ನ ದೇವಲೋಕೇ, ನ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ, ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇಯೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇಪಿ ನ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಕವಾಳೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಚಕ್ಕವಾಳೇ। ತತ್ರಾಪಿ ನ ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನೇಸು, ‘‘ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಗಜಙ್ಗಲಂ ನಾಮ ನಿಗಮೋ। ತಸ್ಸಾಪರೇನ ಮಹಾಸಾಲೋ, ತತೋ ಪರಾ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಾ ಜನಪದಾ, ಓರತೋ ಮಜ್ಝೇ। ಪುರತ್ಥಿಮದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯ ಸಲ್ಲವತೀ ನಾಮ ನದೀ, ತತೋ ಪರಾ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಾ ಜನಪದಾ, ಓರತೋ ಮಜ್ಝೇ। ದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯ ಸೇತಕಣ್ಣಿಕಂ ನಾಮ ನಿಗಮೋ, ತತೋ ಪರಾ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಾ ಜನಪದಾ, ಓರತೋ ಮಜ್ಝೇ। ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಥೂಣಂ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೋ ಉಸಿರದ್ಧಜೋ ನಾಮ ಪಬ್ಬತೋ, ತತೋ ಪರಾ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಾ ಜನಪದಾ, ಓರತೋ ಮಜ್ಝೇ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೫೯) ಏವಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ಆಯಾಮತೋ ತಿಯೋಜನಸತೇ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಯೋಜನಸತೇ ಪರಿಕ್ಖೇಪತೋ ನವಯೋಜನಸತೇ ಮಜ್ಝಿಮಪದೇಸೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ತಥಾಗತೋವ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಅಸೀತಿ ಮಹಾಥೇರಾ ಬುದ್ಧಮಾತಾ ಬುದ್ಧಪಿತಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ರಾಜಾ ಅಞ್ಞೇ ಚ ಸಾರಪ್ಪತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ಏತ್ಥೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ತತ್ಥ ತಥಾಗತೋ ಸುಜಾತಾಯ ದಿನ್ನಮಧುಪಾಯಸಭೋಜನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ, ತಾವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಾಮ। ಅರಹತ್ತಫಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ನಾಮ। ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನತೋ ವಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ। ತುಸಿತಭವನತೋ ವಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ। ದೀಪಙ್ಕರಪಾದಮೂಲತೋ ವಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ, ತಾವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಾಮ। ಅರಹತ್ತಫಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ನಾಮ। ಇಧ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತಂ
ಸೋ ಇಮಂ ಲೋಕನ್ತಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಇಮಂ ಲೋಕಂ, ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನಿದಸ್ಸೇತಿ। ಸದೇವಕನ್ತಿ ಸಹ ದೇವೇಹಿ ಸದೇವಕಂ। ಏವಂ ಸಹ ಮಾರೇನ ಸಮಾರಕಂ। ಸಹ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಂ। ಸಹ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ। ಪಜಾತತ್ತಾ ಪಜಾ, ತಂ ಪಜಂ। ಸಹ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಂ। ತತ್ಥ ಸದೇವಕವಚನೇನ ಪಞ್ಚಕಾಮಾವಚರದೇವಗ್ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸಮಾರಕವಚನೇನ ಛಟ್ಠಕಾಮಾವಚರದೇವಗ್ಗಹಣಂ। ಸಬ್ರಹ್ಮಕವಚನೇನ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಿಕಾದಿಬ್ರಹ್ಮಗ್ಗಹಣಂ। ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿವಚನೇನ ಸಾಸನಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಗ್ಗಹಣಂ ಸಮಿತಪಾಪಬಾಹಿತಪಾಪಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಗ್ಗಹಣಞ್ಚ। ಪಜಾವಚನೇನ ಸತ್ತಲೋಕಗ್ಗಹಣಂ। ಸದೇವಮನುಸ್ಸವಚನೇನ ಸಮ್ಮುತಿದೇವಅವಸೇಸಮನುಸ್ಸಗ್ಗಹಣಂ। ಏವಮೇತ್ಥ ತೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಓಕಾಸಲೋಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತಲೋಕೋ, ದ್ವೀಹಿ ಪಜಾವಸೇನ ಸತ್ತಲೋಕೋವ ಗಹಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಅಪರೋ ನಯೋ – ಸದೇವಕಗ್ಗಹಣೇನ ಅರೂಪಾವಚರದೇವಲೋಕೋ ಗಹಿತೋ। ಸಮಾರಕಗ್ಗಹಣೇನ ಛಕಾಮಾವಚರದೇವಲೋಕೋ। ಸಬ್ರಹ್ಮಕಗ್ಗಹಣೇನ ರೂಪೀ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ। ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಗ್ಗಹಣೇನ ಚತುಪರಿಸವಸೇನ ಸಮ್ಮುತಿದೇವೇಹಿ ವಾ ಸಹ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೋ ಅವಸೇಸಸಬ್ಬಸತ್ತಲೋಕೋ ವಾ।
ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಸಮಾರಕನ್ತಿ ಆಹ। ಯೇಸಂ ಪನ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಕನ್ತಿ ಆಹ। ತತೋ ಯೇ ಚಿನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ಪುಥೂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಾಸನಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ, ಕಿಂ ತೇಪಿ ಸಚ್ಛಿಕತಾ’’ತಿ? ತೇಸಂ ವಿಮತಿಂ ವಿಧಮನ್ತೋ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಪಜನ್ತಿ ಆಹ। ಏವಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠುಕ್ಕಟ್ಠಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕತಭಾವಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಅಥ ಸಮ್ಮುತಿದೇವೇ ಅವಸೇಸಮನುಸ್ಸೇ ಚ ಉಪಾದಾಯ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಸದೇವಮನುಸ್ಸನ್ತಿ ಆಹ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಭಾವಾನುಕ್ಕಮೋ। ಪೋರಾಣಾ ಪನಾಹು – ಸದೇವಕನ್ತಿ ದೇವತಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅವಸೇಸಲೋಕಂ। ಸಮಾರಕನ್ತಿ ಮಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅವಸೇಸಲೋಕಂ। ಸಬ್ರಹ್ಮಕನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅವಸೇಸಲೋಕಂ। ಏವಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತಿಭವೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ತೀಸು ಪದೇಸು ಪಕ್ಖಿಪೇತ್ವಾ ಪುನ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಪರಿಯಾದಿಯನ್ತೋ ‘‘ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಪಜಂ ಸದೇವಮನುಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಏವಂ ಪಞ್ಚಹಿ ಪದೇಹಿ ತೇನ ತೇನಾಕಾರೇನ ತೇಧಾತುಕಮೇವ ಪರಿಯಾದಿನ್ನನ್ತಿ।
ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇತೀತಿ ಸಯನ್ತಿ ಸಾಮಂ ಅಪರನೇಯ್ಯೋ ಹುತ್ವಾ। ಅಭಿಞ್ಞಾತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ, ಅಧಿಕೇನ ಞಾಣೇನ ಞತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ। ಏತೇನ ಅನುಮಾನಾದಿಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋ ಹೋತಿ। ಪವೇದೇತೀತಿ ಬೋಧೇತಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ ಪಕಾಸೇತಿ। ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ…ಪೇ॰… ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಸತ್ತೇಸು ಕಾರುಞ್ಞತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಹಿತ್ವಾಪಿ ಅನುತ್ತರಂ ವಿವೇಕಸುಖಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ। ತಞ್ಚ ಖೋ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಬಹುಂ ವಾ ದೇಸೇನ್ತೋ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಾದಿಪ್ಪಕಾರಮೇವ ದೇಸೇತಿ। ಆದಿಮ್ಹಿಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಭದ್ದಕಂ ಅನವಜ್ಜಮೇವ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇತಿ। ಮಜ್ಝೇಪಿ… ಪರಿಯೋಸಾನೇಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಭದ್ದಕಂ ಅನವಜ್ಜಮೇವ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ತತ್ಥ ದೇಸನಾಯ ತಾವ ಚತುಪ್ಪದಿಕಾಯಪಿ ಗಾಥಾಯ ಪಠಮಪಾದೋ ಆದಿ ನಾಮ, ತತೋ ದ್ವೇ ಮಜ್ಝಂ ನಾಮ, ಅನ್ತೇ ಏಕೋ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ನಾಮ। ಏಕಾನುಸನ್ಧಿಕಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ನಿದಾನಮಾದಿ, ಇದಮವೋಚಾತಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಉಭಿನ್ನಂ ಅನ್ತರಾ ಮಜ್ಝಂ। ಅನೇಕಾನುಸನ್ಧಿಕಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಾನುಸನ್ಧಿ ಆದಿ, ಅನ್ತೇ ಅನುಸನ್ಧಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಮಜ್ಝೇ ಏಕೋ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಬಹೂ ವಾ ಮಜ್ಝಮೇವ। ಸಾಸನಸ್ಸ ಪನ ಸೀಲಸಮಾಧಿವಿಪಸ್ಸನಾ
‘‘ಆದಿಮ್ಹಿ ಸೀಲಂ ದಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಮಜ್ಝೇ ಮಗ್ಗಂ ವಿಭಾವಯೇ।
ಪರಿಯೋಸಾನಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಏಸಾ ಕಥಿಕಸಣ್ಠಿತೀ’’ತಿ॥ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧೯೦)।
ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಹಿ ಯಾಗುಭತ್ತಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಸ್ಸಿತಾ ದೇಸನಾ ಹೋತಿ, ನ ಸೋ ಸಾತ್ಥಂ ದೇಸೇತಿ। ಭಗವಾ ಪನ ತಥಾರೂಪಂ ದೇಸನಂ ಪಹಾಯ ಚತುಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಿನಿಸ್ಸಿತಂ ದೇಸನಂ ದೇಸೇತಿ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಾತ್ಥಂ ದೇಸೇತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಸ್ಸ ಪನ ದೇಸನಾ ಏಕಬ್ಯಞ್ಜನಾದಿಯುತ್ತಾ ವಾ ಸಬ್ಬನಿರೋಟ್ಠಬ್ಯಞ್ಜನಾ ವಾ ಸಬ್ಬವಿಸ್ಸಟ್ಠಸಬ್ಬನಿಗ್ಗಹೀತಬ್ಯಞ್ಜನಾ ವಾ, ತಸ್ಸ ದಮಿಳಕಿರಾಸವರಾದಿಮಿಲಕ್ಖೂನಂ ಭಾಸಾ ವಿಯ ಬ್ಯಞ್ಜನಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ಅಬ್ಯಞ್ಜನಾ ನಾಮ ದೇಸನಾ ಹೋತಿ। ಭಗವಾ ಪನ –
‘‘ಸಿಥಿಲಂ
ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ವವತ್ಥಿತಂ ವಿಮುತ್ತಂ, ದಸಧಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿಯಾ ಪಭೇದೋ’’ತಿ॥ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧೯೦) –
ಏವಂ
ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕೇವಲನ್ತಿ ಸಕಲಾಧಿವಚನಂ। ಪರಿಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಅನೂನಾಧಿಕವಚನಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಸಕಲಪರಿಪುಣ್ಣಮೇವ ದೇಸೇತಿ, ಏಕದೇಸನಾಪಿ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಾ ನತ್ಥೀ’’ತಿ। ಪರಿಸುದ್ಧನ್ತಿ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ। ಯೋ ಹಿ ಇದಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲಾಭಂ ವಾ ಸಕ್ಕಾರಂ ವಾ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ದೇಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ಅಪರಿಸುದ್ಧಾ ದೇಸನಾ ಹೋತಿ। ಭಗವಾ ಪನ ಲೋಕಾಮಿಸನಿರಪೇಕ್ಖೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಂ ಸಕಲಸಾಸನಂ। ತಸ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತೀತಿ ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ…ಪೇ॰… ಪರಿಸುದ್ಧಂ, ಏವಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಚ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಿತಂ ಸಕಲಸಾಸನಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಂ ಚರಿಯಂ। ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಾನಂ ವಾ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಚರಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ತಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ತಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಸಮ್ಪದಂ ಧಮ್ಮಂ। ಸುಣಾತಿ ಗಹಪತಿ ವಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಪಠಮಂ ಗಹಪತಿಂ ನಿದ್ದಿಸತೀತಿ? ನಿಹತಮಾನತ್ತಾ ಉಸ್ಸನ್ನತ್ತಾ ಚ। ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಹಿ ಖತ್ತಿಯಕುಲತೋ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಜಾತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾನಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಮನ್ತೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾನಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಹೀನಜಚ್ಚಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಜಾತಿತಾಯ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ। ಗಹಪತಿದಾರಕಾ ಪನ ಕಚ್ಛೇಹಿ ಸೇದಂ ಮುಞ್ಚನ್ತೇಹಿ ಪಿಟ್ಠಿಯಾ ಲೋಣಂ ಪುಪ್ಫಮಾನಾಯ ಭೂಮಿಂ ಕಸಿತ್ವಾ ನಿಹತಮಾನದಪ್ಪಾ ಹೋನ್ತಿ। ತೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಮಾನಂ ವಾ ದಪ್ಪಂ ವಾ ಅಕತ್ವಾ ಯಥಾಬಲಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ। ಇತರೇಹಿ ಚ ಕುಲೇಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ನಾಮ ನ ಬಹುಕಾ, ಗಹಪತಿಕಾವ ಬಹುಕಾ, ಇತಿ ನಿಹತಮಾನತ್ತಾ ಉಸ್ಸನ್ನತ್ತಾ ಚ ಪಠಮಂ ಗಹಪತಿಂ ನಿದ್ದಿಸತೀತಿ।
ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವಾತಿ ಇತರೇಸಂ ವಾ ಕುಲಾನಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ। ಪಚ್ಚಾಜಾತೋತಿ ಪತಿಜಾತೋ। ತಥಾಗತೇ ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭತೀತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತೀತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ। ಸಮ್ಬಾಧೋ ಘರಾವಾಸೋತಿ ಸಚೇಪಿ ಸಟ್ಠಿಹತ್ಥೇ ಘರೇ ಯೋಜನಸತನ್ತರೇಪಿ ವಾ ದ್ವೇ ಜಾಯಮ್ಪತಿಕಾ ವಸನ್ತಿ, ತಥಾಪಿ ನೇಸಂ ಸಕಿಞ್ಚನಸಪಲಿಬೋಧಟ್ಠೇನ ಘರಾವಾಸೋ ಸಮ್ಬಾಧೋಯೇವ। ರಜೋಪಥೋತಿ ರಾಗರಜಾದೀನಂ ಉಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ। ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಹಿ ಕೂಟಾಗಾರರತನಪಾಸಾದದೇವವಿಮಾನಾದೀಸು ಪಿಹಿತದ್ವಾರವಾತಪಾನೇಸು ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇಸು ವಸನ್ತೋಪಿ ನೇವ ಲಗ್ಗತಿ ನ
ನಯಿದಂ ಸುಕರಂ…ಪೇ॰… ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪಕಥಾ – ಯದೇತಂ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಏಕಮ್ಪಿ ದಿವಸಂ ಅಖಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ಚರಿಮಕಚಿತ್ತಂ ಪಾಪೇತಬ್ಬತಾಯ ಏಕನ್ತಪರಿಪುಣ್ಣಂ। ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಚ ಕಿಲೇಸಮಲೇನ ಅಮಲಿನಂ ಕತ್ವಾ ಚರಿಮಕಚಿತ್ತಂ ಪಾಪೇತಬ್ಬತಾಯ ಏಕನ್ತಪರಿಸುದ್ಧಂ, ಸಙ್ಖಲಿಖಿತಂ ಲಿಖಿತಸಙ್ಖಸದಿಸಂ ಧೋತಸಙ್ಖಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ ಚರಿತಬ್ಬಂ, ಇದಂ ನ ಸುಕರಂ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಾ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಸನ್ತೇನ ಏಕನ್ತಪರಿಪುಣ್ಣಂ…ಪೇ॰… ಚರಿತುಂ। ಯಂನೂನಾಹಂ ಕೇಸೇ ಚ ಮಸ್ಸುಞ್ಚ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯರಸಪೀತತಾಯ ಕಾಸಾಯಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರನ್ತಾನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಪರಿದಹಿತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಯಸ್ಮಾ ಅಗಾರಸ್ಸ ಹಿತಂ ಕಸಿವಾಣಿಜ್ಜಾದಿಕಮ್ಮಂ ಅಗಾರಿಯನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಞ್ಚ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ನತ್ಥಿ। ತಸ್ಮಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಅನಗಾರಿಯಾತಿ ಞಾತಬ್ಬಾ, ತಂ ಅನಗಾರಿಯಂ। ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯನ್ತಿ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯಂ। ಅಪ್ಪಂ ವಾತಿ ಸಹಸ್ಸತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧೋ ಅಪ್ಪೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸಹಸ್ಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಹಾ। ಆಬನ್ಧನಟ್ಠೇನ ಞಾತಿ ಏವ ಪರಿವಟ್ಟೋ ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟೋ। ಸೋ ವೀಸತಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಪ್ಪೋ ಹೋತಿ, ವೀಸತಿಯಾ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಹಾ।
೨೯೨. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋತಿ ಯಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಧಿಸೀಲಸಙ್ಖಾತಾ ಸಿಕ್ಖಾ, ತಞ್ಚ, ಯತ್ಥ ಚೇತೇ ಸಹ ಜೀವನ್ತಿ ಏಕಜೀವಿಕಾ ಸಭಾಗವುತ್ತಿನೋ ಸಮಾಪನ್ನೋತಿ ಸಿಕ್ಖಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೋ, ಸಾಜೀವಞ್ಚ ಅವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ತದುಭಯಂ ಉಪಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಪಹಾಯಾತಿಆದೀಸು ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಕಥಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವಿತ್ಥಾರಿತಾ ಏವ। ಪಹಾಯಾತಿ ಇಮಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಚೇತನಾಸಙ್ಖಾತಂ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ಪಜಹಿತ್ವಾ। ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತೀತಿ ಪಹೀನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತತೋ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯತೋ ಓರತೋ ವಿರತೋವ ಹೋತಿ। ನಿಹಿತದಣ್ಡೋ ನಿಹಿತಸತ್ಥೋತಿ ಪರೂಪಘಾತತ್ಥಾಯ ದಣ್ಡಂ ವಾ ಸತ್ಥಂ ವಾ ಆದಾಯ ಅವತ್ತನತೋ ನಿಕ್ಖಿತ್ತದಣ್ಡೋ ಚೇವ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಸತ್ಥೋ ಚಾತಿ ಲಜ್ಜೀತಿ ಪಾಪಜಿಗುಚ್ಛನಲಕ್ಖಣಾಯ ಲಜ್ಜಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ದಯಾಪನ್ನೋತಿ ದಯಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತತಂ ಆಪನ್ನೋ। ಸಬ್ಬಪಾಣಭೂತಹಿತಾನುಕಮ್ಪೀತಿ ಸಬ್ಬೇ ಪಾಣಭೂತೇ ಹಿತೇನ ಅನುಕಮ್ಪಕೋ। ತಾಯ ದಯಾಪನ್ನತಾಯ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾಣಭೂತಾನಂ ಹಿತಚಿತ್ತಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿಹರತೀತಿ ಇರಿಯತಿ ಪಾಲೇತಿ।
ದಿನ್ನಮೇವ ಆದಿಯತೀತಿ ದಿನ್ನಾದಾಯೀ। ಚಿತ್ತೇನಪಿ ದಿನ್ನಮೇವ ಪಟಿಕಙ್ಖತೀತಿ ದಿನ್ನಪಾಟಿಕಙ್ಖೀ। ಥೇನೇತೀತಿ ಥೇನೋ। ನ ಥೇನೇನ ಅಥೇನೇನ। ಅಥೇನತ್ತಾಯೇವ ಸುಚಿಭೂತೇನ। ಅತ್ತನಾತಿ ಅತ್ತಭಾವೇನ, ಅಥೇನಂ ಸುಚಿಭೂತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹರತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಅಸೇಟ್ಠಚರಿಯಂ। ಬ್ರಹ್ಮಂ ಸೇಟ್ಠಂ ಆಚಾರಂ ಚರತೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ। ಆರಾಚಾರೀತಿ ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯತೋ ದೂರಚಾರೀ। ಮೇಥುನಾತಿ ರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಾನವಸೇನ ಸದಿಸತ್ತಾ ಮೇಥುನಕಾತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರೇಹಿ ಪಟಿಸೇವಿತಬ್ಬತೋ ಮೇಥುನಾತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಾ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಾ। ಗಾಮಧಮ್ಮಾತಿ ಗಾಮವಾಸೀನಂ ಧಮ್ಮಾ।
ಸಚ್ಚಂ ವದತೀತಿ ಸಚ್ಚವಾದೀ। ಸಚ್ಚೇನ ಸಚ್ಚಂ ಸನ್ದಹತಿ ಘಟೇತೀತಿ ಸಚ್ಚಸನ್ಧೋ, ನ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಮುಸಾ ವದತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೋ ಹಿ ಪುರಿಸೋ ಕದಾಚಿ ಮುಸಾ ವದತಿ, ಕದಾಚಿ ಸಚ್ಚಂ, ತಸ್ಸ ಮುಸಾವಾದೇನ ಅನ್ತರಿತತ್ತಾ ಸಚ್ಚಂ ಸಚ್ಚೇನ ನ ಘಟೀಯತಿ ಸಚ್ಚಸನ್ಧೋ। ಥೇತೋತಿ ಥಿರೋ, ಥಿರಕಥೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕೋ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಹಲಿದ್ದಿರಾಗೋ ವಿಯ, ಥುಸರಾಸಿಮ್ಹಿ ನಿಖಾತಖಾಣು ವಿಯ, ಅಸ್ಸಪಿಟ್ಠೇ ಠಪಿತಕುಮ್ಭಣ್ಡಮಿವ ಚ ನ ಥಿರಕಥೋ ಹೋತಿ। ಏಕೋ ಪಾಸಾಣಲೇಖಾ ವಿಯ ಇನ್ದಖಿಲೋ ವಿಯ ಚ ಥಿರಕಥೋ ಹೋತಿ; ಅಸಿನಾ ಸೀಸೇ ಛಿಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ದ್ವೇ ಕಥಾ ನ ಕಥೇತಿ; ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಥೇತೋ ಪಚ್ಚಯಿಕೋತಿ ಪತ್ತಿಯಾಯಿತಬ್ಬಕೋ, ಸದ್ಧಾಯಿಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ನ ಪಚ್ಚಯಿಕೋ ಹೋತಿ, ‘‘ಇದಂ ಕೇನ ವುತ್ತಂ, ಅಸುಕೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸದ್ದಹಥಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಏಕೋ ಪಚ್ಚಯಿಕೋ ಹೋತಿ, ‘‘ಇದಂ ಕೇನ ವುತ್ತಂ, ಅಸುಕೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಯದಿ ತೇನ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇವ ಪಮಾಣಂ, ಇದಾನಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಮೇವ ಇದ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅವಿಸಂವಾದಕೋ ಲೋಕಸ್ಸಾತಿ ತಾಯ ಸಚ್ಚವಾದಿತಾಯ ಲೋಕಂ ನ ವಿಸಂವಾದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಇಮೇಸಂ ಭೇದಾಯಾತಿ ಯೇಸಂ ಇತೋ ಸುತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಸುತಂ, ತೇಸಂ ಭೇದಾಯ। ಭಿನ್ನಾನಂ ವಾ ಸನ್ಧಾತಾತಿ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಮಿತ್ತಾನಂ ವಾ ಸಮಾನುಪಜ್ಝಾಯಕಾದೀನಂ ವಾ ಕೇನಚಿದೇವ ಕಾರಣೇನ ಭಿನ್ನಾನಂ ಏಕಮೇಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಈದಿಸೇ ಕುಲೇ ಜಾತಾನಂ ಏವಂ ಬಹುಸ್ಸುತಾನಂ ಇದಂ ನ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಸನ್ಧಾನಂ ಕತ್ತಾ। ಅನುಪ್ಪದಾತಾತಿ ಸನ್ಧಾನಾನುಪ್ಪದಾತಾ, ದ್ವೇ ಜನೇ ಸಮಗ್ಗೇ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏವರೂಪೇ ಕುಲೇ ಜಾತಾನಂ ಏವರೂಪೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಮೇತ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮಂ ಕತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮಗ್ಗೋ ಆರಾಮೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಮಗ್ಗಾರಾಮೋ। ಯತ್ಥ ಸಮಗ್ಗಾ ನತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ವಸಿತುಮ್ಪಿ ನ ಇಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಸಮಗ್ಗರಾಮೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಳಿ, ಅಯಮೇವೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ। ಸಮಗ್ಗರತೋತಿ ಸಮಗ್ಗೇಸು ರತೋ, ತೇ ಪಹಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ಗನ್ತುಮ್ಪಿ ನ ಇಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮಗ್ಗೇ ದಿಸ್ವಾಪಿ ಸುತ್ವಾಪಿ ನನ್ದತೀತಿ ಸಮಗ್ಗನನ್ದೀ। ಸಮಗ್ಗಕರಣಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾತಿ ಯಾ ವಾಚಾ ಸತ್ತೇ ಸಮಗ್ಗೇಯೇವ ಕರೋತಿ, ತಂ ಸಾಮಗ್ಗಿಗುಣಪರಿದೀಪಕಮೇವ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ, ನ ಇತರನ್ತಿ।
ನೇಲಾತಿ ಏಲಂ ವುಚ್ಚತಿ ದೋಸೋ, ನಾಸ್ಸಾ ಏಲನ್ತಿ ನೇಲಾ, ನಿದ್ದೋಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ನೇಲಙ್ಗೋ ಸೇತಪಚ್ಛಾದೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತನೇಲಂ ವಿಯ। ಕಣ್ಣಸುಖಾತಿ ಪೇಮನೀಯಾ। ಹದಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಪಟಿಹಞ್ಞಮಾನಾ ಸುಖೇನ ಚಿತ್ತಂ ಪವಿಸತೀತಿ ಹದಯಙ್ಗಮಾ। ಗುಣಪರಿಪುಣ್ಣತಾಯ ಪುರೇ ಭವಾತಿ ಪೋರೀ, ಪುರೇ ಸಂವದ್ಧನಾರೀ ವಿಯ ಸುಕುಮಾರಾತಿಪಿ ಪೋರೀ, ಪುರಸ್ಸ ಏಸಾತಿಪಿ ಪೋರೀ, ನಗರವಾಸೀನಂ ಕಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಬಹುಜನಕನ್ತಾ। ಕನ್ತಭಾವೇನೇವ ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಮನಾಪಾ ಚಿತ್ತವುದ್ಧಿಕರಾತಿ ಬಹುಜನಮನಾಪಾ।
ಕಾಲೇನ ವದತೀತಿ ಕಾಲವಾದೀ, ವತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಾಲಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ವದತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭೂತಂ ತಚ್ಛಂ ಸಭಾವಮೇವ ವದತೀತಿ ಭೂತವಾದೀ। ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕತ್ಥಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಮೇವ ಕತ್ವಾ ವದತೀತಿ ಅತ್ಥವಾದೀ ಧಮ್ಮವಾದೀ। ಸಂವರವಿನಯಪಹಾನವಿನಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ವದತೀತಿ ವಿನಯವಾದೀ। ನಿಧಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಠಪನೋಕಾಸೋ, ನಿಧಾನಮಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ನಿಧಾನವತೀ, ಹದಯೇ ನಿಧಾತಬ್ಬ ಯುತ್ತವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಾಲೇನಾತಿ ಏವರೂಪಿಂ ಭಾಸಮಾನೋಪಿ ಚ ‘‘ಅಹಂ ನಿಧಾನವತಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನ ಅಕಾಲೇನ ಭಾಸತಿ, ಯುತ್ತಕಾಲಂ ಪನ ಅವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಭಾಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಾಪದೇಸನ್ತಿ ಸಉಪಮಂ, ಸಕಾರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪರಿಯನ್ತವತಿನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಯಥಾಸ್ಸಾ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ಭಾಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅತ್ಥಸಂಹಿತನ್ತಿ ಅನೇಕೇಹಿಪಿ ನಯೇಹಿ ವಿಭಜನ್ತೇನ ಪರಿಯಾದಾತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ಅತ್ಥಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಯಂ ವಾ ಸೋ ಅತ್ಥವಾದೀ ಅತ್ಥಂ ವದತಿ, ತೇನ ಅತ್ಥೇನ ಸಂಹಿತತ್ತಾ ಅತ್ಥಸಂಹಿತಂ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ, ನ ಅಞ್ಞಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಭಾಸತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
