೧೦. ಸಙ್ಗೀತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೯೬. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಸಙ್ಗೀತಿಸುತ್ತಂ। ತತ್ರಾಯಮಪುಬ್ಬಪದವಣ್ಣನಾ – ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋತಿ ನಿಬದ್ಧಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ। ತದಾ ಕಿರ ಸತ್ಥಾ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇ ಞಾಣಜಾಲಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕಯಮಾನೋ ಪಾವಾನಗರವಾಸಿನೋ ಮಲ್ಲರಾಜಾನೋ ದಿಸ್ವಾ ಇಮೇ ರಾಜಾನೋ ಮಯ್ಹಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಜಾಲಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ‘‘ರಾಜಾನೋ ಏಕಂ ಸನ್ಧಾಗಾರಂ ಕಾರೇಸುಂ, ಮಯಿ ಗತೇ ಮಙ್ಗಲಂ ಭಣಾಪೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಹಂ ತೇಸಂ ಮಙ್ಗಲಂ ವತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಹೀ’ತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ವಕ್ಖಾಮಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತೀಹಿ ಪಿಟಕೇಹಿ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಚುದ್ದಸಪಞ್ಹಾಧಿಕೇನ ಪಞ್ಹಸಹಸ್ಸೇನ ಪಟಿಮಣ್ಡೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಙ್ಗೀತಿಸುತ್ತಂ ನಾಮ ಕಥೇಸ್ಸತಿ, ಸುತ್ತನ್ತಂ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕನ್ತೋ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಮಲ್ಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ’’ತಿ।
ಉಬ್ಭತಕನವಸನ್ಧಾಗಾರವಣ್ಣನಾ
೨೯೭. ಉಬ್ಭತಕನ್ತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ, ಉಚ್ಚತ್ತಾ ವಾ ಏವಂ ವುತ್ತಂ। ಸನ್ಧಾಗಾರನ್ತಿ ನಗರಮಜ್ಝೇ ಸನ್ಧಾಗಾರಸಾಲಾ। ಸಮಣೇನ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಘರವತ್ಥುಪರಿಗ್ಗಹಕಾಲೇಯೇವ ದೇವತಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ದೇವೇನ ವಾತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಸಮಣೇನ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವಾ ಕೇನಚಿ ವಾ ಮನುಸ್ಸಭೂತೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ಭಗವತೋ ಆಗಮನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಗನ್ತ್ವಾಪಿ ನ ಭಗವಾ ಆನೀತೋ, ದೂತಂ ಪೇಸೇತ್ವಾಪಿ ನ ಪಕ್ಕೋಸಾಪಿತೋ, ಸಯಮೇವ ಪನ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಸನ್ಧಾಗಾರಸಾಲಾ ಕಾರಿತಾ, ಏತ್ಥ ಮಯಂ ದಸಬಲಂ ಆನೇತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಂ ಭಣಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು।
೨೯೮. ಯೇನ ಸನ್ಧಾಗಾರಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ತಂ ದಿವಸಂ ಕಿರ ಸಬ್ಬಸನ್ಥರಿನ್ತಿ ಯಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಸನ್ಥತಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ। ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ತೇ ಮಲ್ಲರಾಜಾನೋ ಸನ್ಧಾಗಾರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ನಗರವೀಥಿಯೋಪಿ ಸಮ್ಮಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಧಜೇ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಗೇಹದ್ವಾರೇಸು ಪುಣ್ಣಘಟೇ ಚ ಕದಲಿಯೋ ಚ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ಸಕಲನಗರಂ ದೀಪಮಾಲಾದೀಹಿ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣತಾರಕಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ಖೀರಪಾಯಕೇ ದಾರಕೇ ಖೀರಂ ಪಾಯ್ಯೇಥ, ದಹರೇ ಕುಮಾರೇ ಲಹುಂ ಲಹುಂ ಭೋಜಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಾಪೇಥ, ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಂ ಮಾ ಕರಿತ್ಥ, ಅಜ್ಜ ಏಕರತ್ತಿಂ ಸತ್ಥಾ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ವಸಿಸ್ಸತಿ, ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಅಪ್ಪಸದ್ದಕಾಮಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ದಣ್ಡದೀಪಿಕಂ ಆದಾಯ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು।
೨೯೯. ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಪುರತೋ ಕತ್ವಾ। ತತ್ಥ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚೇವ ಉಪಾಸಕಾನಞ್ಚ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅತಿವಿಯ ವಿರೋಚತಿ, ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಅಭಿರೂಪೋ ದಸ್ಸನೀಯೋ। ಪುರಿಮಕಾಯತೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ ರಸ್ಮಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಂ ಠಾನಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಪಚ್ಛಿಮಕಾಯತೋ। ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥತೋ। ವಾಮಹತ್ಥತೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ ರಸ್ಮಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಂ ಠಾನಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಉಪರಿ ಕೇಸನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಕೇಸಾವಟ್ಟೇಹಿ ಮೋರಗೀವವಣ್ಣಾ ರಸ್ಮಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಗಗನತಲೇ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಂ ಠಾನಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಹೇಟ್ಠಾ ಪಾದತಲೇಹಿ ಪವಾಳವಣ್ಣಾ ರಸ್ಮಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಘನಪಥವಿಯಂ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಂ ಠಾನಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಏವಂ ಸಮನ್ತಾ ಅಸೀತಿ ಹತ್ಥಮತ್ತಂ ಠಾನಂ ಛಬ್ಬಣ್ಣಾ ಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ವಿಜ್ಜೋತಮಾನಾ ವಿಪ್ಫನ್ದಮಾನಾ ವಿಧಾವನ್ತಿ। ಸಬ್ಬೇ ದಿಸಾಭಾಗಾ ಸುವಣ್ಣಚಮ್ಪಕಪುಪ್ಫೇಹಿ ವಿಕಿರಿಯಮಾನಾ ವಿಯ ಸುವಣ್ಣಘಟತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸುವಣ್ಣರಸಧಾರಾಹಿ ಸಿಞ್ಚಮಾನಾ ವಿಯ ಪಸಾರಿತಸುವಣ್ಣಪಟಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ವಿಯ ವೇರಮ್ಭವಾತಸಮುಟ್ಠಿತಕಿಂಸುಕಕಣಿಕಾರಪುಪ್ಫಚುಣ್ಣಸಮಾಕಿಣ್ಣಾ ವಿಯ ಚ ವಿಪ್ಪಕಾಸನ್ತಿ।
ಭಗವತೋಪಿ ಅಸೀತಿಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾದ್ವತ್ತಿಂಸವರಲಕ್ಖಣಸಮುಜ್ಜಲಂ ಸರೀರಂ ಸಮುಗ್ಗತತಾರಕಂ ವಿಯ ಗಗನತಲಂ, ವಿಕಸಿತಮಿವ ಪದುಮವನಂ
ಅಸೀತಿಮಹಾಥೇರಾಪಿ ನಂ ಮೇಘವಣ್ಣಂ ಪಂಸುಕೂಲಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಮಣಿವಮ್ಮವಮ್ಮಿತಾ ವಿಯ ಮಹಾನಾಗಾ ಪರಿವಾರಯಿಂಸು ವನ್ತರಾಗಾ ಭಿನ್ನಕಿಲೇಸಾ ವಿಜಟಿತಜಟಾ ಛಿನ್ನಬನ್ಧನಾ ಕುಲೇ ವಾ ಗಣೇ ವಾ ಅಲಗ್ಗಾ। ಇತಿ ಭಗವಾ ಸಯಂ ವೀತರಾಗೋ ವೀತರಾಗೇಹಿ, ವೀತದೋಸೋ ವೀತದೋಸೇಹಿ, ವೀತಮೋಹೋ ವೀತಮೋಹೇಹಿ, ನಿತ್ತಣ್ಹೋ ನಿತ್ತಣ್ಹೇಹಿ, ನಿಕ್ಕಿಲೇಸೋ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸೇಹಿ, ಸಯಂ ಬುದ್ಧೋ ಬಹುಸ್ಸುತಬುದ್ಧೇಹಿ ಪರಿವಾರಿತೋ ಪತ್ತಪರಿವಾರಿತಂ ವಿಯ ಕೇಸರಂ, ಕೇಸರಪರಿವಾರಿತಾ ವಿಯ ಕಣ್ಣಿಕಾ, ಅಟ್ಠನಾಗಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರಿತೋ ವಿಯ ಛದ್ದನ್ತೋ ನಾಗರಾಜಾ, ನವುತಿಹಂಸಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರಿತೋ ವಿಯ ಧತರಟ್ಠೋ ಹಂಸರಾಜಾ, ಸೇನಙ್ಗಪರಿವಾರಿತೋ ವಿಯ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾ, ಮರುಗಣಪರಿವಾರಿತೋ ವಿಯ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ, ಬ್ರಹ್ಮಗಣಪರಿವಾರಿತೋ ವಿಯ ಹಾರಿತೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ, ಅಸಮೇನ ಬುದ್ಧವೇಸೇನ ಅಪರಿಮಾಣೇನ ಬುದ್ಧವಿಲಾಸೇನ ತಸ್ಸಂ ಪರಿಸತಿ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪಾವೇಯ್ಯಕೇ ಮಲ್ಲೇ ಬಹುದೇವ ರತ್ತಿಂ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ।
ಏತ್ಥ ಚ ಧಮ್ಮಿಕಥಾ ನಾಮ ಸನ್ಧಾಗಾರಅನುಮೋದನಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತದಾ ಹಿ ಭಗವಾ ಆಕಾಸಗಙ್ಗಂ ಓತಾರೇನ್ತೋ ವಿಯ ಪಥವೋಜಂ ಆಕಡ್ಢನ್ತೋ ವಿಯ ಮಹಾಜಮ್ಬುಂ ಮತ್ಥಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಾಲೇನ್ತೋ ವಿಯ ಯೋಜನಿಯಮಧುಗಣ್ಡಂ ಚಕ್ಕಯನ್ತೇನ ಪೀಳೇತ್ವಾ ಮಧುಪಾನಂ ಪಾಯಮಾನೋ ವಿಯ ಚ ಪಾವೇಯ್ಯಕಾನಂ ಮಲ್ಲಾನಂ ಹಿತಸುಖಾವಹಂ ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಂ ಕಥೇಸಿ।
೩೦೦. ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತನ್ತಿ ಯಂ ಯಂ ದಿಸಂ ಅನುವಿಲೋಕೇತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ತುಣ್ಹೀಭೂತಮೇವ। ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾತಿ
ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾತಿ ಸನ್ಧಾಗಾರಸ್ಸ ಕಿರ ಏಕಪಸ್ಸೇ ತೇ ರಾಜಾನೋ ಕಪ್ಪಿಯಮಞ್ಚಕಂ ಪಞ್ಞಪೇಸುಂ ‘‘ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಸತ್ಥಾ ನಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾಪಿ ಚತೂಹಿ ಇರಿಯಾಪಥೇಹಿ ಪರಿಭುತ್ತಂ ಇಮೇಸಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ತತ್ಥ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ।
ಭಿನ್ನನಿಗಣ್ಠವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ
೩೦೧. ತಸ್ಸ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾಯಾತಿಆದೀಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವ।
೩೦೨. ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಭಣ್ಡನಾದಿವೂಪಸಮಕರಂ ಸ್ವಾಖ್ಯಾತಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಕಾಮೋ ಆಮನ್ತೇಸಿ।
ಏಕಕವಣ್ಣನಾ
೩೦೩. ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ। ಸಙ್ಗಾಯಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮಗ್ಗೇಹಿ ಗಾಯಿತಬ್ಬಂ, ಏಕವಚನೇಹಿ ಅವಿರುದ್ಧವಚನೇಹಿ ಭಣಿತಬ್ಬಂ। ನ ವಿವದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ವಾ ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ವಾ ವಿವಾದೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ। ಏಕೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ಏಕಕದುಕತಿಕಾದಿವಸೇನ ಬಹುಧಾ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಂ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ ಪಠಮಂ ತಾವ ‘‘ಏಕೋ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಆಹ। ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾತಿ ಕಾಮಭವಾದೀಸು ಸಞ್ಞಾಭವಾದೀಸು ಏಕವೋಕಾರಭವಾದೀಸು ಚ ಸಬ್ಬಭವೇಸು ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ। ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾತಿ ಆಹಾರತೋ ಠಿತಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ। ಇತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಠಿತಿ ಹೇತು ಆಹಾರೋ ನಾಮ ಏಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ
ನನು
ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪಚ್ಚಯಾಹಾರೇ ಗಹಿತೇ ಪರಿಯಾಯಾಹಾರೋಪಿ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯಾಹಾರೋಪಿ ಸಬ್ಬೋ ಗಹಿತೋವ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಅಸಞ್ಞಭವೇ ಪಚ್ಚಯಾಹಾರೋ ಲಬ್ಭತಿ। ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಹಿ ಬುದ್ಧೇ ತಿತ್ಥಾಯತನೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ವಾಯೋಕಸಿಣೇ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಧೀ ಚಿತ್ತಂ, ಧಿಬ್ಬತೇತಂ ಚಿತ್ತಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ನಾಮ ಅಭಾವೋಯೇವ ಸಾಧು, ಚಿತ್ತಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಾಯೇವ ವಧಬನ್ಧಾದಿಪಚ್ಚಯಂ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಚಿತ್ತೇ ಅಸತಿ ನತ್ಥೇತನ್ತಿ ಖನ್ತಿಂ ರುಚಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನಾ ಕಾಲಙ್ಕತ್ವಾ ಅಸಞ್ಞಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ। ಯೋ ಯಸ್ಸ ಇರಿಯಾಪಥೋ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಪಣಿಹಿತೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ತೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಕಪ್ಪಸತಾನಿ ಠಿತೋ ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ವಾ ನಿಪನ್ನೋ ವಾ ಹೋತಿ। ಏವರೂಪಾನಮ್ಪಿ ಸತ್ತಾನಂ ಪಚ್ಚಯಾಹಾರೋ ಲಬ್ಭತಿ। ತೇ ಹಿ ಯಂ ಝಾನಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ತದೇವ ನೇಸಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ। ಯಥಾ ಜಿಯಾವೇಗೇನ ಖಿತ್ತಸರೋ ಯಾವ ಜಿಯಾವೇಗೋ ಅತ್ಥಿ, ತಾವ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಯಾವ ಝಾನಪಚ್ಚಯೋ ಅತ್ಥಿ, ತಾವ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಖೀಣವೇಗೋ ಸರೋ ವಿಯ ಪತನ್ತಿ। ಯೇ ಪನ ತೇ ನೇರಯಿಕಾ ನೇವ ಉಟ್ಠಾನಫಲೂಪಜೀವೀ ನ ಪುಞ್ಞಫಲೂಪಜೀವೀತಿ ವುತ್ತಾ, ತೇಸಂ ಕೋ ಆಹಾರೋತಿ
ಕಬಳೀಕಾರಂ ಆಹಾರಂ ಆರಬ್ಭ ಚೇತ್ಥ ವಿವಾದೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ। ಮುಖೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಖೇಳೋಪಿ ಹಿ ತೇಸಂ ಆಹಾರಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇತಿ। ಖೇಳೋಪಿ ಹಿ ನಿರಯೇ ದುಕ್ಖವೇದನಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಸಗ್ಗೇ ಸುಖವೇದನಿಯೋ। ಇತಿ ಕಾಮಭವೇ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಆಹಾರಾ। ರೂಪಾರೂಪಭವೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಅಸಞ್ಞಂ ಸೇಸಾನಂ ತಯೋ। ಅಸಞ್ಞಾನಞ್ಚೇವ ಅವಸೇಸಾನಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯಾಹಾರೋತಿ ಇಮಿನಾ ಆಹಾರೇನ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ’’ತಿ ಏತಂ ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಆವುಸೋ’’ತಿ ಏವಂ ನಿಯ್ಯಾತನಮ್ಪಿ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಖೋ ಆವುಸೋ’’ತಿ ಪುನ ಉದ್ಧರಣಮ್ಪಿ ಅಕತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಸಙ್ಖಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ’’ತಿ ದುತಿಯಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ।
ಕಸ್ಮಾ
ಅಯಂ ಖೋ, ಆವುಸೋತಿ ಆವುಸೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥಾರಾ ಮಹಾಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸಯಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಅಯಂ ಏಕಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ। ತತ್ಥ ಏಕಧಮ್ಮೇ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸಬ್ಬೇಹೇವ ಸಙ್ಗಾಯಿತಬ್ಬಂ ನ ವಿವದಿತಬ್ಬಂ। ಯಥಯಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಯಥಾ ಸಙ್ಗಾಯಮಾನಾನಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಇದಂ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅದ್ಧನಿಯಂ ಅಸ್ಸ। ಏಕೇನ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ
ಏಕಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ದುಕವಣ್ಣನಾ
೩೦೪. ಇತಿ ಏಕಕವಸೇನ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ದುಕವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪುನ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ। ತತ್ಥ ನಾಮರೂಪದುಕೇ ನಾಮನ್ತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಅರೂಪಿನೋ ಖನ್ಧಾ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ। ತತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ಖನ್ಧಾ ನಾಮನಟ್ಠೇನ ನಾಮಂ। ನಾಮನಟ್ಠೇನಾತಿ ನಾಮಕರಣಟ್ಠೇನ। ಯಥಾ ಹಿ ಮಹಾಜನಸಮ್ಮತತ್ತಾ ಮಹಾಸಮ್ಮತಸ್ಸ
ರೂಪನ್ತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಮಹಾಭೂತಾ ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ರೂಪಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ರುಪ್ಪನಟ್ಠೇನ ರೂಪಂ। ತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಅವಿಜ್ಜಾತಿ ದುಕ್ಖಾದೀಸು ಅಞ್ಞಾಣಂ। ಅಯಮ್ಪಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಕಥಿತಾಯೇವ। ಭವತಣ್ಹಾತಿ ಭವಪತ್ಥನಾ। ಯಥಾಹ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಭವತಣ್ಹಾ? ಯೋ ಭವೇಸು ಭವಚ್ಛನ್ದೋ’’ತಿಆದಿ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೧೯)।
ಭವದಿಟ್ಠೀತಿ ಭವೋ ವುಚ್ಚತಿ ಸಸ್ಸತಂ, ಸಸ್ಸತವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕದಿಟ್ಠಿ। ಸಾ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಭವದಿಟ್ಠಿ? ‘ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚಾ’ತಿ ಯಾ ಏವರೂಪಾ ದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೨೦) ನಯೇನ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾ। ವಿಭವದಿಟ್ಠೀತಿ ವಿಭವೋ ವುಚ್ಚತಿ ಉಚ್ಛೇದಂ, ಉಚ್ಛೇದವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕದಿಟ್ಠಿ। ಸಾಪಿ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ವಿಭವದಿಟ್ಠಿ? ‘ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚಾ’ತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ೨೮೫)। ಯಾ ಏವರೂಪಾ ದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೨೧) ನಯೇನ ತತ್ಥೇವ ವಿತ್ಥಾರಿತಾ।
ಅಹಿರಿಕನ್ತಿ ಅನೋತ್ತಪ್ಪನ್ತಿ ‘‘ಯಂ ನ ಓತ್ತಪ್ಪತಿ ಓತ್ತಪ್ಪಿತಬ್ಬೇನಾ’’ತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೨೯) ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರಿತೋ ಅಭಾಯನಕಆಕಾರೋ।
ಹಿರೀ ಚ ಓತ್ತಪ್ಪಞ್ಚಾತಿ ‘‘ಯಂ ಹಿರೀಯತಿ ಹಿರೀಯಿತಬ್ಬೇನ, ಓತ್ತಪ್ಪತಿ ಓತ್ತಪ್ಪಿತಬ್ಬೇನಾ’’ತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೩೦-೩೧) ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನಿ ಹಿರಿಓತ್ತಪ್ಪಾನಿ। ಅಪಿ ಚೇತ್ಥ ಅಜ್ಝತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಹಿರೀ, ಬಹಿದ್ಧಾಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಓತ್ತಪ್ಪಂ। ಅತ್ತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಾ ಹಿರೀ, ಲೋಕಾಧಿಪತೇಯ್ಯಂ ಓತ್ತಪ್ಪಂ। ಲಜ್ಜಾಸಭಾವಸಣ್ಠಿತಾ ಹಿರೀ, ಭಯಸಭಾವಸಣ್ಠಿತಂ ಓತ್ತಪ್ಪಂ। ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ಪನೇತ್ಥ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಾ।
ದೋವಚಸ್ಸತಾತಿ ದೋವಚಸ್ಸತಾ। ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನೇಸಾ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ದೋವಚಸ್ಸತಾ? ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ದೋವಚಸ್ಸಾಯ’’ನ್ತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೩೨) ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಆಗತಾ। ಸಾ ಅತ್ಥತೋ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ ಹೋತಿ। ‘‘ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಖನ್ಧಾನಂ ಏತೇನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಾನಂ ಏತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ಪಾಪಮಿತ್ತತಾತಿ
ಸೋವಚಸ್ಸತಾ ಚ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾ ಚ ವುತ್ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಉಭೋಪಿ ಪನೇತಾ ಇಧ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಾ ಕಥಿತಾ।
ಆಪತ್ತಿಕುಸಲತಾತಿ ‘‘ಪಞ್ಚಪಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ, ಸತ್ತಪಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ। ಯಾ ತಾಸಂ ಆಪತ್ತೀನಂ ಆಪತ್ತಿಕುಸಲತಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ’’ತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೩೬) ಏವಂ ವುತ್ತೋ ಆಪತ್ತಿಕುಸಲಭಾವೋ।
ಆಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನಕುಸಲತಾತಿ ‘‘ಯಾ ತಾಹಿ ಆಪತ್ತೀಹಿ ವುಟ್ಠಾನಕುಸಲತಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ’’ತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೩೭) ಏವಂ ವುತ್ತಾ ಸಹ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಆಪತ್ತೀಹಿ ವುಟ್ಠಾನಪರಿಚ್ಛೇದಜಾನನಾ ಪಞ್ಞಾ।
ಸಮಾಪತ್ತಿಕುಸಲತಾತಿ ಸಮಾಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನಕುಸಲತಾತಿ ‘‘ಯಾ ತಾಹಿ ಸಮಾಪತ್ತೀಹಿ ವುಟ್ಠಾನಕುಸಲತಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ’’ತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೩೯) ಏವಂ ವುತ್ತಾ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಸಮಯವಸೇನೇವ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾನಸಮತ್ಥಾ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ಉಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುಟ್ಠಾನಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಕಾ ಪಞ್ಞಾ।
ಧಾತುಕುಸಲತಾತಿ ‘‘ಅಟ್ಠಾರಸ ಧಾತುಯೋ ಚಕ್ಖುಧಾತು…ಪೇ॰… ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು। ಯಾ ತಾಸಂ ಧಾತೂನಂ ಕುಸಲತಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ’’ತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೪೦) ಏವಂ ವುತ್ತಾ ಅಟ್ಠಾರಸನ್ನಂ ಮನಸಿಕಾರಕುಸಲತಾತಿ ‘‘ಯಾ ತಾಸಂ ಧಾತೂನಂ ಮನಸಿಕಾರಕುಸಲತಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ’’ತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೪೧) ಏವಂ ವುತ್ತಾ ತಾಸಂಯೇವ ಧಾತೂನಂ ಸಮ್ಮಸನಪಟಿವೇಧಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಪಞ್ಞಾ।
ಆಯತನಕುಸಲತಾತಿ ‘‘ದ್ವಾದಸಾಯತನಾನಿ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮಾಯತನಂ। ಯಾ ತೇಸಂ ಆಯತನಾನಂ ಆಯತನಕುಸಲತಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ’’ತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೪೨) ಏವಂ ವುತ್ತಾ ದ್ವಾದಸನ್ನಂ ಆಯತನಾನಂ ಉಗ್ಗಹಮನಸಿಕಾರಪಜಾನನಾ ಪಞ್ಞಾ। ಅಪಿಚ ಧಾತುಕುಸಲತಾಪಿ ಉಗ್ಗಹಮನಸಿಕಾರಸವನಸಮ್ಮಸನಪಟಿವೇಧಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇಸು ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಕುಸಲತಾತಿ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ…ಪೇ॰… ಸಮುದಯೋ ಹೋತೀತಿ ಯಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ’’ತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೪೩) ಏವಂ ವುತ್ತಾ ದ್ವಾದಸನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಾನಂ ಉಗ್ಗಹಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ।
ಠಾನಕುಸಲತಾತಿ ‘‘ಯೇ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಯೇಸಂ ಯೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ತಂ ತಂ ಠಾನನ್ತಿ ಯಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ’’ತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೪೪) ಏವಂ ವುತ್ತಾ ‘‘ಚಕ್ಖುಂ ವತ್ಥುಂ ಕತ್ವಾ ರೂಪಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಚಕ್ಖುರೂಪಂ (ಧ॰ ಸ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೩೪೪) ಠಾನಞ್ಚೇವ ಕಾರಣಞ್ಚಾ’’ತಿ ಏವಂ ಠಾನಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನಸಮತ್ಥಾ ಪಞ್ಞಾ। ಅಟ್ಠಾನಕುಸಲತಾತಿ ‘‘ಯೇ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಯೇಸಂ ಯೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನ ಹೇತೂ ನ ಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ತಂ ತಂ ಅಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಯಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ’’ತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೪೫) ಏವಂ ವುತ್ತಾ ‘‘ಚಕ್ಖುಂ ವತ್ಥುಂ ಕತ್ವಾ ರೂಪಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಿ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಚಕ್ಖುರೂಪಂ ನ ಠಾನಂ ನ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅಟ್ಠಾನಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನಸಮತ್ಥಾ ಪಞ್ಞಾ ಅಪಿಚ ಏತಸ್ಮಿಂ ದುಕೇ ‘‘ಕಿತ್ತಾವತಾ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಠಾನಾಠಾನಕುಸಲೋ
ಅಜ್ಜವನ್ತಿ ಲಜ್ಜವನ್ತಿ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಲಜ್ಜವೋ? ಯೋ ಹಿರೀಯತಿ ಹಿರೀಯಿತಬ್ಬೇನ ಹಿರೀಯತಿ ಪಾಪಕಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಲಜ್ಜವೋ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೋ ಲಜ್ಜೀಭಾವೋ।
ಖನ್ತೀತಿ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಖನ್ತಿ? ಯಾ ಖನ್ತಿ ಖಮನತಾ ಅಧಿವಾಸನತಾ ಅಚಣ್ಡಿಕ್ಕಂ ಅನಸ್ಸುರೋಪೋ ಅತ್ತಮನತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೪೮) ಏವಂ ವುತ್ತಾ ಅಧಿವಾಸನಖನ್ತಿ। ಸೋರಚ್ಚನ್ತಿ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಸೋರಚ್ಚಂ? ಯೋ ಕಾಯಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ, ವಾಚಸಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ, ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ। ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸೋರಚ್ಚಂ। ಸಬ್ಬೋಪಿ ಸೀಲಸಂವರೋ ಸೋರಚ್ಚ’’ನ್ತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೪೯) ಏವಂ ವುತ್ತೋ ಸುರತಭಾವೋ।
ಸಾಖಲ್ಯನ್ತಿ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಸಾಖಲ್ಯಂ? ಯಾ ಸಾ ವಾಚಾ ಅಣ್ಡಕಾ ಕಕ್ಕಸಾ ಪರಕಟುಕಾ ಪರಾಭಿಸಜ್ಜನೀ ಕೋಧಸಾಮನ್ತಾ ಅಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕಾ, ತಥಾರೂಪಿಂ ವಾಚಂ ಪಹಾಯ ಯಾ ಸಾ ವಾಚಾ ನೇಳಾ ಕಣ್ಣಸುಖಾ ಪೇಮನೀಯಾ ಹದಯಙ್ಗಮಾ ಪೋರೀ ಬಹುಜನಕನ್ತಾ ಬಹುಜನಮನಾಪಾ, ತಥಾರೂಪಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ। ಯಾ ತತ್ಥ ಸಣ್ಹವಾಚತಾ ಸಖಿಲವಾಚತಾ ಅಫರುಸವಾಚತಾ। ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸಾಖಲ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೫೦) ಏವಂ ವುತ್ತೋ ಸಮ್ಮೋದಕಮುದುಕಭಾವೋ। ಪಟಿಸನ್ಥಾರೋತಿ ಅಯಂ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೋ ಆಮಿಸೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಚಾತಿ ದ್ವೀಹಿ ಛಿದ್ದೋ, ತಸ್ಸ ತಂ ಛಿದ್ದಂ ಯಥಾ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ಪೀಠಸ್ಸ ವಿಯ
ಅವಿಹಿಂಸಾತಿ ಕರುಣಾಪಿ ಕರುಣಾಪುಬ್ಬಭಾಗೋಪಿ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ – ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅವಿಹಿಂಸಾ? ಯಾ ಸತ್ತೇಸು ಕರುಣಾ ಕರುಣಾಯನಾ ಕರುಣಾಯಿತತ್ತಂ ಕರುಣಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅವಿಹಿಂಸಾ’’ತಿ। ಸೋಚೇಯ್ಯನ್ತಿ ಮೇತ್ತಾಯ ಚ ಮೇತ್ತಾಪುಬ್ಬಭಾಗಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ ಸುಚಿಭಾವೋ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ – ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ? ಯಾ ಸತ್ತೇಸು ಮೇತ್ತಿ ಮೇತ್ತಾಯನಾ ಮೇತ್ತಾಯಿತತ್ತಂ ಮೇತ್ತಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸೋಚೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ।
ಮುಟ್ಠಸ್ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಸತಿವಿಪ್ಪವಾಸೋ, ಯಥಾಹ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಮುಟ್ಠಸ್ಸಚ್ಚಂ? ಯಾ ಅಸತಿ ಅನನುಸ್ಸತಿ ಅಪ್ಪಟಿಸ್ಸತಿ ಅಸ್ಸರಣತಾ ಅಧಾರಣತಾ ಪಿಲಾಪನತಾ ಸಮ್ಮುಸ್ಸನತಾ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮುಟ್ಠಸ್ಸಚ್ಚಂ’’ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೫೬)। ಅಸಮ್ಪಜಞ್ಞನ್ತಿ, ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಅಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ? ಯಂ ಅಞ್ಞಾಣಂ ಅದಸ್ಸನಂ ಅವಿಜ್ಜಾಲಙ್ಗೀ ಮೋಹೋ ಅಕುಸಲಮೂಲ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಾ ಅವಿಜ್ಜಾಯೇವ। ಸತಿ ಸತಿಯೇವ। ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಞಾಣಂ।
ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಅಗುತ್ತದ್ವಾರತಾತಿ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಅಗುತ್ತದ್ವಾರತಾ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೫೨) ನಯೇನ ವಿತ್ಥಾರಿತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಭೇದೋ। ಭೋಜನೇ ಅಮತ್ತಞ್ಞುತಾತಿ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಭೋಜನೇ ಅಮತ್ತಞ್ಞುತಾ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಅಯೋನಿಸೋ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತಿ ದವಾಯ ಮದಾಯ ಮಣ್ಡನಾಯ ವಿಭೂಸನಾಯ। ಯಾ ತತ್ಥ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಿತಾ ಅಮತ್ತಞ್ಞುತಾ ಅಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಭೋಜನೇ’’ತಿ ಏವಂ ಆಗತೋ ಭೋಜನೇ ಅಮತ್ತಞ್ಞುಭಾವೋ। ಅನನ್ತರದುಕೋ ವುತ್ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಬಲನ್ತಿ ಭಾವನಾಬಲನ್ತಿ ಭಾವೇನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಬಲಂ। ಅತ್ಥತೋ ವೀರಿಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸೀಸೇನ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಹೋನ್ತಿ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ – ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಭಾವನಾಬಲಂ? ಯಾ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆಸೇವನಾ ಭಾವನಾ ಬಹುಲೀಕಮ್ಮಂ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಭಾವನಾಬಲಂ। ಸತ್ತಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಭಾವನಾಬಲ’’ನ್ತಿ।
ಸತಿಬಲನ್ತಿ ಅಸ್ಸತಿಯಾ ಅಕಮ್ಪನವಸೇನ ಸತಿಯೇವ। ಸಮಾಧಿಬಲನ್ತಿ ಉದ್ಧಚ್ಚೇ ಅಕಮ್ಪನವಸೇನ ಸಮಾಧಿಯೇವ। ಸಮಥೋ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಪಞ್ಞಾ। ಸಮಥೋವ ತಂ ಆಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುನ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಸಮಥಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತವಸೇನ ಸಮಥನಿಮಿತ್ತಂ ಪಗ್ಗಾಹನಿಮಿತ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಪಗ್ಗಾಹೋ ವೀರಿಯಂ। ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಏಕಗ್ಗತಾ। ಇಮೇಹಿ ಪನ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಬಲಞ್ಚ ಭಾವನಾಬಲಞ್ಚ ಸತಿಬಲಞ್ಚ ಸಮಾಧಿಬಲಞ್ಚ ಸಮಥೋ ಚ ವಿಪ್ಪಸ್ಸನಾ ಚ ಸಮಥನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ ಪಗ್ಗಾಹನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ ಪಗ್ಗಾಹೋ ಚ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಚಾತಿ ಛಹಿ ದುಕೇಹಿ ಪರತೋ ಸೀಲದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪದಾದುಕೇನ ಚ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಕಥಿತಾ।
