೮. ಸಕ್ಕಪಞ್ಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ
೩೪೪. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಸಕ್ಕಪಞ್ಹಸುತ್ತಂ। ತತ್ರಾಯಮನುತ್ತಾನಪದವಣ್ಣನಾ – ಅಮ್ಬಸಣ್ಡಾ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೋತಿ ಸೋ ಕಿರ ಗಾಮೋ ಅಮ್ಬಸಣ್ಡಾನಂ ಅವಿದೂರೇ ನಿವಿಟ್ಠೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಮ್ಬಸಣ್ಡಾ’’ ತ್ವೇವ ವುಚ್ಚತಿ। ವೇದಿಯಕೇ ಪಬ್ಬತೇತಿ ಸೋ ಕಿರ ಪಬ್ಬತೋ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಜಾತೇನ ಮಣಿವೇದಿಕಾಸದಿಸೇನ ನೀಲವನಸಣ್ಡೇನ ಸಮನ್ತಾ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘ವೇದಿಯಕಪಬ್ಬತೋ’ ತ್ವೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತೋ। ಇನ್ದಸಾಲಗುಹಾಯನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಸಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಬ್ಬತಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಗುಹಾ, ಇನ್ದಸಾಲರುಕ್ಖೋ ಚಸ್ಸಾ ದ್ವಾರೇ, ತಸ್ಮಾ ‘ಇನ್ದಸಾಲಗುಹಾ’ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತಾ। ಅಥ ನಂ ಕುಟ್ಟೇಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದ್ವಾರವಾತಪಾನಾನಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸುಪರಿನಿಟ್ಠಿತಸುಧಾಕಮ್ಮಮಾಲಾಕಮ್ಮಲತಾಕಮ್ಮವಿಚಿತ್ತಂ ಲೇಣಂ ಕತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಅದಂಸು। ಪುರಿಮವೋಹಾರವಸೇನ ಪನ ‘‘ಇನ್ದಸಾಲಗುಹಾ’’ ತ್ವೇವ ನಂ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘ಇನ್ದಸಾಲಗುಹಾಯ’ನ್ತಿ।
ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಉದಪಾದೀತಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ। ನನು ಚ ಏಸ ಅಭಿಣ್ಹದಸ್ಸಾವೀ ಭಗವತೋ, ನ ಸೋ ದೇವತಾಸನ್ನಿಪಾತೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಯತ್ಥಾಯಂ ನ ಆಗತಪುಬ್ಬೋ, ಸಕ್ಕೇನ ಸದಿಸೋ ಅಪ್ಪಮಾದವಿಹಾರೀ ದೇವಪುತ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧದಸ್ಸನಂ ಅನಾಗತಪುಬ್ಬಸ್ಸ ವಿಯ ಅಸ್ಸ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಉದಪಾದೀತಿ? ಮರಣಭಯೇನ ಸನ್ತಜ್ಜಿತತ್ತಾ। ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರಸ್ಸ ಸಮಯೇ ಆಯು ಪರಿಕ್ಖೀಣೋ, ಸೋ ಪಞ್ಚ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪರಿಕ್ಖೀಣೋ
ಸಕ್ಕೋ
ತತೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಕೋಚಿ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಲೋಕಪಿತಾಮಹೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ವಾ, ಯೋ ಮೇ ಹದಯನಿಸ್ಸಿತಂ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ ಸಮುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಥಾವರಂ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಕಞ್ಚಿ ಅದಿಸ್ವಾ ಪುನ ಅದ್ದಸ ‘‘ಮಾದಿಸಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಉದ್ಧರಿತುಂ ಪಟಿಬಲೋ’’ತಿ। ಅಥೇವಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕೇನ್ತಸ್ಸ ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ದೇವಾನಮಿನ್ದಸ್ಸ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಉದಪಾದಿ ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸನಾಯ।
ಕಹಂ ನು ಖೋ ಭಗವಾ ಏತರಹಿ ವಿಹರತೀತಿ ಕತರಸ್ಮಿಂ ಜನಪದೇ ಕತರಂ ನಗರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಕಸ್ಸ ಅಮತಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯಮಾನೋ ವಿಹರತೀತಿ। ಅದ್ದಸಾ ಖೋತಿ ಅದ್ದಕ್ಖಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿ। ಮಾರಿಸಾತಿ ಪಿಯವಚನಮೇತಂ, ದೇವತಾನಂ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ವೋಹಾರೋ। ನಿದ್ದುಕ್ಖಾತಿಪಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕಸ್ಮಾ ಪನೇಸ ದೇವೇ ಆಮನ್ತೇಸಿ? ಸಹಾಯತ್ಥಾಯ। ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರೇಸ ಭಗವತಿ ಸಳಲಘರೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಏಕಕೋವ ದಸ್ಸನಾಯ ಅಗಮಾಸಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಪರಿಪಕ್ಕಂ ತಾವಸ್ಸ ಞಾಣಂ, ಕತಿಪಾಹಂ ಪನ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಯಿ ಇನ್ದಸಾಲಗುಹಾಯಂ ವಿಹರನ್ತೇ ಪಞ್ಚ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಮರಣಭಯಭೀತೋ ದ್ವೀಸು ದೇವಲೋಕೇಸು ದೇವತಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಚುದ್ದಸ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾವಸಾನೇ ಅಸೀತಿಯಾ ದೇವತಾಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಓಕಾಸಂ ನಾಕಾಸಿ। ಸೋ ‘‘ಮಮ ಪುಬ್ಬೇಪಿ
ಏವಂ ಭದ್ದಂ ತವಾತಿ ಖೋ ದೇವಾ ತಾವತಿಂಸಾತಿ ಏವಂ ಹೋತು ಮಹಾರಾಜ, ಗಚ್ಛಾಮ ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸನಾಯ, ದುಲ್ಲಭೋ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೋ, ಭದ್ದಂ ತವ, ಯೋ ತ್ವಂ ‘‘ಪಬ್ಬತಕೀಳಂ ನದೀಕೀಳಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುನ್ತಿ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸಿರಸಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು।
೩೪೫. ಪಞ್ಚಸಿಖಂ ಗನ್ಧಬ್ಬದೇವಪುತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ದೇವೇ ತಾವ ಆಮನ್ತೇತು, ಇಮಂ ಕಸ್ಮಾ ವಿಸುಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ? ಓಕಾಸಕರಣತ್ಥಂ। ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ ‘‘ದ್ವೀಸು ದೇವಲೋಕೇಸು ದೇವತಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಧುರೇನ ಪಹರನ್ತಸ್ಸ ವಿಯ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ಅಯಂ ಪನ ಪಞ್ಚಸಿಖೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ವಲ್ಲಭೋ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ, ಇಮಂ ಪುರತೋ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಓಕಾಸಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ಕತೋಕಾಸೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಓಕಾಸಕರಣತ್ಥಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ।
ಏವಂ ಭದ್ದಂ ತವಾತಿ ಸೋ ‘‘ಏವಂ ಮಹಾರಾಜ, ಹೋತು, ಭದ್ದಂ ತವ, ಯೋ ತ್ವಂ ಮಂ ‘ಏಹಿ, ಮಾರಿಸ, ಉಯ್ಯಾನಕೀಳಾದೀನಿ ವಾ ನಟಸಮಜ್ಜಾದೀನಿ ವಾ ದಸ್ಸನಾಯ ಗಚ್ಛಾಮಾ’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘ಬುದ್ಧಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮ, ಧಮ್ಮಂ ಸೋಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ವದಸೀ’’ತಿ ದಳ್ಹತರಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇನ್ತೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದಸ್ಸ ವಚನಂ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಅನುಚರಿಯಂ ಸಹಚರಣಂ ಏಕತೋ ಗಮನಂ ಉಪಾಗಮಿ।
ತತ್ಥ ಬೇಲುವಪಣ್ಡುನ್ತಿ ಬೇಲುವಪಕ್ಕಂ ವಿಯ ಪಣ್ಡುವಣ್ಣಂ। ತಸ್ಸ ಕಿರ ಸೋವಣ್ಣಮಯಂ ಪೋಕ್ಖರಂ, ಇನ್ದನೀಲಮಯೋ ದಣ್ಡೋ, ರಜತಮಯಾ ತನ್ತಿಯೋ, ಪವಾಳಮಯಾ ವೇಠಕಾ, ವೀಣಾಪತ್ತಕಂ ಗಾವುತಂ, ತನ್ತಿಬನ್ಧನಟ್ಠಾನಂ ಗಾವುತಂ, ಉಪರಿ ದಣ್ಡಕೋ ಗಾವುತನ್ತಿ ತಿಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣಾ ವೀಣಾ। ಇತಿ ಸೋ ತಂ ವೀಣಂ ಆದಾಯ ಸಮಪಞ್ಞಾಸಮುಚ್ಛನಾ ಮುಚ್ಛೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗನಖೇಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ಮಧುರಂ ಗೀತಸ್ಸರಂ ನಿಚ್ಛಾರೇತ್ವಾ ಸೇಸದೇವೇ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಗಮನಕಾಲಂ ಅಥ ಖೋ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ…ಪೇ॰… ವೇದಿಯಕೇ ಪಬ್ಬತೇ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಸಿ।