೨೯೩. ಬೀಜಗಾಮಭೂತಗಾಮಸಮಾರಮ್ಭಾತಿ ಮೂಲಬೀಜಂ ಖನ್ಧಬೀಜಂ ಫಳುಬೀಜಂ ಅಗ್ಗಬೀಜಂ ಬೀಜಬೀಜನ್ತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಸ್ಸ ಬೀಜಗಾಮಸ್ಸ ಚೇವ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ನೀಲತಿಣರುಕ್ಖಾದಿಕಸ್ಸ ಭೂತಗಾಮಸ್ಸ ಚ ಸಮಾರಮ್ಭಾ, ಛೇದನಭೇದನಪಚನಾದಿಭಾವೇನ ವಿಕೋಪನಾ ಪಟಿವಿರತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕಭತ್ತಿಕೋತಿ ಪಾತರಾಸಭತ್ತಂ ಸಾಯಮಾಸಭತ್ತನ್ತಿ ದ್ವೇ ಭತ್ತಾನಿ। ತೇಸು ಪಾತರಾಸಭತ್ತಂ ಅನ್ತೋಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ, ಇತರಂ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕತೋ ಉದ್ಧಂ ಅನ್ತೋಅರುಣೇನ। ತಸ್ಮಾ ಅನ್ತೋಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ದಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಭುಞ್ಜಮಾನೋಪಿ ರತ್ತೂಪರತೋ। ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ಯಾವ ಸೂರಿಯತ್ಥಂಗಮನಾ ಭೋಜನಂ ವಿಕಾಲಭೋಜನಂ ನಾಮ। ತತೋ ವಿರತತ್ತಾ ವಿರತೋ ವಿಕಾಲಭೋಜನಾ। ಸಾಸನಸ್ಸ ವಿಸೂಕದಸ್ಸನಂ। ಅತ್ತನಾ ನಚ್ಚನನಚ್ಚಾಪನಾದಿವಸೇನ ನಚ್ಚಾ ಚ ಗೀತಾ ಚ ವಾದಿತಾ ಚ, ಅನ್ತಮಸೋ ಮಯೂರನಚ್ಚನಾದಿವಸೇನಾಪಿ ಪವತ್ತಾನಂ ನಚ್ಚಾದೀನಂ ವಿಸೂಕಭೂತಾ ದಸ್ಸನಾ ಚಾತಿ ನಚ್ಚಗೀತವಾದಿತವಿಸೂಕದಸ್ಸನಾ। ನಚ್ಚಾದೀನಿ ಹಿ ಅತ್ತನಾ ಪಯೋಜೇತುಂ ವಾ ಪರೇಹಿ ಪಯೋಜಾಪೇತುಂ ವಾ ಪಯುತ್ತಾನಿ ಪಸ್ಸಿತುಂ ವಾ ನೇವ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವಟ್ಟನ್ತಿ। ಮಾಲಾದೀಸು ಮಾಲಾತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪುಪ್ಫಂ। ಗನ್ಧನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಗನ್ಧಜಾತಂ। ವಿಲೇಪನನ್ತಿ ಛವಿರಾಗಕರಣಂ। ತತ್ಥ ಪಿಳನ್ಧನ್ತೋ ಧಾರೇತಿ ನಾಮ। ಊನಟ್ಠಾನಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ಮಣ್ಡೇತಿ ನಾಮ। ಗನ್ಧವಸೇನ ಛವಿರಾಗವಸೇನ ಚ ಸಾದಿಯನ್ತೋ ವಿಭೂಸೇತಿ ನಾಮ। ಠಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾರಣಂ। ತಸ್ಮಾ ಯಾಯ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಚೇತನಾಯ ತಾನಿ ಮಾಲಾಧಾರಣಾದೀನಿ ಮಹಾಜನೋ ಕರೋತಿ, ತತೋ ಪಟಿವಿರತೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಉಚ್ಚಾಸಯನಂ ಮಹಾಸಯನಂ ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ಥರಣಂ। ತತೋ ಪಟಿವಿರತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಜಾತರೂಪನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಂ। ರಜತನ್ತಿ ಕಹಾಪಣೋ ಲೋಹಮಾಸಕೋ ಜತುಮಾಸಕೋ ದಾರುಮಾಸಕೋತಿ ಯೇ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಉಭಯಸ್ಸಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ, ನೇವ ನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇತಿ, ನ ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸಾದಿಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಮಕಧಞ್ಞಪಟಿಗ್ಗಹಣಾತಿ ಸಾಲಿವೀಹಿಯವಗೋಧೂಮಕಙ್ಗುವರಕಕುದ್ರೂಸಕಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸತ್ತವಿಧಸ್ಸಾಪಿ ಆಮಕಧಞ್ಞಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಏತೇಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮೇವ, ಆಮಸನಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನ ವಟ್ಟತಿಯೇವ। ಆಮಕಮಂಸಪಟಿಗ್ಗಹಣಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಞ್ಞತ್ರ ಓದಿಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತಾ ಆಮಕಮಂಸಮಚ್ಛಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮೇವ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ನೋ ಆಮಸನಂ।
ಇತ್ಥಿಕುಮಾರಿಕಪಟಿಗ್ಗಹಣಾತಿ ಏತ್ಥ ಇತ್ಥೀತಿ ಪುರಿಸನ್ತರಗತಾ, ಇತರಾ ಕುಮಾರಿಕಾ ನಾಮ। ತಾಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮ್ಪಿ ಆಮಸನಮ್ಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಮೇವ। ದಾಸಿದಾಸಪಟಿಗ್ಗಹಣಾತಿ ಏತ್ಥ ದಾಸಿದಾಸವಸೇನೇವ ತೇಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಂ ದಮ್ಮಿ, ಆರಾಮಿಕಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಪನ ವಟ್ಟತಿ। ಅಜೇಳಕಾದೀಸು ಖೇತ್ತವತ್ಥುಪರಿಯೋಸಾನೇಸು ಖೇತ್ತಂ ನಾಮ ಯಸ್ಮಿಂ ಪುಬ್ಬಣ್ಣಂ ರುಹತಿ। ವತ್ಥು ನಾಮ ಯಸ್ಮಿಂ ಅಪರಣ್ಣಂ ಖೇತ್ತಂ। ತದತ್ಥಾಯ ಅಕತಭೂಮಿಭಾಗೋ ವತ್ಥು। ಖೇತ್ತವತ್ಥುಸೀಸೇನ ಚೇತ್ಥ ವಾಪಿತಳಾಕಾದೀನಿಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾನೇವ। ದೂತೇಯ್ಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ದೂತಕಮ್ಮಂ, ಗಿಹೀನಂ ಪಣ್ಣಂ ವಾ ಸಾಸನಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗಮನಂ। ಪಹಿಣಗಮನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಘರಾ ಘರಂ ಪೇಸಿತಸ್ಸ ಖುದ್ದಕಗಮನಂ। ಅನುಯೋಗೋ ನಾಮ ತದುಭಯಕರಣಂ, ತಸ್ಮಾ ದೂತೇಯ್ಯಪಹಿಣಗಮನಾನಂ ಅನುಯೋಗಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಕಯವಿಕ್ಕಯಾತಿ ಕಯಾ ಚ ವಿಕ್ಕಯಾ ಚ। ತುಲಾಕೂಟಾದೀಸು ಕೂಟನ್ತಿ ವಞ್ಚನಂ। ತತ್ಥ ತುಲಾಕೂಟಂ ತಾವ ರೂಪಕೂಟಂ ಅಙ್ಗಕೂಟಂ ಗಹಣಕೂಟಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕೂಟನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ರೂಪಕೂಟಂ ನಾಮ ದ್ವೇ ತುಲಾ ಸರೂಪಾ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಮಹತಿಯಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ದದನ್ತೋ ಖುದ್ದಿಕಾಯ ದೇತಿ। ಅಙ್ಗಕೂಟಂ ನಾಮ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಪಚ್ಛಾಭಾಗೇ ಹತ್ಥೇನ ತುಲಂ ಅಕ್ಕಮತಿ, ದದನ್ತೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ। ಗಹಣಕೂಟಂ ನಾಮ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಮೂಲೇ ರಜ್ಜುಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ದದನ್ತೋ ಅಗ್ಗೇ। ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕೂಟಂ ನಾಮ ತುಲಂ ಸುಸಿರಂ ಕತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಅಯಚುಣ್ಣಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ತಂ ಪಚ್ಛಾಭಾಗೇ ಕರೋತಿ, ದದನ್ತೋ ಅಗ್ಗಭಾಗೇ। ಕಂಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿ, ತಾಯ ವಞ್ಚನಂ ಕಂಸಕೂಟಂ। ಕಥಂ? ಏಕಂ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾ ದ್ವೇ ತಿಸ್ಸೋ ಲೋಹಪಾತಿಯೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ ಕರೋತಿ, ತತೋ ಜನಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಅದ್ಧಕುಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ, ‘‘ಸುವಣ್ಣಭಾಜನಾನಿ
ಮಾನಕೂಟಂ ನಾಮ ಹದಯಭೇದಸಿಖಾಭೇದರಜ್ಜುಭೇದವಸೇನ ತಿವಿಧಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಹದಯಭೇದೋ ಸಪ್ಪಿತೇಲಾದಿಮಿನನಕಾಲೇ ಲಬ್ಭತಿ। ತಾನಿ ಹಿ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಛಿದ್ದೇನ ಮಾನೇನ, ‘‘ಸಣಿಕಂ ಆಸಿಞ್ಚಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನ್ತೋಭಾಜನೇ ಬಹುಂ ಪಗ್ಘರಾಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ; ದದನ್ತೋ ಛಿದ್ದಂ ಪಿಧಾಯ ಸೀಘಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ದೇತಿ। ಸಿಖಾಭೇದೋ ತಿಲತಣ್ಡುಲಾದಿಮಿನನಕಾಲೇ ಲಬ್ಭತಿ। ತಾನಿ ಹಿ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಸಣಿಕಂ ಸಿಖಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ದದನ್ತೋ ವೇಗೇನ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಿಖಂ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ದೇತಿ। ರಜ್ಜುಭೇದೋ ಖೇತ್ತವತ್ಥುಮಿನನಕಾಲೇ
ಉಕ್ಕೋಟನಾದೀಸು ಉಕ್ಕೋಟನನ್ತಿ ಸಾಮಿಕೇ ಅಸ್ಸಾಮಿಕೇ ಕಾತುಂ ಲಞ್ಜಗ್ಗಹಣಂ। ವಞ್ಚನನ್ತಿ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಉಪಾಯೇಹಿ ಪರೇಸಂ ವಞ್ಚನಂ। ತತ್ರಿದಮೇಕಂ ವತ್ಥು – ಏಕೋ ಕಿರ ಲುದ್ದಕೋ ಮಿಗಞ್ಚ ಮಿಗಪೋತಕಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ। ತಮೇಕೋ ಧುತ್ತೋ, ‘‘ಕಿಂ, ಭೋ, ಮಿಗೋ ಅಗ್ಘತಿ, ಕಿಂ ಮಿಗಪೋತಕೋ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಮಿಗೋ ದ್ವೇ ಕಹಾಪಣೇ ಮಿಗಪೋತಕೋ ಏಕ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಕಹಾಪಣಂ ದತ್ವಾ ಮಿಗಪೋತಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತೋ, ‘‘ನ ಮೇ, ಭೋ, ಮಿಗಪೋತಕೇನ ಅತ್ಥೋ, ಮಿಗಂ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ತೇನ ಹಿ ‘‘ದ್ವೇ ಕಹಾಪಣೇ ದೇಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ಆಹ – ‘‘ನನು ತೇ, ಭೋ, ಮಯಾ ಪಠಮಂ ಏಕೋ ಕಹಾಪಣೋ ದಿನ್ನೋ’’ತಿ। ಆಮ ದಿನ್ನೋತಿ। ‘‘ಇಮಮ್ಪಿ ಮಿಗಪೋತಕಂ ಗಣ್ಹ, ಏವಂ ಸೋ ಚ ಕಹಾಪಣೋ ಅಯಞ್ಚ ಕಹಾಪಣಗ್ಘನಕೋ ಮಿಗಪೋತಕೋತಿ ದ್ವೇ ಕಹಾಪಣಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ। ಸೋ ಕಾರಣಂ ವದತೀತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಮಿಗಪೋತಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಿಗಂ ಅದಾಸೀತಿ।
ನಿಕತೀತಿ ಯೋಗವಸೇನ ವಾ ಮಾಯಾವಸೇನ ವಾ ಅಪಾಮಙ್ಗಂ ಪಾಮಙ್ಗನ್ತಿ, ಅಮಣಿಂ ಮಣಿನ್ತಿ, ಅಸುವಣ್ಣಂ ಸುವಣ್ಣನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಪಟಿರೂಪಕೇನ ವಞ್ಚನಂ। ಸಾಚಿಯೋಗೋತಿ ಕುಟಿಲಯೋಗೋ, ಏತೇಸಂಯೇವ ಉಕ್ಕೋಟನಾದೀನಮೇತಂ ನಾಮಂ, ತಸ್ಮಾ ಉಕ್ಕೋಟನಸಾಚಿಯೋಗೋ ವಞ್ಚನಸಾಚಿಯೋಗೋ ನಿಕತಿಸಾಚಿಯೋಗೋತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಕೇಚಿ ಅಞ್ಞಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪರಿವತ್ತನಂ ಸಾಚಿಯೋಗೋತಿ ವದನ್ತಿ। ತಂ ಪನ ವಞ್ಚನೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಂ। ಛೇದನಾದೀಸು ಛೇದನನ್ತಿ ಹತ್ಥಚ್ಛೇದನಾದಿ। ವಧೋತಿ ಮಾರಣಂ। ಬನ್ಧೋತಿ ರಜ್ಜುಬನ್ಧನಾದೀಹಿ ವಿಪರಾಮೋಸೋತಿ ಹಿಮವಿಪರಾಮೋಸೋ ಗುಮ್ಬವಿಪರಾಮೋಸೋತಿ ದುವಿಧೋ। ಯಂ ಹಿಮಪಾತಸಮಯೇ ಹಿಮೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನಂ ಜನಂ ಮುಸನ್ತಿ, ಅಯಂ ಹಿಮವಿಪರಾಮೋಸೋ। ಯಂ ಗುಮ್ಬಾದೀಹಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಮುಸನ್ತಿ, ಅಯಂ ಗುಮ್ಬವಿಪರಾಮೋಸೋ। ಆಲೋಪೋ ವುಚ್ಚತಿ ಗಾಮನಿಗಮಾದೀನಂ ವಿಲೋಪಕರಣಂ। ಸಹಸಾಕಾರೋತಿ ಸಾಹಸಿಕಕಿರಿಯಾ, ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಉರೇ ಸತ್ಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಇಚ್ಛಿತಭಣ್ಡಗ್ಗಹಣಂ। ಏವಮೇತಸ್ಮಾ ಛೇದನ…ಪೇ॰… ಸಹಸಾಕಾರಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ।
೨೯೪. ಸೋ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತೀತಿ ಸ್ವಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇನ ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ದ್ವಾದಸವಿಧೇನ ಇತರೀತರಪಚ್ಚಯಸನ್ತೋಸೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ। ಇಮಿನಾ ಪನ ದ್ವಾದಸವಿಧೇನ ಇತರೀತರಪಚ್ಚಯಸನ್ತೋಸೇನ
‘‘ತಿಚೀವರಞ್ಚ
ಪರಿಸ್ಸಾವನೇನ ಅಟ್ಠೇತೇ, ಯುತ್ತಯೋಗಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿ॥
ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕಾಪಿ। ಕಥಂ? ತಿಚೀವರಂ ತಾವ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಚ ವಿಚರಣಕಾಲೇ ಕಾಯಂ ಪರಿಹರತಿ ಪೋಸೇತೀತಿ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕಂ ಹೋತಿ, ಚೀವರಕಣ್ಣೇನ ಉದಕಂ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಪಿವನಕಾಲೇ ಖಾದಿತಬ್ಬಫಲಾಫಲಗ್ಗಹಣಕಾಲೇ ಚ ಕುಚ್ಛಿಂ ಪರಿಹರತಿ ಪೋಸೇತೀತಿ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕಂ ಹೋತಿ। ಪತ್ತೋಪಿ ತೇನ ಉದಕಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ನಹಾನಕಾಲೇ ಕುಟಿಪರಿಭಣ್ಡಕರಣಕಾಲೇ ಚ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕೋ ಹೋತಿ, ಆಹಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನಕಾಲೇ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕೋ ಹೋತಿ। ವಾಸಿಪಿ ತಾಯ ದನ್ತಕಟ್ಠಚ್ಛೇದನಕಾಲೇ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಂ ಅಙ್ಗಪಾದಚೀವರಕುಟಿದಣ್ಡಕಸಜ್ಜನಕಾಲೇ ಚ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕಾ ಹೋತಿ, ಉಚ್ಛುಚ್ಛೇದನನಾಳಿಕೇರಾದಿತಚ್ಛನಕಾಲೇ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕಾ। ಸೂಚಿಪಿ ಚೀವರಸಿಬ್ಬನಕಾಲೇ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕಾ ಹೋತಿ, ಪೂವಂ ವಾ ಫಲಂ ವಾ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಖಾದನಕಾಲೇ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕಾ। ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಿಚರಣಕಾಲೇ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕಂ, ಉಚ್ಛುಆದೀನಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಹಣಕಾಲೇ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕಂ। ಪರಿಸ್ಸಾವನಂ ತೇನ ಉದಕಂ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ನಹಾನಕಾಲೇ, ಸೇನಾಸನಪರಿಭಣ್ಡಕರಣಕಾಲೇ ಚ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕಂ, ಪಾನೀಯಪರಿಸ್ಸಾವನಕಾಲೇ ತೇನೇವ ತಿಲತಣ್ಡುಲಪುಥುಕಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದನಕಾಲೇ ಚ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕಂ। ಅಯಂ ತಾವ ಅಟ್ಠಪರಿಕ್ಖಾರಿಕಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಾರಮತ್ತಾ।