ಸೀಲವಿಪತ್ತೀತಿ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿ? ಕಾಯಿಕೋ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ…ಪೇ॰… ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ಸೀಲವಿಪತ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೋ ಸೀಲವಿನಾಸಕೋ ಅಸಂವರೋ। ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತೀತಿ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿ? ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ ನತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಆಗತಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿವಿನಾಸಿಕಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ।
ಸೀಲಸಮ್ಪದಾತಿ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ? ಕಾಯಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಸೋರಚ್ಚಮೇವ ಸೀಲಸ್ಸ ಸಮ್ಪಾದನತೋ ಪರಿಪೂರಣತೋ ‘‘ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಸಬ್ಬೋಪಿ ಸೀಲಸಂವರೋ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ’’ತಿ ಇದಂ ಮಾನಸಿಕಪರಿಯಾದಾನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪದಾತಿ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪದಾ? ಅತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ ಅತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠಂ…ಪೇ॰… ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇನ್ತೀತಿ ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ’’ತಿ ಏವಂ ಆಗತಂ ದಿಟ್ಠಿಪಾರಿಪೂರಿಭೂತಂ ಞಾಣಂ।
ಸೀಲವಿಸುದ್ಧೀತಿ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪಾಪೇತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ಸೀಲಂ। ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಪನಾಯಂ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ? ಕಾಯಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ವಾಚಸಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧೀ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಭತ್ತಾ। ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧೀತಿ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪಾಪೇತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸನಂ। ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಪನಾಯಂ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧಿ? ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಞಾಣಂ ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕಞಾಣಂ ಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸಞಾಣಂ ಫಲಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಾ। ಏತ್ಥ ಚ ತಿವಿಧಂ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಅತ್ತನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ ಪನ ವಚೀಸಚ್ಚಞ್ಚ ಅನುಲೋಮೇತಿ, ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಞ್ಚ ನ ವಿಲೋಮೇತೀತಿ ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕಂ ಞಾಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।
‘‘ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧಿ ಖೋ ಪನ ಯಥಾದಿಟ್ಠಿಸ್ಸ ಚ ಪಧಾನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧೀತಿ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಕಥಿತಂ। ಯಥಾದಿಟ್ಠಿಸ್ಸ ಚ ಪಧಾನನ್ತಿ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಮೇವ ವೀರಿಯಂ। ಅಪಿ ಚ ಪುರಿಮಪದೇನ ಚತುಮಗ್ಗಞಾಣಂ। ಪಚ್ಛಿಮಪದೇನ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ವೀರಿಯಂ। ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಪನ ‘‘ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧಿ ಖೋ ಪನಾತಿ ಯಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ। ಯಥಾದಿಟ್ಠಿಸ್ಸ ಚ ಪಧಾನನ್ತಿ ಯೋ ಚೇತಸಿಕೋ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭೋ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ’’ತಿ ಏವಂ ಅಯಂ ದುಕೋ ವಿಭತ್ತೋ।
‘‘ಸಂವೇಗೋ ಚ ಸಂವೇಜನೀಯೇಸು ಠಾನೇಸೂ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಂವೇಗೋತಿ ಜಾತಿಭಯಂ ಜರಾಭಯಂ ಬ್ಯಾಧಿಭಯಂ ಮರಣಭಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಜಾತಿಆದೀನಿ ಭಯತೋ ದಸ್ಸನಞಾಣಂ। ಸಂವೇಜನೀಯಂ ಠಾನನ್ತಿ ಜಾತಿಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣಂ। ಏತಾನಿ ಹಿ ಚತ್ತಾರಿ ಜಾತಿ ದುಕ್ಖಾ, ಜರಾ ದುಕ್ಖಾ, ಬ್ಯಾಧಿ ದುಕ್ಖೋ, ಮರಣಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಏವಂ ಸಂವೇಗುಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣತ್ತಾ ಸಂವೇಜನೀಯಂ ಠಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಾನಿ। ಸಂವಿಗ್ಗಸ್ಸ ಚ ಯೋನಿಸೋ ಪಧಾನನ್ತಿ ಏವಂ ಸಂವೇಗಜಾತಸ್ಸ ಉಪಾಯಪಧಾನಂ। ‘‘ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಪಾಪಕಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದಾಯ ಛನ್ದಂ ಜನೇತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಆಗತವೀರಿಯಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ।
ಅಸನ್ತುಟ್ಠಿತಾ ಚ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಯಾ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಭಾವನಾಯ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸ ಭಿಯ್ಯೋಕಮ್ಯತಾ, ತಾಯ ಹಿ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸೀಲಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ। ಝಾನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆರಭತಿ। ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕೋ ಅರಹತ್ತಂ ಅಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತರಾ ವೋಸಾನಂ ನಾಪಜ್ಜತಿ। ಅಪ್ಪಟಿವಾನಿತಾ ಚ ಪಧಾನಸ್ಮಿನ್ತಿ ‘‘ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಭಾವನಾಯ ಸಕ್ಕಚ್ಚಕಿರಿಯತಾ ಸಾತಚ್ಚಕಿರಿಯತಾ ಅಟ್ಠಿತಕಿರಿಯತಾ ಅನೋಲೀನವುತ್ತಿತಾ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಛನ್ದತಾ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರತಾ ಆಸೇವನಾ ಭಾವನಾ ಬಹುಲೀಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಾ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಛ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ಜಾಗರಿಯಾನುಯೋಗವಸೇನ ಆರದ್ಧೇ ಪಧಾನಸ್ಮಿಂ ಅರಹತ್ತಂ ಅಪತ್ವಾ ಅನಿವತ್ತನತಾ।
ವಿಜ್ಜಾತಿ ವಿಮುತ್ತೀತಿ ದ್ವೇ ವಿಮುತ್ತಿಯೋ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಚ ಅಧಿಮುತ್ತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ। ಏತ್ಥ ಚ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನೀವರಣಾದೀಹಿ ಸುಟ್ಠು ಮುತ್ತತ್ತಾ ಅಧಿಮುತ್ತಿ
ಖಯೇ ಞಾಣನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಕರೇ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ಞಾಣಂ। ಅನುಪ್ಪಾದೇ ಞಾಣನ್ತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಅನುಪ್ಪಾದಭೂತೇ ತಂತಂಮಗ್ಗವಜ್ಝಕಿಲೇಸಾನಂ ವಾ ಅನುಪ್ಪಾದಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಅರಿಯಫಲೇ ಞಾಣಂ। ತೇನೇವಾಹ ಇಮೇ ಖೋ, ಆವುಸೋತಿಆದಿ ಏಕಕೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಇತಿ ಪಞ್ಚತಿಂಸಾಯ ದುಕಾನಂ ವಸೇನ ಥೇರೋ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಂ ದಸ್ಸೇಸೀತಿ।
ದುಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ತಿಕವಣ್ಣನಾ
೩೦೫. ಇತಿ ದುಕವಸೇನ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಿಕವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪುನ ಆರಭಿ। ತತ್ಥ ಲುಬ್ಭತೀತಿ ಲೋಭೋ। ಅಕುಸಲಞ್ಚ ತಂ ಮೂಲಞ್ಚ, ಅಕುಸಲಾನಂ ವಾ ಮೂಲನ್ತಿ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ। ದುಸ್ಸತೀತಿ ದೋಸೋ। ಮುಯ್ಹತೀತಿ ಮೋಹೋ। ತೇಸಂ ಪಟಿಪಕ್ಖನಯೇನ ಅಲೋಭಾದಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ದುಟ್ಠು ಚರಿತಾನಿ, ವಿರೂಪಾನಿ ವಾ ಚರಿತಾನೀತಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ। ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ, ಕಾಯತೋ ವಾ ಪವತ್ತಂ ದುಚ್ಚರಿತನ್ತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ। ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಸುಟ್ಠು ಚರಿತಾನಿ, ಸುನ್ದರಾನಿ ವಾ ಚರಿತಾನೀತಿ ಸುಚರಿತಾನಿ। ದ್ವೇಪಿ ಚೇತೇ ತಿಕಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿಯಾ ವಾ ಕಮ್ಮಪಥೇಹಿ ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಾ। ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ತಾವ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ। ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ। ವಚೀದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ, ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ವಚೀಸುಚರಿತಂ। ಉಭಯತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ವೀತಿಕ್ಕಮೋವ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ, ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಮನೋಸುಚರಿತಂ। ಅಯಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿಕಥಾ। ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಯೋ ಪನ ತಿಸ್ಸೋ ಚೇತನಾ ಕಾಯದ್ವಾರೇಪಿ ವಚೀದ್ವಾರೇಪಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ। ಚತಸ್ಸೋ ಮುಸಾವಾದಾದಿಚೇತನಾ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ। ಅಭಿಜ್ಝಾ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠೀತಿ ತಯೋ ಚೇತನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ। ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ತಿಸ್ಸೋ
ಕಾಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ವಿತಕ್ಕೋ ಕಾಮವಿತಕ್ಕೋ। ಬ್ಯಾಪಾದಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ವಿತಕ್ಕೋ ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕೋ। ವಿಹಿಂಸಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ವಿತಕ್ಕೋ ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕೋ। ತೇಸು ದ್ವೇ ಸತ್ತೇಸುಪಿ ಸಙ್ಖಾರೇಸುಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಕಾಮವಿತಕ್ಕೋ ಹಿ ಪಿಯೇ ಮನಾಪೇ ಸತ್ತೇ ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ವಾ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕೋ
ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ವಿತಕ್ಕೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಿತಕ್ಕೋ। ಸೋ ಅಸುಭಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಕಾಮಾವಚರೋ ಹೋತಿ। ಅಸುಭಜ್ಝಾನೇ ರೂಪಾವಚರೋ। ತಂ ಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಮಗ್ಗಫಲಕಾಲೇ ಲೋಕುತ್ತರೋ। ಅಬ್ಯಾಪಾದಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ವಿತಕ್ಕೋ ಅಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕೋ। ಸೋ ಮೇತ್ತಾಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಕಾಮಾವಚರೋ ಹೋತಿ। ಮೇತ್ತಾಝಾನೇ ರೂಪಾವಚರೋ। ತಂ ಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಮಗ್ಗಫಲಕಾಲೇ ಲೋಕುತ್ತರೋ। ಅವಿಹಿಂಸಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ವಿತಕ್ಕೋ ಅವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕೋ। ಸೋ ಕರುಣಾಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಕಾಮಾವಚರೋ। ಕರುಣಾಝಾನೇ ರೂಪಾವಚರೋ। ತಂ ಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಮಗ್ಗಫಲಕಾಲೇ ಲೋಕುತ್ತರೋ। ಯದಾ ಅಲೋಭೋ ಸೀಸಂ ಹೋತಿ, ತದಾ ಇತರೇ ದ್ವೇ ತದನ್ವಾಯಿಕಾ ಭವನ್ತಿ। ಯದಾ ಮೇತ್ತಾ ಸೀಸಂ ಹೋತಿ, ತದಾ ಇತರೇ ದ್ವೇ ತದನ್ವಾಯಿಕಾ ಭವನ್ತಿ। ಯದಾ ಕರುಣಾ ಸೀಸಂ ಹೋತಿ, ತದಾ ಇತರೇ ದ್ವೇ ತದನ್ವಾಯಿಕಾ ಭವನ್ತೀತಿ। ಕಾಮಸಙ್ಕಪ್ಪಾದಯೋ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ದೇಸನಾಮತ್ತಮೇವ ಹೇತಂ। ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದೀನಞ್ಚ ಕಾಮಸಙ್ಕಪ್ಪಾದೀನಞ್ಚ ನಾನಾಕರಣಂ ನತ್ಥಿ।
ಕಾಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ಸಞ್ಞಾ ಕಾಮಸಞ್ಞಾ। ಬ್ಯಾಪಾದಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ಸಞ್ಞಾ ಬ್ಯಾಪಾದಸಞ್ಞಾ। ವಿಹಿಂಸಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ಸಞ್ಞಾ ವಿಹಿಂಸಾಸಞ್ಞಾ। ತಾಸಮ್ಪಿ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದೀನಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಞ್ಞಾದಯೋಪಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಿತಕ್ಕಾದಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಯೇವ। ತಸ್ಮಾ ತಾಸಮ್ಪಿ ತಥೇವ ಕಾಮಾವಚರಾದಿಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಕಾಮಧಾತುಆದೀಸು ‘‘ಕಾಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ತಕ್ಕೋ ವಿತಕ್ಕೋ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾಮಧಾತು। ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಕುಸಲಾ ಕಾಮಧಾತು। ‘‘ಬ್ಯಾಪಾದಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ತಕ್ಕೋ ವಿತಕ್ಕೋ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಬ್ಯಾಪಾದಧಾತು। ದಸಸು ಆಘಾತವತ್ಥೂಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆಘಾತೋ ಪಟಿಘಾತೋ ಅನತ್ತಮನತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅಯಂ ಬ್ಯಾಪಾದಧಾತು। ‘‘ವಿಹಿಂಸಾ ಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ತಕ್ಕೋ ವಿತಕ್ಕೋ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಿಹಿಂಸಾಧಾತು। ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಾಣಿನಾ ವಾ ಲೇಡ್ಡುನಾ ವಾ ದಣ್ಡೇನ ವಾ ಸತ್ಥೇನ ವಾ ರಜ್ಜುಯಾ ವಾ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ಸತ್ತೇ ವಿಹೇಠೇತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ವಿಹಿಂಸಾಧಾತು। ತತ್ಥ ದ್ವೇ ಕಥಾ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕಾ ಚ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾ ಚ। ತತ್ಥ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ಗಹಿತಾಯ ಇತರಾ ದ್ವೇ ಗಹಿತಾವ ಹೋನ್ತಿ, ತತೋ ಪನ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಅಯಂ ಬ್ಯಾಪಾದಧಾತು ಅಯಂ ವಿಹಿಂಸಾಧಾತೂತಿ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಅಯಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕಕಥಾ ನಾಮ। ಕಾಮಧಾತುಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಪನ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಪಾದಧಾತುಂ ಬ್ಯಾಪಾದಧಾತುಟ್ಠಾನೇ
ನೇಕ್ಖಮ್ಮಧಾತುಆದೀಸು ‘‘ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ತಕ್ಕೋ ವಿತಕ್ಕೋ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಧಾತು। ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಧಾತೂ’’ತಿ ಅಯಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಧಾತು। ‘‘ಅಬ್ಯಾಪಾದಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ತಕ್ಕೋ…ಪೇ॰… ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಬ್ಯಾಪಾದಧಾತು। ಯಾ ಸತ್ತೇಸು ಮೇತ್ತಿ…ಪೇ॰… ಮೇತ್ತಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ಅಬ್ಯಾಪಾದಧಾತು। ‘‘ಅವಿಹಿಂಸಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ತಕ್ಕೋ…ಪೇ॰… ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅವಿಹಿಂಸಾಧಾತು। ಯಾ ಸತ್ತೇಸು ಕರುಣಾ…ಪೇ॰… ಕರುಣಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ಅವಿಹಿಂಸಾಧಾತು। ಇಧಾಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ದ್ವೇ ಕಥಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಅಪರಾಪಿ ತಿಸ್ಸೋ ಧಾತುಯೋತಿ ಅಞ್ಞಾಪಿ ಸುಞ್ಞತಟ್ಠೇನ ತಿಸ್ಸೋ ಧಾತುಯೋ। ತಾಸು ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಕಾಮಧಾತು? ಹೇಟ್ಠತೋ ಅವೀಚಿನಿರಯಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕರಿತ್ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರಿತೋ ಕಾಮಭವೋ ಕಾಮಧಾತು ನಾಮ। ‘‘ಹೇಟ್ಠತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕರಿತ್ವಾ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನುಪಗೇ ದೇವೇ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕರಿತ್ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರಿತಾ ಪನ ರೂಪಾರೂಪಭವಾ ಇತರಾ ದ್ವೇ ಧಾತುಯೋ। ಧಾತುಯಾ ಆಗತಟ್ಠಾನಮ್ಹಿ ಹಿ ಭವೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ। ಭವಸ್ಸ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಧಾತುಯಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ। ಇಧ ಭವೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಕಥಿತೋ। ರೂಪಧಾತುಆದೀಸು
ಹೀನಾದೀಸು ಹೀನಾ ಧಾತೂತಿ ದ್ವಾದಸ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ। ಅವಸೇಸಾ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಾ ಮಜ್ಝಿಮಧಾತು। ನವ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾ ಪಣೀತಧಾತು।
ಕಾಮತಣ್ಹಾತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕೋ ರಾಗೋ। ರೂಪಾರೂಪಭವೇಸು ಪನ ರಾಗೋ ಝಾನನಿಕನ್ತಿಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಸಹಗತೋ ರಾಗೋ ಭವವಸೇನ ಪತ್ಥನಾ ಭವತಣ್ಹಾ। ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಸಹಗತೋ ರಾಗೋ ವಿಭವತಣ್ಹಾ। ಅಪಿಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಂ ತಣ್ಹಾದ್ವಯಂ ಸೇಸತಣ್ಹಾ ಕಾಮತಣ್ಹಾ ನಾಮ। ಯಥಾಹ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಭವತಣ್ಹಾ? ಭವದಿಟ್ಠಿಸಹಗತೋ ರಾಗೋ ಸಾರಾಗೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಾರಾಗೋ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಭವತಣ್ಹಾ। ತತ್ಥ ಕತಮಾ ವಿಭವತಣ್ಹಾ? ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಸಹಗತೋ ರಾಗೋ ಸಾರಾಗೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಾರಾಗೋ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಿಭವತಣ್ಹಾ। ಅವಸೇಸಾ ತಣ್ಹಾ ಕಾಮತಣ್ಹಾ’’ತಿ। ಪುನ ಕಾಮತಣ್ಹಾದೀಸು ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕೋ ರಾಗೋ ಕಾಮತಣ್ಹಾ। ರೂಪಾರೂಪಭವೇಸು ಛನ್ದರಾಗೋ ಇತರಾ ದ್ವೇ ತಣ್ಹಾ। ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಪನೇತಾ ‘‘ಕಾಮಧಾತುಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ…ಪೇ॰… ಅರೂಪಧಾತುಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ’’ತಿ ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರಿತಾ। ಇಮಿನಾ ವಾರೇನ ಕಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ? ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇಭೂಮಕಾ ಧಮ್ಮಾ ರಜನೀಯಟ್ಠೇನ ತಣ್ಹಾವತ್ಥುಕಾತಿ ಸಬ್ಬತಣ್ಹಾ ಕಾಮತಣ್ಹಾಯ ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾ ತತೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಇತರಾ ದ್ವೇ ತಣ್ಹಾ ದಸ್ಸೇತಿ। ರೂಪತಣ್ಹಾದೀಸು ರೂಪಭವೇ ರೂಪತಣ್ಹಾ। ಅರೂಪಭವೇ ಛನ್ದರಾಗೋ ಅರೂಪತಣ್ಹಾ। ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಸಹಗತೋ ರಾಗೋ ನಿರೋಧತಣ್ಹಾ।
ಸಂಯೋಜನತ್ತಿಕೇ ವಟ್ಟಸ್ಮಿಂ ಸಂಯೋಜಯನ್ತಿ ಬನ್ಧನ್ತೀತಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ। ಸತಿ ರೂಪಾದಿಭೇದೇ ಕಾಯೇ ದಿಟ್ಠಿ, ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ವಾ ಕಾಯೇ ದಿಟ್ಠೀತಿ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ। ವಿಚಿನನ್ತೋ ಏತಾಯ ಕಿಚ್ಛತಿ, ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕಾತುನ್ತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ। ಸೀಲಞ್ಚ ವತಞ್ಚ ಪರಾಮಸತೀತಿ ಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸೋ। ಅತ್ಥತೋ ಪನ ‘‘ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಆಗತಾ ವೀಸತಿವತ್ಥುಕಾ ದಿಟ್ಠಿ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ ನಾಮ। ‘‘ಸತ್ಥರಿ ಕಙ್ಖತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಆಗತಾ ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಾ ವಿಮತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ನಾಮ। ‘‘ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸೀಲೇನ ಸುದ್ಧಿ ವತೇನ ಸುದ್ಧಿ ಸೀಲಬ್ಬತೇನ ಸುದ್ಧೀತಿ ಸೀಲಂ ಪರಾಮಸತಿ, ವತಂ ಪರಾಮಸತಿ, ಸೀಲಬ್ಬತಂ ಪರಾಮಸತಿ। ಯಾ ಏವರೂಪಾ ದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಆಗತೋ ವಿಪರಿಯೇಸಗ್ಗಾಹೋ ಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸೋ ನಾಮ।
ತಯೋ ಆಸವಾತಿ ಏತ್ಥ ಚಿರಪಾರಿವಾಸಿಯಟ್ಠೇನ ವಾ ಆಸವನಟ್ಠೇನ ವಾ ಆಸವಾ। ತತ್ಥ ‘‘ಪುರಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ, ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅವಿಜ್ಜಾ ನಾಹೋಸಿ, ಅಥ ಪಚ್ಛಾ ಸಮಭವೀ’’ತಿ, ‘‘ಪುರಿಮಾ
ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಕತ್ಥಚಿ ದ್ವೇ ಆಸವಾ ಆಗತಾ ‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾ ಚ ಆಸವಾ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾ ಚ ಆಸವಾ’’ತಿ, ಕತ್ಥಚಿ ‘‘ತಯೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಸವಾ। ಕಾಮಾಸವೋ ಭವಾಸವೋ ಅವಿಜ್ಜಾಸವೋ’’ತಿ ತಯೋ। ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ತೇಯೇವ ದಿಟ್ಠಾಸವೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚತ್ತಾರೋ। ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪರಿಯಾಯೇ ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಸವಾ ನಿರಯಗಾಮಿನಿಯಾ, ಅತ್ಥಿ ಆಸವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಗಾಮಿನಿಯಾ, ಅತ್ಥಿ ಆಸವಾ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಗಾಮಿನಿಯಾ, ಅತ್ಥಿ ಆಸವಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಗಾಮಿನಿಯಾ ಅತ್ಥಿ ಆಸವಾ ದೇವಲೋಕಗಾಮಿನಿಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಚ। ಛಕ್ಕನಿಪಾತೇ ಆಹುನೇಯ್ಯಸುತ್ತೇ ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಸವಾ ಸಂವರಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಅತ್ಥಿ ಆಸವಾ ಪಟಿಸೇವನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಅತ್ಥಿ ಆಸವಾ ಪರಿವಜ್ಜನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಅತ್ಥಿ ಆಸವಾ ಅಧಿವಾಸನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಅತ್ಥಿ ಆಸವಾ ವಿನೋದನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಅತ್ಥಿ ಆಸವಾ ಭಾವನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಏವಂ ಛ। ಸಬ್ಬಾಸವಪರಿಯಾಯೇ ತೇಯೇವ ದಸ್ಸನಾಪಹಾತಬ್ಬೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಙ್ಗೀತಿಸುತ್ತೇ ತಯೋ। ತತ್ಥ ‘‘ಯೋ ಕಾಮೇಸು ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೋ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕೋ ಕಾಮಾಸವೋ ನಾಮ। ‘‘ಯೋ ಭವೇಸು ಭವಚ್ಛನ್ದೋ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೋ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಸಹಗತೋ ರಾಗೋ, ಭವವಸೇನ ವಾ ಪತ್ಥನಾ ಭವಾಸವೋ ನಾಮ। ‘‘ದುಕ್ಖೇ ಅಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಆಗತಾ ಅವಿಜ್ಜಾ ಅವಿಜ್ಜಾಸವೋ ನಾಮಾತಿ। ಕಾಮಭವಾದಯೋ ಕಾಮಧಾತುಆದಿವಸೇನ ವುತ್ತಾಯೇವ।
ಕಾಮೇಸನಾದೀಸು ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಕಾಮೇಸನಾ? ಯೋ ಕಾಮೇಸು ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಕಾಮಜ್ಝೋಸಾನಂ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾಮೇಸನಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೋ ಕಾಮಗವೇಸನರಾಗೋ ಕಾಮೇಸನಾ ನಾಮ। ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಭವೇಸನಾ? ಯೋ ಭವೇಸು ಭವೇಸನಾ ನಾಮ। ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇಸನಾ? ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋತಿ ವಾ…ಪೇ॰… ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಮ್ಮರಣಾತಿ ವಾ, ಯಾ ಏವರೂಪಾ ದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ವಿಪರಿಯೇಸಗ್ಗಾಹೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇಸನಾ ನಾಮ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಭವರಾಗದಿಟ್ಠಿಯೋವ, ತದೇಕಟ್ಠಂ ಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಏಸನಾಯೇವ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಕಾಮೇಸನಾ? ಕಾಮರಾಗೋ ತದೇಕಟ್ಠಂ ಅಕುಸಲಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾಮೇಸನಾ। ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಭವೇಸನಾ? ಭವರಾಗೋ ತದೇಕಟ್ಠಂ ಅಕುಸಲಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಭವೇಸನಾ। ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇಸನಾ? ಅನ್ತಗ್ಗಾಹಿಕಾ ದಿಟ್ಠಿ ತದೇಕಟ್ಠಂ ಅಕುಸಲಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇಸನಾ’’ತಿ।
ವಿಧಾಸು ‘‘ಕಥಂವಿಧಂ ಸೀಲವನ್ತಂ ವದನ್ತಿ, ಕಥಂವಿಧಂ ಪಞ್ಞವನ್ತಂ ವದನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೯೫) ಆಕಾರಸಣ್ಠಾನಂ ವಿಧಾ ನಾಮ। ‘‘ಏಕವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು ದುವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥೂ’’ತಿಆದೀಸು (ವಿಭ॰ ೭೫೧) ಕೋಟ್ಠಾಸೋ। ‘‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ವಿಧಾ’’ತಿಆದೀಸು (ವಿಭ॰ ೯೨೦) ಮಾನೋ ವಿಧಾ ನಾಮ। ಇಧ ಸೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಮಾನೋ ಹಿ ಸೇಯ್ಯಾದಿವಸೇನ ವಿದಹನತೋ ವಿಧಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸೇಯ್ಯಸದಿಸಹೀನಾನಂ ವಸೇನ ತಯೋ ಮಾನಾ ವುತ್ತಾ। ಸದಿಸಹೀನೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಅಯಞ್ಹಿ ಮಾನೋ ನಾಮ ಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ತಿವಿಧೋ, ಸದಿಸಸ್ಸ ತಿವಿಧೋ, ಹೀನಸ್ಸ ತಿವಿಧೋತಿ ನವವಿಧೋ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಮಾನೋ ರಾಜೂನಞ್ಚೇವ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ।
ರಾಜಾ ಹಿ ರಟ್ಠೇನ ವಾ ಧನವಾಹನೇಹಿ ವಾ ‘‘ಕೋ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಏತಂ ಮಾನಂ ಕರೋತಿ
‘‘ಸದಿಸಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಮಾನಾದಯೋ ಅಮಚ್ಚಾದೀನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಅಮಚ್ಚೋ ವಾ ಹಿ ರಟ್ಠಿಯೋ ವಾ ಭೋಗಯಾನವಾಹನಾದೀಹಿ ಕೋ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ಅಞ್ಞೋ ರಾಜಪುರಿಸೋ ಅತ್ಥೀತಿ ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಿಂ ನಾನಾಕರಣನ್ತಿ ವಾ ಅಮಚ್ಚೋತಿ ನಾಮಮೇವ ಮಯ್ಹಂ, ಘಾಸಚ್ಛಾದನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಮೇ ನತ್ಥಿ, ಕಿಂ ಅಮಚ್ಚೋ ನಾಮಾಹನ್ತಿ ವಾ ಏತೇ ಮಾನೇ ಕರೋತಿ।
‘‘ಹೀನಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಮಾನಾದಯೋ ದಾಸಾದೀನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ದಾಸೋ ಹಿ ಮಾತಿತೋ ವಾ ಪಿತಿತೋ ವಾ ಕೋ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ಅಞ್ಞೋ ದಾಸೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞೇ ಜೀವಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಕುಚ್ಛಿಹೇತು ದಾಸಾ ಜಾತಾ, ಅಹಂ ಪನ ಪವೇಣೀಆಗತತ್ತಾ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ವಾ ಪವೇಣೀಆಗತಭಾವೇನ ಉಭತೋಸುದ್ಧಿಕದಾಸತ್ತೇನ ಅಸುಕದಾಸೇನ ನಾಮ ಸದ್ಧಿಂ ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ನಾನಾಕರಣನ್ತಿ ವಾ ಕುಚ್ಛಿವಸೇನಾಹಂ ದಾಸಬ್ಯ ಉಪಗತೋ, ಮಾತಾಪಿತುಕೋಟಿಯಾ ಪನ ಮೇ ದಾಸಟ್ಠಾನಂ ನತ್ಥಿ, ಕಿಂ ದಾಸೋ ನಾಮ ಅಹನ್ತಿ ವಾ ಏತೇ ಮಾನೇ ಕರೋತಿ। ಯಥಾ ಚ ದಾಸೋ, ಏವಂ ಪುಕ್ಕುಸಚಣ್ಡಾಲಾದಯೋಪಿ ಏತೇ ಮಾನೇ ಕರೋನ್ತಿಯೇವ।
ಏತ್ಥ ಚ ಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀತಿ, ಚ ಸದಿಸಸ್ಸ ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಚ ಹೀನಸ್ಸ ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಚ ಇಮೇ ತಯೋ ಮಾನಾ ಯಾಥಾವಮಾನಾ ನಾಮ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ। ಸೇಸಾ ಛ ಮಾನಾ ಅಯಾಥಾವಮಾನಾ ನಾಮ ಪಠಮಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ।
ತಯೋ ಅದ್ಧಾತಿ ತಯೋ ಕಾಲಾ। ಅತೀತೋ ಅದ್ಧಾತಿಆದೀಸು ದ್ವೇಪರಿಯಾಯಾ ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೋ ಚ ಅಭಿಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೋ ಚ। ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅತೀತೋ ಅದ್ಧಾ ನಾಮ। ಚುತಿತೋ ಪಚ್ಛಾ ಅನಾಗತೋ ಅದ್ಧಾ ನಾಮ। ಸಹ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧೀಹಿ ತದನ್ತರಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋ ಅದ್ಧಾ ನಾಮ। ಅಭಿಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೇನ ತೀಸು ಖಣೇಸು ಭಙ್ಗತೋ ಉದ್ಧಂ ಅತೀತೋ ಅದ್ಧಾ ನಾಮ। ಉಪ್ಪಾದತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅನಾಗತೋ ಅದ್ಧಾ ನಾಮ। ಖಣತ್ತಯೇ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋ ಅದ್ಧಾ ನಾಮ। ಅತೀತಾದಿಭೇದೋ ಚ ನಾಮ ಅಯಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ಕಾಲಸ್ಸ। ಅತೀತಾದಿಭೇದೇ