೩೪೬. ಅತಿರಿವ ಓಭಾಸಜಾತೋತಿ ಅಞ್ಞೇಸು ದಿವಸೇಸು ಏಕಸ್ಸೇವ ದೇವಸ್ಸ ವಾ ಮಾರಸ್ಸ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ವಾ ಓಭಾಸೇನ ಓಭಾಸಜಾತೋ ಹೋತಿ, ತಂದಿವಸಂ ಪನ ದ್ವೀಸು ದೇವಲೋಕೇಸು ದೇವತಾನಂ ಓಭಾಸೇನ ಅತಿರಿವ ಓಭಾಸಜಾತೋ ಏಕಪಜ್ಜೋತೋ ಸಹಸ್ಸಚನ್ದಸೂರಿಯಉಗ್ಗತಕಾಲಸದಿಸೋ ಅಹೋಸಿ। ಪರಿತೋ ಗಾಮೇಸು ಮನುಸ್ಸಾತಿ ಸಮನ್ತಾ ಗಾಮೇಸು ಮನುಸ್ಸಾ। ಪಕತಿಸಾಯಮಾಸಕಾಲೇಯೇವ ಕಿರ ಗಾಮಮಜ್ಝೇ ದಾರಕೇಸು ಕೀಳನ್ತೇಸು ತತ್ಥ ಸಕ್ಕೋ ಅಗಮಾಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹಂಸು। ನನು ಚ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ದೇವತಾ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ, ಅಯಂ ಕಸ್ಮಾ ಕಿಂಸು ನಾಮಾತಿ ಕಿಂಸು ನಾಮ ಭೋ ಏತಂ, ಕೋ ನು ಖೋ ಅಜ್ಜ ಮಹೇಸಕ್ಖೋ ದೇವೋ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೋ, ಕಥಂಸು
೩೪೭. ದುರುಪಸಙ್ಕಮಾತಿ ದುಪಯಿರುಪಾಸಿಯಾ। ಅಹಂ ಸರಾಗೋ ಸದೋಸೋ ಸಮೋಹೋ, ಸತ್ಥಾ ವೀತರಾಗೋ ವೀತದೋಸೋ ವೀತಮೋಹೋ, ತಸ್ಮಾ ದುಪಯಿರುಪಾಸಿಯಾ ತಥಾಗತಾ ಮಾದಿಸೇನ। ಝಾಯೀತಿ ಲಕ್ಖಣೂಪನಿಜ್ಝಾನೇನ ಚ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಜ್ಝಾನೇನ ಚ ಝಾಯೀ। ತಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಝಾನೇ ರತಾತಿ ಝಾನರತಾ। ತದನ್ತರಂ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಾತಿ ತದನ್ತರಂ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಾ ಸಮ್ಪತಿ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಾ ವಾ। ತಸ್ಮಾ ನ ಕೇವಲಂ ಝಾಯೀ ಝಾನರತಾತಿ ದುರುಪಸಙ್ಕಮಾ, ಇದಾನಿಮೇವ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಾತಿಪಿ ದುರುಪಸಙ್ಕಮಾ। ಪಸಾದೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಆರಾಧೇಯ್ಯಾಸಿ, ಓಕಾಸಂ ಮೇ ಕಾರೇತ್ವಾ ದದೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ವದತಿ। ಬೇಲುವಪಣ್ಡುವೀಣಂ ಆದಾಯಾತಿ ನನು ಪುಬ್ಬೇವ ಆದಿನ್ನಾತಿ? ಆಮ
ಪಞ್ಚಸಿಖಗೀತಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೪೮. ಅಸ್ಸಾವೇಸೀತಿ ಸಾವೇಸಿ। ಬುದ್ಧೂಪಸಞ್ಹಿತಾತಿ ಬುದ್ಧಂ ಆರಬ್ಭ ಬುದ್ಧಂ ನಿಸ್ಸಯಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ವನ್ದೇ ತೇ ಪಿತರಂ ಭದ್ದೇ, ತಿಮ್ಬರುಂ ಸೂರಿಯವಚ್ಛಸೇತಿ ಏತ್ಥ ಸೂರಿಯವಚ್ಛಸಾತಿ ಸೂರಿಯಸಮಾನಸರೀರಾ। ತಸ್ಸಾ ಕಿರ ದೇವಧೀತಾಯ ಪಾದನ್ತತೋ ರಸ್ಮಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಕೇಸನ್ತಂ ಆರೋಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ಬಾಲಸೂರಿಯಮಣ್ಡಲಸದಿಸಾ ಖಾಯತಿ, ಇತಿ ನಂ ‘‘ಸೂರಿಯವಚ್ಛಸಾ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ಸೂರಿಯವಚ್ಛಸೇ, ತವ ಪಿತರಂ ತಿಮ್ಬರುಂ ಗನ್ಧಬ್ಬದೇವರಾಜಾನಂ ವನ್ದಾಮೀ’’ತಿ। ಯೇನ ಜಾತಾಸಿ ಕಲ್ಯಾಣೀತಿ ಯೇನ ಆನನ್ದಜನನೀ ಮಮಾತಿ ಮಯ್ಹಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸವಡ್ಢನೀ।
ವಾತೋವ ಸೇದತಂ ಕನ್ತೋತಿ ಯಥಾ ಸಞ್ಜಾತಸೇದಾನಂ ಸೇದಹರಣತ್ಥಂ ವಾತೋ ಇಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ, ಏವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಾನೀಯಂವ ಪಿಪಾಸತೋತಿ ಪಾತುಮಿಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಪಿಪಾಸತೋ ಪಿಪಾಸಾಭಿಭೂತಸ್ಸ। ಅಙ್ಗೀರಸೀತಿ ಅಙ್ಗೇ ರಸ್ಮಿಯೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಙ್ಗೀರಸೀ, ತಮೇವ ಆರಬ್ಭ ಆಲಪನ್ತೋ ವದತಿ। ಧಮ್ಮೋ ಅರಹತಾಮಿವಾತಿ ಅರಹನ್ತಾನಂ ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ವಿಯ।
ಜಿಘಚ್ಛತೋತಿ ಜಲನ್ತಮಿವ ವಾರಿನಾತಿ ಯಥಾ ಕೋಚಿ ಜಲನ್ತಂ ಜಾತವೇದಂ ಉದಕಕುಮ್ಭೇನ ನಿಬ್ಬಾಪೇಯ್ಯ, ಏವಂ ತವ ಕಾರಣಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಮಮ ಕಾಮರಾಗಪರಿಳಾಹಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇಹೀತಿ ವದತಿ।
ಯುತ್ತಂ ಕಿಞ್ಜಕ್ಖರೇಣುನಾತಿ ಪದುಮಕೇಸರರೇಣುನಾ ಯುತ್ತಂ। ನಾಗೋ ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತೋ ವಾತಿ ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತಹತ್ಥೀ ವಿಯ। ಓಗಾಹೇ ತೇ ಥನೂದರನ್ತಿ ಯಥಾ ಸೋ ನಾಗೋ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಓಗಾಹಿತ್ವಾ ಪಿವಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಸೋಣ್ಡಮತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನಂ ಕತ್ವಾ ನಿಮುಗ್ಗೋ ಸುಖಂ ಸಾತಂ ವಿನ್ದತಿ, ಏವಂ ಕದಾ ನು ಖೋ ತೇ ಥನೂದರಂ ಥನವೇಮಜ್ಝಂ