ನವಪರಿಕ್ಖಾರಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕೇನ ಚೀವರೇನಾತಿಆದಿಮಾಹ।
ತತ್ಥ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕೇನಾತಿ ಕಾಯಪರಿಹರಣಮತ್ತಕೇನ। ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕೇನಾತಿ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹರಣಮತ್ತಕೇನ। ಸಮಾದಾಯೇವ ಪಕ್ಕಮತೀತಿ ತಂ ಅಟ್ಠಪರಿಕ್ಖಾರಮತ್ತಕಂ ಸಬ್ಬಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ಕತ್ವಾವ ಗಚ್ಛತಿ, ‘‘ಮಮ ವಿಹಾರೋ ಪರಿವೇಣಂ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ’’ತಿಸ್ಸ ಸಙ್ಗೋ ವಾ ಬದ್ಧೋ ವಾ ನ ಹೋತಿ, ಸೋ ಜಿಯಾ ಮುತ್ತೋ ಸರೋ ವಿಯ, ಯೂಥಾ ಅಪಕ್ಕನ್ತೋ ಮತ್ತಹತ್ಥೀ ವಿಯ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಂ ಸೇನಾಸನಂ ವನಸಣ್ಡಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ವನಪಬ್ಭಾರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಏಕೋವ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏಕೋವ ನಿಸೀದತಿ, ಸಬ್ಬಿರಿಯಾಪಥೇಸು ಏಕೋವ ಅದುತಿಯೋ।
‘‘ಚಾತುದ್ದಿಸೋ ಅಪ್ಪಟಿಘೋ ಚ ಹೋತಿ,
ಸನ್ತುಸ್ಸಮಾನೋ ಇತರೀತರೇನ।
ಪರಿಸ್ಸಯಾನಂ ಸಹಿತಾ ಅಛಮ್ಭೀ,
ಏಕೋ ಚರೇ ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಕಪ್ಪೋ’’ತಿ॥ (ಸು॰ ನಿ॰ ೪೨)।
ಏವಂ ವಣ್ಣಿತಂ ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಕಪ್ಪತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ।
ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ಸಾಧೇನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪೀತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಪಕ್ಖೀ ಸಕುಣೋತಿ ಪಕ್ಖಯುತ್ತೋ ಸಕುಣೋ। ಡೇತೀತಿ ಉಪ್ಪತತಿ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಸಕುಣಾ ನಾಮ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಅರಿಯೇನಾತಿ ನಿದ್ದೋಸೇನ। ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ಸಕೇ ಅತ್ತಭಾವೇ। ಅನವಜ್ಜಸುಖನ್ತಿ ನಿದ್ದೋಸಸುಖಂ।
೨೯೫. ಸೋ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಸೋ ಇಮಿನಾ ಅರಿಯೇನ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಪದೇಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಂ। ಅಬ್ಯಾಸೇಕಸುಖನ್ತಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಸೋ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇತಿ ಸೋ ಮನಚ್ಛಟ್ಠಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಸಂವರೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಇಮೇಸು ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾದೀಸು ಸತ್ತಸು ಠಾನೇಸು ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞವಸೇನ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ವುತ್ತಮೇವ।
೨೯೬. ಸೋ ಇಮಿನಾ ಚಾತಿಆದಿನಾ ಕಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ? ಅರಞ್ಞವಾಸಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯಸ್ಸ ಹಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಅರಞ್ಞವಾಸೋ ನ ಇಜ್ಝತಿ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇಹಿ ವಾ ವನಚರಕೇಹಿ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅರಞ್ಞೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ, ‘‘ಕಿಂ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಪಾಪಭಿಕ್ಖುನೋ ಅರಞ್ಞವಾಸೇನಾ’’ತಿ ಭೇರವಸದ್ದಂ ಸಾವೇನ್ತಿ, ಹತ್ಥೇಹಿ ಸೀಸಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಲಾಯನಾಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ। ‘‘ಅಸುಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ಅಯಸೋ ಪತ್ಥರತಿ। ಯಸ್ಸ ಪನೇತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಅರಞ್ಞವಾಸೋ ಇಜ್ಝತಿ, ಸೋ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಳಕಂ ವಾ ತಿಲಕಂ ವಾ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪೀತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತಂ ಖಯತೋ ವಯತೋ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಓಕ್ಕಮತಿ, ಅರಞ್ಞೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಅತ್ತಮನಾ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಿ, ಇತಿಸ್ಸ ಉದಕೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತತೇಲಬಿನ್ದು ವಿಯ ಯಸೋ ವಿತ್ಥಾರಿಕೋ ಹೋತಿ।
ತತ್ಥ ವಿವಿತ್ತನ್ತಿ ಸುಞ್ಞಂ ಅಪ್ಪಸದ್ದಂ, ಅಪ್ಪನಿಗ್ಘೋಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತದೇವ ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ವಿಭಙ್ಗೇ, ‘‘ವಿವಿತ್ತನ್ತಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಚೇಪಿ ಸೇನಾಸನಂ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಅನಾಕಿಣ್ಣಂ ಗಹಟ್ಠೇಹಿ ಪಬ್ಬಜಿತೇಹಿ, ತೇನ ತಂ ವಿವಿತ್ತ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ॰ ೫೨೬) ವುತ್ತಂ। ಸೇತಿ ಚೇವ ಆಸತಿ ಚ ಏತ್ಥಾತಿ ಸೇನಾಸನಂ, ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಸೇನಾಸನನ್ತಿ ಮಞ್ಚೋಪಿ ಸೇನಾಸನಂ, ಪೀಠಮ್ಪಿ ಭಿಸಿಪಿ ಬಿಮ್ಬೋಹನಮ್ಪಿ, ವಿಹಾರೋಪಿ ಅಡ್ಢಯೋಗೋಪಿ, ಪಾಸಾದೋಪಿ, ಹಮ್ಮಿಯಮ್ಪಿ, ಗುಹಾಪಿ, ಅಟ್ಟೋಪಿ, ಮಾಳೋಪಿ, ಲೇಣಮ್ಪಿ, ವೇಳುಗುಮ್ಬೋಪಿ ಅರಞ್ಞಂ ರುಕ್ಖಮೂಲನ್ತಿಆದಿಮಾಹ।
ತತ್ಥ ಅರಞ್ಞನ್ತಿ ‘‘ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಇನ್ದಖೀಲಾ, ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವಸೇನ ಆಗತಂ ಅರಞ್ಞಂ। ‘‘ಆರಞ್ಞಕಂ ನಾಮ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೫೪) ಇದಂ ಪನ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅನುರೂಪಂ, ತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಧುತಙ್ಗನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತಂ। ರುಕ್ಖಮೂಲನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸನ್ದಚ್ಛಾಯಂ ವಿವಿತ್ತಂ ರಕ್ಖಮೂಲಂ। ಪಬ್ಬತನ್ತಿ ಸೇಲಂ। ತತ್ಥ ಹಿ ಉದಕಸೋಣ್ಡೀಸು ಉದಕಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಸೀತಾಯ ರುಕ್ಖಚ್ಛಾಯಾಯ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ನಾನಾದಿಸಾಸು ಖಾಯಮಾನಾಸು ಸೀತೇನ ವಾತೇನ ವೀಜಿಯಮಾನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಹೋತಿ। ಕನ್ದರನ್ತಿ ಕಂ ವುಚ್ಚತಿ ಉದಕಂ, ತೇನ ದಾರಿತಂ, ಉದಕೇನ ಭಿನ್ನಂ ಪಬ್ಬತಪ್ಪದೇಸಂ, ಯಂ ನದೀತುಮ್ಬನ್ತಿಪಿ ನದೀಕುಞ್ಜನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಹಿ ರಜತಪಟ್ಟಸದಿಸಾ ವಾಲಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಮತ್ಥಕೇ ಮಣಿವಿತಾನಂ ವಿಯ ವನಗಹನಂ, ಮಣಿಕ್ಖನ್ಧಸದಿಸಂ ಉದಕಂ ಸನ್ದತಿ। ಏವರೂಪಂ ಕನ್ದರಂ ಓರುಯ್ಹ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಗತ್ತಾನಿ ಸೀತಾನಿ ಕತ್ವಾ ವಾಲಿಕಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋತೋ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಹೋತಿ। ಗಿರಿಗುಹನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಬ್ಬತಾನಂ ಅನ್ತರಾ, ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಾ ಉಮಙ್ಗಸದಿಸಂ ಮಹಾವಿವರಂ। ಸುಸಾನಲಕ್ಖಣಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಂ। ವನಪತ್ಥನ್ತಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಉಪಚಾರಟ್ಠಾನಂ, ಯತ್ಥ ನ ಕಸನ್ತಿ ನ ವಪನ್ತಿ। ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ವನಪತ್ಥನ್ತಿ ದೂರಾನಮೇತಂ ಸೇನಾಸನಾನಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿಆದಿ (ವಿಭ॰ ೫೩೧)। ಅಬ್ಭೋಕಾಸನ್ತಿ ಪಲಾಲಪುಞ್ಜನ್ತಿ ಪಲಾಲರಾಸಿಂ
ಪಚ್ಛಾಭತ್ತನ್ತಿ ಭತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ। ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪರಿಯೇಸನತೋ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ। ಪಲ್ಲಙ್ಕನ್ತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಊರುಬದ್ಧಾಸನಂ। ಆಭುಜಿತ್ವಾತಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ। ಉಜುಂ ಕಾಯಂ ಪಣಿಧಾಯಾತಿ ಉಪರಿಮಂ ಸರೀರಂ ಉಜುಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಠಪಯಿತ್ವಾ, ಮುಖಸಮೀಪೇ ವಾ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನೇವ ವಿಭಙ್ಗೇ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಯಂ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ ಸೂಪಟ್ಠಿತಾ ನಾಸಿಕಗ್ಗೇ ವಾ ಮುಖನಿಮಿತ್ತೇ ವಾ, ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ (ವಿಭ॰ ೫೩೭)। ಅಥ ವಾ ‘‘ಪರೀತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಟ್ಠೋ, ಮುಖನ್ತಿ ನಿಯ್ಯಾನತ್ಥೋ, ಸತೀತಿ ಉಪಟ್ಠಾನತ್ಥೋ, ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿ’’ನ್ತಿ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೧.೧೬೪) ಏವಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನಪೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪೋ ‘‘ಪರಿಗ್ಗಹಿತನಿಯ್ಯಾನಸತಿಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ।
ಅಭಿಜ್ಝಂ ಲೋಕೇತಿ ಏತ್ಥ ಲುಜ್ಜನಪಲುಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ ಲೋಕೋ, ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚಸು ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇಸು ರಾಗಂ ಪಹಾಯ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ। ವಿಗತಾಭಿಜ್ಝೇನಾತಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ಪಹೀನತ್ತಾ ವಿಗತಾಭಿಜ್ಝೇನ, ನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸದಿಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಭಿಜ್ಝಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತೀತಿ ಅಭಿಜ್ಝಾತೋ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಮೋಚೇತಿ। ಯಥಾ ನಂ ಸಾ ಮುಞ್ಚತಿ ಚೇವ, ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಚ ನ ಪುನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏವಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಬ್ಯಾಪಾದಪದೋಸಂ ಪಹಾಯಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತಿ ಇಮಿನಾ ಚಿತ್ತಂ ಪೂತಿಕಮ್ಮಾಸಾದಯೋ ವಿಯ ಪುರಿಮಪಕತಿಂ ಪಜಹತೀತಿ ಬ್ಯಾಪಾದೋ। ವಿಕಾರಾಪತ್ತಿಯಾ ಪದುಸ್ಸತಿ, ಪರಂ ವಾ ಪದೂಸೇತಿ ವಿನಾಸೇತೀತಿ ಪದೋಸೋ। ಉಭಯಮೇತಂ ಕೋಧಸ್ಸೇವಾಧಿವಚನಂ। ಥಿನಂ ಚಿತ್ತಗೇಲಞ್ಞಂ। ಮಿದ್ಧಂ ಚೇತಸಿಕಗೇಲಞ್ಞಂ। ಥಿನಞ್ಚ ಮಿದ್ಧಞ್ಚ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ। ಆಲೋಕಸಞ್ಞೀತಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ಸತಿಯಾ ಚ ಞಾಣೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಇದಂ ಉಭಯಂ ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾಯ ಉಪಕಾರತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ಉದ್ಧಚ್ಚಞ್ಚ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಞ್ಚ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ। ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ ತರಿತ್ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತೋ। ‘‘ಕಥಮಿದಂ ಕಥಮಿದ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ನಪ್ಪವತ್ತತೀತಿ ಅಕಥಂಕಥೀ। ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಅನವಜ್ಜೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು। ‘‘ಇಮೇ ನು ಖೋ ಕುಸಲಾ, ಕಥಮಿಮೇ ಕುಸಲಾ’’ತಿ ಏವಂ ನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛತಿ ನ ಕಙ್ಖತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ಇಮೇಸು ಪನ ನೀವರಣೇಸು