ತಯೋ ಅನ್ತಾತಿ ತಯೋ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ। ‘‘ಕಾಯಬನ್ಧನಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಜೀರತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಚೂಳವ॰ ೨೭೮) ಹಿ ಅನ್ತೋಯೇವ ಅನ್ತೋ। ‘‘ಏಸೇವನ್ತೋ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೫೧) ಪರಭಾಗೋ ಅನ್ತೋ। ‘‘ಅನ್ತಮಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜೀವಿಕಾನ’’ನ್ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೩.೮೦) ಏತ್ಥ ಲಾಮಕಭಾವೋ ಅನ್ತೋ। ‘‘ಸಕ್ಕಾಯೋ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಪಠಮೋ ಅನ್ತೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ॰ ನಿ॰ ೬.೬೧) ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅನ್ತೋ। ಇಧ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಸಕ್ಕಾಯೋತಿ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ। ಸಕ್ಕಾಯಸಮುದಯೋತಿ ಸಕ್ಕಾಯನಿರೋಧೋತಿ ಉಭಿನ್ನಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಭೂತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ। ಮಗ್ಗೋ ಪನ ನಿರೋಧಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಉಪಾಯತ್ತಾ ನಿರೋಧೇ ಗಹಿತೇ ಗಹಿತೋವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ದುಕ್ಖದುಕ್ಖತಾತಿ ದುಕ್ಖಭೂತಾ ದುಕ್ಖತಾ। ದುಕ್ಖವೇದನಾಯೇತಂ ನಾಮಂ। ಸಙ್ಖಾರದುಕ್ಖತಾತಿ ಸಙ್ಖಾರಭಾವೇನ ದುಕ್ಖತಾ। ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾವೇದನಾಯೇತಂ ನಾಮಂ। ಸಾ ಹಿ ಸಙ್ಖತತ್ತಾ ಉಪ್ಪಾದಜರಾಭಙ್ಗಪೀಳಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞದುಕ್ಖಸಭಾವವಿರಹತೋ ಸಙ್ಖಾರದುಕ್ಖತಾತಿ ವುತ್ತಾ। ವಿಪರಿಣಾಮದುಕ್ಖತಾತಿ ವಿಪರಿಣಾಮೇ ದುಕ್ಖತಾ। ಸುಖವೇದನಾಯೇತಂ ನಾಮಂ। ಸುಖಸ್ಸ ಹಿ ವಿಪರಿಣಾಮೇ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸುಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮದುಕ್ಖತಾತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಪಿಚ ಠಪೇತ್ವಾ ದುಕ್ಖವೇದನಂ ಸುಖವೇದನಞ್ಚ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇಭೂಮಕಾ ಧಮ್ಮಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ದುಕ್ಖಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಸಙ್ಖಾರದುಕ್ಖತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯತೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಭಾವೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಯತೋ। ನಿಯತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಆನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ। ಸಮ್ಮಾಸಭಾವೇ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯತೋ। ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾನಮೇತಂ ನಾಮಂ। ನ ನಿಯತೋತಿ ಅನಿಯತೋ। ಅವಸೇಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಮೇತಂ ನಾಮಂ।
ತಯೋ ತಮಾತಿ ‘‘ತಮನ್ಧಕಾರೋ ಸಮ್ಮೋಹೋ ಅವಿಜ್ಜೋಘೋ ಮಹಾಭಯೋ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅವಿಜ್ಜಾ ತಮೋ ನಾಮ। ಇಧ ಪನ ಅವಿಜ್ಜಾಸೀಸೇನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ವುತ್ತಾ। ಆರಬ್ಭಾತಿ ಆಗಮ್ಮ। ಕಙ್ಖತೀತಿ ಕಙ್ಖಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ। ವಿಚಿಕಿಚ್ಛತೀತಿ ವಿಚಿನನ್ತೋ ಕಿಚ್ಛಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಸನ್ನಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ನಾಧಿಮುಚ್ಛತೀತಿ ತತ್ಥ ಅಧಿಮುಚ್ಛಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ನ ಸಮ್ಪಸೀದತೀತಿ ತಂ ಆರಬ್ಭ ಪಸಾದಂ ಆರೋಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ।
ಅರಕ್ಖೇಯ್ಯಾನೀತಿ ನತ್ಥಿ ತಥಾಗತಸ್ಸಾತಿ। ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಮೇ ಸಹಸಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ, ಇಮಾಹಂ ಯಥಾ ಮೇ ಪರೋ ನ ಜಾನಾತಿ
ಚಾತುಮವತ್ಥುಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾನಂ ಪಣಾಮಿತಕಾಲೇ ತೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ಚಾತುಮೇಯ್ಯಕೇಹಿ ಸಕ್ಯೇಹಿ ಭಗವತಿ ಖಮಾಪಿತೇ ಥೇರೋ ಭಗವತಾ ‘‘ಕಿನ್ತಿ ತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತ ಅಹೋಸಿ ಮಯಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಪಣಾಮಿತೇ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಅಹಂ ಪರಿಸಾಯ ಅಬ್ಯತ್ತಭಾವೇನ ಸತ್ಥಾರಾ ಪಣಾಮಿತೋ। ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಂ ನ ಓವದಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಏವಂ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಹೋಸಿ ಭಗವತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಪಣಾಮಿತೋ, ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ದಾನಿ ಭಗವಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರಿಸ್ಸತಿ, ಮಯಮ್ಪಿ ದಾನಿ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಂ ಅನುಯುತ್ತಾ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ।
ಅಥಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತೇ ಉಪಾರಮ್ಭಂ ಆರೋಪೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ – ‘‘ಆಗಮೇಹಿ ತ್ವಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ ನ ಖೋ ತೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಪುನಪಿ ಏವರೂಪಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಏವಂ ಪರಂ ನ ಓವದಿಸ್ಸಾಮಿ ನಾನುಸಾಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವಿತಕ್ಕಿತಮತ್ತಮ್ಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ ನಾಮ ಜಾತಂ। ಭಗವತೋ ಪನ ಏತ್ತಕಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅನಚ್ಛರಿಯಞ್ಚೇತಂ। ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ದುಚ್ಚರಿತಂ ನ ಭವೇಯ್ಯ। ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂಮಿಯಂ ಠಿತಸ್ಸ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಪಧಾನಂ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಪನಸ್ಸ ನಾಹೋಸಿ। ಉದರಚ್ಛವಿಯಾ ಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕಂ ಅಲ್ಲೀನಾಯ ‘‘ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’’ತಿ ದೇವತಾನಂ ವಿಮತಿಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾಯಪಿ ‘‘ಸಿದ್ಧತ್ಥ ಕಸ್ಮಾ ಕಿಲಮಸಿ? ಸಕ್ಕಾ ಭೋಗೇ
‘‘ಸತ್ತವಸ್ಸಾನಿ
ಓತಾರಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛಿಸ್ಸಂ, ಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸತೀಮತೋ’’ತಿ॥ (ಸು॰ ನಿ॰ ೪೪೮)।
ಅಪಿಚ ಅಟ್ಠಾರಸನ್ನಂ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಾನಂ ವಸೇನಾಪಿ ಭಗವತೋ ದುಚ್ಚರಿತಾಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಟ್ಠಾರಸ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ, ನತ್ಥಿ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ, ನತ್ಥಿ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ, ಅತೀತೇ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಹತಞಾಣಂ, ಅನಾಗತೇ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಹತಞಾಣಂ, ಸಬ್ಬಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಞಾಣಾನುಪರಿವತ್ತಿ, ಸಬ್ಬಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಸಬ್ಬಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಞಾಣಾನುಪರಿವತ್ತಿ, ನತ್ಥಿ ಛನ್ದಸ್ಸ ಹಾನಿ, ನತ್ಥಿ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಹಾನಿ, ನತ್ಥಿ ಸತಿಯಾ ಹಾನಿ, ನತ್ಥಿ ದವಾ, ನತ್ಥಿ ರವಾ, ನತ್ಥಿ ಚಲಿತಂ ನತ್ಥಿ ಸಹಸಾ, ನತ್ಥಿ ಅಬ್ಯಾವಟೋ ಮನೋ, ನತ್ಥಿ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತನ್ತಿ।
ಕಿಞ್ಚನಾತಿ ಪಲಿಬೋಧಾ। ರಾಗೋ ಕಿಞ್ಚನನ್ತಿ ರಾಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಸತ್ತೇ ಬನ್ಧತಿ ಪಲಿಬುನ್ಧತಿ ತಸ್ಮಾ ಕಿಞ್ಚನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಇತರೇಸುಪಿ ದ್ವೀಸು ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಅಗ್ಗೀತಿ ಅನುದಹನಟ್ಠೇನ ಅಗ್ಗಿ। ರಾಗಗ್ಗೀತಿ ರಾಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಸತ್ತೇ ಅನುದಹತಿ ಝಾಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಗ್ಗೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಇತರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತತ್ಥ ವತ್ಥೂನಿ ಏಕಾ ದಹರಭಿಕ್ಖುನೀ ಚಿತ್ತಲಪಬ್ಬತವಿಹಾರೇ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾರಪಾಲರೂಪಕಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಠಿತಾ। ಅಥಸ್ಸಾ ಅನ್ತೋ ರಾಗೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ। ಸಾ ತೇನೇವ ಝಾಯಿತ್ವಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಗಚ್ಛಮಾನಾ ‘‘ಅಯಂ ದಹರಾ ಠಿತಾ, ಪಕ್ಕೋಸಥ, ನ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು। ಏಕಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ಠಿತಾಸೀತಿ ಹತ್ಥೇ ಗಣ್ಹಿ। ಗಹಿತಮತ್ತಾ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪಪತಾ। ಇದಂ ತಾವ ರಾಗಸ್ಸ ಅನುದಹನತಾಯ ವತ್ಥು। ದೋಸಸ್ಸ ಪನ ಅನುದಹನತಾಯ ಮನೋಪದೋಸಿಕಾ ದೇವಾ। ಮೋಹಸ್ಸ ಅನುದಹನತಾಯ ಖಿಡ್ಡಾಪದೋಸಿಕಾ ದೇವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ಮೋಹವಸೇನ ಹಿ ತಾಸಂ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೋ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಖಿಡ್ಡಾವಸೇನ ಆಹಾರಕಾಲಂ ಅತಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಕಾಲಙ್ಕರೋನ್ತಿ।
ಆಹುನೇಯ್ಯಗ್ಗೀತಿಆದೀಸು ಆಹುನೇಯ್ಯಾ। ಮಾತಾಪಿತರೋ ಹಿ ಪುತ್ತಾನಂ ಬಹೂಪಕಾರತಾಯ ಆಹುನಂ
ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋ ಹಿ ಮಾತರಾ ‘‘ತಾತ, ಅಜ್ಜ ಉಪೋಸಥಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹಾರೇ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ
ಮಾತಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ‘‘ಮಾದಿಸಾಯ ಮಾತರಿ ಏವರೂಪಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಗತಸ್ಸ ತೇ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಸುಖಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ ನಾಮ ತ್ವಂ ಪುತ್ತಾ’’ತಿ ಆಹ। ತಸ್ಸ ನಾವಂ ಆರುಯ್ಹ ಗಚ್ಛತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ನಾವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಏತ್ಥ ಪಾಪಪುರಿಸೋ ಅತ್ಥಿ ಸಲಾಕಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಸಲಾಕಾ ದಿಯ್ಯಮಾನಾ ತಸ್ಸೇವ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ತೇ ತಸ್ಸ ಉಳುಮ್ಪಂ ದತ್ವಾ ತಂ ಸಮುದ್ದೇ ಪಕ್ಖಿಪಿಂಸು। ಸೋ ಏಕಂ ದೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಮಾನಪೇತೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತೋ ತಾಹಿ ‘‘ಪುರತೋ ಪುರತೋ ಮಾ ಅಗಮಾಸೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ತದ್ದಿಗುಣಂ ತದ್ದಿಗುಣಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಖುರಚಕ್ಕಧರಂ ಏಕಂ ಅದ್ದಸ। ತಸ್ಸ ತಂ ಚಕ್ಕಂ ಪದುಮಪುಪ್ಫಂ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ। ಸೋ ತಂ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ಇದಂ ತಯಾ ಪಿಳನ್ಧಿತಂ ಪದುಮಂ ಮಯ್ಹಂ ದೇಹೀ’’ತಿ। ‘‘ನ ಇದಂ ಸಾಮಿ ಪದುಮಂ, ಖುರಚಕ್ಕಂ ಏತ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ‘‘ವಞ್ಚೇಸಿ ಮಂ, ತ್ವಂ ಕಿಂ ಮಯಾ ಪದುಮಂ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತ್ವಂ ಲೋಹಿತಚನ್ದನಂ ವಿಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಪಿಳನ್ಧನಂ ಪದುಮಪುಪ್ಫಂ ಮಯ್ಹಂ ನ ದಾತುಕಾಮೋತಿ ಆಹ। ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಮಯಾ ಕತಸದಿಸಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಫಲಂ
‘‘ಚತುಬ್ಭಿ
ಸೋಳಸಾಹಿ ಚ ಬಾತ್ತಿಂಸ, ಅತ್ರಿಚ್ಛಂ ಚಕ್ಕಮಾಸದೋ।
ಇಚ್ಛಾಹತಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ, ಚಕ್ಕಂ ಭಮತಿ ಮತ್ಥಕೇ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೧.೧೦೪)।
ಗಹಪತೀತಿ ಪನ ಗೇಹಸಾಮಿಕೋ ವುಚ್ಚತಿ। ಸೋ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಸಯನವತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾದಿಅನುಪ್ಪದಾನೇನ ಬಹೂಪಕಾರೋ। ತಂ ಅತಿಚರನ್ತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ನಿರಯಾದೀಸು ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋಪಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಅನುದಹನಟ್ಠೇನ ಗಹಪತಗ್ಗೀತಿ ವುತ್ತೋ।
ತತ್ಥ ವತ್ಥು – ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಸ್ಸ ಕಾಲೇ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಅತಿಚಾರಿನೀ ಅಹೋಸಿ
ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಗ್ಗೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ದಕ್ಖಿಣಾತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ। ಸೋ ಗಿಹೀನಂ ತೀಸು ಸರಣೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ದಸಸು ಸೀಲೇಸು ಮಾತಾಪಿತುಉಪಟ್ಠಾನೇ ಧಮ್ಮಿಕಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಉಪಟ್ಠಾನೇತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೇಸು ನಿಯೋಜನೇನ ಬಹೂಪಕಾರೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನಾ ಗಿಹೀ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ
‘‘ತಿವಿಧೇನ ರೂಪಸಙ್ಗಹೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ತಿವಿಧೇನಾತಿ ತೀಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ। ಸಙ್ಗಹೋತಿ ಜಾತಿಸಞ್ಜಾತಿಕಿರಿಯಗಣನವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಸಙ್ಗಹೋ। ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೇ ಖತ್ತಿಯಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂತಿಆದಿಕೋ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೪೬೨) ಜಾತಿಸಙ್ಗಹೋ। ಸಬ್ಬೇ ಕೋಸಲಕಾತಿಆದಿಕೋ ಸಞ್ಜಾತಿಸಙ್ಗಹೋ। ಸಬ್ಬೇ ಹತ್ಥಾರೋಹಾತಿಆದಿಕೋ ಕಿರಿಯಸಙ್ಗಹೋ। ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ಕತಮಂ ಖನ್ಧಗಣನಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ? ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಗಣನಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ। ಹಞ್ಚಿ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಅಯಂ ಗಣನಸಙ್ಗಹೋ, ಸೋ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ತಸ್ಮಾ ತಿವಿಧೇನ ರೂಪಸಙ್ಗಹೋತಿ ತೀಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ ರೂಪಗಣನಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸನಿದಸ್ಸನಾದೀಸು ಅತ್ತಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತೇನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸಙ್ಖಾತೇನ ಸಹ ನಿದಸ್ಸನೇನಾತಿ ಸನಿದಸ್ಸನಂ। ಚಕ್ಖುಪಟಿಹನನಸಮತ್ಥತೋ ಸಹ ಪಟಿಘೇನಾತಿ ಸಪ್ಪಟಿಘಂ। ತಂ ಅತ್ಥತೋ ರೂಪಾಯತನಮೇವ। ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸಙ್ಖಾತಂ ನಾಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ಅನಿದಸ್ಸನಂ। ಸೋತಾದಿಪಟಿಹನನಸಮತ್ಥತೋ ಸಹ ಪಟಿಘೇನಾತಿ ಸಪ್ಪಟಿಘಂ। ತಂ ಅತ್ಥತೋ ಚಕ್ಖಾಯತನಾದೀನಿ ನವ ಆಯತನಾನಿ। ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ನಾಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ಅನಿದಸ್ಸನಂ। ನಾಸ್ಸ ಪಟಿಘೋತಿ ಅಪ್ಪಟಿಘಂ। ತಂ ಅತ್ಥತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ದಸಾಯತನಾನಿ ಅವಸೇಸಂ ಸುಖುಮರೂಪಂ।
ತಯೋ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಸಹಜಾತಧಮ್ಮೇ ಚೇವ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಫಲಧಮ್ಮೇ ಚ ಸಙ್ಖರೋನ್ತಿ ರಾಸೀ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಸಙ್ಖಾರಾ। ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತೀತಿ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೋ। ಪುಞ್ಞೋ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ।
‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ? ಕುಸಲಾ ಚೇತನಾ ಕಾಮಾವಚರಾ ರೂಪಾವಚರಾ ದಾನಮಯಾ ಸೀಲಮಯಾ ಭಾವನಾಮಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಾನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಮಹಾಚಿತ್ತಚೇತನಾನಂ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ರೂಪಾವಚರಕುಸಲಚೇತನಾನಞ್ಚೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಏತ್ಥ ಚ ದಾನಸೀಲಮಯಾ ಅಟ್ಠೇವ ಚೇತನಾ ಹೋನ್ತಿ। ಭಾವನಾಮಯಾ ತೇರಸಾಪಿ। ಯಥಾ ಹಿ ಪಗುಣಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಜ್ಝಾಯಮಾನೋ ಏಕಂ ದ್ವೇ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಗತೋಪಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಜಾನಾತಿ, ಏವಮೇವ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ
ತತ್ಥ ದಾನಮಯಾದೀಸು ‘‘ದಾನಂ ಆರಬ್ಭ ದಾನಮಧಿಕಿಚ್ಚ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ
ಚೀವರಾದೀಸು ಪನ ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ರೂಪಾದೀಸು ವಾ ಛಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಅನ್ನಾದೀಸು ವಾ ದಸಸು ದಾನವತ್ಥೂಸು ತಂ ತಂ ದೇನ್ತಸ್ಸ ತೇಸಂ ಉಪ್ಪಾದನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ, ಪರಿಚ್ಚಾಗಕಾಲೇ, ಪಚ್ಛಾ ಸೋಮನಸ್ಸಚಿತ್ತೇನ ಅನುಸ್ಸರಣೇ ಚಾತಿ ತೀಸು ಕಾಲೇಸು ಪವತ್ತಾ ಚೇತನಾ ದಾನಮಯಾ ನಾಮ। ಸೀಲಪೂರಣತ್ಥಾಯ ಪನ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ, ಪಬ್ಬಜನ್ತಸ್ಸ ಮನೋರಥಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವತಮ್ಹಿ ಸಾಧು ಸಾಧೂತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಸಂವರನ್ತಸ್ಸ, ಚೀವರಾದಯೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ, ಆಪಾಥಗತೇಸು ರೂಪಾದೀಸು ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದೀನಿ ಸಂವರನ್ತಸ್ಸ, ಆಜೀವಂ ಸೋಧೇನ್ತಸ್ಸ ಚ ಪವತ್ತಾ ಚೇತನಾ ಸೀಲಮಯಾ ನಾಮ।
ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ ವುತ್ತೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗೇನ ‘‘ಚಕ್ಖುಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ದುಕ್ಖತೋ ಅನತ್ತತೋ ಭಾವೇನ್ತಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಮನಂ। ರೂಪೇ। ಧಮ್ಮೇ। ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ। ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಂ…ಪೇ॰… ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಂ। ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ವೇದನಂ…ಪೇ॰… ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ವೇದನಂ। ರೂಪಸಞ್ಞಂ
ಅಪುಞ್ಞೋ ಚ ಸೋ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಚಾತಿ ಅಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ। ದ್ವಾದಸಅಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ಚೇತನಾನಂ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಅಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ? ಅಕುಸಲಚೇತನಾ ಕಾಮಾವಚರಾ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿ। ಆನೇಞ್ಜಂ ನಿಚ್ಚಲಂ ಸನ್ತಂ ವಿಪಾಕಭೂತಂ ಅರೂಪಮೇವ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತೀತಿ ಆನೇಞ್ಜಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ। ಚತುನ್ನಂ ಅರೂಪಾವಚರಕುಸಲಚೇತನಾನಂ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಯಥಾಹ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಆನೇಞ್ಜಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ? ಕುಸಲಚೇತನಾ ಅರೂಪಾವಚರಾ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಆನೇಞ್ಜಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿ।
ಪುಗ್ಗಲತ್ತಿಕೇ ಸೇಕ್ಖೋ। ಖೀಣಾಸವೋ ಸಿಕ್ಖಿತಸಿಕ್ಖತ್ತಾ ಪುನ ನ ಸಿಕ್ಖಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಸೇಕ್ಖೋ। ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಸಿಕ್ಖಾಹಿ ಪರಿಬಾಹಿಯತ್ತಾ ನೇವಸೇಕ್ಖೋ ನಾಸೇಕ್ಖೋ।
ಥೇರತ್ತಿಕೇ ಜಾತಿತ್ಥೇರೋ ನಾಮ। ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಥೇರಕರಣಾ ಧಮ್ಮಾ। ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಥೇರೋ ಸೀಲವಾ ಹೋತಿ, ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಹೋತಿ, ಚತುನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ ಲಾಭೀ ಹೋತಿ, ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಹೋತಿ, ಚತುನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ ಲಾಭೀ ಹೋತಿ, ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಥೇರಕರಣಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೨೨)। ಏವಂ ವುತ್ತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಏಕೇನ ವಾ ಅನೇಕೇಹಿ ವಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಧಮ್ಮಥೇರೋ ನಾಮ। ಅಞ್ಞತರೋ ಥೇರನಾಮಕೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಏವಂ ಥೇರನಾಮಕೋ ವಾ, ಯಂ ವಾ ಪನ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ಸಾಮಣೇರಾದಯೋ ದಿಸ್ವಾ ಥೇರೋ ಥೇರೋತಿ ವದನ್ತಿ, ಅಯಂ ಸಮ್ಮುತಿಥೇರೋ ನಾಮ।
ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂಸು ದಾನಮೇವ ದಾನಮಯಂ। ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾ ಚ ಸಾ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಆನಿಸಂಸಾನಂ ವತ್ಥು ಚಾತಿ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥು। ಇತರೇಸುಪಿ ದ್ವೀಸು ಏಸೇವ ನಯೋ। ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತದಾನಮಯಚೇತನಾದಿವಸೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಅಪರಭಾಗಚೇತನಾಹಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಏಕಮೇಕಞ್ಚೇತ್ಥ ಪುಬ್ಬಭಾಗತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಾಯೇನ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ। ತದತ್ಥಂ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇನ್ತಸ್ಸ ವಚೀಕಮ್ಮಂ। ಕಾಯಙ್ಗವಾಚಙ್ಗಂ ಅಚೋಪೇತ್ವಾ ಮನಸಾ ಚಿನ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ಮನೋಕಮ್ಮಂ। ಅನ್ನಾದೀನಿ ದೇನ್ತಸ್ಸ ಚಾಪಿ ಅನ್ನದಾನಾದೀನಿ ದೇಮೀತಿ ವಾ ದಾನಪಾರಮಿಂ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ
ಅಪರಾನಿಪಿ ಸತ್ತ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂನಿ ಅಪಚಿತಿಸಹಗತಂ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥು, ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಸಹಗತಂ, ಪತ್ತಾನುಪ್ಪದಾನಂ, ಪತ್ತಬ್ಭನುಮೋದನಂ, ದೇಸನಾಮಯಂ, ಸವನಮಯಂ, ದಿಟ್ಠಿಜುಗತಂ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂತಿ। ತತ್ಥ ಮಹಲ್ಲಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಪತ್ತಚೀವರಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಅಭಿವಾದನಮಗ್ಗಸಮ್ಪದಾನಾದಿವಸೇನ ಅಪಚಿತಿಸಹಗತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ವುಡ್ಢತರಾನಂ ವತ್ತಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಕರಣವಸೇನ, ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಾಮೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಉಪಸಂಹರಣವಸೇನ, ‘‘ಗಚ್ಛ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪತ್ತಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಪತ್ತಾಹರಣಾದಿವಸೇನ ಚ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಸಹಗತಂ
ಇತಿ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂನಂ ಪುರಿಮೇಹೇವ ತೀಹಿ ಸಙ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏತ್ಥ ಹಿ ಅಪಚಿತಿವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಾನಿ ಸೀಲಮಯೇ। ಪತ್ತಿದಾನಪತ್ತಬ್ಭನುಮೋದನಾನಿ ದಾನಮಯೇ। ದೇಸನಾಸವನಾನಿ ಭಾವನಾಮಯೇ। ದಿಟ್ಠಿಜುಗತಂ ತೀಸುಪಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ।
ಚೋದನಾವತ್ಥೂನೀತಿ ಚೋದನಾಕಾರಣಾನಿ। ದಿಟ್ಠೇನಾತಿ ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾ ವಾ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ವಾ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಚೋದೇತಿ। ಸುತೇನಾತಿ ಪಕತಿಸೋತೇನ ವಾ ದಿಬ್ಬಸೋತೇನ ವಾ ಪರಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಚೋದೇತಿ। ಪರಿಸಙ್ಕಾಯ ವಾತಿ ದಿಟ್ಠಪರಿಸಙ್ಕಿತೇನ ವಾ ಸುತಪರಿಸಙ್ಕಿತೇನ ವಾ ಮುತಪರಿಸಙ್ಕಿತೇನ ವಾ ಚೋದೇತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಕಾಮೂಪಪತ್ತಿಯೋತಿ ಕಾಮೂಪಸೇವನಾ ಕಾಮಪ್ಪಟಿಲಾಭಾ ವಾ। ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಕಾಮಾತಿ ನಿಬದ್ಧಕಾಮಾ ನಿಬದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮನುಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾ ಮನುಸ್ಸಾ। ಮನುಸ್ಸಾ ಹಿ ನಿಬದ್ಧೇಯೇವ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ವಸಂ ವತ್ತೇನ್ತಿ ಏಕಚ್ಚೇ ದೇವಾ ನಾಮ ಚತುದೇವಲೋಕವಾಸಿನೋ। ತೇಪಿ ನಿಬದ್ಧವತ್ಥುಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಸಂ ವತ್ತೇನ್ತಿ। ಏಕಚ್ಚೇ ವಿನಿಪಾತಿಕಾ ನಾಮ ನೇರಯಿಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾದಯೋಪಿ ಹಿ ನಿಬದ್ಧವತ್ಥುಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಸಂ ವತ್ತೇನ್ತಿ। ಮಚ್ಛೋ ಅತ್ತನೋ ಮಚ್ಛಿಯಾ ಕಚ್ಛಪೋ ಕಚ್ಛಪಿಯಾತಿ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾತಿ ನೀಲಪೀತಾದಿವಸೇನ ಯಾದಿಸಂ ಯಾದಿಸಂ ಅತ್ತನೋ ನಿಮ್ಮಾನರತೀತಿ ಏವಂ ಸಯಂ ನಿಮ್ಮಿತೇ ನಿಮ್ಮಿತೇ ನಿಮ್ಮಾನೇ ರತಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ನಿಮ್ಮಾನರತೀ। ಪರನಿಮ್ಮಿತಕಾಮಾತಿ ಪರೇಹಿ ನಿಮ್ಮಿತಕಾಮಾ। ತೇಸಞ್ಹಿ ಮನಂ ಞತ್ವಾ ಪರೇ ಯಥಾರುಚಿತಂ ಕಾಮಭೋಗಂ ನಿಮ್ಮಿನನ್ತಿ, ತೇ ತತ್ಥ ವಸಂ ವತ್ತೇನ್ತಿ। ಕಥಂ ಪರಸ್ಸ ಮನಂ ಜಾನನ್ತೀತಿ? ಪಕತಿಸೇವನವಸೇನ। ಯಥಾ ಹಿ ಕುಸಲೋ ಸೂದೋ ರಞ್ಞೋ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಯಂ ಯಂ ಸೋ ಬಹುಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಂ ತಂ ತಸ್ಸ ರುಚ್ಚತೀತಿ ಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಪಕತಿಯಾ ಅಭಿರುಚಿತಾರಮ್ಮಣಂ ಞತ್ವಾ ತಾದಿಸಕಂಯೇವ ನಿಮ್ಮಿನನ್ತಿ। ತೇ ತತ್ಥ ವಸಂ ವತ್ತೇನ್ತಿ, ಮೇಥುನಂ ಸೇವನ್ತಿ। ಕೇಚಿ ಪನ ಥೇರಾ ‘‘ಹಸಿತಮತ್ತೇನ ಓಲೋಕಿತಮತ್ತೇನ ಆಲಿಙ್ಗಿತಮತ್ತೇನ ಚ ತೇಸಂ ಕಾಮಕಿಚ್ಚಂ ಇಜ್ಝತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಏತಂ ಪನ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ। ನ ಹಿ ಕಾಯೇನ ಅಫುಸನ್ತಸ್ಸ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಕಾಮಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇತಿ। ಛನ್ನಮ್ಪಿ ಹಿ ಕಾಮಾವಚರಾನಂ ಕಾಮಾ ಪಾಕತಿಕಾ ಏವ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –
‘‘ಛ ಏತೇ ಕಾಮಾವಚರಾ, ಸಬ್ಬಕಾಮಸಮಿದ್ಧಿನೋ।
ಸಬ್ಬೇಸಂ ಏಕಸಙ್ಖಾತಂ, ಆಯು ಭವತಿ ಕಿತ್ತಕ’’ನ್ತಿ॥ (ವಿಭ॰ ೧೦೨೩)।
ಸುಖೂಪಪತ್ತಿಯೋತಿ ಸುಖಪ್ಪಟಿಲಾಭಾ। ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಸುಖಂ ವಿಹರನ್ತೀತಿ ತೇ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಠಮಜ್ಝಾನಸುಖಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ವಿಪಾಕಜ್ಝಾನಸುಖಂ ಅನುಭವನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸುಖೇನ ಅಭಿಸನ್ನಾತಿ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಸುಖೇನ ತಿನ್ತಾ। ಪರಿಸನ್ನಾತಿ ಸಮನ್ತತೋ ತಿನ್ತಾ। ಪರಿಪೂರಾತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ। ಪರಿಪ್ಫುಟಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ಇದಮ್ಪಿ ವಿಪಾಕಜ್ಝಾನಸುಖಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಅಹೋಸುಖಂ ಅಹೋಸುಖನ್ತಿ ತೇಸಂ ಕಿರ ಭವಲೋಭೋ ಮಹಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ತಸ್ಮಾ ಕದಾಚಿ ಕರಹಚಿ ಏವಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತಿ। ಸನ್ತಮೇವಾತಿ ಪಣೀತಮೇವ। ತುಸಿತಾತಿ ತತೋ ಉತ್ತರಿಂ ಸುಖಸ್ಸ ಅಪತ್ಥನತೋ ಸನ್ತುಟ್ಠಾ ಹುತ್ವಾ। ಸುಖಂ ಪಟಿವೇದೇನ್ತೀತಿ ತತಿಯಜ್ಝಾನಸುಖಂ ಅನುಭವನ್ತಿ।
ಸೇಕ್ಖಾ ಪಞ್ಞಾತಿ ಸತ್ತ ಅರಿಯಪಞ್ಞಾ। ಅರಹತೋ ಪಞ್ಞಾ ಅಸೇಕ್ಖಾ। ಅವಸೇಸಾ ಪಞ್ಞಾ ನೇವಸೇಕ್ಖಾನಾಸೇಕ್ಖಾ।
ಚಿನ್ತಾಮಯಾದೀಸು ಚಿನ್ತಾಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ। ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಸುತಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ? ಯೋಗವಿಹಿತೇಸು ವಾ ಕಮ್ಮಾಯತನೇಸು…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಂ ಪರತೋ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲಭತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸುತಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ। (ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಭಾವನಾಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ?) ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ಭಾವನಾಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ’’ತಿ (ವಿಭ॰ ೭೬೮-೬೯)।
ಸುತಾವುಧನ್ತಿ ಸುತಮೇವ ಆವುಧಂ। ತಂ ಅತ್ಥತೋ ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ। ತಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭಿಕ್ಖು ಪಞ್ಞಾವುಧಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೂರೋ ಯೋಧೋ ಅವಿಕಮ್ಪಮಾನೋ ಮಹಾಕನ್ತಾರಂ ವಿಯ ಸಂಸಾರಕನ್ತಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ ಅವಿಹಞ್ಞಮಾನೋ। ತೇನೇವ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸುತಾವುಧೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅಕುಸಲಂ ಪಜಹತಿ, ಕುಸಲಂ ಭಾವೇತಿ, ಸಾವಜ್ಜಂ ಪಜಹತಿ, ಅನವಜ್ಜಂ ಭಾವೇತಿ, ಸುದ್ಧಮತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರತೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೭.೬೭)।
ಪವಿವೇಕಾವುಧನ್ತಿ ‘‘ಕಾಯವಿವೇಕೋ ಚಿತ್ತವಿವೇಕೋ ಉಪಧಿವಿವೇಕೋ’’ತಿ ಅಯಂ ತಿವಿಧೋಪಿ ವಿವೇಕೋವ ಆವುಧಂ। ತಸ್ಸ ನಾನಾಕರಣಂ ಕಾಯವಿವೇಕೋ ವಿವೇಕಟ್ಠಕಾಯಾನಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಭಿರತಾನಂ। ಚಿತ್ತವಿವೇಕೋ ಚ ಪರಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತಾನಂ ಪರಮವೋದಾನಪ್ಪತ್ತಾನಂ। ಉಪಧಿವಿವೇಕೋ ಚ ನಿರುಪಧೀನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ। ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ತಿವಿಧೇ ವಿವೇಕೇ ಅಭಿರತೋ, ನ ಕುತೋಚಿ ಭಾಯತಿ। ತಸ್ಮಾ ಅಯಮ್ಪಿ ಅವಸ್ಸಯಟ್ಠೇನ ಆವುಧನ್ತಿ ವುತ್ತೋ। ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಪಞ್ಞಾವ ಆವುಧಂ ಪಞ್ಞಾವುಧಂ। ಯಸ್ಸ ಸಾ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ನ ಕುತೋಚಿ ಭಾಯತಿ, ನ ಚಸ್ಸ ಕೋಚಿ ಭಾಯತಿ। ತಸ್ಮಾ ಸಾಪಿ ಅವಸ್ಸಯಟ್ಠೇನೇವ ಆವುಧನ್ತಿ ವುತ್ತಾ।
ಅನಞ್ಞಾತಞ್ಞಸ್ಸಾಮೀತಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅನಞ್ಞಾತಂ ಅವಿದಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ। ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಅಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾಭೂತಂ ಆಜಾನನಭೂತಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ। ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಛಸು ಠಾನೇಸು ಞಾಣಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಅಞ್ಞಾತಾವಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾತಾವೀಸು ಜಾನನಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನಪ್ಪತ್ತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಇನ್ದ್ರಿಯಂ। ಅರಹತ್ತಫಲಞಾಣಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ।