‘‘ಅಚ್ಚಙ್ಕುಸೋವ ನಾಗೋವ, ಜಿತಂ ಮೇ ತುತ್ತತೋಮರಂ।
ಕಾರಣಂ ನಪ್ಪಜಾನಾಮಿ, ಸಮ್ಮತ್ತೋ ಲಕ್ಖಣೂರುಯಾ’’ತಿ॥ –
ಏತ್ಥ ತುತ್ತಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕಣ್ಣಮೂಲೇ ವಿಜ್ಝನಅಯದಣ್ಡಕೋ। ತೋಮರನ್ತಿ ಪಾದಾದೀಸು ವಿಜ್ಝನದಣ್ಡತೋಮರಂ। ಅಙ್ಕುಸೋತಿ ಮತ್ಥಕೇ ವಿಜ್ಝನಕುಟಿಲಕಣ್ಟಕೋ। ಯೋ ಚ ನಾಗೋ ಪಭಿನ್ನಮತ್ತೋ ಅಚ್ಚಙ್ಕುಸೋ ಹೋತಿ, ಅಙ್ಕುಸಂ ಅತೀತೋ; ಅಙ್ಕುಸೇನ ವಿಜ್ಝಿಯಮಾನೋಪಿ ವಸಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಸೋ ‘‘ಜಿತಂ ಮಯಾ ತುತ್ತತೋಮರಂ, ಯೋ ಅಹಂ ಅಙ್ಕುಸಸ್ಸಪಿ ವಸಂ ನ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಮದದಪ್ಪೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾರಣಂ ನ ಬುಜ್ಝತಿ। ಯಥಾ ಸೋ ಅಚ್ಚಙ್ಕುಸೋ ನಾಗೋ ‘‘ಜಿತಂ ಮೇ ತುತ್ತತೋಮರ’’ನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾರಣಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಅಹಮ್ಪಿ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಊರುತಾಯ ಲಕ್ಖಣೂರುಯಾ ಸಮ್ಮತ್ತೋ ಮತ್ತೋ ಪಮತ್ತೋ ಉಮ್ಮತ್ತೋ ವಿಯ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾರಣಂ ನಪ್ಪಜಾನಾಮೀತಿ ವದತಿ। ಅಥ ವಾ ಅಚ್ಚಙ್ಕುಸೋವ ನಾಗೋ ಅಹಮ್ಪಿ ಸಮ್ಮತ್ತೋ ಲಕ್ಖಣೂರುಯಾ ಕಿಞ್ಚಿ ತತೋ
ತಯಿ ಗೇಧಿತಚಿತ್ತೋಸ್ಮೀತಿ ಭದ್ದೇ ಲಕ್ಖಣೂರು ತಯಿ ಬದ್ಧಚಿತ್ತೋಸ್ಮಿ। ಗೇಧಿತಚಿತ್ತೋತಿ ವಾ ಗೇಧಂ ಅಜ್ಝುಪೇತಚಿತ್ತೋ। ಚಿತ್ತಂ ವಿಪರಿಣಾಮಿತನ್ತಿ ಪಕತಿಂ ಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತಂ। ಪಟಿಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮೀತಿ ನಿವತ್ತಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ। ವಙ್ಕಘಸ್ತೋವ ಅಮ್ಬುಜೋತಿ ಬಳಿಸಂ ಗಿಲಿತ್ವಾ ಠಿತಮಚ್ಛೋ ವಿಯ। ‘‘ಘಸೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಯಮೇವತ್ಥೋ।
ವಾಮೂರೂತಿ ವಾಮಾಕಾರೇನ ಸಣ್ಠಿತಊರು, ಕದಲಿಕ್ಖನ್ಧಸದಿಸಊರೂತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ। ಸಜಾತಿ ಆಲಿಙ್ಗ। ಮನ್ದಲೋಚನೇತಿ ಇತ್ಥಿಯೋ ನ ತಿಖಿಣಂ ನಿಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಮನ್ದಂ ಆಲೋಚೇನ್ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಲಿಸ್ಸಜಾತಿ ಸಬ್ಬತೋಭಾಗೇನ ಆಲಿಙ್ಗ। ಏತಂ ಮೇ ಅಭಿಪತ್ಥಿತನ್ತಿ ಏತಂ ಮಯಾ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಪತ್ಥಿತಂ।
ಅಪ್ಪಕೋ ವತ ಮೇ ಸನ್ತೋತಿ ಪಕತಿಯಾವ ಮನ್ದೋ ಸಮಾನೋ। ವೇಲ್ಲಿತಕೇಸಿಯಾತಿ ಕೇಸಾ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಕಾಲೇ ಸಪ್ಪೋ ಅನೇಕಭಾವೋ ಸಮುಪ್ಪಾದೀತಿ ಅನೇಕವಿಧೋ ಜಾತೋ। ಅನೇಕಭಾಗೋತಿ ವಾ ಪಾಠೋ। ಅರಹನ್ತೇವ ದಕ್ಖಿಣಾತಿ ಅರಹನ್ತಮ್ಹಿ ದಿನ್ನದಾನಂ ವಿಯ ನಾನಪ್ಪಕಾರತೋ ಪಭಿನ್ನೋ।
ಯಂ ಮೇ ಅತ್ಥಿ ಕತಂ ಪುಞ್ಞನ್ತಿ ಯಂ ಮಯಾ ಕತಂ ಪುಞ್ಞಮತ್ಥಿ। ಅರಹನ್ತೇಸು ತಾದಿಸೂತಿ ತಾದಿಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತೇಸು ಅರಹನ್ತೇಸು। ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಪಚ್ಚತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಮೇವ ವಿಪಾಕಂ ದೇತು।
ಏಕೋದೀತಿ ಏಕೀಭಾವಂ ಗತೋ। ನಿಪಕೋ ಸತೋತಿ ನೇಪಕ್ಕಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಞಾ, ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ನಿಪಕೋ। ಸತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಸತೋ। ಅಮತಂ ಮುನಿ ಜಿಗೀಸಾನೋತಿ ಯಥಾ ಸೋ ಬುದ್ಧಮುನಿ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಜಿಗೀಸತಿ ಪರಿಯೇಸತಿ, ಏವಂ ತಂ ಅಹಂ ಸೂರಿಯವಚ್ಛಸೇ ಜಿಗೀಸಾಮಿ ಪರಿಯೇಸಾಮಿ। ಯಥಾ ವಾ ಸೋ ಅಮತಂ ಜಿಗೀಸಾನೋ ಏಸನ್ತೋ ಗವೇಸನ್ತೋ ವಿಚರತಿ, ಏವಾಹಂ ತಂ ಏಸನ್ತೋ ಗವೇಸನ್ತೋ ವಿಚರಾಮೀತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ।
ಯಥಾಪಿ ಮುನಿ ನನ್ದೇಯ್ಯ, ಪತ್ವಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಮುತ್ತಮನ್ತಿ ಯಥಾ ಬುದ್ಧಮುನಿ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪತ್ವಾ ನನ್ದೇಯ್ಯ ತೋಸೇಯ್ಯ। ಏವಂ ನನ್ದೇಯ್ಯನ್ತಿ