೨೯೭. ಪಞ್ಞಾಯ ದುಬ್ಬಲೀಕರಣೇತಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾಯ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತುಂ ನ ದೇನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಅಪಿ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಪಞ್ಚ ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಉಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾತೇನ್ತಿ; ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಞ್ಞಾಯ ದುಬ್ಬಲೀಕರಣಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ತಥಾಗತಪದಂ ಇತಿಪೀತಿ ಇದಮ್ಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಞಾಣಪದಂ ಞಾಣವಳಞ್ಜಂ ಞಾಣೇನ ಅಕ್ಕನ್ತಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತಥಾಗತನಿಸೇವಿತನ್ತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಞಾಣಫಾಸುಕಾಯ ನಿಘಂಸಿತಟ್ಠಾನಂ। ತಥಾಗತಾರಞ್ಜಿತನ್ತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಞಾಣದಾಠಾಯ ಆರಞ್ಜಿತಟ್ಠಾನಂ।
೨೯೯. ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಯಥಾಸಭಾವಂ ಪಜಾನಾತಿ। ನತ್ವೇವ ತಾವ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ನಿಟ್ಠಂ ಗತೋ ಹೋತೀತಿ ಇಮಾ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾ ಬಾಹಿರಕೇಹಿಪಿ ಸಾಧಾರಣಾತಿ ನ ತಾವ ನಿಟ್ಠಂ ಗತೋ ಹೋತಿ। ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇಪಿ ಅಪರಿಯೋಸಿತಕಿಚ್ಚತಾಯ ನ ತಾವ ನಿಟ್ಠಂ ಗತೋ ಹೋತಿ। ಅಪಿಚ ಖೋ ನಿಟ್ಠಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಮಹಾಹತ್ಥಿಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ನಾಗವನಿಕೋ ವಿಯ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಆಕಾರೇನ ತೀಸು ರತನೇಸು ನಿಟ್ಠಂ ಗಚ್ಛತಿ। ನಿಟ್ಠಂ ಗತೋ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ನಿಟ್ಠಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಫಲಕ್ಖಣೇ ಪರಿಯೋಸಿತಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚತಾಯ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ತೀಸು ರತನೇಸು ನಿಟ್ಠಂ ಗತೋ ಹೋತಿ। ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಚೂಳಹತ್ಥಿಪದೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಮಹಾಹತ್ಥಿಪದೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೦೦. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಮಹಾಹತ್ಥಿಪದೋಪಮಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಜಙ್ಗಲಾನನ್ತಿ ಪಥವೀತಲಚಾರೀನಂ। ಪಾಣಾನನ್ತಿ ಸಪಾದಕಪಾಣಾನಂ। ಪದಜಾತಾನೀತಿ ಪದಾನಿ। ಸಮೋಧಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಓಧಾನಂ ಪಕ್ಖೇಪಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀತಿ ಸೇಟ್ಠಂ ಅಕ್ಖಾಯತಿ। ಯದಿದಂ ಮಹನ್ತತ್ತೇನಾತಿ ಮಹನ್ತಭಾವೇನ ಅಗ್ಗಂ ಅಕ್ಖಾಯತಿ, ನ ಗುಣವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೇ ಕೇಚಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಯೇ ಕೇಚಿ ಲೋಕಿಯಾ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಸಙ್ಗಹೋ – ಸಜಾತಿಸಙ್ಗಹೋ, ಸಞ್ಜಾತಿಸಙ್ಗಹೋ, ಕಿರಿಯಸಙ್ಗಹೋ, ಗಣನಸಙ್ಗಹೋತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಖತ್ತಿಯಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತು ಸಬ್ಬೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ ಏವಂ ಸಮಾನಜಾತಿವಸೇನ ಸಙ್ಗಹೋ ಸಜಾತಿಸಙ್ಗಹೋ ನಾಮ। ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಕೋಸಲಕಾ ಸಬ್ಬೇ ಮಾಗಧಕಾ’’ತಿ ಏವಂ ಸಞ್ಜಾತಿದೇಸವಸೇನ ಸಙ್ಗಹೋ ಸಞ್ಜಾತಿಸಙ್ಗಹೋ ನಾಮ। ‘‘ಸಬ್ಬೇ ರಥಿಕಾ ಸಬ್ಬೇ ಧನುಗ್ಗಹಾ’’ತಿ ಏವಂ ಕಿರಿಯವಸೇನ ಸಙ್ಗಹೋ ಕಿರಿಯಸಙ್ಗಹೋ ನಾಮ। ‘‘ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ಕತಮಕ್ಖನ್ಧಗಣನಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ? ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಗಣನಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಹಞ್ಚಿ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಗಣನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಙ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ (ಕಥಾ॰ ೪೭೧), ಅಯಂ ಗಣನಸಙ್ಗಹೋ ನಾಮ। ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಠಾನೇ ಅಯಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ।
ನನು ಚ ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಕತಿ ಕುಸಲಾ ಕತಿ ಅಕುಸಲಾ ಕತಿ ಅಬ್ಯಾಕತಾತಿ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಅಕುಸಲಂ, ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಕುಸಲಂ, ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ ಅಬ್ಯಾಕತಂ, ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಸಿಯಾ ಕುಸಲಂ, ಸಿಯಾ ಅಕುಸಲಂ, ಸಿಯಾ ಅಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ॰ ೨೧೬-೨೧೭) ಆಗತತ್ತಾ ಚತುಭೂಮಕಮ್ಪಿ ಕುಸಲಂ ದಿಯಡ್ಢಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಭಜತಿ। ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಮಹಾಥೇರೋ ಚತೂಸು ಅರಿಯಸಚ್ಚೇಸು ಗಣನಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಆಹಾತಿ? ಸಚ್ಚಾನಂ ಅನ್ತೋಗಧತ್ತಾ। ಯಥಾ ಹಿ ‘‘ಸಾಧಿಕಮಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಯಡ್ಢಸಿಕ್ಖಾಪದಸತಂ ಅನ್ವದ್ಧಮಾಸಂ ಉದ್ದೇಸಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಯತ್ಥ ಅತ್ತಕಾಮಾ
೩೦೧. ಯಥಾ ಹಿ ಛೇಕೋ ವಿಲೀವಕಾರೋ ಸುಜಾತಂ ವೇಳುಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಚತುಧಾ ಛೇತ್ವಾ ತತೋ ತಯೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಧಾ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯ, ತತೋಪಿ ಚತ್ತಾರೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಫಾಲೇನ್ತೋ ಪಞ್ಚ ಪೇಸಿಯೋ ಕರೇಯ್ಯ, ತತೋ ಚತಸ್ಸೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿಭಾಗಂ ಪಿಟ್ಠಿಭಾಗನ್ತಿ ದ್ವಿಧಾ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಭಾಗಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿಭಾಗಂ ಆದಾಯ ತತೋ ಸಮುಗ್ಗಬೀಜನಿತಾಲವಣ್ಟಾದಿನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ವೇಳುವಿಕತಿಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಸೋ ಪಿಟ್ಠಿಭಾಗಞ್ಚ ಇತರಾ ಚ ಚತಸ್ಸೋ ಪೇಸಿಯೋ ಇತರೇ ಚ ಚತ್ತಾರೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಇತರೇ ಚ ತಯೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕಮ್ಮಾಯ ನ ಉಪನೇಸ್ಸತೀತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ। ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನ ಪನ ಉಪನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಉಪನೇಸ್ಸತಿ। ಏವಮೇವ ಅಯಂ ಮಹಾಥೇರೋಪಿ ವಿಲೀವಕಾರೋ ಸುಜಾತಂ ವೇಳುಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ವಿಯ, ಇಮಂ ಮಹನ್ತಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ ಆರಭಿತ್ವಾ ಚತುಅರಿಯಸಚ್ಚವಸೇನ ಮಾತಿಕಂ ಠಪೇಸಿ। ವಿಲೀವಕಾರಸ್ಸ ತಯೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಞ್ಚಧಾ ಕರಣಂ ವಿಯ ಥೇರಸ್ಸ ತೀಣಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಾಜೇನ್ತಸ್ಸ ಖನ್ಧವಸೇನ ಪಞ್ಚಧಾ ಕರಣಂ। ತತೋ ಯಥಾ ಸೋ ವಿಲೀವಕಾರೋ ಚತ್ತಾರೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಮಹಾಭೂತಾನಿ ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ರೂಪನ್ತಿ ಪಞ್ಚಧಾ ಅಕಾಸಿ। ತತೋ ಯಥಾ ಸೋ ವಿಲೀವಕಾರೋ ಚತಸ್ಸೋ ಪೇಸಿಯೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿಭಾಗಂ ಪಿಟ್ಠಿಭಾಗನ್ತಿ ದ್ವಿಧಾ ಫಾಲೇಸಿ, ಏವಂ ಥೇರೋ ಉಪಾದಾಯ ರೂಪಞ್ಚ ತಿಸ್ಸೋ ಚ ಧಾತುಯೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಪಥವೀಧಾತುಂ ವಿಭಜನ್ತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರವಸೇನ ದ್ವಿಧಾ ದಸ್ಸೇಸಿ। ಯಥಾ ಸೋ ವಿಲೀವಕಾರೋ ಪಿಟ್ಠಿಭಾಗಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿಭಾಗಂ ಆದಾಯ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ವಿಲೀವವಿಕತಿಂ ಅಕಾಸಿ, ಏವಂ ಥೇರೋ ಬಾಹಿರಂ ಪಥವೀಧಾತುಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಂ ಪಥವೀಧಾತುಂ ವೀಸತಿಯಾ ಆಕಾರೇಹಿ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ಕತಮಾ ಚಾವುಸೋ, ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಪಥವೀಧಾತೂತಿಆದಿಮಾಹ।
ಯಥಾ
ಏಕೋ ಕಿರ ಮಹಾರಾಜಾ, ತಸ್ಸ ಪರೋಸಹಸ್ಸಂ ಪುತ್ತಾ। ಸೋ ತೇಸಂ ಪಿಳನ್ಧನಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಚತೂಸು ಪೇಳಾಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪೇಸಿ – ‘‘ಇದಂ ತೇ, ತಾತ, ಭಾತಿಕಾನಂ ಪಿಳನ್ಧನಭಣ್ಡಂ ತಥಾರೂಪೇ ಛಣೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಪಿಳನ್ಧನಂ ನೋ ದೇಹೀತಿ ಯಾಚನ್ತಾನಂ ದದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ। ಸೋ ‘‘ಸಾಧು ದೇವಾ’’ತಿ ಸಾರಗಬ್ಭೇ ಪಟಿಸಾಮೇಸಿ, ತಥಾರೂಪೇ ಛಣದಿವಸೇ ರಾಜಪುತ್ತಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಪಿಳನ್ಧನಂ ನೋ, ತಾತ, ದೇಥ, ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ತಾತಾ, ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕಸ್ಸ ವೋ ಹತ್ಥೇ ಮಯಾ ಪಿಳನ್ಧನಂ ಠಪಿತಂ, ತಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಪಿಳನ್ಧಥಾತಿ। ತೇ ಸಾಧೂತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಿರ ನೋ ಹತ್ಥೇ ಪಿಳನ್ಧನಭಣ್ಡಂ, ತಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಸೋ ಏವಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಗಬ್ಭಂ ವಿವರಿತ್ವಾ, ಚತಸ್ಸೋ ಪೇಳಾಯೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ತಿಸ್ಸೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ವಿವರಿತ್ವಾ, ತತೋ ಪಞ್ಚ ಸಮುಗ್ಗೇ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ವಿವರಿತ್ವಾ, ತತೋ ಪಞ್ಚಸು ಕರಣ್ಡೇಸು
ತತ್ಥ ಮಹಾರಾಜಾ ವಿಯ ಭಗವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ – ‘‘ರಾಜಾಹಮಸ್ಮಿ ಸೇಲಾತಿ ಭಗವಾ, ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಅನುತ್ತರೋ’’ತಿ (ಸು॰ ನಿ॰ ೫೫೯)। ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತೋ ವಿಯ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ, ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ – ‘‘ಯಂ ಖೋ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ, ‘ಭಗವತೋ ಪುತ್ತೋ ಓರಸೋ ಮುಖತೋ ಜಾತೋ ಧಮ್ಮಜೋ ಧಮ್ಮನಿಮ್ಮಿತೋ ಧಮ್ಮದಾಯಾದೋ, ನೋ ಆಮಿಸದಾಯಾದೋ’ತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೇವ ತಂ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ, ಭಗವತೋ ಪುತ್ತೋ…ಪೇ॰… ನೋ ಆಮಿಸದಾಯಾದೋ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೯೭)। ಪರೋಸಹಸ್ಸರಾಜಪುತ್ತಾ ವಿಯ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –
‘‘ಪರೋಸಹಸ್ಸಂ
ದೇಸೇನ್ತಂ ವಿರಜಂ ಧಮ್ಮಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಕುತೋಭಯ’’ನ್ತಿ॥ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೨೧೬)।
ರಞ್ಞೋ ತೇಸಂ ಪುತ್ತಾನಂ ಪಿಳನ್ಧನಂ ಚತೂಸು ಪೇಳಾಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಪಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಕಾಸನಾಯ ಠಪಿತಕಾಲೋ, ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಹೋತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಆಚಿಕ್ಖಿತುಂ ದೇಸೇತುಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಪಟ್ಠಪೇತುಂ ವಿವರಿತುಂ ವಿಭಜಿತುಂ ಉತ್ತಾನೀಕಾತು’’ನ್ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೩೭೧)। ತಥಾರೂಪೇ ಖಣೇ ತೇಸಂ ರಾಜಪುತ್ತಾನಂ ತಂ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಿಳನ್ಧನಂ ಯಾಚನಕಾಲೋ ವಿಯ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಸಮಯೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಯಾಚಿತಕಾಲೋ। ಉಪಕಟ್ಠಾಯ ಕಿರ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ದೇಸಿತಂ। ರಞ್ಞೋ, ‘‘ತಾತಾ, ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕಸ್ಸ ವೋ ಹತ್ಥೇ ಮಯಾ ಪಿಳನ್ಧನಂ ಠಪಿತಂ ತಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಪಿಳನ್ಧಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಕಾಲೋ ವಿಯ ಸಮ್ಬುದ್ಧೇನಾಪಿ, ‘‘ಸೇವೇಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇ, ಭಜಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇ। ಪಣ್ಡಿತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನುಗ್ಗಾಹಕಾ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪೇಸಿತಕಾಲೋ।
ರಾಜಪುತ್ತೇಹಿ ರಞ್ಞೋ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಿಳನ್ಧನಂ ಯಾಚಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸತ್ಥುಕಥಂ ಸುತ್ವಾ
೩೦೨. ಚತ್ತಾರೋ ಕರಣ್ಡೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಪಿಧಾನಂ ಪಸ್ಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಹತ್ಥೂಪಗಪಾದೂಪಗಾದಿಪಿಳನ್ಧನದಾನಂ ವಿಯ ತೀಣಿ ಮಹಾಭೂತಾನಿ ಉಪಾದಾರೂಪಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಪಥವೀಧಾತುಂ ವಿಭಜನ್ತಸ್ಸ ಬಾಹಿರಂ ತಾವ ಪಿಧಾನಂ ವಿಯ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾಯ
ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಪಚ್ಚತ್ತನ್ತಿ ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ನಿಯಕಾಧಿವಚನಮೇವ। ಕಕ್ಖಳನ್ತಿ ಥದ್ಧಂ। ಖರಿಗತನ್ತಿ ಫರುಸಂ। ಉಪಾದಿನ್ನನ್ತಿ ನ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಮೇವ, ಅವಿಸೇಸೇನ ಪನ ಸರೀರಟ್ಠಕಸ್ಸೇತಂ ಗಹಣಂ। ಸರೀರಟ್ಠಕಞ್ಹಿ ಉಪಾದಿನ್ನಂ ವಾ ಹೋತು, ಅನುಪಾದಿನ್ನಂ ವಾ, ಆದಿನ್ನಗಹಿತಪರಾಮಟ್ಠವಸೇನ ಸಬ್ಬಂ ಉಪಾದಿನ್ನಮೇವ ನಾಮ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಕೇಸಾ ಲೋಮಾ…ಪೇ॰… ಉದರಿಯಂ ಕರೀಸನ್ತಿ ಇದಂ ಧಾತುಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಪಥವೀಧಾತುವಸೇನ ತಾವ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಿಭತ್ತಂ। ಏತ್ಥ ಪನ ಮನಸಿಕಾರಂ ಆರಭಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಗಹೇತುಕಾಮೇನ ಯಂ ವಾ ಪನಞ್ಞಮ್ಪೀತಿ ಇದಂ ಇತರೇಸು ತೀಸು ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಅನುಗತಾಯ ಪಥವೀಧಾತುಯಾ ಗಹಣತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಯಾ ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಪಥವೀಧಾತೂತಿ ಯಾ ಚ ಅಯಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಪಥವೀಧಾತು। ಯಾ ಚ ಬಾಹಿರಾತಿ ಯಾ ಚ ವಿಭಙ್ಗೇ, ‘‘ಅಯೋ ಲೋಹಂ ತಿಪು ಸೀಸ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ವಿಭ॰ ೧೭೩) ನಯೇನ ಆಗತಾ ಬಾಹಿರಾ ಪಥವೀಧಾತು।
ಏತ್ತಾವತಾ ಥೇರೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಪಥವೀಧಾತು ನಾನಾಸಭಾವತೋ ವೀಸತಿಯಾ ಆಕಾರೇಹಿ ವಿತ್ಥಾರೇನ ದಸ್ಸಿತಾ, ಬಾಹಿರಾ ಸಙ್ಖೇಪೇನ। ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಠಾನೇ ಸತ್ತಾನಂ ಆಲಯೋ ನಿಕನ್ತಿ ಪತ್ಥನಾ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ಗಹಣಂ ಪರಾಮಾಸೋ ಬಲವಾ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ತೇಸಂ ಆಲಯಾದೀನಂ ಉದ್ಧರಣತ್ಥಂ ಬುದ್ಧಾ ವಾ ಬುದ್ಧಸಾವಕಾ ವಾ ವಿತ್ಥಾರಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಿ। ಯತ್ಥ ಪನ ನ ಬಲವಾ, ತತ್ಥ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾಭಾವತೋ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ಕಥೇನ್ತಿ। ಯಥಾ ಹಿ ಕಸ್ಸಕೋ ಖೇತ್ತಂ ಕಸಮಾನೋ ಯತ್ಥ ಮೂಲಸನ್ತಾನಕಾನಂ ಬಲವತಾಯ ನಙ್ಗಲಂ ಲಗ್ಗತಿ, ತತ್ಥ ಗೋಣೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಂಸುಂ ವಿಯೂಹಿತ್ವಾ ಮೂಲಸನ್ತಾನಕಾನಿ ಛೇತ್ವಾ ಛೇತ್ವಾ
ಪಥವೀಧಾತುರೇವೇಸಾತಿ ದುವಿಧಾಪೇಸಾ ಥದ್ಧಟ್ಠೇನ ಕಕ್ಖಳಟ್ಠೇನ ಫರುಸಟ್ಠೇನ ಏಕಲಕ್ಖಣಾ ಪಥವೀಧಾತುಯೇವ ತಂ ನೇತಂ ಮಮಾತಿ ತಂ ಉಭಯಮ್ಪಿ ನ ಏತಂ ಮಮ, ನ ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾತಿ ಏವಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಯಥಾಭೂತನ್ತಿ ಯಥಾಸಭಾವಂ, ತಞ್ಹಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಸಭಾವಂ, ತಸ್ಮಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಮನತ್ತಾತಿ ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಹೋತಿ ಖೋ ಸೋ, ಆವುಸೋತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆರಭಿ? ಬಾಹಿರಆಪೋಧಾತುವಸೇನ ಬಾಹಿರಾಯ ಪಥವೀಧಾತುಯಾ ವಿನಾಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತತೋ ವಿಸೇಸತರೇನ ಉಪಾದಿನ್ನಾಯ ಸರೀರಟ್ಠಕಪಥವೀಧಾತುಯಾ ವಿನಾಸದಸ್ಸನತ್ಥಂ। ಪಕುಪ್ಪತೀತಿ ಆಪೋಸಂವಟ್ಟವಸೇನ ವಡ್ಢಮಾನಾ ಕುಪ್ಪತಿ। ಅನ್ತರಹಿತಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಬಾಹಿರಾ ಪಥವೀಧಾತು ಹೋತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇ ಖಾರೋದಕೇನ ವಿಲೀಯಮಾನಾ ಉದಕಾನುಗತಾ ಹುತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾ ಪಬ್ಬತಾದಿವಸೇನ ಸಣ್ಠಿತಾ ಪಥವೀಧಾತು ಅನ್ತರಹಿತಾ ಹೋತಿ। ವಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಉದಕಮೇವ ಹೋತಿ। ತಾವ ಮಹಲ್ಲಿಕಾಯಾತಿ ತಾವ ಮಹನ್ತಾಯ।
ದುವೇ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಚತ್ತಾರಿ ನಹುತಾನಿ ಚ।
ಏತ್ತಕಂ ಬಹಲತ್ತೇನ, ಸಙ್ಖಾತಾಯಂ ವಸುನ್ಧರಾತಿ॥ –
ಏವಂ ಬಹಲತ್ತೇನೇವ ಮಹನ್ತಾಯ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳಪ್ಪಮಾಣಾಯ। ಅನಿಚ್ಚತಾತಿ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವತಾ। ಖಯಧಮ್ಮತಾತಿ ಖಯಂ ಗಮನಸಭಾವತಾ ವಯಧಮ್ಮತಾತಿ ವಯಂ ಗಮನಸಭಾವತಾ। ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮತಾತಿ ಪಕತಿವಿಜಹನಸಭಾವತಾ, ಇತಿ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣಮೇವ ವುತ್ತಂ। ಯಂ ಪನ ಅನಿಚ್ಚಂ, ತಂ ದುಕ್ಖಂ। ಯಂ ದುಕ್ಖಂ, ತಂ ಅನತ್ತಾತಿ ತೀಣಿಪಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಆಗತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ। ಮತ್ತಟ್ಠಕಸ್ಸಾತಿ ಪರಿತ್ತಟ್ಠಿತಿಕಸ್ಸ, ತತ್ಥ ದ್ವೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಪರಿತ್ತಟ್ಠಿತಿತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ಠಿತಿಪರಿತ್ತತಾಯ ಚ ಸರಸಪರಿತ್ತತಾಯ ಚ। ಅಯಞ್ಹಿ ಅತೀತೇ ಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇ ಜೀವಿತ್ಥ, ನ ಜೀವತಿ, ನ ಜೀವಿಸ್ಸತಿ। ಅನಾಗತೇ ಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇ ಜೀವಿಸ್ಸತಿ, ನ ಜೀವತಿ, ನ ಜೀವಿತ್ಥ। ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇ ಜೀವತಿ
‘‘ಜೀವಿತಂ ಅತ್ತಭಾವೋ ಚ, ಸುಖದುಕ್ಖಾ ಚ ಕೇವಲಾ।
ಏಕಚಿತ್ತಸಮಾಯುತ್ತಾ, ಲಹು ಸೋ ವತ್ತತೇ ಖಣೋ’’ತಿ॥ –
ಇದಂ ಠಿತಿಪರಿತ್ತತಾಯ ಪರಿತ್ತಟ್ಠಿತಿತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೂಪನಿಬದ್ಧಾದಿಭಾವೇನ ಪನಸ್ಸ ಸರಸಪರಿತ್ತತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಸತ್ತಾನಞ್ಹಿ ಅಸ್ಸಾಸೂಪನಿಬದ್ಧಂ ಜೀವಿತಂ, ಪಸ್ಸಾಸೂಪನಿಬದ್ಧಂ ಜೀವಿತಂ, ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೂಪನಿಬದ್ಧಂ ಜೀವಿತಂ, ಮಹಾಭೂತೂಪನಿಬದ್ಧಂ ಜೀವಿತಂ, ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೂಪನಿಬದ್ಧಂ ಜೀವಿತಂ, ವಿಞ್ಞಾಣೂಪನಿಬದ್ಧಂ ಜೀವಿತನ್ತಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಂ।
ತಣ್ಹುಪಾದಿನ್ನಸ್ಸಾತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಆದಿನ್ನಗಹಿತಪರಾಮಟ್ಠಸ್ಸ ಅಹನ್ತಿ ವಾ ಮಮನ್ತಿ ವಾ ಅಸ್ಮೀತಿ ವಾ। ಅಥ ಖ್ವಾಸ್ಸ ನೋತೇವೇತ್ಥ ಹೋತೀತಿ ಅಥ ಖೋ ಅಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏವಂ ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಏತ್ಥ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾಯ ಪಥವೀಧಾತುಯಾ ಅಹನ್ತಿ ವಾತಿಆದಿ ತಿವಿಧೋ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹೋ ನೋತೇವ ಹೋತಿ, ನ ಹೋತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾ ಚ ಆಪೋಧಾತುವಸೇನ, ಏವಂ ತೇಜೋಧಾತುವಾಯೋಧಾತುವಸೇನಪಿ ಬಾಹಿರಾಯ ಪಥವೀಧಾತುಯಾ ಅನ್ತರಧಾನಂ ಹೋತಿ। ಇಧ ಪನ ಏಕಂಯೇವ ಆಗತಂ। ಇತರಾನಿಪಿ ಅತ್ಥತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ।
ತಞ್ಚೇ, ಆವುಸೋತಿ ಇಧ ತಸ್ಸ ಧಾತುಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸೋತದ್ವಾರೇ ಪರಿಗ್ಗಹಂ ಪಟ್ಠಪೇನ್ತೋ ಬಲಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೀತಿ ದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಿ। ಪರಿಭಾಸನ್ತೀತಿ ತಯಾ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಕತಂ, ಏವಞ್ಚ ಏವಞ್ಚ ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ವಾಚಾಯ ಪರಿಭಾಸನ್ತಿ। ರೋಸೇನ್ತೀತಿ ಘಟ್ಟೇನ್ತಿ। ವಿಹೇಸೇನ್ತೀತಿ ದುಕ್ಖಾಪೇನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಂ ವಾಚಾಯ ಘಟ್ಟನಮೇವ ವುತ್ತಂ। ಸೋ ಏವನ್ತಿ ಸೋ ಧಾತುಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಖೋ ಮೇ ಅಯನ್ತಿ ಸಮ್ಪತಿವತ್ತಮಾನುಪ್ಪನ್ನಭಾವೇನ ಚ ಸಮುದಾಚಾರುಪ್ಪನ್ನಭಾವೇನ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾ। ಸೋತಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾತಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಸೋತಸಮ್ಫಸ್ಸತೋ ಜಾತಾ ಸೋತದ್ವಾರಜವನವೇದನಾ, ಫಸ್ಸೋ ಅನಿಚ್ಚೋತಿ ಸೋತಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಟ್ಠೇನ ಅನಿಚ್ಚೋತಿ ಪಸ್ಸತಿ। ವೇದನಾದಯೋಪಿ ಧಾತಾರಮ್ಮಣಮೇವಾತಿ ಧಾತುಸಙ್ಖಾತಮೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ। ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ ಓತರತಿ। ಪಸೀದತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಪಸೀದತಿ, ಭುಮ್ಮವಚನಮೇವ ವಾ ಏತಂ। ಬ್ಯಞ್ಜನಸನ್ಧಿವಸೇನ ‘‘ಧಾತಾರಮ್ಮಣಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಧಾತಾರಮ್ಮಣೇಯೇವಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ। ಅಧಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಧಾತುವಸೇನ ಏವನ್ತಿ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಂ ಲಭತಿ, ನ ರಜ್ಜತಿ, ನ ದುಸ್ಸತಿ। ಅಯಞ್ಹಿ
ಏವಂ ಕತಪರಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಹಿ ಧಾತುಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕಸ್ಸ ಬಲವವಿಪಸ್ಸಕಸ್ಸ ಸಚೇಪಿ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದೀಸು ಆರಮ್ಮಣೇ ಆಪಾಥಗತೇ ಅಯೋನಿಸೋ ಆವಜ್ಜನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ವೋಟ್ಠಬ್ಬನಂ ಪತ್ವಾ ಏಕಂ ದ್ವೇ ವಾರೇ ಆಸೇವನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಭವಙ್ಗಮೇವ ಓತರತಿ, ನ ರಾಗಾದಿವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅಯಂ ಕೋಟಿಪ್ಪತ್ತೋ ತಿಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕೋ। ಅಪರಸ್ಸ ರಾಗಾದಿವಸೇನ ಏಕಂ ವಾರಂ ಜವನಂ ಜವತಿ, ಜವನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪನ ರಾಗಾದಿವಸೇನ ಏವಂ ಮೇ ಜವನಂ ಜವಿತನ್ತಿ ಆವಜ್ಜತೋ ಆರಮ್ಮಣಂ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ, ಪುನ ವಾರಂ ತಥಾ ನ ಜವತಿ। ಅಪರಸ್ಸ ಏಕವಾರಂ ಏವಂ ಆವಜ್ಜತೋ ಪುನ ದುತಿಯವಾರಂ ರಾಗಾದಿವಸೇನ ಜವನಂ ಜವತಿಯೇವ, ದುತಿಯವಾರಾವಸಾನೇ ಪನ ಏವಂ ಮೇ ಜವನಂ ಜವಿತನ್ತಿ ಆವಜ್ಜತೋ ಆರಮ್ಮಣಂ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ, ತತಿಯವಾರೇ ತಥಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಏತ್ಥ ಪನ ಪಠಮೋ ಅತಿತಿಕ್ಖೋ, ತತಿಯೋ ಅತಿಮನ್ದೋ, ದುತಿಯಸ್ಸ ಪನ ವಸೇನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ, ಲಟುಕಿಕೋಪಮೇ, ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವನೇ ಚ ಅಯಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಏವಂ ಸೋತದ್ವಾರೇ ಪರಿಗ್ಗಹಿತವಸೇನ ಧಾತುಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕಸ್ಸ ಬಲಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ದೀಪೇನ್ತೋ ತಞ್ಚೇ, ಆವುಸೋತಿಆದಿಮಾಹ। ಅನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಞ್ಹಿ ಪತ್ವಾ ದ್ವೀಸು ವಾರೇಸು ಕಿಲಮತಿ ಸೋತದ್ವಾರೇ ಚ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಚ। ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ನಾಮ ಖೇತ್ತಸ್ಸಾಮೀ ಪುರಿಸೋ ಕುದಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಖೇತ್ತಂ
ತತ್ಥ ಸಮುದಾಚರನ್ತೀತಿ ಉಪಕ್ಕಮನ್ತಿ। ಪಾಣಿಸಮ್ಫಸ್ಸೇನಾತಿ ತಥಾಭೂತೋತಿ ತಥಾಸಭಾವೋ। ಯಥಾಭೂತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಯಥಾಸಭಾವೇ। ಕಮನ್ತೀತಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ। ಏವಂ ಬುದ್ಧಂ ಅನುಸ್ಸರತೋತಿಆದೀಸು ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋಪಿ ಬುದ್ಧಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ವುತ್ತಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ಭಗವತಾತಿ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿಯೇವ। ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋಪಿ ಧಮ್ಮಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಕಕಚೂಪಮೋವಾದಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿಯೇವ। ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋಪಿ ಸಙ್ಘಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಕಕಚೋಕನ್ತನಂ ಅಧಿವಾಸಯಮಾನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಗುಣಂ ಅನುಸ್ಸರಮಾನೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿಯೇವ।