ಮಂಸಚಕ್ಖು ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ಆಲೋಕನಿಸ್ಸಿತಂ ಞಾಣಂ। ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖು ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಪಞ್ಞಾ।
ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾದೀಸು ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ। ಇತರಸ್ಮಿಂ ದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತತ್ಥ ಸೀಲಂ ಅಧಿಸೀಲಂ, ಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಚಿತ್ತಂ, ಪಞ್ಞಾ ಅಧಿಪಞ್ಞಾತಿ ಅಯಂ ಪಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ –
ಸೀಲಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚಸೀಲದಸಸೀಲಾನಿ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೋ ಅಧಿಸೀಲಂ ನಾಮ। ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚಿತ್ತಂ, ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕಜ್ಝಾನಂ ಅಧಿಚಿತ್ತಂ। ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಞಾಣಂ ಪಞ್ಞಾ, ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾ ಅಧಿಪಞ್ಞಾ। ಅನುಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ಹಿ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಪವತ್ತತೀತಿ ಪಞ್ಚಸೀಲದಸಸೀಲಾನಿ ಸೀಲಮೇವ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇಯೇವ ಪವತ್ತತೀತಿ ಅಧಿಸೀಲಂ। ಚಿತ್ತಪಞ್ಞಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಅಪಿಚ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ಥಯನ್ತೇನ ಸಮಾದಿನ್ನಂ ಪಞ್ಚಸೀಲಮ್ಪಿ ದಸಸೀಲಮ್ಪಿ ಅಧಿಸೀಲಮೇವ। ಸಮಾಪನ್ನಾ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋಪಿ ಅಧಿಚಿತ್ತಮೇವ। ಸಬ್ಬಂ ವಾ ಲೋಕಿಯಂ ಸೀಲಮೇವ, ಲೋಕುತ್ತರಂ ಅಧಿಸೀಲಂ। ಚಿತ್ತಪಞ್ಞಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಭಾವನಾಸು ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಕಾಯೋ ಕಾಯಭಾವನಾ ನಾಮ। ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚಿತ್ತಭಾವನಾ ನಾಮ। ಅರಹತ್ತಫಲಪಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞಾಭಾವನಾ ನಾಮ। ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಹಿ ಏಕನ್ತೇನೇವ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಕಾಯೋ ಸುಭಾವಿತೋ ಹೋತಿ। ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚಸ್ಸ ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಿಯ ದುಬ್ಬಲಾ, ತಸ್ಸೇವ ಚ ಪಞ್ಞಾ ಭಾವಿತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ ಪಞ್ಞಾವೇಪುಲ್ಲಪತ್ತಿಯಾ। ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವುತ್ತಂ।
ಅನುತ್ತರಿಯೇಸು ವಿಪಸ್ಸನಾ ದಸ್ಸನಾನುತ್ತರಿಯಂ ಮಗ್ಗೋ ಪಟಿಪದಾನುಸ್ಸರಿಯಂ। ಫಲಂ ವಿಮುತ್ತಾನುತ್ತರಿಯಂ। ಫಲಂ ವಾ ದಸ್ಸನಾನುತ್ತರಿಯಂ। ಮಗ್ಗೋ ಪಟಿಪದಾನುತ್ತರಿಯಂ। ನಿಬ್ಬಾನಂ ವಿಮುತ್ತಾನುತ್ತರಿಯಂ। ನಿಬ್ಬಾನಂ ವಾ ದಸ್ಸನಾನುತ್ತರಿಯಂ, ತತೋ ಉತ್ತರಿಞ್ಹಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಮಗ್ಗೋ ಪಟಿಪದಾನುತ್ತರಿಯಂ। ಫಲಂ ವಿಮುತ್ತಾನುತ್ತರಿಯಂ। ಅನುತ್ತರಿಯನ್ತಿ ಉತ್ತಮಂ ಜೇಟ್ಠಕಂ।
ಸಮಾಧೀಸು ಪಠಮಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರೋ। ಪಞ್ಚಕನಯೇನ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿ ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತೋ। ಸೇಸೋ ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರೋ।
ಸುಞ್ಞತಾದೀಸು ತಿವಿಧಾ ಕಥಾ ಆಗಮನತೋ, ಸಗುಣತೋ, ಆರಮ್ಮಣತೋತಿ। ಆಗಮನತೋ ನಾಮ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅನತ್ತತೋ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ ಅನತ್ತತೋ ದಿಸ್ವಾ ಅನತ್ತತೋ ವುಟ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಸುಞ್ಞತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಅಸುಞ್ಞತತ್ತಕಾರಕಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅನಿಮಿತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಮಗ್ಗಾಗಮನೇನ ಫಲಂ ಅನಿಮಿತ್ತಂ ನಾಮ। ಅಪರೋ ದುಕ್ಖತೋ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖತೋ ದಿಸ್ವಾ ದುಕ್ಖತೋ ವುಟ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಪಣಿಧಿಕಾರಕಕಿಲೇಸಾಭಾವಾ। ವಿಪಸ್ಸನಾಗಮನೇನ ಮಗ್ಗಸಮಾಧಿ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತೋ ನಾಮ। ಮಗ್ಗಾಗಮನೇನ ಫಲಂ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಂ ನಾಮಾತಿ ಅಯಂ ಆಗಮನತೋ ಕಥಾ। ಮಗ್ಗಸಮಾಧಿ ಪನ ರಾಗಾದೀಹಿ ಸುಞ್ಞತತ್ತಾ ಸುಞ್ಞತೋ, ರಾಗನಿಮಿತ್ತಾದೀನಂ ಅಭಾವಾ ಅನಿಮಿತ್ತೋ, ರಾಗಪಣಿಧಿಆದೀನಂ ಅಭಾವಾ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತೋತಿ ಅಯಂ ಸಗುಣತೋ ಕಥಾ। ನಿಬ್ಬಾನಂ ರಾಗಾದೀಹಿ ಸುಞ್ಞತತ್ತಾ ರಾಗಾದಿನಿಮಿತ್ತಪಣಿಧೀನಞ್ಚ ಅಭಾವಾ ಸುಞ್ಞತಞ್ಚೇವ ಅನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಞ್ಚ। ತದಾರಮ್ಮಣೋ ಮಗ್ಗಸಮಾಧಿ ಸುಞ್ಞತೋ ಅನಿಮಿತ್ತೋ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತೋ। ಅಯಂ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಕಥಾ।
ಸೋಚೇಯ್ಯಾನೀತಿ ಸುಚಿಭಾವಕರಾ ಸೋಚೇಯ್ಯಪ್ಪಟಿಪದಾ ಧಮ್ಮಾ। ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಕಾಯಸೋಚೇಯ್ಯಂ? ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸುಚರಿತಾನಂ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಮೋನೇಯ್ಯಾನೀತಿ ಮುನಿಭಾವಕರಾ ಮೋನೇಯ್ಯಪ್ಪಟಿಪದಾ ಧಮ್ಮಾ। ತೇಸಂ ವಿತ್ಥಾರೋ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ? ತಿವಿಧಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ, ತಿವಿಧಂ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ, ಕಾಯಾರಮ್ಮಣೇ ಞಾಣಂ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ, ಕಾಯಪರಿಞ್ಞಾ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ, ಕಾಯಪರಿಞ್ಞಾಸಹಗತೋ ಮಗ್ಗೋ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ, ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ, ಕಾಯಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ। ತತ್ಥ ಕತಮಂ ವಚೀಮೋನೇಯ್ಯಂ? ಚತುಬ್ಬಿಧವಚೀದುಚ್ಚರಿತಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ವಚೀಮೋನೇಯ್ಯಂ, ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ವಚೀಸುಚರಿತಂ ವಚೀಮೋನೇಯ್ಯಂ, ವಾಚಾರಮ್ಮಣೇ ಞಾಣಂ ವಚೀಮೋನೇಯ್ಯಂ ವಾಚಾಪರಿಞ್ಞಾ ವಚೀಮೋನೇಯ್ಯಂ ಪರಿಞ್ಞಾಸಹಗತೋ ಮಗ್ಗೋ, ವಾಚಾಯ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ, ವಚೀಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಾ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿ ವಚೀಮೋನೇಯ್ಯಂ। ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಮನೋಮೋನೇಯ್ಯಂ? ತಿವಿಧಮನೋದುಚ್ಚರಿತಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ಮನೋಮೋನೇಯ್ಯಂ
ಕೋಸಲ್ಲೇಸು ಆಯೋತಿ ವುಡ್ಢಿ। ಅಪಾಯೋತಿ ಅವುಡ್ಢಿ। ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಉಪಾಯೋ। ತೇಸಂ ಪಜಾನನಾ ಕೋಸಲ್ಲಂ। ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ವಿಭಙ್ಗೇ ವುತ್ತೋಯೇವ।
ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಆಯಕೋಸಲ್ಲಂ? ಇಮೇ ಧಮ್ಮೇ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಅಕುಸಲಾ
ಮದಾತಿ ಮಜ್ಜನಾಕಾರವಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನಾ। ತೇಸು ‘‘ಅಹಂ ನಿರೋಗೋ ಸಟ್ಠಿ ವಾ ಸತ್ತತಿ ವಾ ವಸ್ಸಾನಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾನಿ, ನ ಮೇ ಹರೀತಕೀಖಣ್ಡಮ್ಪಿ ಖಾದಿತಪುಬ್ಬಂ, ಇಮೇ ಪನಞ್ಞೇ ಅಸುಕಂ ನಾಮ ಠಾನಂ ರುಜ್ಜತಿ, ಭೇಸಜ್ಜಂ ಖಾದಾಮಾತಿ ವಿಚರನ್ತಿ, ಕೋ ಅಞ್ಞೋ ಮಾದಿಸೋ ನಿರೋಗೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ಮಾನಕರಣಂ ಆರೋಗ್ಯಮದೋ। ‘‘ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಪುಞ್ಞಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ದಹರಮ್ಹ ತಾವಾ’’ತಿ ಯೋಬ್ಬನೇ ಠತ್ವಾ ಮಾನಕರಣಂ ಯೋಬ್ಬನಮದೋ। ‘‘ಚಿರಂ ಜೀವಿಂ, ಚಿರಂ ಜೀವಾಮಿ, ಚಿರಂ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮಿ; ಸುಖಂ ಜೀವಿಂ, ಸುಖಂ ಜೀವಾಮಿ, ಸುಖಂ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಮಾನಕರಣಂ ಜೀವಿತಮದೋ।
ಆಧಿಪತೇಯ್ಯೇಸು ಅಧಿಪತಿತೋ ಆಗತಂ ಆಧಿಪತೇಯ್ಯಂ। ‘‘ಏತ್ತಕೋಮ್ಹಿ ಸೀಲೇನ ಸಮಾಧಿನಾ ಪಞ್ಞಾಯ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ, ನ ಮೇ ಏತಂ ಪತಿರೂಪ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತಾನಂ ಅಧಿಪತ್ತಿಂ ಅತ್ತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಂ ನಾಮ। ಲೋಕಂ ಅಧಿಪತಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಕರಣಂ ಲೋಕಾಧಿಪತೇಯ್ಯಂ ನಾಮ। ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ಅಧಿಪತಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಕರಣಂ ಧಮ್ಮಾಧಿಪತೇಯ್ಯಂ ನಾಮ।
ಕಥಾವತ್ಥೂನೀತಿ ಕಥಾಕಾರಣಾನಿ। ಅತೀತಂ ವಾ ಅದ್ಧಾನನ್ತಿ ಅತೀತಂ ಧಮ್ಮಂ, ಅತೀತಕ್ಖನ್ಧೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಪಿಚ ‘‘ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಂ ಅತೀತಂ ನಿರುದ್ಧಂ ವಿಪರಿಣತಂ, ‘ಅಹೋಸೀ’ತಿ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಖಾ, ‘ಅಹೋಸೀ’ತಿ ತಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ‘ಅಹೋಸೀ’ತಿ ತಸ್ಸ ಸಮಞ್ಞಾ, ನ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಖಾ ‘ಅತ್ಥೀ’ತಿ, ನ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಖಾ ‘ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೩.೬೨) ಏವಂ ಆಗತೇನ ನಿರುತ್ತಿಪಥಸುತ್ತೇನಪೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ।
ವಿಜ್ಜಾತಿ ತಮವಿಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ವಿಜ್ಜಾ। ವಿದಿತಕರಣಟ್ಠೇನಾಪಿ ವಿಜ್ಜಾ। ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣಞ್ಹಿ
ವಿಹಾರೇಸು ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ದಿಬ್ಬೋ ವಿಹಾರೋ। ಚತಸ್ಸೋ ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಹಾರೋ। ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ ಅರಿಯೋ ವಿಹಾರೋ।
ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ ಕೇವಟ್ಟಸುತ್ತೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನೇವ।
‘‘ಇಮೇ ಖೋ, ಆವುಸೋ’’ತಿಆದೀಸು ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಇತಿ ಸಮಸಟ್ಠಿಯಾ ತಿಕಾನಂ ವಸೇನ ಅಸೀತಿಸತಪಞ್ಹೇ ಕಥೇನ್ತೋ ಥೇರೋ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಂ ದಸ್ಸೇಸೀತಿ।
ತಿಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಚತುಕ್ಕವಣ್ಣನಾ
೩೦೬. ಇತಿ ತಿಕವಸೇನ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಚತುಕ್ಕವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪುನ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಸತಿಪಟ್ಠಾನಚತುಕ್ಕಂ’’ ಪುಬ್ಬೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ।
ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಚತುಕ್ಕೇ ಛನ್ದಂ ಜನೇತೀತಿ ‘‘ಯೋ ಛನ್ದೋ ಛನ್ದಿಕತಾ ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾ ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮಚ್ಛನ್ದೋ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಂ ಜನೇತಿ। ವಾಯಮತೀತಿ ವಾಯಾಮಂ ಕರೋತಿ। ವೀರಿಯಂ ಆರಭತೀತಿ ವೀರಿಯಂ ಜನೇತಿ। ಚಿತ್ತಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ
ಇದ್ಧಿಪಾದೇಸು ಛನ್ದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತೋ ಸಮಾಧಿ ಛನ್ದಸಮಾಧಿ। ಪಧಾನಭೂತಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಾ। ಸಮನ್ನಾಗತನ್ತಿ ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಉಪೇತಂ। ಇದ್ಧಿಯಾ ಪಾದಂ, ಇದ್ಧಿಭೂತಂ ವಾ ಪಾದನ್ತಿ ಇದ್ಧಿಪಾದಂ
೩೦೭. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾಯಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಸುಖವಿಹಾರತ್ಥಾಯ। ಇಧ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಝಾನಾನಿ, ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಅಪರಭಾಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಝಾನಾನಿ ಚ ಕಥಿತಾನಿ।
ಆಲೋಕಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿಕರೋತೀತಿ ದಿವಾ ವಾ ರತ್ತಿಂ ವಾ ಸೂರಿಯಚನ್ದಪಜ್ಜೋತಮಣಿಆದೀನಂ ಆಲೋಕಂ ಆಲೋಕೋತಿ ಮನಸಿಕರೋತಿ। ದಿವಾಸಞ್ಞಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ಏವಂ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ದಿವಾತಿಸಞ್ಞಂ ಠಪೇತಿ। ಯಥಾ ದಿವಾ ತಥಾ ರತ್ತಿನ್ತಿ ಯಥಾ ದಿವಾ ದಿಟ್ಠೋ ಆಲೋಕೋ, ತಥೇವ ತಂ ರತ್ತಿಂ ಮನಸಿಕರೋತಿ। ಯಥಾ ರತ್ತಿಂ ತಥಾ ದಿವಾತಿ ಯಥಾ ರತ್ತಿಂ ಆಲೋಕೋ ದಿಟ್ಠೋ, ಏವಮೇವ ದಿವಾ ಮನಸಿಕರೋತಿ। ಇತಿ ವಿವಟೇನ ಚೇತಸಾತಿ ಏವಂ ಅಪಿಹಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ। ಅಪರಿಯೋನದ್ಧೇನಾತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಅನದ್ಧೇನ। ಸಪ್ಪಭಾಸನ್ತಿ ಸಓಭಾಸಂ। ಞಾಣದಸ್ಸನಪಟಿಲಾಭಾಯಾತಿ ಞಾಣದಸ್ಸನಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ। ಇಮಿನಾ ಕಿಂ ಕಥಿತಂ? ಮಿದ್ಧವಿನೋದನಆಲೋಕೋ ಕಥಿತೋ ಪರಿಕಮ್ಮಆಲೋಕೋ ವಾ। ಇಮಿನಾ ಕಿಂ ಕಥಿತಂ ಹೋತಿ? ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಂ। ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ಆಗತೇಪಿ ಅನಾಗತೇಪಿ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸಪ್ಪಭಾಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸತ್ತಟ್ಠಾನಿಕಸ್ಸ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ। ವಿದಿತಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿಆದೀಸು ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ವತ್ಥು ವಿದಿತಂ ಹೋತಿ ಆರಮ್ಮಣಂ ವಿದಿತಂ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಂ ವಿದಿತಂ। ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣವಿದಿತತಾಯ ಏವಂ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಏವಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಏವಂ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ವೇದನಾ ಏವ ಇಧ ವುತ್ತಾ
ಇತಿ ರೂಪನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ಅಯಂ ಆವುಸೋ ಸಮಾಧಿಭಾವನಾತಿ ಅಯಂ ಆಸವಾನಂ ಖಯಞಾಣಸ್ಸ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿಭಾವನಾ।
೩೦೮. ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾತಿ ಪಮಾಣಂ ಅಗಹೇತ್ವಾ ಅನವಸೇಸಫರಣವಸೇನ ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾವ। ಅನುಪದವಣ್ಣನಾ ಪನ ಭಾವನಾಸಮಾಧಿವಿಧಾನಞ್ಚ ಏತಾಸಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ। ಅರೂಪಕಥಾಪಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾವ।
ಅಪಸ್ಸೇನಾನೀತಿ ಅಪಸ್ಸಯಾನಿ। ಸಙ್ಖಾಯಾತಿ ಞಾಣೇನ ಞತ್ವಾ। ಪಟಿಸೇವತೀತಿ ಞಾಣೇನ ಞತ್ವಾ ಸೇವಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಮೇವ ಸೇವತಿ। ತಸ್ಸ ಚ ವಿತ್ಥಾರೋ ‘‘ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಚೀವರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸಙ್ಖಾಯೇಕಂ ಅಧಿವಾಸೇತೀತಿ ಞಾಣೇನ ಞತ್ವಾ ಅಧಿವಾಸೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಮೇವ ಅಧಿವಾಸೇತಿ। ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಖಮೋ ಹೋತಿ ಸೀತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಪರಿವಜ್ಜೇತೀತಿ ಞಾಣೇನ ಞತ್ವಾ ಪರಿವಜ್ಜೇತುಂ ಯುತ್ತಮೇವ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ। ತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೋ ‘‘ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಚಣ್ಡಂ ಹತ್ಥಿಂ ಪರಿವಜ್ಜೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ವಿನೋದೇತೀತಿ ಞಾಣೇನ ಞತ್ವಾ ವಿನೋದೇತಬ್ಬಮೇವ ವಿನೋದೇತಿ, ನುದತಿ ನೀಹರತಿ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸಿತುಂ ನ ದೇತಿ। ತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೋ ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನಂ
ಅರಿಯವಂಸಚತುಕ್ಕವಣ್ಣನಾ
೩೦೯. ಅರಿಯವಂಸಾತಿ ಅರಿಯವಂಸಾ। ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಹಿ ಸತಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪಾಧಿಕಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಂ ಮತ್ಥಕೇ ತಣ್ಹಙ್ಕರೋ ಮೇಧಙ್ಕರೋ ಸರಣಙ್ಕರೋ ದೀಪಙ್ಕರೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಬುದ್ಧಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತೇ ಅರಿಯಾ, ತೇಸಂ ಅರಿಯಾನಂ ವಂಸಾತಿ ಅರಿಯವಂಸಾ। ತೇಸಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನತೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ…ಪೇ॰… ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಕಕುಸನ್ಧೋ, ಕೋಣಾಗಮನೋ, ಕಸ್ಸಪೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವಾ ಗೋತಮೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಬುದ್ಧಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ। ತೇಸಂ ಅರಿಯಾನಂ ವಂಸಾತಿ ಅರಿಯವಂಸಾ। ಅಪಿಚ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಬುದ್ಧಸಾವಕಾನಂ ಅರಿಯಾನಂ ವಂಸಾತಿ ಅರಿಯವಂಸಾ। ತೇ ಖೋ ಅಗ್ಗಞ್ಞಾ ಅಗ್ಗಾತಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ। ರತ್ತಞ್ಞಾ ದೀಘರತ್ತಂ ಪವತ್ತಾತಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ। ವಂಸಞ್ಞಾ ವಂಸಾತಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ।
ಪೋರಾಣಾತಿ ನ ಅಧುನುಪ್ಪತ್ತಿಕಾ। ಅಸಂಕಿಣ್ಣಾ ಅವಿಕಿಣ್ಣಾ ಅನಪನೀತಾ। ಅಸಂಕಿಣ್ಣಪುಬ್ಬಾ ಅತೀತಬುದ್ಧೇಹಿ ನ ಸಂಕಿಣ್ಣಪುಬ್ಬಾ। ‘‘ಕಿಂ ಇಮೇಹೀ’’ತಿ ನ ಅಪನೀತಪುಬ್ಬಾ? ನ ಸಙ್ಕೀಯನ್ತೀತಿ ಇದಾನಿಪಿ ನ ಅಪನೀಯನ್ತಿ। ನ ಸಙ್ಕೀಯಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅನಾಗತಬುದ್ಧೇಹಿಪಿ ನ ಅಪನೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಯೇ ಲೋಕೇ ವಿಞ್ಞೂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ತೇಹಿ ಅಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠಾ, ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಅನಿನ್ದಿತಾ ಅಗರಹಿತಾ।
ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತೀತಿ ಪಚ್ಚಯಸನ್ತೋಸವಸೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ। ಇತರೀತರೇನ ಚೀವರೇನಾತಿ ಥೂಲಸುಖುಮಲೂಖಪಣೀತಥಿರಜಿಣ್ಣಾನಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿ। ಅಥ ಖೋ ಯಥಾಲದ್ಧಾದೀನಂ ಇತರೀತರೇನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಚೀವರಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ತಯೋ ಸನ್ತೋಸಾ – ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ, ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ, ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋತಿ। ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತೇಸಂ ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ಸಾಮಞ್ಞಫಲೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಇಮೇ ತಯೋ ಸನ್ತೋಸೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಇತರೀತರೇನ ಯಥಾಲದ್ಧಾದೀಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಚೀವರೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಏತ್ಥ ಚೀವರಂ ಜಾನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಖೋಮಾದೀನಿ ಛ ಚೀವರಾನಿ ದುಕೂಲಾದೀನಿ ಛ ಅನುಲೋಮಚೀವರಾನಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಾನಿ। ಇಮಾನಿ ದ್ವಾದಸ ಕಪ್ಪಿಯಚೀವರಾನಿ। ಕುಸಚೀರಂ ವಾಕಚೀರಂ ಫಲಕಚೀರಂ ಕೇಸಕಮ್ಬಲಂ ವಾಳಕಮ್ಬಲಂ ಪೋತ್ಥಕೋ ಚಮ್ಮಂ ಉಲೂಕಪಕ್ಖಂ ರುಕ್ಖದುಸ್ಸಂ ಲತಾದುಸ್ಸಂ ಏರಕದುಸ್ಸಂ ಕದಲಿದುಸ್ಸಂ ವೇಳುದುಸ್ಸನ್ತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ಪನ ಅಕಪ್ಪಿಯಚೀವರಾನಿ। ಚೀವರಕ್ಖೇತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಸಙ್ಘತೋ ವಾ ಗಣತೋ ವಾ ಞಾತಿತೋ ವಾ ಮಿತ್ತತೋ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಧನೇನ ಪಂಸುಕೂಲಂ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಛ ಖೇತ್ತಾನಿ, ಅಟ್ಠನ್ನಞ್ಚ ಮಾತಿಕಾನಂ ವಸೇನ ಅಟ್ಠ ಖೇತ್ತಾನಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಾನಿ। ಪಂಸುಕೂಲನ್ತಿ ಸೋಸಾನಿಕಂ, ಪಾಪಣಿಕಂ, ರಥಿಯಂ ಸಙ್ಕಾರಕೂಟಕಂ, ಸೋತ್ಥಿಯಂ, ಸಿನಾನಂ, ತಿತ್ಥಂ, ಗತಪಚ್ಚಾಗತಂ, ಅಗ್ಗಿದಡ್ಢಂ, ಗೋಖಾಯಿತಂ ಉಪಚಿಕಖಾಯಿತಂ, ಉನ್ದೂರಖಾಯಿತಂ, ಅನ್ತಚ್ಛಿನ್ನಂ, ದಸಾಚ್ಛಿನ್ನಂ, ಧಜಾಹಟಂ, ಥೂಪಂ, ಸಮಣಚೀವರಂ, ಸಾಮುದ್ದಿಯಂ, ಆಭಿಸೇಕಿಯಂ, ಪನ್ಥಿಕಂ, ವಾತಾಹಟಂ, ಇದ್ಧಿಮಯಂ, ದೇವದತ್ತಿಯನ್ತಿ ತೇವೀಸತಿ ಪಂಸುಕೂಲಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ।
ಏತ್ಥ ಚ ಸೋತ್ಥಿಯನ್ತಿ ಗಬ್ಭಮಲಹರಣಂ। ಗತಪಚ್ಚಾಗತನ್ತಿ ಮತಕಸರೀರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಸುಸಾನಂ ನೇತ್ವಾ ಆನೀತಚೀವರಂ। ಧಜಾಹಟನ್ತಿ ಧಜಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಆನೀತಂ। ಥೂಪನ್ತಿ ವಮ್ಮಿಕೇ ಪೂಜಿತಚೀವರಂ ಸಾಮುದ್ದಿಯನ್ತಿ ಸಮುದ್ದವೀಚೀಹಿ ಥಲಂ ಪಾಪಿತಂ। ಪನ್ಥಿಕನ್ತಿ ಪನ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ ಚೋರಭಯೇನ ಪಾಸಾಣೇಹಿ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಪಾರುತಚೀವರಂ। ಇದ್ಧಿಮಯನ್ತಿ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಚೀವರಂ। ಸೇಸಂ ಪಾಕಟಮೇವ।
ಚೀವರಸನ್ತೋಸೋತಿ ವೀಸತಿ ಚೀವರಸನ್ತೋಸಾ, ವಿತಕ್ಕಸನ್ತೋಸೋ, ಗಮನಸನ್ತೋಸೋ, ಪರಿಯೇಸನಸನ್ತೋಸೋ, ಪಟಿಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ, ಮತ್ತಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸನ್ತೋಸೋ, ಲೋಲುಪ್ಪವಿವಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ, ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ, ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ, ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ, ಉದಕಸನ್ತೋಸೋ, ಧೋವನಸನ್ತೋಸೋ, ಕರಣಸನ್ತೋಸೋ, ಪರಿಮಾಣಸನ್ತೋಸೋ, ಸುತ್ತಸನ್ತೋಸೋ, ಸಿಬ್ಬನಸನ್ತೋಸೋ, ರಜನಸನ್ತೋಸೋ, ಕಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ, ಪರಿಭೋಗಸನ್ತೋಸೋ, ಸನ್ನಿಧಿಪರಿವಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋತಿ।
ತತ್ಥ ಸಾದಕಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇಮಾಸಂ ನಿಬದ್ಧವಾಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ಏಕಮಾಸಮತ್ತಂ ವಿತಕ್ಕೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಸೋ ಹಿ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಚೀವರಮಾಸೇ ಚೀವರಂ ಕರೋತಿ। ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ
ಥೇರೋ ಕಿರ ಚೇತಿಯಪಬ್ಬತವಿಹಾರೇ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಗತೋ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಚೀವರಂ ಜಿಣ್ಣಂ ಬಹೂನಂ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ಮಹಾವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ವುತ್ಥೋ ಪುನದಿವಸೇ ಚೀವರಂ ಆದಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಂ ವನ್ದಿ। ಥೇರೋ ಕಿಂ ಆವುಸೋತಿ ಆಹ। ಗಾಮದ್ವಾರಂ, ಭನ್ತೇ, ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ। ಅಹಮ್ಪಾವುಸೋ, ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ। ಸಾಧು, ಭನ್ತೇತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮಹಾಬೋಧಿದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಠತ್ವಾ ಪುಞ್ಞವನ್ತಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಮನಾಪಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧೋ ಮೇ ವಿತಕ್ಕೋತಿ ತತೋವ ಪಟಿನಿವತ್ತಿ। ಪುನದಿವಸೇ ಅಮ್ಬಙ್ಗಣಸಮೀಪತೋ, ಪುನದಿವಸೇ ಮಹಾಚೇತಿಯಸ್ಸ ಉತ್ತರದ್ವಾರತೋ, ತಥೇವ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಚತುತ್ಥದಿವಸೇ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಥೇರೋ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಿತಕ್ಕೋ ನ ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಮಾನೋ ಗಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ। ತಞ್ಚ ರತ್ತಿಂ ಏಕೋ ಮನುಸ್ಸೋ ಉಚ್ಚಾರಪಲಿಬುದ್ಧೋ ಸಾಟಕೇಯೇವ ವಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನೇ ಛಡ್ಡೇಸಿ। ಪಂಸುಕೂಲಿಕತ್ಥೇರೋ ತಂ ನೀಲಮಕ್ಖಿಕಾಹಿ ಸಮ್ಪರಿಕಿಣ್ಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇಸಿ। ಮಹಾಥೇರೋ ‘‘ಕಿಂ, ಆವುಸೋ, ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾಮಿ, ಮಯ್ಹಂ ಪಿತು ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾಮಿ, ಪುಣ್ಣದಾಸಿಯಾ ಸರೀರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡಿತಂ ಪಂಸುಕೂಲಂ ತುಮ್ಬಮತ್ತೇ ಪಾಣಕೇ ವಿಧುನಿತ್ವಾ ಸುಸಾನತೋ ಗಣ್ಹನ್ತೇನ ದುಕ್ಕರಂ ಕತಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ಮಹಾಥೇರೋ ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧೋ ವಿತಕ್ಕೋ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ। ಪಂಸುಕೂಲಿಕತ್ಥೇರೋಪಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ಠಿತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ
ಚೀವರತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಪನ ‘‘ಕತ್ಥ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸೀಸೇನೇವ ಗಮನಂ ಗಮನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ಪರಿಯೇಸನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಲಜ್ಜಿಂ ಪೇಸಲಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಯೇಸನಂ ಪರಿಯೇಸನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ಏವಂ ಪಟಿಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ಏವಂ ಲದ್ಧಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ದುಪಟ್ಟಸ್ಸ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏತ್ತಕಂ ಏಕಪಟ್ಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಹೋನಕಮತ್ತೇನೇವ ಸನ್ತುಸ್ಸನಂ ಮತ್ತಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ಚೀವರಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಸ್ಸ ಪನ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ಘರದ್ವಾರೇ ಮನಾಪಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ದ್ವಾರಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಚರಣಂ ಲೋಲುಪ್ಪವಿವಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ಲೂಖಪಣೀತೇಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಯಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ಯಥಾಲದ್ಧೇನೇವ ಯಾಪನಂ ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ಅತ್ತನೋ ಥಾಮಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಯೇನ ಯಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತೇನ ಯಾಪನಂ ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ಮನಾಪಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಯಾಪನಂ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
‘‘ಕತ್ಥ ಉದಕಂ ಮನಾಪಂ, ಕತ್ಥ ಅಮನಾಪ’’ನ್ತಿ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಧೋವನುಪಗೇನ ಉದಕೇನ ಧೋವನಂ ಉದಕಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ। ಪಣ್ಡುಮತ್ತಿಕಗೇರುಕಪೂತಿಪಣ್ಣರಸಕಿಲಿಟ್ಠಾನಿ ಪನ ಉದಕಾನಿ ವಜ್ಜೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
ಧೋವನ್ತಸ್ಸ ಧೋವನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ। ತಥಾ ಅಸುಜ್ಝನ್ತಂ ಪಣ್ಣಾನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಾಪಿತಉದಕೇನಾಪಿ ಧೋವಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
ಏವಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಇದಂ ಥೂಲಂ, ಇದಂ ಸುಖುಮನ್ತಿ ಅಕೋಪೇತ್ವಾ ಪಹೋನಕನೀಹಾರೇನೇವ ಕರಣಂ ಕರಣಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ತಿಮಣ್ಡಲಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದನಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಕರಣಂ ಪರಿಮಾಣಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ಚೀವರಕರಣತ್ಥಾಯ ಪನ ಮನಾಪಸುತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾ ರಥಿಕಾದೀಸು ವಾ ದೇವಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ವಾ ಠಪಿತಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಸುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕರಣಂ ಸುತ್ತಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ಕುಸಿಬನ್ಧನಕಾಲೇ ಸಿಬ್ಬನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ರಜನ್ತೇನ ಪನ ಕಾಳಕಚ್ಛಕಾದೀನಿ ಪರಿಯೇಸನ್ತೇನ ನ ರಜಿತಬ್ಬಂ। ಸೋಮವಕ್ಕಲಾದೀಸು ಯಂ ಲಭತಿ, ತೇನ ರಜಿತಬ್ಬಂ। ಅಲಭನ್ತೇನ ಪನ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅರಞ್ಞೇ ವಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಛಡ್ಡಿತರಜನಂ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪಚಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡಿತಕಸಟಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ರಜಿತಬ್ಬಂ, ಅಯಂ ರಜನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ನೀಲಕದ್ದಮಕಾಳಸಾಮೇಸು ಕಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ಹಿರಿಕೋಪೀನಪಟಿಚ್ಛಾದನಮತ್ತವಸೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜನಂ ಪರಿಭೋಗಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ದುಸ್ಸಂ ಪನ ಲಭಿತ್ವಾ ಸುತ್ತಂ ವಾ ಸೂಚಿಂ ವಾ ಕಾರಕಂ ವಾ ಅಲಭನ್ತೇನ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಲಭನ್ತೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಕತಮ್ಪಿ ಸಚೇ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾದೀನಂ ದಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತೇ ಚ ಅಸನ್ನಿಹಿತಾ ಯಾವ ಆಗಮನಾ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಆಗತಮತ್ತೇಸು ದಾತಬ್ಬಂ। ದಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ। ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರೋ ಆಹ। ಅಯಂ ಸನ್ನಿಧಿಪರಿವಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ವಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೇನ ಪನ ನ ಮುಖಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಂ। ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೇ ಠತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಯಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ಚೀವರಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ನಾಮ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಞ್ಚೇವ ತೇಚೀವರಿಕಙ್ಗಞ್ಚ। ತೇಸಂ ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಇತಿ ಚೀವರಸನ್ತೋಸಮಹಾಅರಿಯವಂಸಂ ಪೂರಯಮಾನೋ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಗೋಪೇತಿ। ಇಮಾನಿ ಗೋಪೇನ್ತೋ ಚೀವರಸನ್ತೋಸಮಹಾಅರಿಯವಂಸೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ।