ತಾಹಂ ಭದ್ದೇ ವರೇಯ್ಯಾಹೇತಿ ಅಹೇತಿ ಆಮನ್ತನಂ, ಅಹೇ ಭದ್ದೇ ಸೂರಿಯವಚ್ಛಸೇ, ಸಕ್ಕೇನ ದೇವಾನಮಿನ್ದೇನ ‘‘ಕಿಂ ದ್ವೀಸು ದೇವಲೋಕೇಸು ದೇವರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಸಿ, ಸುರಿಯವಚ್ಛಸ’’ನ್ತಿ, ಏವಂ ವರೇ ದಿನ್ನೇ ದೇವರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ‘‘ಸೂರಿಯವಚ್ಛಸಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ತಂ ಅಹಂ ವರೇಯ್ಯಂ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸಾಲಂವ ನ ಚಿರಂ ಫುಲ್ಲನ್ತಿ ತವ ಪಿತು ನಗರದ್ವಾರೇ ನಚಿರಂ ಪುಪ್ಫಿತೋ ಸಾಲೋ ಅತ್ಥಿ। ಸೋ ಅತಿವಿಯ ಮನೋಹರೋ। ತಂ ನಚಿರಂ ಫುಲ್ಲಸಾಲಂ ವಿಯ। ಪಿತರಂ ತೇ ಸುಮೇಧಸೇತಿ ಅತಿಸಸ್ಸಿರೀಕಂ ತವ ಪಿತರಂ ವನ್ದಮಾನೋ ನಮಸ್ಸಾಮಿ ನಮೋ ಕರೋಮಿ। ಯಸ್ಸಾಸೇತಾದಿಸೀ ಪಜಾತಿ ಯಸ್ಸ ಆಸಿ ಏತಾದಿಸೀ ಧೀತಾ।
೩೪೯. ಸಂಸನ್ದತೀತಿ
ತತ್ಥ ಕದಾ ಸಂಯೂಳ್ಹಾತಿ ಕದಾ ಗನ್ಥಿತಾ ಪಿಣ್ಡಿತಾ। ತೇನ ಖೋ ಪನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮಯೇನಾತಿ ತೇನ ಸಮಯೇನ ತಸ್ಮಿಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಟ್ಠಮೇ ಸತ್ತಾಹೇ। ಭದ್ದಾ ನಾಮ ಸೂರಿಯವಚ್ಛಸಾತಿ ನಾಮತೋ ಭದ್ದಾ ಸರೀರಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸೂರಿಯವಚ್ಛಸಾ। ಭಗಿನೀತಿ ವೋಹಾರವಚನಮೇತಂ, ದೇವಧೀತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪರಕಾಮಿನೀತಿ ಪರಂ ಕಾಮೇತಿ ಅಭಿಕಙ್ಖತಿ।
ಉಪನಚ್ಚನ್ತಿಯಾತಿ
ಸಕ್ಕೂಪಸಙ್ಕಮವಣ್ಣನಾ
೩೫೦. ಪಟಿಸಮ್ಮೋದತೀತಿ ‘‘ಸಂಸನ್ದತಿ ಖೋ ತೇ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತೋ ಭಗವಾ ಸಮ್ಮೋದತಿ, ಪಞ್ಚಸಿಖೋ ಪಟಿಸಮ್ಮೋದತಿ। ಗಾಥಾ ಚ ಭಾಸನ್ತೋ ಪಞ್ಚಸಿಖೋ ಸಮ್ಮೋದತಿ, ಭಗವಾ ಪಟಿಸಮ್ಮೋದತಿ। ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಜಾನಾಪೇಸಿ। ತಸ್ಸ ಕಿರೇವಂ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಪಞ್ಚಸಿಖೋ ಮಯಾ ಮಮ ಕಮ್ಮೇನ ಪೇಸಿತೋ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ। ಏವರೂಪಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಠತ್ವಾ ಕಾಮಗುಣೂಪಸಞ್ಹಿತಂ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕಥೇಸಿ, ನಟಾ ನಾಮ ನಿಲ್ಲಜ್ಜಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕಥೇನ್ತೋ ವಿಪ್ಪಕಾರಮ್ಪಿ ದಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಹನ್ದ ನಂ ಮಮ ಕಮ್ಮಂ ಜಾನಾಪೇಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಮನ್ತೇಸಿ।
೩೫೧. ಏವಞ್ಚ ಪನ ತಥಾಗತಾತಿ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕತ್ಥೇರೇಹಿ ಠಪಿತವಚನಂ। ಅಭಿವದನ್ತೀತಿ ಅಭಿವಾದನಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನೇನ ವಡ್ಢಿತವಚನೇನ ವದನ್ತಿ। ಅಭಿವದಿತೋತಿ ವಡ್ಢಿತವಚನೇನ ವುತ್ತೋ।
ಉರುನ್ದಾ ಸಮಪಾದೀತಿ ಮಹನ್ತಾ ವಿವಟಾ ಅಹೋಸಿ, ಅನ್ಧಕಾರೋ ಗುಹಾಯಂ ಅನ್ತರಧಾಯಿ। ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದೀತಿ ಯೋ ಪಕತಿಯಾ ಗುಹಾಯಂ ಅನ್ಧಕಾರೋ, ಸೋ ಅನ್ತರಹಿತೋ, ಆಲೋಕೋ ಜಾತೋ। ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕಾನಂ ವಚನಂ।
೩೫೨. ಚಿರಪಟಿಕಾಹಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಚಿರತೋ ಅಹಂ, ಚಿರತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾಹಂ ದಸ್ಸನಕಾಮೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕೇಹಿಚಿ ಕೇಹಿಚಿ ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯೇಹೀತಿ ದೇವಾನಂ ಧೀತಾ ಚ ಪುತ್ತಾ ಚ ಅಙ್ಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಸಯನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ತಾಸಂ ಮಣ್ಡನಪಸಾಧನಕಾರಿಕಾ ದೇವತಾ ಸಯನಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಾ ಅನ್ತೋವಿಮಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ಅಡ್ಡಕರಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಯೇ ಪನ ಸೀಮನ್ತರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ತೇ ‘‘ತವ ಸನ್ತಕಾ, ಮಮ ಸನ್ತಕಾ’’ತಿ ನಿಚ್ಛೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಅಡ್ಡಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಸಕ್ಕಂ ದೇವರಾಜಾನಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ। ಸೋ ‘‘ಯಸ್ಸ ವಿಮಾನಂ ಆಸನ್ನತರಂ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಾ’’ತಿ ವದತಿ। ಸಚೇ