ಉಪೇಕ್ಖಾ ಕುಸಲನಿಸ್ಸಿತಾ ನ ಸಣ್ಠಾತೀತಿ ಇಧ ವಿಪಸ್ಸನುಪೇಕ್ಖಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಉಪೇಕ್ಖಾ ಕುಸಲನಿಸ್ಸಿತಾ ಸಣ್ಠಾತೀತಿ ಇಧ ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾ, ಸಾ ಪನೇಸಾ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಅರಜ್ಜನಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತತಿ, ಅಯಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ವೀರಿಯಬಲೇನ ಭಾವನಾಸಿದ್ಧಿಯಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾಠಾನೇ ಠಪೇತೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾವ ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾ ನಾಮ ಜಾತಾ।
೩೦೩. ಆಪೋಧಾತುನಿದ್ದೇಸೇ ಆಪೋಗತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಆಪೇಸು ಗತಂ ಅಲ್ಲಯೂಸಭಾವಲಕ್ಖಣಂ। ಪಿತ್ತಂ ಸೇಮ್ಹನ್ತಿಆದೀಸು ಪನ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸದ್ಧಿಂ ಭಾವನಾನಯೇನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಂ। ಪಕುಪ್ಪತೀತಿ ಓಘವಸೇನ ವಡ್ಢತಿ, ಸಮುದ್ದತೋ ವಾ ಉದಕಂ ಉತ್ತರತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಪಾಕತಿಕೋ ಪಕೋಪೋ, ಆಪೋಸಂವಟ್ಟಕಾಲೇ ಪನ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳಂ ಉದಕಪೂರಮೇವ ಹೋತಿ। ಓಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಉದ್ಧನೇ ಆರೋಪಿತಉದಕಂ ವಿಯ ಖಯಂ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ। ಸೇಸಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೩೦೪. ತೇಜೋಧಾತುನಿದ್ದೇಸೇ ತೇಜೋಗತನ್ತಿ ಸಬ್ಬತೇಜೇಸು ಗತಂ ಉಣ್ಹತ್ತಲಕ್ಖಣಂ। ತೇಜೋ ಏವ ವಾ ತೇಜೋಭಾವಂ ಗತನ್ತಿ ತೇಜೋಗತಂ। ಪುರಿಮೇ ಆಪೋಗತೇಪಿ ಪಚ್ಛಿಮೇ ವಾಯೋಗತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಯೇನ ಚಾತಿ ಯೇನ ತೇಜೋಗತೇನ। ತಸ್ಮಿಂ ಕುಪ್ಪಿತೇ ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಸನ್ತಪ್ಪತಿ, ಏಕಾಹಿಕಜರಾದಿಭಾವೇನ ಉಸುಮಜಾತೋ ಹೋತಿ। ಯೇನ ಚ ಜೀರೀಯತೀತಿ ಯೇನ ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಜೀರತಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯವೇಕಲ್ಲತ್ತಂ ಬಲಪರಿಕ್ಖಯಂ ವಲಿಪಲಿತಾದಿಭಾವಞ್ಚ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಯೇನ ಚ ಪರಿಡಯ್ಹತೀತಿ ಯೇನ ಕುಪ್ಪಿತೇನ ಅಯಂ ಕಾಯೋ ದಯ್ಹತಿ, ಸೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ದಯ್ಹಾಮಿ ಯೇನ ಚ ಅಸಿತಪೀತಖಾಯಿತಸಾಯಿತಂ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಣಾಮಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಯೇನ ತಂ ಅಸಿತಂ ವಾ ಓದನಾದಿ, ಪೀತಂ ವಾ ಪಾನಕಾದಿ, ಖಾಯಿತಂ ವಾ ಪಿಟ್ಠಖಜ್ಜಕಾದಿ, ಸಾಯಿತಂ ವಾ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಮಧುಫಾಣಿತಾದಿ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ರಸಾದಿಭಾವೇನ ವಿವೇಕಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ। ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸದ್ಧಿಂ ಭಾವನಾನಯೇನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಂ।
ಹರಿತನ್ತನ್ತಿ ಹರಿತಮೇವ। ಅಲ್ಲತಿಣಾದಿಂ ಆಗಮ್ಮ ನಿಬ್ಬಾಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪನ್ಥನ್ತನ್ತಿ ಮಹಾಮಗ್ಗಮೇವ। ಸೇಲನ್ತನ್ತಿ ಪಬ್ಬತಂ। ಉದಕನ್ತನ್ತಿ ಉದಕಂ। ರಮಣೀಯಂ ವಾ ಭೂಮಿಭಾಗನ್ತಿ ತಿಣಗುಮ್ಬಾದಿರಹಿತಂ, ವಿವಿತ್ತಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಂ ಭೂಮಿಭಾಗಂ। ಅನಾಹಾರಾತಿ ನಿರಾಹಾರಾ ನಿರುಪಾದಾನಾ, ಅಯಮ್ಪಿ ಪಕತಿಯಾವ ತೇಜೋವಿಕಾರೋ ವುತ್ತೋ, ತೇಜೋಸಂವಟ್ಟಕಾಲೇ ಪನ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳಂ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಛಾರಿಕಾಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ತಿಟ್ಠತಿ। ನ್ಹಾರುದದ್ದುಲೇನಾತಿ ಚಮ್ಮನಿಲ್ಲೇಖನೇನ। ಅಗ್ಗಿಂ ಗವೇಸನ್ತೀತಿ ಏವರೂಪಂ ಸುಖುಮಂ ಉಪಾದಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಿ, ಯಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಉಸುಮಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪಜ್ಜಲತಿ, ಸೇಸಮಿಧಾಪಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೩೦೫. ವಾಯೋಧಾತುನಿದ್ದೇಸೇ ಉದ್ಧಙ್ಗಮಾ ವಾತಾತಿ ಉಗ್ಗಾರಹಿಕ್ಕಾರಾದಿಪವತ್ತಕಾ ಉದ್ಧಂ ಆರೋಹನವಾತಾ। ಅಧೋಗಮಾ ವಾತಾತಿ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಾದಿನೀಹರಣಕಾ ಅಧೋ ಓರೋಹನವಾತಾ। ಕುಚ್ಛಿಸಯಾ ವಾತಾತಿ ಅನ್ತಾನಂ ಬಹಿವಾತಾ। ಕೋಟ್ಠಾಸಯಾ ವಾತಾತಿ ಅನ್ತಾನಂ ಅನ್ತೋವಾತಾ। ಅಙ್ಗಮಙ್ಗಾನುಸಾರಿನೋತಿ ಧಮನೀಜಾಲಾನುಸಾರೇನ ಸಕಲಸರೀರೇ ಅಙ್ಗಮಙ್ಗಾನಿ ಅನುಸಟಾ ಸಮಿಞ್ಜನಪಸಾರಣಾದಿನಿಬ್ಬತ್ತಕವಾತಾ। ಅಸ್ಸಾಸೋತಿ ಅನ್ತೋಪವಿಸನನಾಸಿಕವಾತೋ ಪಸ್ಸಾಸೋತಿ ಬಹಿನಿಕ್ಖಮನನಾಸಿಕವಾತೋ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ। ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸದ್ಧಿಂ ಭಾವನಾನಯೇನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಂ।
ಗಾಮಮ್ಪಿ ವಹತೀತಿ ಸಕಲಗಾಮಮ್ಪಿ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಂ ಕುರುಮಾನಾ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛತಿ, ನಿಗಮಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಇಧ ವಾಯೋಸಂವಟ್ಟಕಾಲೇ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳವಿದ್ಧಂಸನವಸೇನ ವಿಧೂಪನೇನಾತಿ ಅಗ್ಗಿಬೀಜನಕೇನ। ಓಸ್ಸವನೇತಿ ಛದನಗ್ಗೇ, ತೇನ ಹಿ ಉದಕಂ ಸವತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ‘‘ಓಸ್ಸವನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸೇಸಮಿಧಾಪಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।
೩೦೬. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಆವುಸೋತಿ ಇಧ ಕಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ? ಹೇಟ್ಠಾ ಕಥಿತಾನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ನಿಸ್ಸತ್ತಭಾವಂ। ಕಟ್ಠನ್ತಿ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಂ। ವಲ್ಲಿನ್ತಿ ಆಬನ್ಧನವಲ್ಲಿಂ। ತಿಣನ್ತಿ ಛದನತಿಣಂ। ಮತ್ತಿಕನ್ತಿ ಅನುಲೇಪಮತ್ತಿಕಂ। ಆಕಾಸೋ ಪರಿವಾರಿತೋತಿ ಏತಾನಿ ಕಟ್ಠಾದೀನಿ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೋ ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಗಾರಂತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಗಾರನ್ತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿಮತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕಟ್ಠಾದೀಸು ಪನ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ರಾಸಿಕತೇಸು ಕಟ್ಠರಾಸಿವಲ್ಲಿರಾಸೀತ್ವೇವ ವುಚ್ಚತಿ। ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏವಮೇವ ಅಟ್ಠಿಆದೀನಿ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತೋ ಆಕಾಸೋ, ತಾನೇವ ಅಟ್ಠಿಆದೀನಿ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪಂತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸರೀರನ್ತಿ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಯಥಾ ಕಟ್ಠಾದೀನಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಗೇಹನ್ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ ಅಗಾರಂ ಖತ್ತಿಯಗೇಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗೇಹನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಮಿದಮ್ಪಿ ಖತ್ತಿಯಸರೀರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸರೀರನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ನ ಹೇತ್ಥ ಕೋಚಿ ಸತ್ತೋ ವಾ ಜೀವೋ ವಾ ವಿಜ್ಜತಿ।
ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಞ್ಚೇವ, ಆವುಸೋ, ಚಕ್ಖೂತಿ ಇದಂ ಕಸ್ಮಾ ಆರದ್ಧಂ? ಹೇಟ್ಠಾ ಉಪಾದಾರೂಪಂ ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಅರೂಪಿನೋ ಖನ್ಧಾ ತೀಣಿ ಚ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ನ ಕಥಿತಾನಿ, ಇದಾನಿ ತಾನಿ ಕಥೇತುಂ ಅಯಂ ದೇಸನಾ ಆರದ್ಧಾತಿ। ತತ್ಥ ಚಕ್ಖುಂ ಅಪರಿಭಿನ್ನನ್ತಿ ಚಕ್ಖುಪಸಾದೇ ನಿರುದ್ಧೇಪಿ ಉಪಹತೇಪಿ ಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹಲೋಹಿತೇಹಿ ಪಲಿಬುದ್ಧೇಪಿ ಚಕ್ಖು ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಪರಿಭಿನ್ನಮೇವ ಹೋತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪನ ಪಚ್ಚಯೋ ಭವಿತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ಅಪರಿಭಿನ್ನಂ ನಾಮ। ಬಾಹಿರಾ ಚ ರೂಪಾತಿ ಬಾಹಿರಾ ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನಿಕರೂಪಾ। ತಜ್ಜೋ ಸಮನ್ನಾಹಾರೋತಿ ತಂ ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ರೂಪೇ ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಭವಙ್ಗಂ ಆವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಮನಸಿಕಾರೋ, ಭವಙ್ಗಾವಟ್ಟನಸಮತ್ಥಂ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ತಜ್ಜಸ್ಸಾತಿ ತದನುರೂಪಸ್ಸ। ವಿಞ್ಞಾಣಭಾಗಸ್ಸಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಕೋಟ್ಠಾಸಸ್ಸ।
ಯಂ ತಥಾಭೂತಸ್ಸಾತಿಆದೀಸು ದ್ವಾರವಸೇನ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ತಥಾಭೂತಸ್ಸಾತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಸಹಭೂತಸ್ಸ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸಮಙ್ಗಿನೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ರೂಪನ್ತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನ ರೂಪಜನಕತ್ತಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖಣೇ ತಿಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಂ, ತದನನ್ತರಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇ ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಲಬ್ಭತಿ। ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಗಣನಂ ಗಚ್ಛತಿ। ವೇದನಾದಯೋ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾವ। ವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಮೇವ। ಏತ್ಥ ಚ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಚೇತನಾವ ವುತ್ತಾ। ಸಙ್ಗಹೋತಿ ಏಕತೋ ಸಙ್ಗಹೋ। ಸನ್ನಿಪಾತೋತಿ ಸಮಾಗಮೋ। ಸಮವಾಯೋತಿ ರಾಸಿ। ಯೋ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಯೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಪಸ್ಸತಿ। ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಸೋ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಧಮ್ಮೇ ಪಸ್ಸತಿ, ಛನ್ದೋತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ತಣ್ಹಾವೇವಚನಮೇವ ಛನ್ದೋ। ಆಲಯಕರಣವಸೇನ ಆಲಯೋ। ಅನುನಯಕರಣವಸೇನ ಅನುನಯೋ। ಅಜ್ಝೋಗಾಹಿತ್ವಾ ಗಿಲಿತ್ವಾ ಗಹನವಸೇನ ಅಜ್ಝೋಸಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೋ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ, ಇತಿ ತೀಣಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಾನೇವ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಯಾ ಇಮೇಸು ತೀಸು ಠಾನೇಸು ದಿಟ್ಠಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ವಾಚಾ ಕಮ್ಮನ್ತೋ ಆಜೀವೋ ವಾಯಾಮೋ ಸತಿ ಸಮಾಧಿ ಭಾವನಾಪಟಿವೇಧೋ, ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋತಿ। ಬಹುಕತಂ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ತಾವತಾಪಿ ಬಹುಂ ಭಗವತೋ ಸಾಸನಂ ಕತಂ ಹೋತಿ, ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಞ್ಚೇವ, ಆವುಸೋ, ಸೋತನ್ತಿಆದಿವಾರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಮನೋದ್ವಾರೇ ಪನ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕೋ ಮನೋ ನಾಮ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತಂ। ತಂ ನಿರುದ್ಧಮ್ಪಿ ಆವಜ್ಜನಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಭವಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥಂ ಮನ್ದಥಾಮಗತಮೇವ ಪವತ್ತಮಾನಮ್ಪಿ ಪರಿಭಿನ್ನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಆವಜ್ಜನಸ್ಸ ಪನ ಪಚ್ಚಯೋ ಭವಿತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ಅಪರಿಭಿನ್ನಂ ನಾಮ। ಬಾಹಿರಾ ಚ ಧಮ್ಮಾತಿ ಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣಂ। ನೇವ ತಾವ ತಜ್ಜಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಭವಙ್ಗಸಮಯೇನೇವ ಕಥಿತಂ। ದುತಿಯವಾರೋ ಪಗುಣಜ್ಝಾನಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇನ ವಾ, ಪಗುಣಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮನಸಿಕಾರೇನ ವಾ, ಪಗುಣಬುದ್ಧವಚನಸಜ್ಝಾಯಕರಣಾದಿನಾ ವಾ, ಅಞ್ಞವಿಹಿತಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೋ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ ರೂಪನ್ತಿ ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಲಬ್ಭತಿ। ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಹಿ ರೂಪಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ, ವೇದನಾದಯೋ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಮಹಾಹತ್ಥಿಪದೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಮಹಾಸಾರೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೦೭. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಮಹಾಸಾರೋಪಮಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೇತಿ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ರುಹಿರುಪ್ಪಾದಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ನಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೇ ಸಲಿಙ್ಗೇನೇವ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೇ ಜಾತೇ।
ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಕುಲಪುತ್ತೋತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಸುಕಕುಲಪುತ್ತೋತಿ ನ ನಿಯಾಮಿತೋ, ದೇವದತ್ತಂಯೇವ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸೋ ಹಿ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾಯ ಮಹಾಸಮ್ಮತಪವೇಣಿಯಾ ಓಕ್ಕಾಕವಂಸೇ ಜಾತತ್ತಾ ಜಾತಿಕುಲಪುತ್ತೋ। ಓತಿಣ್ಣೋತಿ ಯಸ್ಸ ಜಾತಿ ಅನ್ತೋ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ, ಸೋ ಜಾತಿಯಾ ಓತಿಣ್ಣೋ ನಾಮ। ಜರಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾದೀಸುಪಿ ಲಾಭೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ। ಸಕ್ಕಾರೋತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಸುಕತಭಾವೋ। ಸಿಲೋಕೋತಿ ವಣ್ಣಭಣನಂ। ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇತೀತಿ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ। ಅಪಞ್ಞಾತಾತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಜನಾನಂ ಠಿತಟ್ಠಾನೇ ನ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಘಾಸಚ್ಛಾದನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಲಭನ್ತಿ। ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಾತಿ ಅಪ್ಪಪರಿವಾರಾ, ಪುರತೋ ವಾ ಪಚ್ಛತೋ ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ನ ಲಭನ್ತಿ।
ಸಾರೇನ ಸಾರಕರಣೀಯನ್ತಿ ರುಕ್ಖಸಾರೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಅಕ್ಖಚಕ್ಕಯುಗನಙ್ಗಲಾದಿಕಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ। ಸಾಖಾಪಲಾಸಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸಾತಿ ಮಗ್ಗಫಲಸಾರಸ್ಸ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಸಾಖಾಪಲಾಸಂ ನಾಮ, ತಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ತೇನ ಚ ವೋಸಾನಂ ಆಪಾದೀತಿ ತೇನೇವ ಚ ಅಲಮೇತ್ತಾವತಾ ಸಾರೋ ಮೇ ಪತ್ತೋತಿ ವೋಸಾನಂ ಆಪನ್ನೋ।
೩೧೦. ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಆರಾಧೇತೀತಿ ದೇವದತ್ತೋ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞೋ, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ಚ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅಭಿಞ್ಞಾನಂ ಮತ್ಥಕೇ ಠಿತಂ, ತಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ‘‘ಞಾಣದಸ್ಸನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಅಜಾನಂ ಅಪಸ್ಸಂ ವಿಹರನ್ತೀತಿ
೩೧೧. ಅಸಮಯವಿಮೋಕ್ಖಂ ಆರಾಧೇತೀತಿ, ‘‘ಕತಮೋ ಅಸಮಯವಿಮೋಕ್ಖೋ? ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾ ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ, ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ, ಅಯಂ ಅಸಮಯವಿಮೋಕ್ಖೋ’’ತಿ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೧.೨೧೩) ಏವಂ
ಅಕುಪ್ಪಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿ। ಅಯಮತ್ಥೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಏತದತ್ಥಂ, ಅರಹತ್ತಫಲತ್ಥಮಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ। ಅಯಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಏತಂ ಸಾರನ್ತಿ ಏತಂ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಸಾರಂ। ಏತಂ ಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ಏತಂ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಏಸಾ ಕೋಟಿ, ನ ಇತೋ ಪರಂ ಪತ್ತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾವ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇಸೀತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಮಹಾಸಾರೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಚೂಳಸಾರೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೧೨. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಚೂಳಸಾರೋಪಮಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಪಿಙ್ಗಲಕೋಚ್ಛೋತಿ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಿಙ್ಗಲಧಾತುಕೋ। ಕೋಚ್ಛೋತಿ ಪನಸ್ಸ ನಾಮಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಿಙ್ಗಲಕೋಚ್ಛೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸಙ್ಘಿನೋತಿಆದೀಸು ಪಬ್ಬಜಿತಸಮೂಹಸಙ್ಖಾತೋ ಸಙ್ಘೋ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಙ್ಘಿನೋ। ಸ್ವೇವ ಗಣೋ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಗಣಿನೋ। ಆಚಾರಸಿಕ್ಖಾಪನವಸೇನ ತಸ್ಸ ಗಣಸ್ಸ ಆಚರಿಯಾತಿ ಗಣಾಚರಿಯಾ। ಞಾತಾತಿ ಪಞ್ಞಾತಾ ಪಾಕಟಾ। ‘‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಾ ಸನ್ತುಟ್ಠಾ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಯಸಸ್ಸಿನೋ। ತಿತ್ಥಕರಾತಿ ಲದ್ಧಿಕರಾ। ಸಾಧುಸಮ್ಮತಾತಿ ಇಮೇ ಸಾಧು ಸುನ್ದರಾ ಸಪ್ಪುರಿಸಾತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಮತಾ। ಬಹುಜನಸ್ಸಾತಿ ಅಸ್ಸುತವತೋ ಅನ್ಧಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ। ಇದಾನಿ ತೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ ಪೂರಣೋತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಪೂರಣೋತಿ ತಸ್ಸ ಸತ್ಥುಪಟಿಞ್ಞಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಕಸ್ಸಪೋತಿ ಗೋತ್ತಂ। ಸೋ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಏಕೂನದಾಸಸತಂ ಪೂರಯಮಾನೋ ಜಾತೋ, ತೇನಸ್ಸ ‘‘ಪೂರಣೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು। ಮಙ್ಗಲದಾಸತ್ತಾ ಚಸ್ಸ ‘‘ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಾ ನತ್ಥಿ, ಅಕತಂ ವಾ ನ ಕತನ್ತಿ। ‘‘ಸೋ ಕಿಮಹಮೇತ್ಥ ವಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಲಾಯಿ। ಅಥಸ್ಸ ಚೋರಾ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿಂಸು। ಸೋ ಪಣ್ಣೇನ ವಾ ತಿಣೇನ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಮ್ಪಿ ಅಜಾನನ್ತೋ ಜಾತರೂಪೇನೇವ ಏಕಂ ಗಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ। ಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಅರಹಾ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ, ನತ್ಥಿ ಇಮಿನಾ ಸದಿಸೋ’’ತಿ ಪೂವಭತ್ತಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ। ಸೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಾಟಕಂ ಅನಿವತ್ಥಭಾವೇನ ಇದಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಾಟಕಂ ಲಭಿತ್ವಾಪಿ ನ ನಿವಾಸೇಸಿ, ತದೇವ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಪಞ್ಚಸತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು, ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಪೂರಣೋ ಕಸ್ಸಪೋ’’ತಿ।
ಮಕ್ಖಲೀತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಗೋಸಾಲಾಯ ಜಾತತ್ತಾ ಗೋಸಾಲೋತಿ ದುತಿಯಂ ನಾಮಂ। ತಂ ಕಿರ ಸಕದ್ದಮಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ತೇಲಘಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಂ, ‘‘ತಾತ, ಮಾ ಖಲೀ’’ತಿ ಸಾಮಿಕೋ ಆಹ। ಸೋ ಪಮಾದೇನ ಖಲಿತ್ವಾ ಪತಿತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಭಯೇನ ಪಲಾಯಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ। ಸಾಮಿಕೋ ಉಪಧಾವಿತ್ವಾ ಸಾಟಕಕಣ್ಣೇ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ಸೋಪಿ ಸಾಟಕಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅಚೇಲಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ, ಸೇಸಂ ಪೂರಣಸದಿಸಮೇವ।
ಅಜಿತೋತಿ ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋ। ಇತಿ ನಾಮದ್ವಯಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಅಜಿತೋ ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತತ್ಥ ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಕೇಸೇಹಿ ಕತಕಮ್ಬಲೋ, ತತೋ ಪಟಿಕಿಟ್ಠತರಂ ವತ್ಥಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ತನ್ತಾವುತಾನಂ ವತ್ಥಾನಂ, ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋ ತೇಸಂ ಪಟಿಕಿಟ್ಠೋ ಅಕ್ಖಾಯತಿ, ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀತೇ ಸೀತೋ ಉಣ್ಹೇ ಉಣ್ಹೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ದುಕ್ಖಸಮ್ಫಸ್ಸೋ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೩.೧೩೮)।
ಪಕುಧೋತಿ ಕಚ್ಚಾಯನೋತಿ ಗೋತ್ತಂ। ಇತಿ
ಸಞ್ಜಯೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಬೇಲಟ್ಠಸ್ಸ ಪುತ್ತೋತಿ ಬೇಲಟ್ಠಪುತ್ತೋ। ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗಣ್ಠನಕಿಲೇಸೋ ಪಲಿಬುಜ್ಝನಕಿಲೇಸೋ ನತ್ಥಿ, ಕಿಲೇಸಗಣ್ಠರಹಿತಾ ಮಯನ್ತಿ ಏವಂ ವಾದಿತಾಯ ಲದ್ಧನಾಮವಸೇನ ನಿಗಣ್ಠೋ। ನಾಟಸ್ಸ ಪುತ್ತೋತಿ ನಾಟಪುತ್ತೋ। ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸೂತಿ ಯಥಾ ತೇಸಂ ಪಟಿಞ್ಞಾ, ತಥೇವ ಜಾನಿಂಸು। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸಚೇ ನೇಸಂ ಸಾ ಪಟಿಞ್ಞಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ಸಬ್ಬೇ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು। ನೋ ಚೇ, ನ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು। ತಸ್ಮಾ ಕಿಂ ತೇಸಂ ಪಟಿಞ್ಞಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ನ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾತಿ, ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ। ಅಥ ಭಗವಾ ನೇಸಂ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಭಾವಕಥನೇನ ಅತ್ಥಾಭಾವತೋ ಅಲನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಪಮಾಯ ಅತ್ಥಂ ಪವೇದೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಮೇವ ದೇಸೇತುಂ, ಧಮ್ಮಂ, ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಹ।
೩೨೦. ತತ್ಥ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ಸಚ್ಛಿಕರಣತ್ಥಂ। ನ ಛನ್ದಂ ಜನೇತೀತಿ ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಛನ್ದಂ ನ ಜನಯತಿ। ನ ವಾಯಮತೀತಿ ವಾಯಾಮಂ ಪರಕ್ಕಮಂ ನ ಕರೋತಿ। ಓಲೀನವುತ್ತಿಕೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ಲೀನಜ್ಝಾಸಯೋ ಹೋತಿ। ಸಾಥಲಿಕೋತಿ ಸಿಥಿಲಗ್ಗಾಹೀ, ಸಾಸನಂ ಸಿಥಿಲಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ದಳ್ಹಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ।
೩೨೩. ಇಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಭಿಕ್ಖು, ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹೀತಿ ಕಥಂ ಇಮೇ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿಧಮ್ಮಾ ಞಾಣದಸ್ಸನೇನ ಉತ್ತರಿತರಾ ಜಾತಾತಿ? ನಿರೋಧಪಾದಕತ್ತಾ। ಹೇಟ್ಠಾ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿಧಮ್ಮಾ ಹಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕಾ
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಚೂಳಸಾರೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ತತಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।