ವಣ್ಣವಾದೀತಿ ಏಕೋ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಸನ್ತೋಸಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ನ ಕಥೇತಿ, ಏಕೋ ನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಸನ್ತೋಸಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತಿ, ಏಕೋ
ಅನೇಸನನ್ತಿ ದೂತೇಯ್ಯಪಹಿನಗಮನಾನುಯೋಗಪ್ಪಭೇದಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಅನೇಸನಂ। ಅಪ್ಪತಿರೂಪನ್ತಿ ಅಯುತ್ತಂ। ಅಲದ್ಧಾ ಚಾತಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ। ಯಥಾ ಏಕಚ್ಚೋ ‘‘ಕಥಂ ನು ಖೋ ಚೀವರಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಪುಞ್ಞವನ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಕೋಹಞ್ಞಂ ಕರೋನ್ತೋ ಉತ್ತಸತಿ ಪರಿತಸತಿ, ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಅಲದ್ಧಾ ಚೀವರಂ ನ ಪರಿತಸತಿ। ಲದ್ಧಾ ಚಾತಿ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಲಭಿತ್ವಾ। ಅಗಧಿತೋತಿ ವಿಗತಲೋಭಗಿದ್ಧೋ। ಅಮುಚ್ಛಿತೋತಿ ಅಧಿಮತ್ತತಣ್ಹಾಯ ಮುಚ್ಛಂ ಅನಾಪನ್ನೋ। ಅನಜ್ಝಾಪನ್ನೋತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಅನೋತ್ಥತೋ ಅಪರಿಯೋನದ್ಧೋ। ಆದೀನವದಸ್ಸಾವೀತಿ ಅನೇಸನಾಪತ್ತಿಯಞ್ಚ ಗೇಧಿತಪರಿಭೋಗೇ ಚ ಆದೀನವಂ ಪಸ್ಸಮಾನೋ। ನಿಸ್ಸರಣಪಞ್ಞೋತಿ ‘‘ಯಾವದೇವ ಸೀತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ನಿಸ್ಸರಣಮೇವ ಪಜಾನನ್ತೋ।
ಇತರೀತರಚೀವರಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾತಿ ನೇವತ್ತಾನುಕ್ಕಂಸೇತೀತಿ ‘‘ಅಹಂ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ ಮಯಾ ಉಪಸಮ್ಪದಮಾಳೇಯೇವ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಂ ಗಹಿತಂ, ಕೋ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಂ ನ ಕರೋತಿ। ನ ಪರಂ ವಮ್ಭೇತೀತಿ ‘‘ಇಮೇ ಪನಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ನ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಏತೇಸಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಪರಂ ನ ವಮ್ಭೇತಿ। ಯೋ ಹಿ ತತ್ಥ ದಕ್ಖೋತಿ ಯೋ ತಸ್ಮಿಂ ಚೀವರಸನ್ತೋಸೇ, ವಣ್ಣವಾದಾದೀಸು ವಾ ದಕ್ಖೋ ಛೇಕೋ ಬ್ಯತ್ತೋ। ಅನಲಸೋತಿ ಸಾತಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಪಟಿಸ್ಸತೋತಿ ಸಮ್ಪಜಾನಪಞ್ಞಾಯ ಚೇವ ಸತಿಯಾ ಚ ಯುತ್ತೋ। ಅರಿಯವಂಸೇ ಠಿತೋತಿ ಅರಿಯವಂಸೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ।
ಇತರೀತರೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನಾತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ। ಏತ್ಥಾಪಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ। ಪಿಣ್ಡಪಾತಕ್ಖೇತ್ತಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಸನ್ತೋಸೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಧುತಙ್ಗಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋತಿ ‘‘ಓದನೋ, ಕುಮ್ಮಾಸೋ, ಸತ್ತು, ಮಚ್ಛೋ, ಮಂಸಂ, ಖೀರಂ, ದಧಿ, ಸಪ್ಪಿ, ನವನೀತಂ, ತೇಲಂ, ಮಧು, ಫಾಣಿತಂ, ಯಾಗು, ಖಾದನೀಯಂ, ಸಾಯನೀಯಂ, ಲೇಹನೀಯ’’ನ್ತಿ ಸೋಳಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾ।
ಪಿಣ್ಡಪಾತಕ್ಖೇತ್ತನ್ತಿ
ಪಿಣ್ಡಪಾತಸನ್ತೋಸೋತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ವಿತಕ್ಕಸನ್ತೋಸೋ, ಗಮನಸನ್ತೋಸೋ, ಪರಿಯೇಸನಸನ್ತೋಸೋ ಪಟಿಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ, ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸನ್ತೋಸೋ, ಮತ್ತಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸನ್ತೋಸೋ, ಲೋಲುಪ್ಪವಿವಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ, ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ, ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ, ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ, ಉಪಕಾರಸನ್ತೋಸೋ, ಪರಿಮಾಣಸನ್ತೋಸೋ, ಪರಿಭೋಗಸನ್ತೋಸೋ, ಸನ್ನಿಧಿಪರಿವಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋತಿ ಪನ್ನರಸ ಸನ್ತೋಸಾ।
ತತ್ಥ ಸಾದಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ವಿತಕ್ಕೇತಿ। ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೇನ ಪನ ಗಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚರತಾ ಸಾಯಂ ಥೇರೂಪಟ್ಠಾನಕಾಲೇ ‘‘ಸ್ವೇ ಕತ್ಥ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅಸುಕಗಾಮೇ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ, ಏತ್ತಕಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ವಿತಕ್ಕೇತಬ್ಬಂ। ಏಕಚಾರಿಕೇನ ವಿತಕ್ಕಮಾಳಕೇ ಠತ್ವಾ ವಿತಕ್ಕೇತಬ್ಬಂ। ತತೋ ಪರಂ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತೋ ಅರಿಯವಂಸಾ ಚುತೋ ಹೋತಿ ಪರಿಬಾಹಿರೋ। ಅಯಂ ವಿತಕ್ಕಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸನ್ತೇನ ‘‘ಕುಹಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಗಮನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ಪರಿಯೇಸನ್ತೇನ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಅಗಹೇತ್ವಾ ಲಜ್ಜಿಂ ಪೇಸಲಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಂ। ಅಯಂ ಪರಿಯೇಸನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ದೂರತೋವ ಪಟಿಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
‘‘ಇಮಂ ಮನಾಪಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಇಮಂ ಅಮನಾಪಂ ನ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಯಾಪನಮತ್ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬಮೇವ, ಅಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ಏತ್ಥ ಪನ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಬಹು, ದಾಯಕೋ ಅಪ್ಪಂ ದಾತುಕಾಮೋ, ಅಪ್ಪಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಬಹು, ದಾಯಕೋಪಿ ಬಹುಂ ದಾತುಕಾಮೋ, ಪಮಾಣೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ನ ಬಹು, ದಾಯಕೋಪಿ ಅಪ್ಪಂ ದಾತುಕಾಮೋ, ಅಪ್ಪಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ನ ಬಹು, ದಾಯಕೋ ಪನ ಬಹುಂ ದಾತುಕಾಮೋ, ಪಮಾಣೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಮತ್ತಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ಸದ್ಧಕುಲಾನಿಯೇವ ಅಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾರಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ। ಅಯಂ ಲೋಲುಪ್ಪವಿವಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ। ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸಾದಯೋ ಚೀವರೇ ವುತ್ತನಯಾ ಏವ।
ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಅನುಪಾಲೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏವಂ ಉಪಕಾರಂ ಞತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನಂ ಉಪಕಾರಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ಪತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಆನೀತಂ ನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ಸತಿ ತೇನ ಗಾಹಾಪೇತಬ್ಬಂ, ಅಸತಿ ಹರಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮತ್ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಅಯಂ ಪರಿಮಾಣಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
‘‘ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ಪಟಿವಿನೋದನಂ ಇದಮೇತ್ಥ ನಿಸ್ಸರಣ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನಂ ಪರಿಭೋಗಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ನಿದಹಿತ್ವಾ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಯಂ ಸನ್ನಿಧಿಪರಿವಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ಮುಖಂ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೇ ಠಿತೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಂ। ಅಯಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ।
ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ ಪನ ಪಞ್ಚ ಧುತಙ್ಗಾನಿ – ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಙ್ಗಂ, ಸಪದಾನಚಾರಿಕಙ್ಗಂ, ಏಕಾಸನಿಕಙ್ಗಂ
ಸೇನಾಸನೇನಾತಿ ಇಧ ಸೇನಾಸನಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ಸೇನಾಸನಕ್ಖೇತ್ತಂ ಸೇನಾಸನನ್ತಿ ಮಞ್ಚೋ, ಪೀಠಂ, ಭಿಸಿ, ಬಿಮ್ಬೋಹನಂ, ವಿಹಾರೋ, ಅಡ್ಢಯೋಗೋ, ಪಾಸಾದೋ, ಹಮ್ಮಿಯಂ, ಗುಹಾ, ಲೇಣಂ, ಅಟ್ಟೋ, ಮಾಳೋ
ಸೇನಾಸನಕ್ಖೇತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಸಙ್ಘತೋ ವಾ ಗಣತೋ ವಾ ಞಾತಿತೋ ವಾ ಮಿತ್ತತೋ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಧನೇನ ಪಂಸುಕೂಲಂ ವಾ’’ತಿ ಛ ಖೇತ್ತಾನಿ।
ಸೇನಾಸನಸನ್ತೋಸೋತಿ ಸೇನಾಸನೇ ವಿತಕ್ಕಸನ್ತೋಸಾದಯೋ ಪನ್ನರಸ ಸನ್ತೋಸಾ। ತೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಸೇನಾಸನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ ಪನ ಪಞ್ಚ ಧುತಙ್ಗಾನಿ – ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಂ, ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಙ್ಗಂ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕಙ್ಗಂ, ಸೋಸಾನಿಕಙ್ಗಂ, ಯಥಾಸನ್ತತಿಕಙ್ಗನ್ತಿ। ತೇಸಂ ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಾ। ಇತಿ ಸೇನಾಸನಸನ್ತೋಸಮಹಾಅರಿಯವಂಸಂ ಪೂರಯಮಾನೋ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಗೋಪೇತಿ। ಇಮಾನಿ ಗೋಪೇನ್ತೋ ಸೇನಾಸನಸನ್ತೋಸಮಹಾಅರಿಯವಂಸೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ।
ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯೋ ಪನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇಯೇವ ಪವಿಟ್ಠೋ। ತತ್ಥ ಯಥಾಲಾಭಯಥಾಬಲಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೇನೇವ ಸನ್ತುಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ। ನೇಸಜ್ಜಿಕಙ್ಗಂ ಭಾವನಾರಾಮಅರಿಯವಂಸಂ ಭಜತಿ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –
‘‘ಪಞ್ಚ ಸೇನಾಸನೇ ವುತ್ತಾ, ಪಞ್ಚ ಆಹಾರನಿಸ್ಸಿತಾ।
ಏಕೋ ವೀರಿಯಸಂಯುತ್ತೋ, ದ್ವೇ ಚ ಚೀವರನಿಸ್ಸಿತಾ’’ತಿ॥
ಇತಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಪಥವಿಂ ಪತ್ಥರಮಾನೋ ವಿಯ ಸಾಗರಕುಚ್ಛಿಂ ಪೂರಯಮಾನೋ ವಿಯ ಆಕಾಸಂ ವಿತ್ಥಾರಯಮಾನೋ ವಿಯ ಚ ಪಠಮಂ ಚೀವರಸನ್ತೋಸಂ ಅರಿಯವಂಸಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಚನ್ದಂ ಉಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಸೂರಿಯಂ ಉಲ್ಲಙ್ಘೇನ್ತೋ ವಿಯ ಚ ದುತಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಸನ್ತೋಸಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಸಿನೇರುಂ ಉಕ್ಖಿಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ತತಿಯಂ ಸೇನಾಸನಸನ್ತೋಸಂ ಅರಿಯವಂಸಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಹಸ್ಸನಯಪ್ಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಚತುತ್ಥಂ ಪುನ ಚಪರಂ ಆವುಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಹಾನಾರಾಮೋ ಹೋತೀತಿ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ।
ತತ್ಥ ಆರಮನಂ ಆರಾಮೋ, ಅಭಿರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಞ್ಚವಿಧೇ ಪಹಾನೇ ಆರಾಮೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಹಾನಾರಾಮೋ। ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಂ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ, ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ, ಬ್ಯಾಪಾದಂ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ…ಪೇ॰… ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತೀತಿ ಏವಂ ಪಹಾನೇ ರತೋತಿ ಪಹಾನರತೋ ಭಾವನಾರಾಮೋ। ಭಾವನಾಯ ರತೋತಿ ಭಾವನಾರತೋ।
ಇಮೇಸು ಪನ ಚತೂಸು ಅರಿಯವಂಸೇಸು ಪುರಿಮೇಹಿ ತೀಹಿ ತೇರಸನ್ನಂ ಧುತಙ್ಗಾನಂ ಚತುಪಚ್ಚಯಸನ್ತೋಸಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ ಸಕಲಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಕಥಿತಂ ಹೋತಿ। ಭಾವನಾರಾಮೇನ ಅವಸೇಸಂ ಪಿಟಕದ್ವಯಂ। ಇಮಂ ಪನ ಭಾವನಾರಾಮತಂ ಅರಿಯವಂಸಂ ಕಥೇನ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗೇ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಾಳಿಯಾ ಕಥೇತಬ್ಬೋ। ದೀಘನಿಕಾಯೇ ದಸುತ್ತರಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ಕಥೇತಬ್ಬೋ। ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯೇ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ಕಥೇತಬ್ಬೋ। ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ನಿದ್ದೇಸಪರಿಯಾಯೇನ ಕಥೇತಬ್ಬೋ।
ತತ್ಥ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗೇ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಾಳಿಯಾತಿ ಸೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ, ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಂ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ। ಅಬ್ಯಾಪಾದಂ ಬ್ಯಾಪಾದಂ। ಆಲೋಕಸಞ್ಞಂ, ಥಿನಮಿದ್ಧಂ। ಅವಿಕ್ಖೇಪಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ। ಧಮ್ಮವವತ್ಥಾನಂ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ। ಞಾಣಂ, ಅವಿಜ್ಜಂ। ಪಾಮೋಜ್ಜಂ, ಅರತಿಂ। ಪಠಮಂ ಝಾನಂ, ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇ। ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ, ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರೇ। ತತಿಯಂ ಝಾನಂ, ಪೀತಿಂ। ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ, ಸುಖದುಕ್ಖೇ। ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ, ರೂಪಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಂ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಂ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ। ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ…ಪೇ॰… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಂ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ।
ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ, ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ। ದುಕ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಂ, ಸುಖಸಞ್ಞಂ। ಅನತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಂ, ಅತ್ತಸಞ್ಞಂ। ನಿಬ್ಬಿದಾನುಪಸ್ಸನಂ, ನನ್ದಿಂ। ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸನಂ, ರಾಗಂ। ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸನಂ, ಸಮುದಯಂ। ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸನಂ, ಆದಾನಂ। ಖಯಾನುಪಸ್ಸನಂ, ಘನಸಞ್ಞಂ। ವಯಾನುಪಸ್ಸನಂ, ಆಯೂಹನಂ। ವಿಪರಿಣಾಮಾನುಪಸ್ಸನಂ, ಧುವಸಞ್ಞಂ। ಅನಿಮಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಂ, ನಿಮಿತ್ತಂ। ಅಪಣಿಹಿತಾನುಪಸ್ಸನಂ, ಪಣಿಧಿಂ। ಸುಞ್ಞತಾನುಪಸ್ಸನಂ ಅಭಿನಿವೇಸಂ। ಅಧಿಪಞ್ಞಾಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಂ, ಸಾರಾದಾನಾಭಿನಿವೇಸಂ। ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಂ, ಸಮ್ಮೋಹಾಭಿನಿವೇಸಂ। ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸನಂ, ಆಲಯಾಭಿನಿವೇಸಂ। ಪಟಿಸಙ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಂ, ಅಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖಂ। ವಿವಟ್ಟಾನುಪಸ್ಸನಂ, ಸಂಯೋಗಾಭಿನಿವೇಸಂ। ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗೇ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಾಳಿಯಾ ಕಥೇತಬ್ಬೋ।
ದೀಘನಿಕಾಯೇ ದಸುತ್ತರಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಏಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ, ಏಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ…ಪೇ॰… ದಸ ಧಮ್ಮೇ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ, ದಸ ಧಮ್ಮೇ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ। ಕತಮಂ ಏಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ? ಕಾಯಗತಾಸತಿಂ ಸಾತಸಹಗತಂ। ಇಮಂ ಏಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ। ಕತಮಂ ಏಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ? ಅಸ್ಮಿಮಾನಂ। ಇಮಂ ಏಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ। ಕತಮೇ ದ್ವೇ ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ॰… ಕತಮೇ ದಸ ಧಮ್ಮೇ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ? ದಸ ಕಸಿಣಾಯತನಾನಿ। ಇಮೇ ದಸ ಧಮ್ಮೇ ಭಾವೇನ್ತೋ ರಮತಿ। ಕತಮೇ ದಸ ಧಮ್ಮೇ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ? ದಸ ಮಿಚ್ಛತ್ತೇ। ಇಮೇ ದಸ ಧಮ್ಮೇ ಪಜಹನ್ತೋ ರಮತಿ। ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಭಾವನಾರಾಮೋ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ದೀಘನಿಕಾಯೇ ದಸುತ್ತರಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ಕಥೇತಬ್ಬೋ।
ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯೇ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಏಕಾಯನೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಗ್ಗೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ, ಸೋಕಪರಿದೇವಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ, ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾಯ, ಞಾಯಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಯದಿದಂ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ। ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ… ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸೀ… ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸೀ… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ… ‘ಅತ್ಥಿ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ ವಾ ಪನಸ್ಸ ಸತಿ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ ಯಾವದೇವ ಞಾಣಮತ್ತಾಯ ಪಟಿಸ್ಸತಿಮತ್ತಾಯ ಅನಿಸ್ಸಿತೋ ಚ ವಿಹರತಿ ನ ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕೇ ಉಪಾದಿಯತಿ। ಏವಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಭಾವನಾರಾಮೋ ಹೋತಿ ಭಾವನಾರತೋ, ಪಹಾನಾರಾಮೋ ಹೋತಿ ಪಹಾನರತೋ। ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಾ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ…ಪೇ॰… ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ಸರೀರಂ ಸಿವಥಿಕಾಯ ಛಡ್ಡಿತಂ…ಪೇ॰… ಪೂತೀನಿ ಚುಣ್ಣಕಜಾತಾನಿ। ಸೋ ಇಮಮೇವ ಕಾಯಂ ಉಪಸಂಹರತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಕಾಯೋ ಏವಂಧಮ್ಮೋ ಏವಂಭಾವೀ ಏವಂಅನತೀತೋತಿ। ಇತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ…ಪೇ॰… ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಭಾವನಾರಾಮೋ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯೇ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ಕಥೇತಬ್ಬೋ।
ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ನಿದ್ದೇಸಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಙ್ಖತೇ ಅನಿಚ್ಚತೋ ದುಕ್ಖತೋ ರೋಗತೋ ಗಣ್ಡತೋ…ಪೇ॰… ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಧಮ್ಮತೋ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ರಮತಿ। ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಭಾವನಾರಾಮೋ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ನಿದ್ದೇಸಪರಿಯಾಯೇನ ಕಥೇತಬ್ಬೋ।
ನೇವ ಅತ್ತಾನುಕ್ಕಂಸೇತೀತಿ ಅಜ್ಜ ಮೇ ಸಟ್ಠಿ ವಾ ಸತ್ತತಿ ವಾ ವಸ್ಸಾನಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನತ್ತಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ಕೋ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಏವಂ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಂ ನ ಕರೋತಿ। ನ ಪರಂ ವಮ್ಭೇತೀತಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ಕಿಂ ಇಮೇ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾ ಚರನ್ತೀತಿ
೩೧೦. ಪಧಾನಾನೀತಿ ಸಂವರಪಧಾನನ್ತಿ ಚಕ್ಖಾದೀನಿ ಸಂವರನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನವೀರಿಯಂ। ಪಹಾನಪಧಾನನ್ತಿ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದಯೋ ಪಜಹನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನವೀರಿಯಂ। ಭಾವನಾಪಧಾನನ್ತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನವೀರಿಯಂ। ಅನುರಕ್ಖಣಾಪಧಾನನ್ತಿ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ ಅನುರಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನವೀರಿಯಂ।
ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿಆದೀಸು ವಿವೇಕೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋತಿ ತೀಣಿಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ। ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಹಿ ಉಪಧಿವಿವೇಕತ್ತಾ ವಿವೇಕೋ। ತಂ ಆಗಮ್ಮ ರಾಗಾದಯೋ ವಿರಜ್ಜನ್ತೀತಿ ವಿರಾಗೋ। ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ನಿರೋಧೋ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬವಸೇನ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೇ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಾ ಪರಿಚ್ಚಾಗವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚ ಪಕ್ಖನ್ದನವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚ। ತತ್ಥ ವಿಪಸ್ಸನಾ ತದಙ್ಗವಸೇನ ಕಿಲೇಸೇ ಚ ಖನ್ಧೇ ಚ ಪರಿಚ್ಚಜತೀತಿ ಪರಿಚ್ಚಾಗವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ। ಮಗ್ಗೋ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ ಪಕ್ಖನ್ದನವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ। ತಸ್ಮಾ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿನ್ತಿ ಯಥಾ ಭಾವಿಯಮಾನೋ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ವೋಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥಾಯ ಪರಿಣಮತಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾಭಾವಞ್ಚ ಮಗ್ಗಭಾವಞ್ಚ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಏವಂ ಭಾವೇತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಭದ್ರಕನ್ತಿ ಭದ್ದಕಂ। ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಟ್ಠಿಕಸಞ್ಞಾದಿವಸೇನ ಅಧಿಗತೋ ಸಮಾಧಿಯೇವ। ಅನುರಕ್ಖತೀತಿ ಸಮಾಧಿಪರಿಬನ್ಧಕಧಮ್ಮೇ ರಾಗದೋಸಮೋಹೇ ಸೋಧೇನ್ತೋ ರಕ್ಖತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಅಟ್ಠಿಕಸಞ್ಞಾದಿಕಾ ಪಞ್ಚೇವ ಸಞ್ಞಾ ವುತ್ತಾ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ದಸಪಿ ಅಸುಭಾನಿ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಾನಿ। ತೇಸಂ ವಿತ್ಥಾರೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತೋಯೇವ।
ಧಮ್ಮೇ ಞಾಣನ್ತಿ ಏಕಪಟಿವೇಧವಸೇನ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೇ ಞಾಣಂ ಚತುಸಚ್ಚಬ್ಭನ್ತರೇ ನಿರೋಧಸಚ್ಚೇ ಧಮ್ಮೇ ಞಾಣಞ್ಚ ಅನ್ವಯೇ ಞಾಣನ್ತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ದಿಸ್ವಾ ಯಥಾ ಇದಾನಿ, ಏವಂ ಅತೀತೇಪಿ ಅನಾಗತೇಪಿ ಇಮೇವ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ, ಅಯಮೇವ ತಣ್ಹಾ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ, ಅಯಮೇವ ನಿರೋಧೋ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ, ಅಯಮೇವ ಮಗ್ಗೋ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚನ್ತಿ ಏವಂ ತಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸ ಅನುಗತಿಯಂ ಞಾಣಂ। ತೇನಾಹ ಪರಿಯೇ ಞಾಣನ್ತಿ ಪರೇಸಂ ಚಿತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಸಮ್ಮುತಿಞಾಣಂ ನಾಮ। ಯಥಾಹ – ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಸಮ್ಮುತಿಞಾಣಂ? ಠಪೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇ ಞಾಣಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅನ್ವಯೇ ಞಾಣಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಞಾಣಂ ಅವಸೇಸಂ ಸಮ್ಮುತಿಞಾಣ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ॰ ೭೯೬)।
ದುಕ್ಖೇ ಞಾಣಾದೀಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನಿಗ್ಗಮನಂ ಚತುಸಚ್ಚಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥಿತಂ। ತತ್ಥ ದ್ವೇ ಸಚ್ಚಾನಿ ವಟ್ಟಂ, ದ್ವೇ ವಿವಟ್ಟಂ, ವಟ್ಟೇ ಅಭಿನಿವೇಸೋ ಹೋತಿ, ನೋ ವಿವಟ್ಟೇ। ದ್ವೀಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಆಚರಿಯಸನ್ತಿಕೇ ಪರಿಯತ್ತಿಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ದ್ವೀಸು ಸಚ್ಚೇಸು ‘‘ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ ನಾಮ ಇಟ್ಠಂ ಕನ್ತಂ ಮನಾಪಂ, ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ನಾಮ ಇಟ್ಠಂ ಕನ್ತಂ ಮನಾಪ’’ನ್ತಿ ಸವನವಸೇನ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ। ದ್ವೀಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಉಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾಸವನಧಾರಣಸಮ್ಮಸನಪಟಿವೇಧೋ ವಟ್ಟತಿ, ದ್ವೀಸು ಸವನಪಟಿವೇಧೋ ವಟ್ಟತಿ। ತೀಣಿ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ, ಏಕಂ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ। ದ್ವೇ ಸಚ್ಚಾನಿ ದುದ್ದಸತ್ತಾ ಗಮ್ಭೀರಾನಿ, ದ್ವೇ ಗಮ್ಭೀರತ್ತಾ ದುದ್ದಸಾನಿ।
ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಾದಿಚತುಕ್ಕವಣ್ಣನಾ
೩೧೧. ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಾನೀತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗಾನಿ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭಕಾರಣಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಪ್ಪುರಿಸಸಂಸೇವೋತಿ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸೇವನಂ। ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನನ್ತಿ ಸಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ತೇಪಿಟಕಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸವನಂ। ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋತಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಮನಸಿಕಾರೋ। ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪತ್ತೀತಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಧಮ್ಮಭೂತಾಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನಂ।
ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನಾತಿ
ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಏತಾಸು ತಿಟ್ಠತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯೋ। ಆರಮ್ಮಣಟ್ಠಿತಿವಸೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ। ರೂಪೂಪಾಯನ್ತಿ ರೂಪಂ ಉಪಗತಂ ಹುತ್ವಾ। ಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ರೂಪಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಗೋಚರಂ ರೂಪಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಹುತ್ವಾ। ನನ್ದೂಪಸೇಚನನ್ತಿ ವುದ್ಧಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಟ್ಠಿಪಿ ಸತ್ತತಿಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಮಾನಂ ವುದ್ಧಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ವೇದನೂಪಾಯಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಇಮೇಹಿ ಪನ ತೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಚತುವೋಕಾರಭವೇ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಂ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಸ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಪವತ್ತನವಸೇನ ವುದ್ಧಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಚತುಕ್ಕವಸೇನ ಪನ ದೇಸನಾಯ ಆಗತತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾಣೂಪಾಯನ್ತಿ ನ ವುತ್ತಂ। ಏವಂ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಚ ‘‘ಕತಮಂ ನು ಖೋ ಏತ್ಥ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಕತಮಂ ವಿಪಾಕವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಸಮ್ಮೋಹೋ ಭವೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾಪಿ ನ ವುತ್ತಂ। ಅಗತಿಗಮನಾನಿ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನೇವ।
ಚೀವರಹೇತೂತಿ ತತ್ಥ ಮನಾಪಂ ಚೀವರಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚೀವರಕಾರಣಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಇತಿ ಭವಾಭವಹೇತೂತಿ ಏತ್ಥ ಇತೀತಿ ನಿದಸ್ಸನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಯಥಾ ಚೀವರಾದಿಹೇತು, ಏವಂ ಭವಾಭವಹೇತೂಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭವಾಭವೋತಿ ಚೇತ್ಥ ಪಣೀತಪಣೀತತರಾನಿ ತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದೀನಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ। ಇಮೇಸಂ ಪನ ಚತುನ್ನಂ ತಣ್ಹುಪ್ಪಾದಾನಂ ಪಹಾನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾವ ಚತ್ತಾರೋ ಅರಿಯವಂಸಾ ದೇಸಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಪಟಿಪದಾಚತುಕ್ಕಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವ। ಅಕ್ಖಮಾದೀಸು ಪಧಾನಕರಣಕಾಲೇ ಸೀತಾದೀನಿ ನ ಖಮತೀತಿ ಅಕ್ಖಮಾ। ಖಮತೀತಿ ಖಮಾ। ಇನ್ದ್ರಿಯದಮನಂ ದಮಾ। ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ ನಾಧಿವಾಸೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಿತಕ್ಕಸಮನಂ ಸಮಾ।