ಸಲಳಾಗಾರಕೇತಿ ಸಲಳಮಯಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ। ಅಞ್ಞತರೇನ ಸಮಾಧಿನಾತಿ ತದಾ ಕಿರ ಭಗವಾ ಸಕ್ಕಸ್ಸೇವ ಅಪರಿಪಾಕಗತಂ ಞಾಣಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಓಕಾಸಂ ಅಕಾರೇತುಕಾಮೋ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಿಹಾರೇನ ನಿಸೀದಿ। ತಂ ಏಸ ಅಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಅಞ್ಞತರೇನ ಸಮಾಧಿನಾ’’ತಿ ಆಹ। ಭೂಜತಿ ಚ ನಾಮಾತಿ ಭೂಜತೀತಿ ತಸ್ಸಾ ನಾಮಂ। ಪರಿಚಾರಿಕಾತಿ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಾ ದೇವಧೀತಾ। ಸಾ ಕಿರ ದ್ವೇ ಫಲಾನಿ ಪತ್ತಾ, ತೇನಸ್ಸಾ ದೇವಲೋಕೇ ಅಭಿರತಿಯೇವ ನತ್ಥಿ। ನಿಚ್ಚಂ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಸಿರಸಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ನಮಸ್ಸಮಾನಾ ತಿಟ್ಠತಿ। ನೇಮಿಸದ್ದೇನ ತಮ್ಹಾ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಾ ವುಟ್ಠಿತೋತಿ ‘‘ಸಮಾಪನ್ನೋ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತೀ’’ತಿ ನೋ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ, ನನು ಭಗವಾ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ದೇವಾನಮಿನ್ದಸ್ಸ
ಗೋಪಕವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ
೩೫೩. ಸೀಲೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರಿನೀತಿ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರಿನೀ। ಇತ್ಥಿತ್ತಂ ವಿರಾಜೇತ್ವಾತಿ ಇತ್ಥಿತ್ತಂ ನಾಮ ಅಲಂ, ನ ಹಿ ಇತ್ಥಿತ್ತೇ ಠತ್ವಾ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸಿರಿಂ, ನ ಸಕ್ಕಮಾರಬ್ರಹ್ಮಸಿರಿಯೋ ಪಚ್ಚನುಭವಿತುಂ, ನ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಂ, ನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಗನ್ತುಂ ಸಕ್ಕಾತಿ ಏವಂ ಇತ್ಥಿತ್ತಂ ವಿರಾಜೇತಿ ನಾಮ। ಮಹನ್ತಮಿದಂ ಪುರಿಸತ್ತಂ ನಾಮ ಸೇಟ್ಠಂ ಉತ್ತಮಂ, ಏತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾ ಏತಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪಾಪುಣಿತುನ್ತಿ ಏವಂ ಹೀನಂ ಗನ್ಧಬ್ಬಕಾಯನ್ತಿ ಹೀನಂ ಲಾಮಕಂ ಗನ್ಧಬ್ಬನಿಕಾಯಂ। ಕಸ್ಮಾ ಪನ ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಾ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪನ್ನಾತಿ? ಪುಬ್ಬನಿಕನ್ತಿಯಾ। ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಕಿರ ನೇಸಂ ಏತದೇವ ವಸಿತಟ್ಠಾನಂ, ತಸ್ಮಾ ನಿಕನ್ತಿವಸೇನ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪನ್ನಾ। ಉಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಂ। ಪಾರಿಚರಿಯನ್ತಿ ಪರಿಚರಣಭಾವಂ। ಗೀತವಾದಿತೇಹಿ ಅಮ್ಹೇ ಪರಿಚರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ।
ಪಟಿಚೋದೇಸೀತಿ ಸಾರೇಸಿ। ಸೋ ಕಿರ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ದೇವಪುತ್ತಾ ಅತಿವಿಯ ವಿರೋಚೇನ್ತಿ ಅತಿವಣ್ಣವನ್ತೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಆಗತಾ’’ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ ಅದ್ದಸ। ತತೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ ಹೋನ್ತು, ಸೀಲೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರಿನೋ’’ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ‘‘ಪರಿಪೂರಕಾರಿನೋ’’ತಿ ಅದ್ದಸ। ‘‘ಪರಿಪೂರಕಾರಿನೋ ಹೋನ್ತು, ಅಞ್ಞೋ ಗುಣೋ ಅತ್ಥಿ ಕುತೋಮುಖಾ ನಾಮಾತಿಆದೀಹಿ ವಚನೇಹಿ ಪಟಿಚೋದೇಸಿ।