ಧಮ್ಮಪದಾನೀತಿ
ಧಮ್ಮಸಮಾದಾನೇಸು ಪಠಮಂ ಅಚೇಲಕಪಟಿಪದಾ। ದುತಿಯಂ ತಿಬ್ಬಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಂ ಗಹೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ಅಸ್ಸುಮುಖಸ್ಸಾಪಿ ರುದತೋ ಪರಿಸುದ್ಧಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಚರಣಂ। ತತಿಯಂ ಕಾಮೇಸು ಪಾತಬ್ಯತಾ। ಚತುತ್ಥಂ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಅಲಭಮಾನಸ್ಸಾಪಿ
ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಾತಿ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಸೀಲಗುಣೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಫಲಸೀಲಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಇತಿ ಚತೂಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ಫಲಮೇವ ವುತ್ತಂ।
ಬಲಾನೀತಿ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನಟ್ಠೇನ ಅಕಮ್ಪಿಯಟ್ಠೇನ ಚ ಬಲಾನಿ। ತೇಸಂ ಪಟಿಪಕ್ಖೇಹಿ ಕೋಸಜ್ಜಾದೀಹಿ ಅಕಮ್ಪನಿಯತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗವಸೇನ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾನೇವ ಕಥಿತಾನಿ।
ಅಧಿಟ್ಠಾನಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಧೀತಿ ಉಪಸಗ್ಗಮತ್ತಂ। ಅತ್ಥತೋ ಪನ ತೇನ ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ತತ್ಥ ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಠಾನಮೇವ ವಾ ತಂತಂಗುಣಾಧಿಕಾನಂ ಪುರಿಸಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ, ಪಞ್ಞಾವ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಪಞ್ಞಾಧಿಟ್ಠಾನಂ। ಏತ್ಥ ಚ ಪಠಮೇನ ಅಗ್ಗಫಲಪಞ್ಞಾ। ದುತಿಯೇನ ವಚೀಸಚ್ಚಂ। ತತಿಯೇನ ಆಮಿಸಪರಿಚ್ಚಾಗೋ। ಚತುತ್ಥೇನ ಕಿಲೇಸೂಪಸಮೋ ಕಥಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಪಠಮೇನ ಚ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಪಞ್ಞಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಂ ವಾ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಫಲಪಞ್ಞಾ ಕಥಿತಾ। ದುತಿಯೇನ ವಚೀಸಚ್ಚಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ। ತತಿಯೇನ ಆಮಿಸಪರಿಚ್ಚಾಗಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಕಿಲೇಸಪರಿಚ್ಚಾಗೋ। ಚತುತ್ಥೇನ ಸಮಾಪತ್ತಿವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತೇ ಮೂಸಿಕಾಭಯತ್ಥೇರೋ ಆಹ।
ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣಾದಿಚತುಕ್ಕವಣ್ಣನಾ
೩೧೨. ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣಾನಿ ಮಹಾಪದೇಸಕಥಾಯ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನೇವ।
ಕಣ್ಹನ್ತಿ ಕಾಳಕಂ ದಸಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಕಮ್ಮಂ। ಕಣ್ಹವಿಪಾಕನ್ತಿ ಅಪಾಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನತೋ ಕಾಳಕವಿಪಾಕಂ। ಸುಕ್ಕನ್ತಿ ಪಣ್ಡರಂ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಕಮ್ಮಂ। ಸುಕ್ಕವಿಪಾಕನ್ತಿ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನತೋ ಪಣ್ಡರವಿಪಾಕಂ। ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕನ್ತಿ ಮಿಸ್ಸಕಕಮ್ಮಂ। ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕವಿಪಾಕನ್ತಿ ಸುಖದುಕ್ಖವಿಪಾಕಂ। ಮಿಸ್ಸಕಕಮ್ಮಞ್ಹಿ ಕತ್ವಾ ಅಕುಸಲೇನ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥಿಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಕುಸಲೇನ ಪವತ್ತೇ ಸುಖಂ ವೇದಯತಿ। ಕುಸಲೇನ ರಾಜಕುಲೇಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಅಕುಸಲೇನ ಪವತ್ತೇ ದುಕ್ಖಂ ವೇದಯತಿ। ಅಕಣ್ಹಅಸುಕ್ಕನ್ತಿ ಕಮ್ಮಕ್ಖಯಕರಂ ಚತುಮಗ್ಗಞಾಣಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ತಞ್ಹಿ
ಸಚ್ಛಿಕರಣೀಯಾತಿ ಚಕ್ಖುನಾತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ। ಕಾಯೇನಾತಿ ಸಹಜಾತನಾಮಕಾಯೇನ। ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಞಾಣೇನ।
ಓಘಾತಿ ವಟ್ಟಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತೇ ಓಹನನ್ತಿ ಓಸೀದಾಪೇನ್ತೀತಿ ಓಘಾ। ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕೋ ರಾಗೋ ಕಾಮೋಘೋ। ರೂಪಾರೂಪಭವೇಸು ಛನ್ದರಾಗೋ ಭವೋಘೋ। ತಥಾ ಝಾನನಿಕನ್ತಿ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಸಹಗತೋ ಚ ರಾಗೋ। ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ದಿಟ್ಠೋಘೋ।
ವಟ್ಟಸ್ಮಿಂ ಯೋಜೇನ್ತೀತಿ ಯೋಗಾ। ತೇ ಓಘಾ ವಿಯ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ವಿಸಂಯೋಜೇನ್ತೀತಿ ವಿಸಞ್ಞೋಗಾ। ತತ್ಥ ಅಸುಭಜ್ಝಾನಂ ಕಾಮಯೋಗವಿಸಂಯೋಗೋ। ತಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಅಧಿಗತೋ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಏಕನ್ತೇನೇವ ಕಾಮಯೋಗವಿಸಞ್ಞೋಗೋ ನಾಮ। ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಭವಯೋಗವಿಸಞ್ಞೋಗೋ ನಾಮ। ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ದಿಟ್ಠಿಯೋಗವಿಸಞ್ಞೋಗೋ ನಾಮ। ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಅವಿಜ್ಜಾಯೋಗವಿಸಞ್ಞೋಗೋ ನಾಮ।
ಗನ್ಥನವಸೇನ ಗನ್ಥಾ। ವಟ್ಟಸ್ಮಿಂ ನಾಮಕಾಯಞ್ಚೇವ ರೂಪಕಾಯಞ್ಚ ಗನ್ಥತಿ ಬನ್ಧತಿ ಪಲಿಬುನ್ಧತೀತಿ ಕಾಯಗನ್ಥೋ। ಇದಂಸಚ್ಚಾಭಿನಿವೇಸೋತಿ ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ, ಮೋಘಮಞ್ಞನ್ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತೋ ದಿಟ್ಠಾಭಿನಿವೇಸೋ।
ಉಪಾದಾನಾನೀತಿ ಆದಾನಗ್ಗಹಣಾನಿ। ಕಾಮೋತಿ ರಾಗೋ, ಸೋಯೇವ ಗಹಣಟ್ಠೇನ ಉಪಾದಾನನ್ತಿ ಕಾಮುಪಾದಾನಂ। ದಿಟ್ಠೀತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ, ಸಾಪಿ ಗಹಣಟ್ಠೇನ ಉಪಾದಾನನ್ತಿ ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಂ। ಇಮಿನಾ ಸುದ್ಧೀತಿ ಏವಂ ಸೀಲವತಾನಂ ಗಹಣಂ ಸೀಲಬ್ಬತುಪಾದಾನಂ। ಅತ್ತಾತಿ ಏತೇನ ವದತಿ ಚೇವ ಉಪಾದಿಯತಿ ಚಾತಿ ಅತ್ತವಾದುಪಾದಾನಂ।
ಯೋನಿಯೋತಿ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ। ಅಣ್ಡೇ ಜಾತಾತಿ ಅಣ್ಡಜಾ। ಜಲಾಬುಮ್ಹಿ ಜಾತಾತಿ ಜಲಾಬುಜಾ। ಸಂಸೇದೇ ಜಾತಾತಿ ಸಂಸೇದಜಾ। ಸಯನಸ್ಮಿಂ ಪೂತಿಮಚ್ಛಾದೀಸು ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ವೇಗೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉಪಪತಿತಾ ವಿಯಾತಿ ಓಪಪಾತಿಕಾ। ತತ್ಥ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸೇದಜಓಪಪಾತಿಕಾನಂ ಅಯಂ ಗಬ್ಭಾವಕ್ಕನ್ತಿಯೋ ಸಮ್ಪಸಾದನೀಯೇ ಕಥಿತಾ ಏವ।
ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೇಸು ಪಠಮೋ ಖಿಡ್ಡಾಪದೋಸಿಕವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ದುತಿಯೋ ಓರಬ್ಭಿಕಾದೀಹಿ ಘಾತಿಯಮಾನಉರಬ್ಭಾದಿವಸೇನ। ತತಿಯೋ ಮನೋಪದೋಸಿಕಾವಸೇನ। ಚತುತ್ಥೋ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕೇ ಉಪಾದಾಯ ಉಪರಿಸೇಸದೇವತಾವಸೇನ। ತೇ ಹಿ ದೇವಾ ನೇವ ಅತ್ತಸಞ್ಚೇತನಾಯ ಮರನ್ತಿ, ನ ಪರಸಞ್ಚೇತನಾಯ।
ದಕ್ಖಿಣಾವಿಸುದ್ಧಾದಿಚತುಕ್ಕವಣ್ಣನಾ
೩೧೩. ದಕ್ಖಿಣಾವಿಸುದ್ಧಿಯೋತಿ ದಾನಸಙ್ಖಾತಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ ಮಹಪ್ಫಲಾ ಹೋನ್ತಿ ಏತಾಹೀತಿ ದಕ್ಖಿಣಾವಿಸುದ್ಧಿಯೋ।
ದಾಯಕತೋ ವಿಸುಜ್ಝತಿ, ನೋ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕತೋತಿ ಯತ್ಥ ದಾಯಕೋ ಸೀಲವಾ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮೇನುಪ್ಪನ್ನಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ದೇತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ। ಅಯಂ ದಕ್ಖಿಣಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣಾಸದಿಸಾ। ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕತೋ ವಿಸುಜ್ಝತಿ, ನೋ ದಾಯಕತೋತಿ ಯತ್ಥ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೋ ಸೀಲವಾ ಹೋತಿ, ದಾಯಕೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ, ಅಧಮ್ಮೇನುಪ್ಪನ್ನಂ ದೇತಿ, ಅಯಂ ದಕ್ಖಿಣಾ ಚೋರಘಾತಕಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣಾಸದಿಸಾ। ನೇವ ದಾಯಕತೋ ವಿಸುಜ್ಝತಿ, ನೋ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕತೋತಿ ಯತ್ಥ ಉಭೋಪಿ ದುಸ್ಸೀಲಾ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋಪಿ ಅಧಮ್ಮೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ। ವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಚತುತ್ಥಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂನೀತಿ ಸಙ್ಗಹಕಾರಣಾನಿ। ತಾನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವಿಭತ್ತಾನೇವ।
ಅನರಿಯವೋಹಾರಾತಿ ಅನರಿಯಾನಂ ಲಾಮಕಾನಂ ವೋಹಾರಾ।
ಅರಿಯವೋಹಾರಾತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ವೋಹಾರಾ।
ದಿಟ್ಠವಾದಿತಾತಿ
ಅತ್ತನ್ತಪಾದಿಚತುಕ್ಕವಣ್ಣನಾ
೩೧೪. ಅತ್ತನ್ತಪಾದೀಸು
ಅತ್ತಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನಾದೀಸು ಪಠಮೋ ಯೋ ಸಯಂ ಸೀಲಾದಿಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಪರಂ ಸೀಲಾದೀಸು ನ ಸಮಾದಪೇತಿ ಆಯಸ್ಮಾ ವಕ್ಕಲಿತ್ಥೇರೋ ವಿಯ। ದುತಿಯೋ ಯೋ ಅತ್ತನಾ ನ ಸೀಲಾದಿಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಪರಂ ಸೀಲಾದೀಸು ಸಮಾದಪೇತಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪನನ್ದೋ ವಿಯ। ತತಿಯೋ ಯೋ ನೇವತ್ತನಾ ಸೀಲಾದಿಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಪರಂ ಸೀಲಾದೀಸು ನ ಸಮಾದಪೇತಿ ದೇವದತ್ತೋ ವಿಯ। ಚತುತ್ಥೋ ಯೋ ಅತ್ತನಾ ಚ ಸೀಲಾದಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪರಞ್ಚ ಸೀಲಾದೀಸು ಸಮಾದಪೇತಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ವಿಯ।
ತಮಾದೀಸು ತಮೋತಿ ಅನ್ಧಕಾರಭೂತೋ। ತಮಪರಾಯಣೋತಿ ತಮಮೇವ ಪರಂ ಅಯನಂ ಗತಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ತಮಪರಾಯಣೋ। ಏವಂ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಪಠಮೋ ನೀಚೇ ಚಣ್ಡಾಲಾದಿಕುಲೇ ದುಜ್ಜೀವಿತೇ ಹೀನತ್ತಭಾವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತೀಣಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಪರಿಪೂರೇತಿ। ದುತಿಯೋ ತಥಾವಿಧೋ ಹುತ್ವಾ ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಪರಿಪೂರೇತಿ। ತತಿಯೋ ಉಳಾರೇ ಖತ್ತಿಯಕುಲೇ ಬಹುಅನ್ನಪಾನೇ ಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಭಾವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತೀಣಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಪರಿಪೂರೇತಿ। ಚತುತ್ಥೋ ತಾದಿಸೋವ ಹುತ್ವಾ ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಪರಿಪೂರೇತಿ।
ಸಮಣಮಚಲೋತಿ ಸಮಣಅಚಲೋ। ಮ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಮತ್ತಂ। ಸೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹಿ ಚತೂಹಿ ವಾತೇಹಿ ಇನ್ದಖೀಲೋ ವಿಯ ಪರಪ್ಪವಾದೇಹಿ ಅಕಮ್ಪಿಯೋ। ಅಚಲಸದ್ಧಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಸಮಣಮಚಲೋ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ – ‘‘ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮಣಮಚಲೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ’’ತಿ (ಪು॰ ಪ॰ ೧೯೦) ವಿತ್ಥಾರೋ। ರಾಗದೋಸಾನಂ ಪನ ತನುಭೂತತ್ತಾ ಸಕದಾಗಾಮೀ ಸಮಣಪದುಮೋ ಸಮಣಪುಣ್ಡರೀಕೋ ನಾಮ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮಣಪುಣ್ಡರೀಕೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ…ಪೇ॰… ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮಣಪುಣ್ಡರೀಕೋ’’ತಿ (ಪು॰ ಪ॰ ೧೯೦)। ಅರಹಾ ಪನ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಗನ್ಥಕಾರಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಭಾವಾ ಸಮಣೇಸು ಸಮಣಸುಖುಮಾಲೋ ನಾಮ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮಣೇಸು ಸಮಣಸುಖುಮಾಲೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ…ಪೇ॰… ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮಣೇಸು ಸಮಣಸುಖುಮಾಲೋ’’ತಿ।
‘‘ಇಮೇ ಖೋ
ಚತುಕ್ಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಪಞ್ಚಕವಣ್ಣನಾ
೩೧೫. ಇತಿ ಚತುಕ್ಕವಸೇನ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪಞ್ಚಕವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪುನ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ। ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಸು ಖನ್ಧೇಸು ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಲೋಕಿಯೋ। ಸೇಸಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾ। ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ ಲೋಕಿಯಾವ। ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ಖನ್ಧಕಥಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಾ। ಕಾಮಗುಣಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವಿತ್ಥಾರಿತಾವ।
ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾದೀಹಿ ಗನ್ತಬ್ಬಾತಿ ಗತಿಯೋ। ನಿರಯೋತಿ ನಿರಸ್ಸಾದೋ। ಸಹೋಕಾಸೇನ ಖನ್ಧಾ ಕಥಿತಾ। ತತೋ ಪರೇಸು ತೀಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಖನ್ಧಾವ ವುತ್ತಾ। ಚತುತ್ಥೇ ಓಕಾಸೋಪಿ।
ಆವಾಸೇ ಮಚ್ಛರಿಯಂ ಆವಾಸಮಚ್ಛರಿಯಂ। ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಗನ್ತುಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏತ್ಥ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಠಪಿತೋ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಸಙ್ಘಿಕಮ್ಪಿ ಆವಾಸಂ ನಿವಾರೇತಿ। ಸೋ ಕಾಲಙ್ಕತ್ವಾ ಪೇತೋ ವಾ ಅಜಗರೋ ವಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ। ಕುಲೇ ಮಚ್ಛರಿಯಂ ಕುಲಮಚ್ಛರಿಯಂ। ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ತೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಕುಲೇ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಲಾಭಮಚ್ಛರಿಯಂ। ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ವಣ್ಣಮಚ್ಛರಿಯಂ। ವಣ್ಣೋತಿ ಚೇತ್ಥ ಸರೀರವಣ್ಣೋಪಿ ಗುಣವಣ್ಣೋಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೇ ಮಚ್ಛರಿಯಂ ಧಮ್ಮಮಚ್ಛರಿಯಂ। ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಿತ್ವಾ ಏಸೋ ಮಂ ಅಭಿಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ನ ದೇತಿ। ಯೋ ಪನ ಧಮ್ಮಾನುಗ್ಗಹೇನ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಾನುಗ್ಗಹೇನ ವಾ ನ ದೇತಿ, ನ ತಂ ಮಚ್ಛರಿಯಂ।
ಚಿತ್ತಂ ನಿವಾರೇನ್ತಿ ಪರಿಯೋನನ್ಧನ್ತೀತಿ ನೀವರಣಾನಿ। ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ನೀವರಣಪತ್ತೋ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗವಜ್ಝೋ। ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಕಾಮರಾಗಸಂಯೋಜನಪತ್ತೋ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗವಜ್ಝೋ। ಥಿನಂ ಚಿತ್ತಗೇಲಞ್ಞಂ
ಸಂಯೋಜನಾನೀತಿ ಬನ್ಧನಾನಿ। ತೇಹಿ ಪನ ಬದ್ಧೇಸು ಪುಗ್ಗಲೇಸು ರೂಪಾರೂಪಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿನೋ ಅನ್ತೋಬದ್ಧಾ ಬಹಿಸಯಿತಾ ನಾಮ। ತೇಸಞ್ಹಿ ಕಾಮಭವೇ ಬನ್ಧನಂ। ಕಾಮಭವೇ ಅನಾಗಾಮಿನೋ ಬಹಿಬದ್ಧಾ ಅನ್ತೋಸಯಿತಾ ನಾಮ। ತೇಸಞ್ಹಿ ರೂಪಾರೂಪಭವೇ ಬನ್ಧನಂ। ಕಾಮಭವೇ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿನೋ ಅನ್ತೋಬದ್ಧಾ ಅನ್ತೋಸಯಿತಾ ನಾಮ। ರೂಪಾರೂಪಭವೇ ಅನಾಗಾಮಿನೋ ಬಹಿಬದ್ಧಾ ಬಹಿಸಯಿತಾ ನಾಮ। ಖೀಣಾಸವೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಬನ್ಧನೋ।
ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ಪದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ, ಸಿಕ್ಖಾಕೋಟ್ಠಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಿಕ್ಖಾಯ ವಾ ಪದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ, ಅಧಿಚಿತ್ತಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾಯ ಅಧಿಗಮುಪಾಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ। ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಕಥಾ ವಿಭಙ್ಗಪ್ಪಕರಣೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಭಙ್ಗೇ ಆಗತಾ ಏವ।
ಅಭಬ್ಬಟ್ಠಾನಾದಿಪಞ್ಚಕವಣ್ಣನಾ
೩೧೬. ‘‘ಅಭಬ್ಬೋ, ಆವುಸೋ, ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಪಾಣ’’ನ್ತಿಆದಿ ದೇಸನಾಸೀಸಮೇವ, ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋಪಿ ಪನ ಅಭಬ್ಬಾ। ಪುಥುಜ್ಜನಖೀಣಾಸವಾನಂ ನಿನ್ದಾಪಸಂಸತ್ಥಮ್ಪಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ। ಪುಥುಜ್ಜನೋ ನಾಮ ಗಾರಯ್ಹೋ, ಮಾತುಘಾತಾದೀನಿಪಿ ಕರೋತಿ
ಬ್ಯಸನೇಸು ವಿಯಸ್ಸತೀತಿ ಬ್ಯಸನಂ, ಹಿತಸುಖಂ ಖಿಪತಿ ವಿದ್ಧಂಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಞಾತೀನಂ ಬ್ಯಸನಂ ಞಾತಿಬ್ಯಸನಂ, ಚೋರರೋಗಭಯಾದೀಹಿ ಞಾತಿವಿನಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭೋಗಾನಂ ಬ್ಯಸನಂ ಭೋಗಬ್ಯಸನಂ, ರಾಜಚೋರಾದಿವಸೇನ ಭೋಗವಿನಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ರೋಗೋ ಏವ ಬ್ಯಸನಂ ರೋಗಬ್ಯಸನಂ। ರೋಗೋ ಹಿ ಆರೋಗ್ಯಂ ಬ್ಯಸತಿ ವಿನಾಸೇತೀತಿ ಬ್ಯಸನಂ, ಸೀಲಸ್ಸ ಬ್ಯಸನಂ ಸೀಲಬ್ಯಸನಂ। ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ। ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ವಿನಾಸಯಮಾನಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ದಿಟ್ಠಿ ಏವ ಬ್ಯಸನಂ ದಿಟ್ಠಿಬ್ಯಸನಂ। ಏತ್ಥ ಚ ಞಾತಿಬ್ಯಸನಾದೀನಿ ತೀಣಿ ನೇವ ಅಕುಸಲಾನಿ ನ ತಿಲಕ್ಖಣಾಹತಾನಿ। ಸೀಲದಿಟ್ಠಿಬ್ಯಸನದ್ವಯಂ ಅಕುಸಲಂ ತಿಲಕ್ಖಣಾಹತಂ। ತೇನೇವ ‘‘ನಾವುಸೋ, ಸತ್ತಾ ಞಾತಿಬ್ಯಸನಹೇತು ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।
ಞಾತಿಸಮ್ಪದಾತಿ ಞಾತೀನಂ ಸಮ್ಪದಾ ಪಾರಿಪೂರೀ ಬಹುಭಾವೋ। ಭೋಗಸಮ್ಪದಾಯಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಆರೋಗ್ಯಸ್ಸ ಸಮ್ಪದಾ ಆರೋಗ್ಯಸಮ್ಪದಾ। ಪಾರಿಪೂರೀ ದೀಘರತ್ತಂ ಅರೋಗತಾ। ಸೀಲದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪದಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ
ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿಕಥಾ ಮಹಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾವ।
ಚೋದಕೇನಾತಿ ವತ್ಥುಸಂಸನ್ದಸ್ಸನಾ, ಆಪತ್ತಿಸಂಸನ್ದಸ್ಸನಾ, ಸಂವಾಸಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ, ಸಾಮೀಚಿಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ಚತೂಹಿ ಚೋದನಾವತ್ಥೂಹಿ ಚೋದಯಮಾನೇನ। ಕಾಲೇನ ವಕ್ಖಾಮಿ ನೋ ಅಕಾಲೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಚುದಿತಕಸ್ಸ ಕಾಲೋ ಕಥಿತೋ, ನ ಚೋದಕಸ್ಸ। ಪರಂ ಚೋದೇನ್ತೇನ ಹಿ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ವಾ ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಗ್ಗೇ ವಾ ಆಸನಸಾಲಾಭೋಜನಸಾಲಾದೀಸು ವಾ ನ ಚೋದೇತಬ್ಬಂ। ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ ‘‘ಕರೋತಾಯಸ್ಮಾ ಓಕಾಸಂ, ಅಹಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ವತ್ತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಏವಂ ಓಕಾಸಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಚೋದೇತಬ್ಬಂ। ಪುಗ್ಗಲಂ ಪನ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಯೋ ಲೋಲಪುಗ್ಗಲೋ ಅಭೂತಂ ವತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಯಸಂ ಆರೋಪೇತಿ, ಸೋ ಓಕಾಸಕಮ್ಮಂ ವಿನಾಪಿ ಚೋದೇತಬ್ಬೋ। ಭೂತೇನಾತಿ ತಚ್ಛೇನ ಸಭಾವೇನ। ಸಣ್ಹೇನಾತಿ ಮಟ್ಠೇನ ಮುದುಕೇನ। ಅತ್ಥಸಞ್ಹಿತೇನಾತಿ ಅತ್ಥಕಾಮತಾಯ ಹಿತಕಾಮತಾಯ ಉಪೇತೇನ।
ಪಧಾನಿಯಙ್ಗಪಞ್ಚಕವಣ್ಣನಾ
೩೧೭. ಪಧಾನಿಯಙ್ಗಾನೀತಿ ಪಧಾನಿಯಙ್ಗಾನಿ। ಸದ್ಧೋತಿ ಸದ್ಧಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಸದ್ಧಾ ಪನೇಸಾ ಆಗಮನಸದ್ಧಾ, ಅಧಿಗಮನಸದ್ಧಾ, ಓಕಪ್ಪನಸದ್ಧಾ, ಪಸಾದಸದ್ಧಾತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ। ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಸದ್ಧಾ ಅಭಿನೀಹಾರತೋ ಆಗತತ್ತಾ ಆಗಮನಸದ್ಧಾ ನಾಮ। ಅರಿಯಸಾವಕಾನಂ ಅಧಿಗಮನಸದ್ಧಾ ನಾಮ। ಬುದ್ಧೋ ಧಮ್ಮೋ ಸಙ್ಘೋತಿ ವುತ್ತೇ ಅಚಲಭಾವೇನ ಓಕಪ್ಪನಂ ಓಕಪ್ಪನಸದ್ಧಾ ನಾಮ। ಪಸಾದುಪ್ಪತ್ತಿ ಪಸಾದಸದ್ಧಾ ನಾಮ। ಇಧ ಓಕಪ್ಪನಸದ್ಧಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಬೋಧಿನ್ತಿ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗಞಾಣಂ। ತಂ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಂ ತಥಾಗತೇನಾತಿ ಸದ್ದಹತಿ। ದೇಸನಾಸೀಸಮೇವ ಚೇತಂ, ಇಮಿನಾ ಪನ ಅಙ್ಗೇನ ತೀಸುಪಿ ರತನೇಸು ಸದ್ಧಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಯಸ್ಸ ಹಿ ಬುದ್ಧಾದೀಸು ಪಸಾದೋ ಬಲವಾ, ತಸ್ಸ ಪಧಾನವೀರಿಯಂ ಇಜ್ಝತಿ। ಅಪ್ಪಾಬಾಧೋತಿ ಅರೋಗೋ। ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕೋತಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖೋ। ಸಮವೇಪಾಕಿನಿಯಾತಿ ಸಮವಿಪಾಚನೀಯಾ। ಗಹಣಿಯಾತಿ ಕಮ್ಮಜತೇಜೋಧಾತುಯಾ। ನಾತಿಸೀತಾಯ ನಾಚ್ಚುಣ್ಹಾಯಾತಿ ಅತಿಸೀತಗಹಣಿಕೋ ಸೀತಭೀರೂ ಹೋತಿ, ಅಚ್ಚುಣ್ಹಗಹಣಿಕೋ ಉಣ್ಹಭೀರೂ ಹೋತಿ, ತೇಸಂ ಪಧಾನಂ ನ ಇಜ್ಝತಿ। ಮಜ್ಝಿಮಗಹಣಿಕಸ್ಸ ಇಜ್ಝತಿ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಮಜ್ಝಿಮಾಯ ಪಧಾನಕ್ಖಮಾಯಾ’’ತಿ। ಯಥಾಭೂತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಆವಿಕತ್ತಾತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಅತ್ತನೋ ಅಗುಣಂ ಪಕಾಸೇತಾ। ಉದಯತ್ಥಗಾಮಿನಿಯಾತಿ ಉದಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಞ್ಚ ಗನ್ತುಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾಯ, ಏತೇನ ಪಞ್ಞಾಸಲಕ್ಖಣಪರಿಗ್ಗಾಹಕಂ ಉದಯಬ್ಬಯಞಾಣಂ ವುತ್ತಂ ಅರಿಯಾಯಾತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಾಯ। ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಾಯಾತಿ ಅನಿಬ್ಬಿದ್ಧಪುಬ್ಬೇ ಲೋಭಕ್ಖನ್ಧಾದಯೋ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾಯ। ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಗಾಮಿನಿಯಾತಿ ತದಙ್ಗವಸೇನ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ಯಂ ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ಖೀಯತಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಖಯಗಾಮಿನಿಯಾ। ಇತಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾವ ಕಥಿತಾ। ದುಪ್ಪಞ್ಞಸ್ಸ ಹಿ ಪಧಾನಂ ನ ಇಜ್ಝತಿ।
ಸುದ್ಧಾವಾಸಾದಿಪಞ್ಚಕವಣ್ಣನಾ
೩೧೮. ಸುದ್ಧಾವಾಸಾತಿ ಸುದ್ಧಾ ಇಧ ಆವಸಿಂಸು ಆವಸನ್ತಿ ಆವಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ವಾತಿ ಸುದ್ಧಾವಾಸಾ। ಸುದ್ಧಾತಿ ಕಿಲೇಸಮಲರಹಿತಾ ಅನಾಗಾಮಿಖೀಣಾಸವಾ। ಅವಿಹಾತಿಆದೀಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಮಹಾಪದಾನೇ ವುತ್ತಮೇವ।
ಅನಾಗಾಮೀಸು ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ನಾಮ। ಮಜ್ಝಂ ಉಪಹಚ್ಚ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪತ್ತೋ ಉಪಹಚ್ಚಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ನಾಮ। ಸಸಙ್ಖಾರೇನ ಸಪ್ಪಯೋಗೇನ ಕಿಲಮನ್ತೋ ದುಕ್ಖೇನ ಪತ್ತೋ ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ನಾಮ। ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಚಸುಪಿ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇಸು ಲಬ್ಭನ್ತಿ। ಉದ್ಧಂಸೋತೋಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಚತುಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಯೋ ಹಿ ಅವಿಹಾತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚತ್ತಾರೋ ದೇವಲೋಕೇ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಅಕನಿಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಅಯಂ ಉದ್ಧಂಸೋತೋ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮೀ ನಾಮ। ಯೋ ಅವಿಹಾತೋ ದುತಿಯಂ ವಾ ತತಿಯಂ ವಾ ಚತುತ್ಥಂ ವಾ ದೇವಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಅಯಂ ಉದ್ಧಂಸೋತೋ ನ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮೀ ನಾಮ। ಯೋ ಕಾಮಭವತೋ ಅಕನಿಟ್ಠೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಅಯಂ ನ ಉದ್ಧಂಸೋತೋ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮೀ ನಾಮ। ಯೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಚತೂಸು ದೇವಲೋಕೇಸು ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಅಯಂ ನ ಉದ್ಧಂಸೋತೋ ನ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮೀ ನಾಮಾತಿ।
ಚೇತೋಖಿಲಪಞ್ಚಕವಣ್ಣನಾ
೩೧೯. ಚೇತೋಖಿಲಾತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಥದ್ಧಭಾವಾ। ಸತ್ಥರಿ ಕಙ್ಖತೀತಿ ಸತ್ಥು ಸರೀರೇ ವಾ ಗುಣೇ ವಾ ಕಙ್ಖತಿ। ಸರೀರೇ ಕಙ್ಖಮಾನೋ ‘‘ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸವರಲಕ್ಖಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ನಾಮ ಸರೀರಂ ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಕಙ್ಖತಿ। ಗುಣೇ ಕಙ್ಖಮಾನೋ ‘‘ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಜಾನನಸಮತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಕಙ್ಖತಿ। ಆತಪ್ಪಾಯಾತಿ ವೀರಿಯಕರಣತ್ಥಾಯ। ಅನುಯೋಗಾಯಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯೋಗಾಯ। ಸಾತಚ್ಚಾಯಾತಿ ಸತತಕಿರಿಯಾಯ। ಪಧಾನಾಯಾತಿ ಪದಹನತ್ಥಾಯ। ಅಯಂ ಪಠಮೋ ಚೇತೋಖಿಲೋತಿ ಅಯಂ ಸತ್ಥರಿ ಧಮ್ಮೇತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೇ ಚ ಪಟಿವೇಧಧಮ್ಮೇ ಚ। ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೇ ಕಙ್ಖಮಾನೋ ‘‘ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಚತುರಾಸೀತಿಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ವದನ್ತಿ, ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಏತಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಕಙ್ಖತಿ। ಪಟಿವೇಧಧಮ್ಮೇ ಕಙ್ಖಮಾನೋ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾನಿಸ್ಸನ್ದೋ ಮಗ್ಗೋ ನಾಮ, ಮಗ್ಗನಿಸ್ಸನ್ದೋ ಫಲಂ ನಾಮ, ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಮಾತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಕಙ್ಖತಿ। ಸಙ್ಘೇ ಕಙ್ಖತೀತಿ ‘‘ಉಜುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋತಿಆದೀನಂ ಪದಾನಂ ವಸೇನ ಏವರೂಪಂ ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾ ಚತ್ತಾರೋ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಕಙ್ಖಮಾನೋ ‘‘ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ ನಾಮ, ಅಧಿಚಿತ್ತಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ ನಾಮಾತಿ ವದನ್ತಿ ಅಯಂ ಪಞ್ಚಮೋತಿ ಅಯಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸು ಕೋಪಸಙ್ಖಾತೋ ಪಞ್ಚಮೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಥದ್ಧಭಾವೋ ಕಚವರಭಾವೋ ಖಾಣುಕಭಾವೋ।
ಚೇತಸೋವಿನಿಬನ್ಧಾದಿಪಞ್ಚಕವಣ್ಣನಾ
೩೨೦. ಚೇತಸೋವಿನಿಬನ್ಧಾತಿ ಚಿತ್ತಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಮುಟ್ಠಿಯಂ ಕತ್ವಾ ವಿಯ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಚೇತಸೋವಿನಿಬನ್ಧಾ। ಕಾಮೇತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಪಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇಪಿ। ಕಾಯೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯೇ। ರೂಪೇತಿ ಬಹಿದ್ಧಾರೂಪೇ। ಯಾವದತ್ಥನ್ತಿ ಯತ್ತಕಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತತ್ತಕಂ। ಉದರಾವದೇಹಕನ್ತಿ ಉದರಪೂರಂ। ತಞ್ಹಿ ಉದರಂ ಅವದೇಹನತೋ ‘‘ಉದರಾವದೇಹಕ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸೇಯ್ಯಸುಖನ್ತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಸುಖಂ। ಪಸ್ಸಸುಖನ್ತಿ ಯಥಾ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಕಂ ಸಯನ್ತಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸವಾಮಪಸ್ಸಾನಂ ಸುಖಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸುಖಂ। ಮಿದ್ಧಸುಖನ್ತಿ ನಿದ್ದಾಸುಖಂ। ಅನುಯುತ್ತೋತಿ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತೋ ವಿಹರತಿ। ಪಣಿಧಾಯಾತಿ ಪತ್ಥಯಿತ್ವಾ। ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನಾತಿ ಮೇಥುನವಿರತಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ। ದೇವೋ ವಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಮಹೇಸಕ್ಖದೇವೋ ವಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ। ದೇವಞ್ಞತರೋ ವಾತಿ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖದೇವೇಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರೋ।
ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಪಠಮಪಞ್ಚಕೇ ಲೋಕಿಯಾನೇವ ಕಥಿತಾನಿ। ದುತಿಯಪಞ್ಚಕೇ ಪಠಮದುತಿಯಚತುತ್ಥಾನಿ ಲೋಕಿಯಾನಿ, ತತಿಯಪಞ್ಚಮಾನಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾನಿ। ತತಿಯಪಞ್ಚಕೇ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗವಸೇನ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾನಿ।
ನಿಸ್ಸರಣಿಯಪಞ್ಚಕವಣ್ಣನಾ
೩೨೧. ನಿಸ್ಸರಣಿಯಾತಿ ನಿಸ್ಸಟಾ ವಿಸಞ್ಞುತ್ತಾ। ಧಾತುಯೋತಿ ಅತ್ತಸುಞ್ಞಸಭಾವಾ। ಕಾಮೇ ಮನಸಿಕರೋತೋತಿ ಕಾಮೇ ಮನಸಿಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ಅಸುಭಜ್ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಅಗದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಸಂ ವೀಮಂಸನ್ತೋ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ ನ ಪವಿಸತಿ। ನ ಪಸೀದತೀತಿ ಪಸಾದಂ ನಾಪಜ್ಜತಿ। ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತೀತಿ ನ ಪತಿಟ್ಠತಿ। ನ ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ನಾಧಿಮುಚ್ಚತಿ। ಯಥಾ ಪನ ಕುಕ್ಕುಟಪತ್ತಂ ವಾ ನ್ಹಾರುದದ್ದುಲಂ ವಾ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಪತಿಲೀಯತಿ ಪತಿಕುಟತಿ ಪತಿವತ್ತತಿ ನ ಸಮ್ಪಸಾರಿಯತಿ; ಏವಂ ಪತಿಲೀಯತಿ ನ ಪಸಾರಿಯತಿ। ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ಖೋ ಪನಾತಿ ಇಧ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ನಾಮ ದಸಸು ಅಸುಭೇಸು ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ, ತದಸ್ಸ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ। ತಸ್ಸ ತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ತಸ್ಸ ತಂ ಸುಗತನ್ತಿ ಗೋಚರೇ ಗತತ್ತಾ ಸುಟ್ಠು ಗತಂ। ಸುಭಾವಿತನ್ತಿ ಅಹಾನಭಾಗಿಯತ್ತಾ ಸುಟ್ಠು ಭಾವಿತಂ। ಸುವುಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಕಾಮತೋ ಸುಟ್ಠು ವುಟ್ಠಿತಂ। ಸುವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಕಾಮೇಹಿ ಸುಟ್ಠು ವಿಮುತ್ತಂ। ಕಾಮಪಚ್ಚಯಾ ಆಸವಾ ನಾಮ ಕಾಮಹೇತುಕಾ ಚತ್ತಾರೋ ಆಸವಾ। ವಿಘಾತಾತಿ ದುಕ್ಖಾ। ಪರಿಳಾಹಾತಿ ಕಾಮರಾಗಪರಿಳಾಹಾ। ನ ಸೋ ತಂ ವೇದನಂ ವೇದೇತೀತಿ ಸೋ ತಂ ಕಾಮವೇದನಂ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹವೇದನಞ್ಚ ನ ವೇದಯತಿ। ಇದಮಕ್ಖಾತಂ ಕಾಮಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ಇದಂ ಅಸುಭಜ್ಝಾನಂ ಕಾಮೇಹಿ ನಿಸ್ಸಟತ್ತಾ ಕಾಮಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ಅಕ್ಖಾತಂ। ಯೋ ಪನ ತಂ ಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ತತಿಯಂ ಮಗ್ಗಂ ಪತ್ವಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುನ ಕಾಮಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಅಚ್ಚನ್ತನಿಸ್ಸರಣಮೇವ। ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ, ದುತಿಯವಾರೇ ಮೇತ್ತಾಝಾನಾನಿ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ನಾಮ। ತತಿಯವಾರೇ ಕರುಣಾಝಾನಾನಿ ವಿಹಿಂಸಾಯ ನಿಸ್ಸರಣಂ ನಾಮ। ಚತುತ್ಥವಾರೇ ಅರೂಪಜ್ಝಾನಾನಿ ರೂಪಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ ನಾಮ। ಅಚ್ಚನ್ತನಿಸ್ಸರಣೇ ಚೇತ್ಥ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।
ಪಞ್ಚಮವಾರೇ ಸಕ್ಕಾಯಂ ಮನಸಿಕರೋತೋತಿ ಸುದ್ಧಸಙ್ಖಾರೇ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಸ್ಸ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ವೀಮಂಸನತ್ಥಂ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾಭಿಮುಖಂ ಚಿತ್ತಂ ಪೇಸೇನ್ತಸ್ಸ। ಇದಮಕ್ಖಾತಂ ಸಕ್ಕಾಯನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ಇದಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಚ ಫಲೇನ ಚ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪುನ ಸಕ್ಕಾಯೋ ನತ್ಥೀತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಚಿತ್ತಂ ಸಕ್ಕಾಯಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ಅಕ್ಖಾತಂ।
ವಿಮುತ್ತಾಯತನಪಞ್ಚಕವಣ್ಣನಾ
೩೨೨. ವಿಮುತ್ತಾಯತನಾನೀತಿ ವಿಮುಚ್ಚನಕಾರಣಾನಿ। ಅತ್ಥಪಟಿಸಂವೇದಿನೋತಿ ಪಾಳಿಅತ್ಥಂ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ। ಧಮ್ಮಪಟಿಸಂವೇದಿನೋತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜನ್ತಿ ತರುಣಪೀತಿ। ಪೀತೀತಿ ತುಟ್ಠಾಕಾರಭೂತಾ ಬಲವಪೀತಿ। ಕಾಯೋತಿ ನಾಮಕಾಯೋ ಪಟಿಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ। ಸುಖಂ ವೇದಯತೀತಿ ಸುಖಂ ಪಟಿಲಭತಿ। ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತೀತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಧಿನಾ ಸಮಾಧಿಯತಿ। ಅಯಞ್ಹಿ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಆಗತಾಗತಟ್ಠಾನೇ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಅಟ್ಠತಿಂಸಾಯ ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಅಞ್ಞತರೋ ಸಮಾಧಿಯೇವ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ। ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಹೋತೀತಿಆದೀಸು ಆಚರಿಯಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೇನ ಸುಟ್ಠು ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ। ಸುಟ್ಠು ಮನಸಿಕತನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಉಪಧಾರಿತಂ। ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಂ ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಸುಟ್ಠು ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತಂ। ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಪಾಳಿಧಮ್ಮೇ।
ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನೀಯಾತಿ ವಿಮುತ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಅರಹತ್ತಂ, ತಂ ಪರಿಪಾಚೇನ್ತೀತಿ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನೀಯಾ। ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾತಿ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾ। ಅನಿಚ್ಚೇ ದುಕ್ಖಸಞ್ಞಾತಿ ದುಕ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾ। ದುಕ್ಖೇ ಅನತ್ತಸಞ್ಞಾತಿ ಅನತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾ। ಪಹಾನಸಞ್ಞಾತಿ ಪಹಾನಾನುಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾ। ವಿರಾಗಸಞ್ಞಾತಿ ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾ।
‘‘ಇಮೇ ಖೋ ಆವುಸೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಇತಿ ಛಬ್ಬೀಸತಿಯಾ ಪಞ್ಚಕಾನಂ ವಸೇನ ತಿಂಸಸತಪಞ್ಹೇ ಕಥೇನ್ತೋ ಥೇರೋ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಂ ದಸ್ಸೇಸೀತಿ।
ಪಞ್ಚಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಛಕ್ಕವಣ್ಣನಾ
೩೨೩. ಇತಿ ಪಞ್ಚಕವಸೇನ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಛಕ್ಕವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪುನ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ। ತತ್ಥ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನೀತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ। ಬಾಹಿರಾನೀತಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಕಥಿತಾವ। ವಿಞ್ಞಾಣಕಾಯಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸಮೂಹಾ। ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಚಕ್ಖುಪಸಾದನಿಸ್ಸಿತಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲವಿಪಾಕವಿಞ್ಞಾಣಂ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋತಿ ಚಕ್ಖುನಿಸ್ಸಿತೋ ಸಮ್ಫಸ್ಸೋ। ಸೋತಸಮ್ಫಸ್ಸಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋತಿ ಇಮೇ ದಸ ಸಮ್ಫಸ್ಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸೋ ಸಬ್ಬೋ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ನಾಮ। ವೇದನಾಛಕ್ಕಮ್ಪಿ ಏತೇನೇವ ನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ರೂಪಸಞ್ಞಾತಿ ರೂಪಂ
ಅಗಾರವೋತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸಯೋ ಅನೀಚವುತ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಪನ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ಥರಿ ಧರಮಾನೇ ತೀಸು ಕಾಲೇಸು ಉಪಟ್ಠಾನಂ ನ ಯಾತಿ। ಸತ್ಥರಿ ಅನುಪಾಹನೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತೇ ಸಉಪಾಹನೋ ಚಙ್ಕಮತಿ, ನೀಚೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತೇ ಉಚ್ಚೇ ಚಙ್ಕಮತಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ವಸನ್ತೇ ಉಪರಿ ವಸತಿ, ಸತ್ಥುದಸ್ಸನಟ್ಠಾನೇ ಉಭೋ ಅಂಸೇ ಪಾರುಪತಿ, ಛತ್ತಂ ಧಾರೇತಿ, ಉಪಾಹನಂ ಧಾರೇತಿ, ನಹಾಯತಿ, ಉಚ್ಚಾರಂ ವಾ ಪಸ್ಸಾವಂ ವಾ ಕರೋತಿ। ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಪನ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿತುಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಯನಟ್ಠಾನೇ ಸತ್ಥುದಸ್ಸನಟ್ಠಾನೇ ವುತ್ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಸತ್ಥರಿ ಅಗಾರವೋ ನಾಮ। ಯೋ ಪನ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ ಸಂಘುಟ್ಠೇ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಧಮ್ಮಂ ನ ಸುಣಾತಿ, ಸಮುಲ್ಲಪನ್ತೋ ನಿಸೀದತಿ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ವಾಚೇತಿ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮೇ ಅಗಾರವೋ ನಾಮ। ಯೋ ಪನ ಥೇರೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅನಜ್ಝಿಟ್ಠೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ನಿಸೀದತಿ, ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇತಿ, ವುಡ್ಢೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಘಟ್ಟೇನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ತಿಟ್ಠತಿ, ನಿಸೀದತಿ, ದುಸ್ಸಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಂ ವಾ ಹತ್ಥಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಉಭೋ ಅಂಸೇ ಪಾರುಪತಿ, ಛತ್ತುಪಾಹನಂ ಧಾರೇತಿ, ಅಯಂ ಸಙ್ಘೇ ಅಗಾರವೋ ನಾಮ। ಏಕಭಿಕ್ಖುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಹಿ ಅಗಾರವೇ ಕತೇ ಸಙ್ಘೇ ಅಗಾರವೋ ಕತೋವ ಹೋತಿ। ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಪನ ಅಪೂರಯಮಾನೋವ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಅಗಾರವೋ ನಾಮ। ಅಪ್ಪಮಾದಲಕ್ಖಣಂ ಅನನುಬ್ರೂಹಯಮಾನೋ ಅಪ್ಪಮಾದೇ ಅಗಾರವೋ ನಾಮ। ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಪಟಿಸನ್ಥಾರೇ ಅಗಾರವೋ ನಾಮ। ಛ ಗಾರವಾ ವುತ್ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಸೋಮನಸ್ಸೂಪವಿಚಾರಾತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಟ್ಠಾನಿಯನ್ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಕಾರಣಭೂತಂ। ಉಪವಿಚರತೀತಿ ವಿತಕ್ಕೇನ ವಿತಕ್ಕೇತ್ವಾ ವಿಚಾರೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದತಿ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ದೋಮನಸ್ಸೂಪವಿಚಾರಾಪಿ ಏವಮೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತಥಾ ಉಪೇಕ್ಖೂಪವಿಚಾರಾ। ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವಿತ್ಥಾರಿತಾ। ದಿಟ್ಠಿಸಾಮಞ್ಞಗತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ಪದೇನ ಕೋಸಮ್ಬಕಸುತ್ತೇ ಪಠಮಮಗ್ಗೋ ಕಥಿತೋ। ಇಧ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಮಗ್ಗಾ।
ವಿವಾದಮೂಲಛಕ್ಕವಣ್ಣನಾ
೩೨೫. ವಿವಾದಮೂಲಾನೀತಿ ವಿವಾದಸ್ಸ ಮೂಲಾನಿ। ಕೋಧನೋತಿ ಕುಜ್ಝನಲಕ್ಖಣೇನ ಕೋಧೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಉಪನಾಹೀತಿ ವೇರಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಲಕ್ಖಣೇನ ಉಪನಾಹೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿವಾದೋ ಕಥಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ। ಕೋಸಮ್ಬಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವಿಯ ದ್ವೀಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ವಿವಾದಂ ಆಪನ್ನೇಸು ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ
ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಪರಿಸಾಯ। ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾತಿ ಪರೇಸಂ ಪರಿಸಾಯ।
ಮಕ್ಖೀತಿ ಪರೇಸಂ ಗುಣಮಕ್ಖನಲಕ್ಖಣೇನ ಮಕ್ಖೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಪಳಾಸೀತಿ ಯುಗಗ್ಗಾಹಲಕ್ಖಣೇನ ಪಳಾಸೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಇಸ್ಸುಕೀತಿ ಪರಸಕ್ಕಾರಾದೀನಿ ಇಸ್ಸಾಯನಲಕ್ಖಣಾಯ ಇಸ್ಸಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಮಚ್ಛರೀತಿ ಆವಾಸಮಚ್ಛರಿಯಾದೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಸಠೋತಿ ಕೇರಾಟಿಕೋ। ಮಾಯಾವೀತಿ ಪಾಪಿಚ್ಛೋತಿ ಅಸನ್ತಸಮ್ಭಾವನಿಚ್ಛಕೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ। ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠೀತಿ ನತ್ಥಿಕವಾದೀ ಅಹೇತುಕವಾದೀ ಅಕಿರಿಯವಾದೀ। ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸೀತಿ ಸಯಂ ದಿಟ್ಠಿಮೇವ ಪರಾಮಸತಿ। ಆಧಾನಗ್ಗಾಹೀತಿ ದಳ್ಹಗ್ಗಾಹೀ। ದುಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೀತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಗಹಿತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತುಂ।
ಪಥವೀಧಾತೂತಿ ಪತಿಟ್ಠಾಧಾತು। ಆಪೋಧಾತೂತಿ ಆಬನ್ಧನಧಾತು। ತೇಜೋಧಾತೂತಿ ಪರಿಪಾಚನಧಾತು। ವಾಯೋಧಾತೂತಿ ವಿತ್ಥಮ್ಭನಧಾತು। ಆಕಾಸಧಾತೂತಿ ಅಸಮ್ಫುಟ್ಠಧಾತು। ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂತಿ ವಿಜಾನನಧಾತು।
ನಿಸ್ಸರಣಿಯಛಕ್ಕವಣ್ಣನಾ
೩೨೬. ನಿಸ್ಸರಣಿಯಾ ಧಾತುಯೋತಿ ನಿಸ್ಸಟಧಾತುಯೋವ। ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾ ಹಾಪೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ। ‘ಮಾ ಹೇವನ್ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ’ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಭೂತಂ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಾ ಏವಂ ಭಣೀತಿ ಯದಿದಂ ಮೇತ್ತಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀತಿ ಯಾ ಅಯಂ ಮೇತ್ತಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ಇದಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ, ಬ್ಯಾಪಾದತೋ ನಿಸ್ಸಟಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೋ ಪನ ಮೇತ್ತಾಯ ತಿಕಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಿತೋ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ತತಿಯಮಗ್ಗಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಪುನ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ತತಿಯಫಲೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಅಚ್ಚನ್ತಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ। ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಅನಿಮಿತ್ತಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ। ಸಾ ಹಿ ರಾಗನಿಮಿತ್ತಾದೀನಞ್ಚೇವ ರೂಪನಿಮಿತ್ತಾದೀನಞ್ಚ ನಿಚ್ಚನಿಮಿತ್ತಾದೀನಞ್ಚ ಅಭಾವಾ ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ। ನಿಮಿತ್ತಾನುಸಾರೀತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅನುಸರತೀತಿ ನಿಮಿತ್ತಾನುಸಾರೀ।
ಅಸ್ಮೀತಿ ಅಸ್ಮಿಮಾನೋ। ಅಯಮಹಮಸ್ಮೀತಿ ಪಞ್ಚಸು ಖನ್ಧೇಸು ಅಯಂ ನಾಮ ಅಹಂ ಅಸ್ಮೀತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ಅರಹತ್ತಂ ಬ್ಯಾಕತಂ ಹೋತಿ। ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಕಥಂಕಥಾಸಲ್ಲನ್ತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಭೂತಂ ಕಥಂಕಥಾಸಲ್ಲಂ। ‘ಮಾ ಹೇವನ್ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ’ತಿ ಸಚೇ ತೇ ಪಠಮಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅರಹತ್ತಬ್ಯಾಕರಣಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಾ ಅಭೂತಂ ಭಣೀತಿ ವಾರೇತಬ್ಬೋ। ಅಸ್ಮಿಮಾನಸಮುಗ್ಘಾತೋತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ। ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಫಲವಸೇನ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನೇ ದಿಟ್ಠೇ ಪುನ ಅಸ್ಮಿಮಾನೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಅಸ್ಮಿಮಾನಸಮುಗ್ಘಾತೋತಿ ವುತ್ತೋ।
ಅನುತ್ತರಿಯಾದಿಛಕ್ಕವಣ್ಣನಾ
೩೨೭. ಅನುತ್ತರಿಯಾನೀತಿ ದಸ್ಸನಾನುತ್ತರಿಯಂ। ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತತ್ಥ ಹತ್ಥಿರತನಾದೀನಂ ದಸ್ಸನಂ ನ ದಸ್ಸನಾನುತ್ತರಿಯಂ, ನಿವಿಟ್ಠಸದ್ಧಸ್ಸ ಪನ ನಿವಿಟ್ಠಪೇಮವಸೇನ ದಸಬಲಸ್ಸ ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಕಸಿಣಾಸುಭನಿಮಿತ್ತಾದೀನಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ ದಸ್ಸನಾನುತ್ತರಿಯಂ ನಾಮ। ಖತ್ತಿಯಾದೀನಂ ಗುಣಕಥಾಸವನಂ ನ ಸವನಾನುತ್ತರಿಯಂ, ನಿವಿಟ್ಠಸದ್ಧಸ್ಸ ಪನ ನಿವಿಟ್ಠಪೇಮವಸೇನ ತಿಣ್ಣಂ ವಾ ರತನಾನಂ ಗುಣಕಥಾಸವನಂ ತೇಪಿಟಕಬುದ್ಧವಚನಸವನಂ ವಾ ಸವನಾನುತ್ತರಿಯಂ ನಾಮ। ಮಣಿರತನಾದಿಲಾಭೋ ನ ಲಾಭಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಸತ್ತವಿಧಅರಿಯಧನಲಾಭೋ ಪನ ಲಾಭಾನುತ್ತರಿಯಂ ನಾಮ। ಹತ್ಥಿಸಿಪ್ಪಾದಿಸಿಕ್ಖನಂ ನ ಸಿಕ್ಖಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಪೂರಣಂ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾನುತ್ತರಿಯಂ ನಾಮ। ಖತ್ತಿಯಾದೀನಂ ಪಾರಿಚರಿಯಾ ನ ಪಾರಿಚರಿಯಾನುತ್ತರಿಯಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಪನ ರತನಾನಂ ಪಾರಿಚರಿಯಾ ಪಾರಿಚರಿಯಾನುತ್ತರಿಯಂ ನಾಮ। ಖತ್ತಿಯಾದೀನಂ ಗುಣಾನುಸ್ಸರಣಂ ನಾನುಸ್ಸತಾನುತ್ತರಿಯಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಪನ ರತನಾನಂ ಗುಣಾನುಸ್ಸರಣಂ ಅನುಸ್ಸತಾನುತ್ತರಿಯಂ ನಾಮ।
ಅನುಸ್ಸತಿಯೋವ ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಾನಿ ನಾಮ। ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತೀತಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಗುಣಾನುಸ್ಸರಣಂ। ಏವಂ ಅನುಸ್ಸರತೋ ಹಿ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಸೋ ತಂ ಪೀತಿಂ ಖಯತೋ ವಯತೋ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಉಪಚಾರಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನಾಮೇತಂ ಗಿಹೀನಮ್ಪಿ ಲಬ್ಭತಿ, ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ಪನೇತ್ಥ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಸತತವಿಹಾರಛಕ್ಕವಣ್ಣನಾ
೩೨೮. ಸತತವಿಹಾರಾತಿ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾರಮ್ಮಣೇ ಆಪಾಥಗತೇ ತಂ ರೂಪಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ದಿಸ್ವಾ ಜವನಕ್ಖಣೇ ಇಟ್ಠೇ ಅರಜ್ಜನ್ತೋ ನೇವ ಸುಮನೋ ಹೋತಿ, ಅನಿಟ್ಠೇ ಅದುಸ್ಸನ್ತೋ ನ ದುಮ್ಮನೋ। ಅಸಮಪೇಕ್ಖನೇ ಮೋಹಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತಿ ಮಜ್ಝತ್ತೋ, ಸತಿಯಾ ಯುತ್ತತ್ತಾ ಸತೋ, ಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಯುತ್ತತ್ತಾ ಸಮ್ಪಜಾನೋ। ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಇತಿ ಛಸುಪಿ ದ್ವಾರೇಸು ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾ ಕಥಿತಾ। ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ವಚನತೋ ಪನ ಚತ್ತಾರಿ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ। ಸತತವಿಹಾರಾತಿ ವಚನತೋ ಅಟ್ಠಪಿ ಮಹಾಚಿತ್ತಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಅರಜ್ಜನ್ತೋ ಅದುಸ್ಸನ್ತೋತಿ ವಚನತೋ ದಸಪಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ। ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಕಥಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಚೇ ಆಸೇವನತೋ ಲಬ್ಭತಿ।
ಅಭಿಜಾತಿಛಕ್ಕವಣ್ಣನಾ
೩೨೯. ಅಭಿಜಾತಿಯೋತಿ ಕಣ್ಹಾಭಿಜಾತಿಕೋ ಸಮಾನೋತಿ ಕಣ್ಹೇ ನೀಚಕುಲೇ ಜಾತೋ ಹುತ್ವಾ। ಕಣ್ಹಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಜಾಯತೀತಿ ಕಾಳಕಂ ದಸದುಸ್ಸೀಲ್ಯಧಮ್ಮಂ ಪಸವತಿ ಕರೋತಿ। ಸೋ ತಂ ಅಭಿಜಾಯಿತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ। ಸುಕ್ಕಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅಹಂ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪುಞ್ಞಾನಂ ಅಕತತ್ತಾ ನೀಚಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ। ಇದಾನಿ ಪುಞ್ಞಂ ಕರೋಮೀತಿ ಪುಞ್ಞಸಙ್ಖಾತಂ ಪಣ್ಡರಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಜಾಯತಿ। ಸೋ ತೇನ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ। ಅಕಣ್ಹಂ ಅಸುಕ್ಕಂ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಹಿ ಸಚೇ ಕಣ್ಹಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಕಣ್ಹವಿಪಾಕಂ ದದೇಯ್ಯ। ಸಚೇ ಸುಕ್ಕಂ, ಸುಕ್ಕವಿಪಾಕಂ ದದೇಯ್ಯ। ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪದಾನತೋ ಪನ ‘‘ಅಕಣ್ಹಂ ಅಸುಕ್ಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅರಹತ್ತಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ತಞ್ಹಿ ಕಿಲೇಸನಿಬ್ಬಾನನ್ತೇ ಜಾತತ್ತಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಮ। ತಂ ಏಸ ಅಭಿಜಾಯತಿ ಪಸವತಿ ಕರೋತಿ। ಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತಿಕೋ ಸಮಾನೋತಿ ಸುಕ್ಕೇ ಉಚ್ಚಕುಲೇ ಜಾತೋ ಹುತ್ವಾ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಛಕ್ಕವಣ್ಣನಾ
ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಾತಿ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಾ। ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾದಯೋ ಪಞ್ಚಕೇ ವುತ್ತಾ। ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇ ಸಞ್ಞಾ ನಿರೋಧಸಞ್ಞಾ ನಾಮ।
‘‘ಇಮೇ
ಛಕ್ಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಸತ್ತಕವಣ್ಣನಾ
೩೩೦. ಇತಿ ಛಕ್ಕವಸೇನ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸತ್ತಕವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪುನ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ।
ತತ್ಥ ಸಮ್ಪತ್ತಿಪಟಿಲಾಭಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಾವ ಧನಂ ಸದ್ಧಾಧನಂ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ಪಞ್ಞಾಧನಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಬ್ಬಸೇಟ್ಠಂ। ಪಞ್ಞಾಯ ಹಿ ಠತ್ವಾ ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಪಞ್ಚಸೀಲಾನಿ ದಸಸೀಲಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಗ್ಗೂಪಗಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣಂ, ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಂ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಿ। ಇಮಾಸಂ ಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಪಟಿಲಾಭಕಾರಣತೋ ಪಞ್ಞಾ ‘‘ಧನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾ। ಸತ್ತಪಿ ಚೇತಾನಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಾನೇವ ಕಥಿತಾನಿ। ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಕಥಾ ಕಥಿತಾವ।
ಸಮಾಧಿಪರಿಕ್ಖಾರಾತಿ
ಅಸತಂ ಧಮ್ಮಾ ಅಸನ್ತಾ ವಾ ಧಮ್ಮಾ ಲಾಮಕಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಾ। ವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಸದ್ಧಮ್ಮಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ। ಸದ್ಧಮ್ಮೇಸು ಪನ ಸದ್ಧಾದಯೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ವಿಪಸ್ಸಕಸ್ಸೇವ ಕಥಿತಾ। ತೇಸುಪಿ ಪಞ್ಞಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾ। ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ।
ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾತಿ ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮಾ। ತತ್ಥ ಸುತ್ತಗೇಯ್ಯಾದಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಧಮ್ಮಞ್ಞೂ। ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥಞ್ಞೂ। ‘‘ಏತ್ತಕೋಮ್ಹಿ ಸೀಲೇನ ಸಮಾಧಿನಾ ಪಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತಾನಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ತಞ್ಞೂ। ಪಟಿಗ್ಗಹಣಪರಿಭೋಗೇಸು ಮತ್ತಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಮತ್ತಞ್ಞೂ। ಅಯಂ ಕಾಲಞ್ಞೂ। ಏತ್ಥ ಚ ಪಞ್ಚ ವಸ್ಸಾನಿ ಉದ್ದೇಸಸ್ಸ ಕಾಲೋ। ದಸ ಪರಿಸಞ್ಞೂ। ಸೇವಿತಬ್ಬಾಸೇವಿತಬ್ಬಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಪುಗ್ಗಲಞ್ಞೂ।
೩೩೧. ನಿದ್ದಸವತ್ಥೂನೀತಿ ನಿದ್ದಸಾದಿವತ್ಥೂನಿ। ನಿದ್ದಸೋ ಭಿಕ್ಖು, ನಿಬ್ಬೀಸೋ, ನಿತ್ತಿಂಸೋ, ನಿಚ್ಚತ್ತಾಲೀಸೋ, ನಿಪ್ಪಞ್ಞಾಸೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಏವಂ ವಚನಕಾರಣಾನಿ। ಅಯಂ ಕಿರ ಪಞ್ಹೋ ತಿತ್ಥಿಯಸಮಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ। ತಿತ್ಥಿಯಾ ಹಿ ದಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ಮತಂ ನಿಗಣ್ಠಂ ನಿದ್ದಸೋತಿ ವದನ್ತಿ। ಸೋ ಕಿರ ಪುನ ದಸವಸ್ಸೋ ನ ಹೋತಿ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ದಸವಸ್ಸೋವ। ನವವಸ್ಸೋಪಿ…ಪೇ॰… ಏಕವಸ್ಸೋಪಿ ನ ಹೋತಿ। ಏತೇನೇವ ನಯೇನ ವೀಸತಿವಸ್ಸಾದಿಕಾಲೇಪಿ ಮತಂ ನಿಬ್ಬೀಸೋ, ನಿತ್ತಿಂಸೋ, ನಿಚ್ಚತ್ತಾಲೀಸೋ, ನಿಪ್ಪಞ್ಞಾಸೋತಿ ವದನ್ತಿ। ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಗಾಮೇ ವಿಚರನ್ತೋ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸಿ। ಭಗವಾ ಆಹ –
‘‘ನ ಇದಂ, ಆನನ್ದ, ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಅಧಿವಚನಂ ಮಮ ಸಾಸನೇ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಖೀಣಾಸವೋ ಹಿ ದಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಪುನ ದಸವಸ್ಸೋ ನ ಹೋತಿ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ದಸವಸ್ಸೋವ, ನವವಸ್ಸೋಪಿ…ಪೇ॰… ಏಕವಸ್ಸೋಪಿ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಏಕವಸ್ಸೋವ, ದಸಮಾಸಿಕೋಪಿ…ಪೇ॰… ಏಕಮಾಸಿಕೋಪಿ। ಏಕದಿವಸಿಕೋಪಿ। ಏಕಮುಹುತ್ತೋಪಿ ನ ಹೋತಿ ಏವ। ಕಸ್ಮಾ? ಪುನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಅಭಾವಾ। ನಿಬ್ಬೀಸಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಇತಿ ಭಗವಾ ಮಮ ಸಾಸನೇ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ
ವತ್ವಾ ಯೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸೋ ನಿದ್ದಸೋ ಹೋತಿ, ತಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸತ್ತ ನಿದ್ದಸವತ್ಥೂನಿ ದೇಸೇತಿ। ಥೇರೋಪಿ ತಮೇವ ದೇಸನಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಸತ್ತ ನಿದ್ದಸವತ್ಥೂನಿ ಇಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಸಿಕ್ಖಾಸಮಾದಾನೇತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ। ಸಿಕ್ಖಾಸಮಾದಾನೇ ತಿಬ್ಬಚ್ಛನ್ದೋ ಹೋತೀತಿ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಪೂರಣೇ ಬಹಲಚ್ಛನ್ದೋ ಹೋತಿ। ಆಯತಿಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಸಮಾದಾನೇ ಅವಿಗತಪೇಮೋತಿ ಧಮ್ಮನಿಸನ್ತಿಯಾತಿ ಧಮ್ಮನಿಸಾಮನಾಯ। ವಿಪಸ್ಸನಾಯೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಇಚ್ಛಾವಿನಯೇತಿ ತಣ್ಹಾವಿನಯನೇ। ಪಟಿಸಲ್ಲಾನೇತಿ ಏಕೀಭಾವೇ। ವೀರಿಯಾರಮ್ಭೇತಿ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಸ್ಸ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಪೂರಣೇ। ಸತಿನೇಪಕ್ಕೇತಿ ಸತಿಯಞ್ಚೇವ ನೇಪಕ್ಕಭಾವೇ ಚ। ದಿಟ್ಠಿಪಟಿವೇಧೇತಿ ಮಗ್ಗದಸ್ಸನೇ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಸಞ್ಞಾಸು ಅಸುಭಾನುಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇ ಸಞ್ಞಾ ಅಸುಭಸಞ್ಞಾ। ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇ ಸಞ್ಞಾ ಆದೀನವಸಞ್ಞಾ ನಾಮ। ಸೇಸಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾ ಏವ। ಬಲಸತ್ತಕವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಸತ್ತಕಪುಗ್ಗಲಸತ್ತಕಾನಿ ವುತ್ತನಯಾನೇವ ಅನುಸಯಾ। ಥಾಮಗತೋ ಕಾಮರಾಗೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ಸಂಯೋಜನಸತ್ತಕಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ।
ಅಧಿಕರಣಸಮಥಸತ್ತಕವಣ್ಣನಾ
ಅಧಿಕರಣಸಮಥೇಸು ಅಧಿಕರಣಾನಿ ಸಮೇನ್ತಿ ವೂಪಸಮೇನ್ತೀತಿ ಅಧಿಕರಣಸಮಥಾ। ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನಾನನ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ। ಅಧಿಕರಣಾನನ್ತಿ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಅನುವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ। ಸಮಥಾಯ ವೂಪಸಮಾಯಾತಿ ಸಮಥತ್ಥಞ್ಚೇವ ವೂಪಸಮನತ್ಥಞ್ಚ। ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ದಾತಬ್ಬೋ…ಪೇ॰… ತಿಣವತ್ಥಾರಕೋತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತ ಸಮಥಾ ದಾತಬ್ಬಾ।
ತತ್ರಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯನಯೋ। ಅಧಿಕರಣೇಸು ತಾವ ಧಮ್ಮೋತಿ ವಾ ಅಧಮ್ಮೋತಿ ವಾ ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ವತ್ಥೂಹಿ ವಿವದನ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಯೋ ವಿವಾದೋ, ಇದಂ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ನಾಮ। ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನುವಾದಾಧಿಕರಣಂ ನಾಮ। ಮಾತಿಕಾಯ ಆಗತಾ ಪಞ್ಚ, ವಿಭಙ್ಗೇ ದ್ವೇತಿ ಸತ್ತಪಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ, ಇದಂ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ನಾಮ। ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಪಲೋಕನಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಕರಣಂ, ಇದಂ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣಂ ನಾಮ।
ತತ್ಥ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ದ್ವೀಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮತಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾಯ ಚ। ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನೇವ ಸಮ್ಮಮಾನಂ ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವೂಪಸಮೇತುಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ವಾ ಯತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾತಿತಂ ತತ್ಥ ಸಙ್ಘೇನ ವಾ ಸಙ್ಘೇ ವೂಪಸಮೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇ ತತ್ಥೇವ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ನಾಮ।
ತತ್ಥ ಚ ಕಾರಕಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸಾಮಗ್ಗಿವಸೇನ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವೋ ಸಙ್ಘಸಮ್ಮುಖತಾ। ಸಮೇತಬ್ಬಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ಭೂತತಾ ಧಮ್ಮಸಮ್ಮುಖತಾ। ಯಥಾ ತಂ ಸಮೇತಬ್ಬಂ, ತಥೇವ ಸಮ್ಮನಂ ವಿನಯಸಮ್ಮುಖತಾ। ಯೋ ಚ ವಿವದತಿ, ಯೇನ ಚ ವಿವದತಿ, ತೇಸಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಅತ್ಥಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾನಂ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವೋ ಪುಗ್ಗಲಸಮ್ಮುಖತಾ। ಉಬ್ಬಾಹಿಕಾಯ ವೂಪಸಮೇ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಘಸಮ್ಮುಖತಾ ಪರಿಹಾಯತಿ। ಏವಂ ತಾವ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನೇವ ಸಮ್ಮತಿ।
ಸಚೇ
ತತ್ಥ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ವುತ್ತನಯೋ ಏವ। ಯಂ ಪನ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕರಣಂ, ಅಯಂ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾ ನಾಮ। ಏವಂ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ದ್ವೀಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮತಿ। ಅನುವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಚತೂಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮತಿ – ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನೇವ ಸಮ್ಮಮಾನಂ ಯೋ ಚ ಅನುವದತಿ, ಯಞ್ಚ ಅನುವದತಿ, ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸಚೇ ಕಾಚಿ ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥಿ, ಉಭೋ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ, ಸಚೇ ಅತ್ಥಿ, ಅಯಂ ನಾಮೇತ್ಥ ಆಪತ್ತೀತಿ ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಿತಂ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ। ತತ್ಥ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಲಕ್ಖಣಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ಯದಾ ಪನ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಮೂಲಿಕಾಯ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನುದ್ಧಂಸಿತಸ್ಸ ಸತಿವಿನಯಂ ಯಾಚಮಾನಸ್ಸ ಸಙ್ಘೋ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸತಿವಿನಯಂ ದೇತಿ, ತದಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ಸತಿವಿನಯೇನ ಚ ವೂಪಸನ್ತಂ ಹೋತಿ। ದಿನ್ನೇ ಪನ ಸತಿವಿನಯೇ ಪುನ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಕಸ್ಸಚಿ ಅನುವಾದೋ ನ ರುಹತಿ।
ಯದಾ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಮ್ಮಾದವಸೇನ ಅಸ್ಸಾಮಣಕೇ ಅಜ್ಝಾಚಾರೇ ‘‘ಸರತಾಯಸ್ಮಾ ಏವರೂಪಿಂ ಆಪತ್ತಿ’’ನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ‘‘ಉಮ್ಮತ್ತಕೇನ ಮೇ
ಯದಾ ಪನ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ವಾ ಪಾರಾಜಿಕಸಾಮನ್ತೇನ ವಾ ಚೋದಿಯಮಾನಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರತೋ ಪಾಪುಸ್ಸನ್ನತಾಯ ಪಾಪಿಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ‘‘ಸಚಾಯಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಮ್ಮಾ ವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಸಾರಣಂ ಲಭಿಸ್ಸತಿ। ಸಚೇ ಛಿನ್ನಮೂಲೋ ಅಯಮೇವಸ್ಸ ನಾಸನಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಸಙ್ಘೋ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮೇನ ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಂ ಕರೋತಿ, ತದಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಾಯ ಚ ವೂಪಸನ್ತಂ ಹೋತೀತಿ। ಏವಂ ಅನುವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಚತೂಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮತಿ। ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ತೀಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮತಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ಪಟಿಞ್ಞಾತಕರಣೇನ ಚ ತಿಣವತ್ಥಾರಕೇನ ಚ। ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನೇವ ವೂಪಸಮೋ ನತ್ಥಿ। ಯದಾ ಪನ ಏಕಸ್ಸ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ಪಟಿಞ್ಞಾತಕರಣೇನ ಚ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ।
ತತ್ಥ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇ ತಾವ ಯೋ ಚ ದೇಸೇತಿ, ಯಸ್ಸ ಚ ದೇಸೇತಿ, ತೇಸಂ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವೋ ಪುಗ್ಗಲಸಮ್ಮುಖತಾ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಗಣಸ್ಸ ಚ ದೇಸನಾಕಾಲೇ ಸಙ್ಘಸಮ್ಮುಖತಾ ಪರಿಹಾಯತಿ। ಯಾ ಪನೇತ್ಥ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಞ್ಞಾತಕರಣಂ ನಾಮ। ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇ ಹಿ ಪರಿವಾಸಾದಿಯಾಚನಾ ಪಟಿಞ್ಞಾ। ಪರಿವಾಸಾದೀನಂ ದಾನಂ ಪಟಿಞ್ಞಾತಕರಣಂ ನಾಮ। ದ್ವೇ ಪಕ್ಖಜಾತಾ ಪನ ಭಣ್ಡನಕಾರಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಬಹುಂ ಅಸ್ಸಾಮಣಕಂ ಅಜ್ಝಾಚರಿತ್ವಾ ಪುನ ಲಜ್ಜಿಧಮ್ಮೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಸಚೇ ಮಯಂ ಇಮಾಹಿ ಆಪತ್ತೀಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮ, ಸಿಯಾಪಿ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಕಕ್ಖಳತ್ತಾಯ ಸಂವತ್ತೇಯ್ಯಾತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರಾಪನೇ ದೋಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಯದಾ ತಿಣವತ್ಥಾರಕಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತದಾ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ತಿಣವತ್ಥಾರಕೇನ ಚ ಸಮ್ಮತಿ।
ತತ್ಥ ಹಿ ಯತ್ತಕಾ ಹತ್ಥಪಾಸೂಪಗತಾ ‘‘ನ ಮೇತಂ ಖಮತೀ’’ತಿ ಏವಂ ದಿಟ್ಠಾವಿಕಮ್ಮಂ ಅಕತ್ವಾ ನಿದ್ದಮ್ಪಿ ಓಕ್ಕನ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಥುಲ್ಲವಜ್ಜಞ್ಚ ಗಿಹಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಞ್ಚ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣಂ ಏಕೇನ ಸಮಥೇನ ಸಮ್ಮತಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನೇವ। ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಧಿಕರಣಾನಿ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಇಮೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮನ್ತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಅಧಿಕರಣಾನಂ ಸಮಥಾಯ ವೂಪಸಮಾಯ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ ದಾತಬ್ಬೋ…ಪೇ॰… ತಿಣವತ್ಥಾರಕೋತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯನಯೋ। ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಆಗತೋಯೇವ। ವಿನಿಚ್ಛಯೋಪಿಸ್ಸ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ವುತ್ತೋ।
‘‘ಇಮೇ ಖೋ, ಆವುಸೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಇತಿ ಚುದ್ದಸನ್ನಂ ಸತ್ತಕಾನಂ ವಸೇನ ಅಟ್ಠನವುತಿ ಪಞ್ಹೇ ಕಥೇನ್ತೋ ಥೇರೋ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಂ ದಸ್ಸೇಸೀತಿ।
ಸತ್ತಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅಟ್ಠಕವಣ್ಣನಾ
೩೩೩. ಇತಿ ಮಿಚ್ಛತ್ತಾತಿ ಅಯಾಥಾವಾ ಮಿಚ್ಛಾಸಭಾವಾ। ಸಮ್ಮತ್ತಾತಿ ಯಾಥಾವಾ ಸಮ್ಮಾಸಭಾವಾ।
೩೩೪. ಕುಸೀತವತ್ಥೂನೀತಿ ಕುಸೀತಸ್ಸ ಅಲಸಸ್ಸ ವತ್ಥೂನಿ ಪತಿಟ್ಠಾ ಕೋಸಜ್ಜಕಾರಣಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತೀತಿ ಚೀವರವಿಚಾರಣಾದಿಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ। ನ ವೀರಿಯಂ ಆರಭತೀತಿ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ವೀರಿಯಂ ನಾರಭತಿ। ಅಪ್ಪತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಝಾನವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ। ಅನಧಿಗತಸ್ಸಾತಿ ಅಸಚ್ಛಿಕತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಕತಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕರಣತ್ಥಾಯ। ಇದಂ ಪಠಮನ್ತಿ ಇದಂ ಹನ್ದಾಹಂ ನಿಪಜ್ಜಾಮೀತಿ ಏವಂ ಓಸೀದನಂ ಪಠಮಂ ಕುಸೀತವತ್ಥು। ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ‘‘ಮಾಸಾಚಿತಂ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಮಾಸಾಚಿತಂ ನಾಮ ತಿನ್ತಮಾಸೋ। ಯಥಾ ತಿನ್ತಮಾಸೋ ಗರುಕೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಗರುಕೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಗಿಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಗಿಲಾನೋ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಹೋತಿ।
೩೩೫. ಆರಮ್ಭವತ್ಥೂನೀತಿ ವೀರಿಯಕಾರಣಾನಿ। ತೇಸಮ್ಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೩೩೬. ದಾನವತ್ಥೂನೀತಿ ಆಸಜ್ಜ ದಾನಂ ದೇತೀತಿ ಪತ್ವಾ ದಾನಂ ದೇತಿ। ಆಗತಂ ದಿಸ್ವಾವ ಮುಹುತ್ತಂಯೇವ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ದಾನಂ ದೇತಿ, ದಸ್ಸಾಮಿ ದಸ್ಸಾಮೀತಿ ನ ಕಿಲಮೇತಿ। ಇತಿ ಏತ್ಥ ಆಸಾದನಂ ದಾನಕಾರಣಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಭಯಾ ದಾನಂ ದೇತೀತಿಆದೀಸುಪಿ ಭಯಾದೀನಿ ದಾನಕಾರಣಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ತತ್ಥ ಭಯಂ ನಾಮ ಅಯಂ ಅದಾಯಕೋ ಅಕಾರಕೋತಿ ಗರಹಾಭಯಂ ವಾ ಅಪಾಯಭಯಂ ವಾ। ಅದಾಸಿ ಮೇತಿ ಮಯ್ಹಂ ಪುಬ್ಬೇ ಏಸ ಇದಂ ನಾಮ ಅದಾಸೀತಿ ದೇತಿ। ದಸ್ಸತಿ ಮೇತಿ ಅನಾಗತೇ ಇದಂ ನಾಮ ದಸ್ಸತೀತಿ ದೇತಿ। ಸಾಹು ದಾನನ್ತಿ ದಾನಂ ನಾಮ ಸಾಧು ಸುನ್ದರಂ, ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಪಸತ್ಥನ್ತಿ ದೇತಿ। ಚಿತ್ತಾಲಙ್ಕಾರಚಿತ್ತಪರಿಕ್ಖಾರತ್ಥಂ ದಾನಂ ದೇತೀತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಲಙ್ಕಾರತ್ಥಞ್ಚೇವ ಪರಿವಾರತ್ಥಞ್ಚ ದೇತಿ। ದಾನಞ್ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಮುದುಕಂ ಕರೋತಿ। ಯೇನ ಲದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ಸೋಪಿ ಲದ್ಧಂ ಮೇತಿ ಮುದುಚಿತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಯೇನ ದಿನ್ನಂ, ಸೋಪಿ ದಿನ್ನಂ ಮಯಾತಿ ಮುದುಚಿತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಇತಿ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಮುದುಕಂ ಕರೋತಿ, ತೇನೇವ ‘‘ಅದನ್ತದಮನಂ ದಾನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಥಾಹ –
‘‘ಅದನ್ತದಮನಂ ದಾನಂ, ಅದಾನಂ ದನ್ತದೂಸಕಂ।
ದಾನೇನ ಪಿಯವಾಚಾಯ, ಉನ್ನಮನ್ತಿ ನಮನ್ತಿ ಚಾ’’ತಿ॥
ಇಮೇಸು
೩೩೭. ದಾನೂಪಪತ್ತಿಯೋತಿ ದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಪತ್ತಿಯೋ। ದಹತೀತಿ ಠಪೇತಿ। ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ಭಾವೇತೀತಿ ವಡ್ಢೇತಿ। ಹೀನೇ ವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಹೀನೇಸು ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣೇಸು ವಿಮುತ್ತಂ। ಉತ್ತರಿ ಅಭಾವಿತನ್ತಿ ತತೋ ಉತ್ತರಿ ಮಗ್ಗಫಲತ್ಥಾಯ ಅಭಾವಿತಂ। ತತ್ರೂಪಪತ್ತಿಯಾ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಯಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಕುಸಲಂ ಕತಂ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ।
ವೀತರಾಗಸ್ಸಾತಿ ಮಗ್ಗೇನ ವಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನರಾಗಸ್ಸ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತರಾಗಸ್ಸ। ದಾನಮತ್ತೇನೇವ ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ। ದಾನಂ ಪನ ಸಮಾಧಿವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಲಙ್ಕಾರೋ ಪರಿವಾರೋ ಹೋತಿ। ತತೋ ದಾನೇನ ಮುದುಚಿತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ವೀತರಾಗಸ್ಸ ನೋ ಸರಾಗಸ್ಸಾ’’ತಿ।
ಖತ್ತಿಯಾನಂ ಪರಿಸಾ ಖತ್ತಿಯಪರಿಸಾ, ಸಮೂಹೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ।
ಲೋಕಸ್ಸ ಲೋಕಧಮ್ಮಾ। ಏತೇಹಿ ಮುತ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಬುದ್ಧಾನಮ್ಪಿ ಹೋನ್ತಿಯೇವ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ – ‘‘ಅಟ್ಠಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಕಧಮ್ಮಾ ಲೋಕಂ ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತಿ, ಲೋಕೋ ಚ ಅಟ್ಠ ಲೋಕಧಮ್ಮೇ ಅನುಪರಿವತ್ತತೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೮.೫)। ಲಾಭೋ ಅಲಾಭೋತಿ ಲಾಭೇ ಆಗತೇ ಅಲಾಭೋ ಆಗತೋ ಏವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಯಸಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
೩೩೮. ಅಭಿಭಾಯತನವಿಮೋಕ್ಖಕಥಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಕಥಿತಾ ಏವ।
‘‘ಇಮೇ ಖೋ, ಆವುಸೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಇತಿ ಏಕಾದಸನ್ನಂ ಅಟ್ಠಕಾನಂ ವಸೇನ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಪಞ್ಹೇ ಕಥೇನ್ತೋ ಥೇರೋ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಂ ದಸ್ಸೇಸೀತಿ।
ಅಟ್ಠಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ನವಕವಣ್ಣನಾ
೩೪೦. ಇತಿ ಆಘಾತವತ್ಥೂನೀತಿ ಆಘಾತಕಾರಣಾನಿ। ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧತೀತಿ ಕೋಪಂ ಬನ್ಧತಿ ಕರೋತಿ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ।
ತಂ ಕುತೇತ್ಥ ಲಬ್ಭಾತಿ ತಂ ಅನತ್ಥಚರಣಂ ಮಾ ಅಹೋಸೀತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಕುತೋ ಲಬ್ಭಾ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುಂ ತನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ।
೩೪೧. ಸತ್ತಾವಾಸಾತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಆವಾಸಾ, ವಸನಟ್ಠಾನಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ಸುದ್ಧಾವಾಸಾಪಿ ಸತ್ತಾವಾಸೋವ, ಅಸಬ್ಬಕಾಲಿಕತ್ತಾ ಪನ ನ ಗಹಿತಾ। ಸುದ್ಧಾವಾಸಾ ಹಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಖನ್ಧಾವಾರಸದಿಸಾ। ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಕಪ್ಪೇ ಬುದ್ಧೇಸು ಅನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೇಸು
೩೪೨. ಅಕ್ಖಣೇಸು ಧಮ್ಮೋ ಚ ದೇಸಿಯತೀತಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿಯತಿ। ಓಪಸಮಿಕೋತಿ ಕಿಲೇಸೂಪಸಮಕರೋ। ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಿಕೋತಿ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾವಹೋ। ಸಮ್ಬೋಧಗಾಮೀತಿ ಚತುಮಗ್ಗಞಾಣಪಟಿವೇಧಗಾಮೀ। ಅಞ್ಞತರನ್ತಿ ಅಸಞ್ಞಭವಂ ವಾ ಅರೂಪಭವಂ ವಾ।
೩೪೩. ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಾತಿ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬವಿಹಾರಾ।
೩೪೪. ಅನುಪುಬ್ಬನಿರೋಧಾತಿ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ನಿರೋಧಾ।
‘‘ಇಮೇ, ಖೋ ಆವುಸೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಇತಿ ಛನ್ನಂ ನವಕಾನಂ ವಸೇನ ಚತುಪಣ್ಣಾಸ ಪಞ್ಹೇ ಕಥೇನ್ತೋ ಥೇರೋ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಂ ದಸ್ಸೇಸೀತಿ।
ನವಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ದಸಕವಣ್ಣನಾ
೩೪೫. ಇತಿ ನಾಥಕರಣಾತಿ ‘‘ಸನಾಥಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಹರಥ ಮಾ ಅನಾಥಾ, ದಸ ಇಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ನಾಥಕರಣಾ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೧೦.೧೮) ಏವಂ ಅಕ್ಖಾತಾ ಅತ್ತನೋ ಪತಿಟ್ಠಾಕರಾ ಧಮ್ಮಾ।
ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋತಿಆದೀಸು ಸೀಲಾದಿಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಾ ಕಲ್ಯಾಣಾ ಅಸ್ಸ ಮಿತ್ತಾತಿ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ। ತೇ ಚಸ್ಸ ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ಸಹ ಅಯನತೋ ಸಹಾಯಾತಿ ಕಲ್ಯಾಣಸಹಾಯೋ। ಚಿತ್ತೇನ ಚೇವ ಕಾಯೇನ ಚ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇಸು ಏವ ಸಮ್ಪವಙ್ಕೋ ಓನತೋತಿ ಕಲ್ಯಾಣಸಮ್ಪವಙ್ಕೋ। ಸುವಚೋ ಹೋತೀತಿ ಸುಖೇನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ ಸುಖೇನ ಅನುಸಾಸಿತಬ್ಬೋ। ಖಮೋತಿ ಗಾಳ್ಹೇನ ಫರುಸೇನ ಕಕ್ಖಳೇನ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಖಮತಿ, ನ ಕುಪ್ಪತಿ। ಪದಕ್ಖಿಣಗ್ಗಾಹೀ ಅನುಸಾಸನಿನ್ತಿ ಯಥಾ ಏಕಚ್ಚೋ ಓವದಿಯಮಾನೋ ವಾಮತೋ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಪಟಿಪ್ಫರತಿ ವಾ ಅಸುಣನ್ತೋ ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಅಕತ್ವಾ ‘‘ಓವದಥ, ಭನ್ತೇ
ಉಚ್ಚಾವಚಾನೀತಿ ಉಚ್ಚಾನಿ ಚ ಅವಚಾನಿ ಚ। ಕಿಂ ಕರಣೀಯಾನೀತಿ ಕಿಂ ಕರೋಮೀತಿ ಏವಂ ವತ್ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮಾನಿ। ತತ್ಥ ಉಚ್ಚಕಮ್ಮಾನಿ ನಾಮ ಚೀವರಸ್ಸ ಕರಣಂ ರಜನಂ ಚೇತಿಯೇ ಸುಧಾಕಮ್ಮಂ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಚೇತಿಯಘರಬೋಧಿಯಘರೇಸು ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಮಾದಿ। ಅವಚಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಪಾದಧೋವನಮಕ್ಖನಾದಿಖುದ್ದಕಕಮ್ಮಂ। ತತ್ರುಪಾಯಾಯಾತಿ ತತ್ರುಪಗಮನೀಯಾ। ಅಲಂ ಕಾತುನ್ತಿ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಹೋತಿ। ಅಲಂ ಸಂವಿಧಾತುನ್ತಿ ವಿಚಾರೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ।
ಧಮ್ಮೇ ಅಸ್ಸ ಕಾಮೋ ಸಿನೇಹೋತಿ ಧಮ್ಮಕಾಮೋ, ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಪಿಯಾಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಿಯಸಮುದಾಹಾರೋತಿ ಪರಸ್ಮಿಂ ಕಥೇನ್ತೇ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸುಣಾತಿ, ಸಯಞ್ಚ ಪರೇಸಂ ದೇಸೇತುಕಾಮೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಅಭಿವಿನಯೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮೋ ಅಭಿಧಮ್ಮೋ, ವಿನಯೋ ಅಭಿವಿನಯೋತಿ ಚತುಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ಧಮ್ಮೋತಿ ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕಂ। ಅಭಿಧಮ್ಮೋತಿ ಸತ್ತ ಪಕರಣಾನಿ। ವಿನಯೋತಿ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಾ। ಅಭಿವಿನಯೋತಿ ಖನ್ಧಕಪರಿವಾರಾ। ಅಥ ವಾ ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕಮ್ಪಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮೋ ಏವ। ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ಅಭಿಧಮ್ಮೋ। ಸಕಲಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ವಿನಯೋ। ಕಿಲೇಸವೂಪಸಮಕಾರಣಂ ಅಭಿವಿನಯೋ। ಇತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ವಿನಯೇ ಅಭಿವಿನಯೇ ಚ। ಉಳಾರಪಾಮೋಜ್ಜೋತಿ ಬಹುಲಪಾಮೋಜ್ಜೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಕಾರಣತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮಂ, ಚತುಭೂಮಕಕುಸಲಧಮ್ಮಕಾರಣಾ, ತೇಸಂ ಅಧಿಗಮತ್ಥಾಯ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
೩೪೬. ಕಸಿಣದಸಕೇ ಸಕಲಟ್ಠೇನ ಕಸಿಣಾನಿ। ತದಾರಮ್ಮಣಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಖೇತ್ತಟ್ಠೇನ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ವಾ ಆಯತನಾನಿ। ಉದ್ಧನ್ತಿ ಉಪರಿ ಗಗನತಲಾಭಿಮುಖಂ। ಅಧೋತಿ ತಿರಿಯನ್ತಿ ಖೇತ್ತಮಣ್ಡಲಮಿವ ಸಮನ್ತಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ। ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ಉದ್ಧಮೇವ ಕಸಿಣಂ ವಡ್ಢೇತಿ, ಏಕಚ್ಚೋ ಅಧೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸಮನ್ತತೋ। ತೇನ ತೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ಏವಂ ಪಸಾರೇತಿ ಆಲೋಕಮಿವ ರೂಪದಸ್ಸನಕಾಮೋ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಥವೀಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ತಿರಿಯ’’ನ್ತಿ। ಅದ್ವಯನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಏಕಸ್ಸ ಅಞ್ಞಭಾವಾನುಪಗಮನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಯಥಾ ಹಿ ಉದಕಂ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಉದಕಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ಅಞ್ಞಂ, ಏವಮೇವ ಪಥವೀಕಸಿಣಂ ಪಥವೀಕಸಿಣಮೇವ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಇದಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಫರಣಅಪ್ಪಮಾಣವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ತಞ್ಹಿ ಚೇತಸಾ ಫರನ್ತೋ ಸಕಲಮೇವ ಫರತಿ, ನ ‘‘ಅಯಮಸ್ಸ ಆದಿ, ಇದಂ ಮಜ್ಝ’’ನ್ತಿ ಪಮಾಣಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ। ವಿಞ್ಞಾಣಕಸಿಣನ್ತಿ ಚೇತ್ಥ ಕಸಿಣುಗ್ಘಾಟಿಮಾಕಾಸೇ ಪವತ್ತವಿಞ್ಞಾಣಂ। ತತ್ಥ ಕಸಿಣವಸೇನ ಕಸಿಣುಗ್ಘಾಟಿಮಾಕಾಸೇ ಕಸಿಣುಗ್ಘಾಟಿಮಾಕಾಸವಸೇನ ತತ್ಥ ಪವತ್ತವಿಞ್ಞಾಣೇ ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ತಿರಿಯತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ। ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವನಾನಯೇನ ಪನೇತಾನಿ ಪಥವೀಕಸಿಣಾದೀನಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಾನೇವ।
ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥದಸಕವಣ್ಣನಾ
೩೪೭. ಕಮ್ಮಪಥೇಸು ಕಮ್ಮಾನೇವ ಸುಗತಿದುಗ್ಗತೀನಂ ಪಥಭೂತತ್ತಾ ಕಮ್ಮಪಥಾ ನಾಮ। ತೇಸು ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಮುಸಾವಾದಾದಯೋ ಚ ಚತ್ತಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾ ಏವ। ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಕಾಮೇಸೂತಿ ಮೇಥುನಸಮಾಚಾರೇಸು ಮೇಥುನವತ್ಥೂಸು ವಾ। ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋತಿ ಏಕನ್ತನಿನ್ದಿತೋ ಲಾಮಕಾಚಾರೋ। ಲಕ್ಖಣತೋ ಪನ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಕಾಯದ್ವಾರಪ್ಪವತ್ತಾ ಅಗಮನೀಯಟ್ಠಾನವೀತಿಕ್ಕಮಚೇತನಾ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ।
ತತ್ಥ ಅಗಮನೀಯಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಪುರಿಸಾನಂ ತಾವ ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾ, ಪಿತುರಕ್ಖಿತಾ, ಮಾತಾಪಿತುರಕ್ಖಿತಾ, ಭಾತುರಕ್ಖಿತಾ, ಭಗಿನಿರಕ್ಖಿತಾ, ಞಾತಿರಕ್ಖಿತಾ, ಗೋತ್ತರಕ್ಖಿತಾ, ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತಾ, ಸಾರಕ್ಖಾ, ಸಪರಿದಣ್ಡಾತಿ ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾದಯೋ ದಸ। ಧನಕ್ಕೀತಾ, ಛನ್ದವಾಸಿನೀ, ಭೋಗವಾಸಿನೀ, ಪಟವಾಸಿನೀ, ಓದಪತ್ತಕಿನೀ, ಓಭತಚುಮ್ಬಟಾ, ದಾಸೀ ಚ ಭರಿಯಾ ಚ, ಕಮ್ಮಕಾರೀ ಚ ಭರಿಯಾ ಚ, ಧಜಾಹಟಾ, ಮುಹುತ್ತಿಕಾತಿ ಏತಾ ಧನಕ್ಕೀತಾದಯೋ ದಸಾತಿ ವೀಸತಿ। ಇತ್ಥೀಸು ಪನ ದ್ವಿನ್ನಂ
ಅಭಿಜ್ಝಾಯತೀತಿ ಅಭಿಜ್ಝಾ, ಪರಭಣ್ಡಾಭಿಮುಖೀ ಹುತ್ವಾ ತನ್ನಿನ್ನತಾಯ ಪವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಾ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಇದಂ ಮಮಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪರಭಣ್ಡಾಭಿಜ್ಝಾಯನಲಕ್ಖಣಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ವಿಯ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜಾ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಾ ಚ। ತಸ್ಸಾ ದ್ವೇ ಸಮ್ಭಾರಾ ಪರಭಣ್ಡಂ, ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮನಞ್ಚ। ಪರಭಣ್ಡವತ್ಥುಕೇ ಹಿ
ಹಿತಸುಖಂ ಬ್ಯಾಪಾದಯತೀತಿ ಬ್ಯಾಪಾದೋ। ಸೋ ಪರಂ ವಿನಾಸಾಯ ಮನೋಪದೋಸಲಕ್ಖಣೋ ಫರುಸಾವಾಚಾ ವಿಯ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜೋ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋ ಚ। ತಸ್ಸ ದ್ವೇ ಸಮ್ಭಾರಾ ಪರಸತ್ತೋ ಚ, ತಸ್ಸ ವಿನಾಸಚಿನ್ತಾ ಚ। ಪರಸತ್ತವತ್ಥುಕೇ ಹಿ ಕೋಧೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ನ ತಾವ ಕಮ್ಮಪಥಭೇದೋ ಹೋತಿ, ಯಾವ ‘‘ಅಹೋ ವತಾಯಂ ಉಚ್ಛಿಜ್ಝೇಯ್ಯ ವಿನಸ್ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ವಿನಾಸಂ ನ ಚಿನ್ತೇತಿ।
ಯಥಾಭುಚ್ಚಗಹಣಾಭಾವೇನ ಮಿಚ್ಛಾ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ। ಸಾ ‘‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಿಪರೀತದಸ್ಸನಲಕ್ಖಣಾ। ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪೋ ವಿಯ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜಾ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಾ ಚ। ಅಪಿಚ ಅನಿಯತಾ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜಾ, ನಿಯತಾ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಾ। ತಸ್ಸಾ ದ್ವೇ ಸಮ್ಭಾರಾ ವತ್ಥುನೋ ಚ ಗಹಿತಾಕಾರವಿಪರೀತತಾ, ಯಥಾ ಚ ತಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಥಾಭಾವೇನ ತಸ್ಸೂಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ।
ಇಮೇಸಂ ಪನ ದಸನ್ನಂ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಾನಂ ಧಮ್ಮತೋ ಕೋಟ್ಠಾಸತೋ ಆರಮ್ಮಣತೋ ವೇದನಾತೋ ಮೂಲತೋತಿ ಪಞ್ಚಹಾಕಾರೇಹಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ತತ್ಥ ಧಮ್ಮತೋತಿ ಏತೇಸು ಹಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸತ್ತ ಚೇತನಾಧಮ್ಮಾವ ಹೋನ್ತಿ। ಅಭಿಜ್ಝಾದಯೋ ತಯೋ ಚೇತನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ।
ಕೋಟ್ಠಾಸತೋತಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸತ್ತ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಚಾತಿ ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ಕಮ್ಮಪಥಾ ಏವ ಹೋನ್ತಿ, ನೋ
ಆರಮ್ಮಣತೋತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾರಮ್ಮಣತೋ ಸಙ್ಖಾರಾರಮ್ಮಣೋ ಹೋತಿ। ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಸತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ ಸಙ್ಖಾರಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ, ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬವಸೇನ ಸಙ್ಖಾರಾರಮ್ಮಣೋ। ‘‘ಸತ್ತಾರಮ್ಮಣೋ’’ತಿಪಿ ಏಕೇ। ಮುಸಾವಾದೋ ಸತ್ತಾರಮ್ಮಣೋ ವಾ ಸಙ್ಖಾರಾರಮ್ಮಣೋ ವಾ, ತಥಾ ಪಿಸುಣವಾಚಾ। ಫರುಸವಾಚಾ ಸತ್ತಾರಮ್ಮಣಾವ। ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪೋ ದಿಟ್ಠಸುತಮುತವಿಞ್ಞಾತವಸೇನ ಸತ್ತಾರಮ್ಮಣೋ ವಾ ಸಙ್ಖಾರಾರಮ್ಮಣೋ
ವೇದನಾತೋತಿ
ಮೂಲತೋತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ದೋಸಮೋಹವಸೇನ ದ್ವಿಮೂಲಕೋ ಹೋತಿ। ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ದೋಸಮೋಹವಸೇನ ವಾ ಲೋಭಮೋಹವಸೇನ ವಾ। ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ಲೋಭಮೋಹವಸೇನ। ಮುಸಾವಾದೋ ದೋಸಮೋಹವಸೇನ ವಾ ಲೋಭಮೋಹವಸೇನ ವಾ ತಥಾ ಪಿಸುಣವಾಚಾ ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪೋ ಚ। ಫರುಸವಾಚಾ ದೋಸಮೋಹವಸೇನ। ಅಭಿಜ್ಝಾ ಮೋಹವಸೇನ ಏಕಮೂಲಾ। ತಥಾ ಬ್ಯಾಪಾದೋ। ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಲೋಭಮೋಹವಸೇನ ದ್ವಿಮೂಲಾತಿ।
ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥದಸಕವಣ್ಣನಾ
ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣಿಆದೀನಿ ಸಮಾದಾನಸಮ್ಪತ್ತಸಮುಚ್ಛೇದವಿರತಿವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ।
ಧಮ್ಮತೋ ಪನ ಏತೇಸುಪಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸತ್ತ ಚೇತನಾಪಿ ವತ್ತನ್ತಿ ವಿರತಿಯೋಪಿ। ಅನ್ತೇ ತಯೋ ಚೇತನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾವ।
ಕೋಟ್ಠಾಸತೋತಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸತ್ತ ಕಮ್ಮಪಥಾ ಏವ, ನೋ ಮೂಲಾನಿ। ಅನ್ತೇ ತಯೋ ಕಮ್ಮಪಥಾ ಚೇವ ಮೂಲಾನಿ
ಆರಮ್ಮಣತೋತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಂ ಆರಮ್ಮಣಾನೇವ ಏತೇಸಂ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ। ವೀತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬತೋಯೇವ ಹಿ ವೇರಮಣೀ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಯಥಾ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹತಿ, ಏವಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿಆರಮ್ಮಣಾಪೇತೇ ಕಮ್ಮಪಥಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಾನಿ ಪಜಹನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ವೇದನಾತೋತಿ
ಮೂಲತೋತಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸತ್ತ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೇನ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ಅಲೋಭಅದೋಸಅಮೋಹವಸೇನ ತಿಮೂಲಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಞಾಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೇನ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ದ್ವಿಮೂಲಾನಿ। ಅನಭಿಜ್ಝಾ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೇನ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ದ್ವಿಮೂಲಾ, ಞಾಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಏಕಮೂಲಾ। ಅಲೋಭೋ ಪನ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತನೋ ಮೂಲಂ ನ ಹೋತಿ। ಅಬ್ಯಾಪಾದೇಪಿ
ಅರಿಯವಾಸದಸಕವಣ್ಣನಾ
೩೪೮. ಅರಿಯವಾಸಾತಿ ಅರಿಯಾ ಏವ ವಸಿಂಸು ವಸನ್ತಿ ವಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ಏತೇಸೂತಿ ಅರಿಯವಾಸಾ। ಪಞ್ಚಙ್ಗವಿಪ್ಪಹೀನೋತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋವ ಹುತ್ವಾ ಖೀಣಾಸವೋ ಅವಸಿ ವಸತಿ ವಸಿಸ್ಸತೀತಿ ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಪಞ್ಚಙ್ಗವಿಪ್ಪಹೀನತಾ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಾಸತ್ತಾ ಅರಿಯವಾಸೋತಿ ವುತ್ತೋ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ।
ಏವಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಛಳಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತೀತಿ ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ। ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾ ನಾಮ ಕೇತಿ? ಞಾಣಾದಯೋ। ‘‘ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಕಿರಿಯತೋ ಚತ್ತಾರಿ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ। ‘‘ಸತತವಿಹಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಅಟ್ಠ ಮಹಾಚಿತ್ತಾನಿ। ‘‘ರಜ್ಜನದುಸ್ಸನಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ದಸ ಚಿತ್ತಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ। ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಆಸೇವನವಸೇನ ಲಬ್ಭತಿ।
ಸತಾರಕ್ಖೇನ ಚೇತಸಾತಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಹಿ ತೀಸು ದ್ವಾರೇಸು ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಸತಿ ಆರಕ್ಖಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇತಿ
ಪುಥುಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನನ್ತಿ ಬಹೂನಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ। ಏತ್ಥ ಚ ಸಮಣಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜುಪಗತಾ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಭೋವಾದಿನೋ। ಪುಥುಪಚ್ಚೇಕಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಬಹೂನಿ ಪಾಟೇಕ್ಕಸಚ್ಚಾನಿ, ಇದಮೇವ ದಸ್ಸನಂ ಸಚ್ಚಂ, ಇದಮೇವ ದಸ್ಸನಂ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಏವಂ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಗಹಿತಾನಿ ಬಹೂನಿ ಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ನುನ್ನಾನೀತಿ ನಿಹತಾನಿ। ಪಣುನ್ನಾನೀತಿ ಸುಟ್ಠು ನಿಹತಾನಿ। ಚತ್ತಾನೀತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾನಿ। ವನ್ತಾನೀತಿ ವಮಿತಾನಿ। ಮುತ್ತಾನೀತಿ ಛಿನ್ನಬನ್ಧನಾನಿ ಪಹೀನಾನೀತಿ ಪಜಹಿತಾನಿ। ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠಾನೀತಿ ಯಥಾ ನ ಪುನ ಚಿತ್ತಂ ಆರುಹನ್ತಿ, ಏವಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾನಿ। ಸಬ್ಬಾನೇವ ತಾನಿ ಗಹಿತಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಭಾವವೇವಚನಾನಿ।
ಸಮವಯಸಟ್ಠೇಸನೋತಿ ಏತ್ಥ ಅವಯಾತಿ ಅನೂನಾ। ಸಟ್ಠಾತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾ। ಸಮ್ಮಾ ಅವಯಾ ಸಟ್ಠಾ ಏಸನಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಮವಯಸಟ್ಠೇಸನೋ। ಸಮ್ಮಾ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಸಬ್ಬಏಸನೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ರಾಗಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತನ್ತಿಆದೀಹಿ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚನಿಪ್ಫತ್ತಿ ಕಥಿತಾ।
ರಾಗೋ ಮೇ ಪಹೀನೋತಿಆದೀಹಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯ ಫಲಂ ಕಥಿತಂ।
ಅಸೇಕ್ಖಧಮ್ಮದಸಕವಣ್ಣನಾ
ಅಸೇಕ್ಖಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀತಿಆದಯೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾ ಏವ। ಏತ್ಥ ಚ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ, ಸಮ್ಮಾಞಾಣನ್ತಿ ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ಪಞ್ಞಾವ ಕಥಿತಾ। ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ವುತ್ತಾವಸೇಸಾ। ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
‘‘ಇಮೇ ಖೋ, ಆವುಸೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಇತಿ ಛನ್ನಂ ದಸಕಾನಂ ವಸೇನ ಸಮಸಟ್ಠಿ ಪಞ್ಹೇ ಕಥೇನ್ತೋ ಥೇರೋ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಂ ದಸ್ಸೇಸೀತಿ।
ದಸಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಪಞ್ಹಸಮೋಧಾನವಣ್ಣನಾ
೩೪೯. ಇಧ
ಇಮಞ್ಹಿ ಸುತ್ತನ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತೇಪಿಟಕೇ ಬುದ್ಧವಚನೇ ಅಞ್ಞೋ ಸುತ್ತನ್ತೋ ಏವಂ ಬಹುಪಞ್ಹಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ನತ್ಥಿ। ಭಗವಾ ಇಮಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಕಲಂ
ತತ್ಥ ಸಙ್ಗೀತಿಪರಿಯಾಯನ್ತಿ ಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ಕಾರಣಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಸಾಧು, ಖೋ ತ್ವಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಮಮ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಂ ಅಭಾಸೀ’’ತಿ। ಸಮನುಞ್ಞೋ ಸತ್ಥಾ ಅಹೋಸೀತಿ ಅನುಮೋದನೇನ ಸಮನುಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ। ಏತ್ತಕೇನ ಅಯಂ ಸುತ್ತನ್ತೋ ಜಿನಭಾಸಿತೋ ನಾಮ ಜಾತೋ। ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಇಮಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ।
ಸುಮಙ್ಗಲವಿಲಾಸಿನಿಯಾ ದೀಘನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಸಙ್ಗೀತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।