ತತ್ಥ ಕುತೋಮುಖಾತಿ ಭಗವತಿ ಅಭಿಮುಖೇ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೇ ತುಮ್ಹೇ ಕುತೋಮುಖಾ ಕಿಂ ಅಞ್ಞಾ ವಿಹಿತಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಉದಾಹು ನಿದ್ದಾಯಮಾನಾ? ದುದ್ದಿಟ್ಠರೂಪನ್ತಿ ದುದ್ದಿಟ್ಠಸಭಾವಂ ದಟ್ಠುಂ ಅಯುತ್ತಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇತಿ ಏಕಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಸಾಸನೇ ಸಮಾಚಿಣ್ಣಧಮ್ಮೇ ಕತಪುಞ್ಞೇ। ತೇಸಂ ಭನ್ತೇತಿ ತೇಸಂ ಗೋಪಕೇನ ದೇವಪುತ್ತೇನ ಏವಂ ವತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಅಹೋ ತುಮ್ಹೇ ನಿಲ್ಲಜ್ಜಾ ಅಹಿರಿಕಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ವಚನೇಹಿ ಪಟಿಚೋದಿತಾನಂ ದ್ವೇ ದೇವಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭಿಂಸು।
ಕಾಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಹಿತನ್ತಿ ತೇ ಕಿರ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ನಟೇಹಿ ನಾಮ ನಚ್ಚನ್ತೇಹಿ ಗಾಯನ್ತೇಹಿ ವಾದೇನ್ತೇಹಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದಾಯೋ ನಾಮ ಲಭಿತಬ್ಬೋ ಅಸ್ಸ, ಅಯಂ ಪನ
ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇತಿ ತಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಝಾನಸತಿಂ ಪಟಿಲಭಿಂಸು। ತತ್ಥೇವ ಠತ್ವಾ ಚುತಾ ಪನ ಕಾಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಹಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಹಿತಸರೀರಂ ಪಟಿಲಭಿಂಸೂತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಏಕೋ ಪನ ದೇವೋತಿ ಏಕೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ನಿಕನ್ತಿಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಕಾಮೇ ಅಜ್ಝವಸಿ, ತತ್ಥೇವ ಆವಾಸಿಕೋ ಅಹೋಸಿ।
೩೫೪. ಸಙ್ಘಞ್ಚುಪಟ್ಠಾಸಿನ್ತಿ ಸಙ್ಘಞ್ಚ ಉಪಟ್ಠಾಸಿಂ।
ಸುಧಮ್ಮತಾಯಾತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸುನ್ದರಭಾವೇನ। ತಿದಿವೂಪಪನ್ನೋತಿ ತಿದಿವೇ ತಿದಸಪುರೇ ಉಪಪನ್ನೋ। ಗನ್ಧಬ್ಬಕಾಯೂಪಗತೇ ವಸೀನೇತಿ ಗನ್ಧಬ್ಬಕಾಯಂ ಆವಾಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪಗತೇ। ಯೇ ಚ ಮಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಮನುಸ್ಸಭೂತಾತಿ ಯೇ ಪುಬ್ಬೇ ಮನುಸ್ಸಭೂತಾ ಮಯಂ ಅನ್ನೇನ ಪಾನೇನ ಉಪಟ್ಠಹಿಮ್ಹಾತಿ ಇಮಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಪಾದೂಪಸಙ್ಗಯ್ಹಾತಿ ಸಕೇ ನಿವೇಸನೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಘರೇ। ಇಮಸ್ಸಾಪಿ ಪದಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಹಿಮ್ಹಾತಿ ಇಮಿನಾವ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ತನಾವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅರಿಯಾನ ಸುಭಾಸಿತಾನೀತಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾನಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಭಗವನ್ತಾನಂ ಸುಭಾಸಿತಾನಿ।
ತುಮ್ಹೇ ಪನ ಸೇಟ್ಠಮುಪಾಸಮಾನಾತಿ ಉತ್ತಮಂ ಬುದ್ಧಂ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಾಸಮಾನಾ ಅನುತ್ತರೇ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ವಾ। ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಚರಿಯಂ। ಭವತೂಪಪತ್ತೀತಿ ಭವನ್ತಾನಂ ಉಪಪತ್ತಿ।
ಅಗಾರೇ ವಸತೋ ಮಯ್ಹನ್ತಿ ಘರಮಜ್ಝೇ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ।
ಸ್ವಜ್ಜಾತಿ ಸೋ ಅಜ್ಜ। ಗೋತಮಸಾವಕೇನಾತಿ ಇಧ ಗೋಪಕೋ ಗೋತಮಸಾವಕೋತಿ ವುತ್ತೋ। ಸಮೇಚ್ಚಾತಿ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ।
ಹನ್ದ ವಿಯಾಯಾಮ ಬ್ಯಾಯಾಮಾತಿ ಹನ್ದ ಉಯ್ಯಮಾಮ ಬ್ಯಾಯಮಾಮ। ಮಾ ನೋ ಮಯಂ ಪರಪೇಸ್ಸಾ ಅಹುಮ್ಹಾತಿ ನೋತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಮಾ ಮಯಂ ಪರಸ್ಸ ಪೇಸನಕಾರಕಾವ ಅಹುಮ್ಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಗೋತಮಸಾಸನಾನೀತಿ ಇಧ ಪಕತಿಯಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಮೇವ ಗೋತಮಸಾಸನಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಅನುಸ್ಸರಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಚಿತ್ತಾನಿ ವಿರಾಜಯಿತ್ವಾತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕಚಿತ್ತಾನಿ ವಿರಾಜಯಿತ್ವಾ। ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವನ್ತಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ಪಠಮಜ್ಝಾನೇನ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ಅದ್ದಸಂಸು, ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ತತಿಯಮಗ್ಗೇನ। ಕಾಮಸಂಯೋಜನಬನ್ಧನಾನೀತಿ ಕಾಮಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಚ ಕಾಮಬನ್ಧನಾನಿ ಚ। ಪಾಪಿಮಯೋಗಾನೀತಿ ಪಾಪಿಮತೋ ಮಾರಸ್ಸ ಯೋಗಭೂತಾನಿ, ಬನ್ಧನಭೂತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದುರಚ್ಚಯಾನೀತಿ ದುರತಿಕ್ಕಮಾನಿ। ಸಇನ್ದಾ ದೇವಾ ಸಪಜಾಪತಿಕಾತಿ ಇನ್ದಂ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಕತ್ವಾ ಉಪವಿಟ್ಠಾ ಸಇನ್ದಾ ಪಜಾಪತಿಂ ದೇವರಾಜಾನಂ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಕತ್ವಾ ಉಪವಿಟ್ಠಾ ಸಪಜಾಪತಿಕಾ। ಸಭಾಯುಪವಿಟ್ಠಾತಿ ಸಭಾಯಂ ಉಪವಿಟ್ಠಾ, ನಿಸಿನ್ನಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ವೀರಾತಿ ಸೂರಾ। ವಿರಾಗಾತಿ ವೀತರಾಗಾ। ವಿರಜಂ ಕರೋನ್ತಾತಿ ವಿರಜಂ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ಕರೋನ್ತಾ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಾ। ನಾಗೋವ ಸನ್ನಾನಿ ಗುಣಾನೀತಿ ಕಾಮಸಞ್ಞೋಜನಬನ್ಧನಾನಿ ಛೇತ್ವಾ ದೇವೇ ತಾವತಿಂಸೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿಂಸು। ಸಂವೇಗಜಾತಸ್ಸಾತಿ ಜಾತಸಂವೇಗಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ।
ಕಾಮಾಭಿಭೂತಿ ಸತಿಯಾ ವಿಹೀನಾತಿ ಝಾನಸತಿವಿರಹಿತಾ।
ತಿಣ್ಣಂ ತೇಸನ್ತಿ ತೇಸು ತೀಸು ಜನೇಸು। ಆವಸಿನೇತ್ಥ ಏಕೋತಿ ತತ್ಥ ಹೀನೇ ಕಾಯೇ ಏಕೋಯೇವ ಆವಾಸಿಕೋ ಜಾತೋ। ಸಮ್ಬೋಧಿಪಥಾನುಸಾರಿನೋತಿ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಾನುಸಾರಿನೋ। ದೇವೇಪಿ ಹೀಳೇನ್ತೀತಿ ದ್ವೇ ದೇವಲೋಕೇ
ಏತಾದಿಸೀ ಧಮ್ಮಪ್ಪಕಾಸನೇತ್ಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಾಸನೇ ಏವರೂಪಾ ಧಮ್ಮಪ್ಪಕಾಸನಾ, ಯಾಯ ಸಾವಕಾ ಏತೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಹೋನ್ತಿ। ನ ತತ್ಥ ಕಿಂ ಕಙ್ಖತಿ ಕೋಚಿ ಸಾವಕೋತಿ ಕಿಂ ತತ್ಥ ತೇಸು ಸಾವಕೇಸು ಕೋಚಿ ಏಕಸಾವಕೋಪಿ ಬುದ್ಧಾದೀಸು ವಾ ಚಾತುದ್ದಿಸಭಾವೇ ವಾ ನ ಕಙ್ಖತಿ ‘‘ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಅಸಜ್ಜಮಾನೋ ಅಗಯ್ಹಮಾನೋ ವಿಹರತೀ’’ತಿ। ಇದಾನಿ ಭಗವತೋ ವಣ್ಣಂ ಭಣನ್ತೋ ‘‘ನಿತಿಣ್ಣಓಘಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಛಿನ್ನಂ, ಬುದ್ಧಂ ನಮಸ್ಸಾಮ ಜಿನಂ ಜನಿನ್ದ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ತತ್ಥ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಛಿನ್ನನ್ತಿ ಛಿನ್ನವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ। ಜನಿನ್ದನ್ತಿ ಸಬ್ಬಲೋಕುತ್ತಮಂ।
ಯಂ ತೇ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಯಂ ತವ ಧಮ್ಮಂ। ಅಜ್ಝಗಂಸು ತೇತಿ ತೇ ದೇವಪುತ್ತಾ ಅಧಿಗತಾ। ಕಾಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಹಿತನ್ತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂಯೇವ ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಹಿತಸರೀರಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಂ ತವ ಧಮ್ಮಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಜನಾನಂ ತೇ ದ್ವೇ ವಿಸೇಸಗೂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂಯೇವ ಕಾಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಹಿತಂ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ ಮಗ್ಗಫಲವಿಸೇಸಂ ಅಜ್ಝಗಂಸು, ಮಯಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ ಆಗತಮ್ಹಾಸಿ ಮಾರಿಸಾತಿ। ಆಗತಮ್ಹಸೇತಿ ಸಮ್ಪತ್ತಮ್ಹ। ಕತಾವಕಾಸಾ ಭಗವತಾ, ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛೇಮು ಮಾರಿಸಾತಿ ಸಚೇ ನೋ ಭಗವಾ ಓಕಾಸಂ ಕರೋತಿ, ಅಥ ಭಗವತಾ ಕತಾವಕಾಸಾ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ, ಮಾರಿಸ, ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಮಘಮಾಣವವತ್ಥು
೩೫೫. ದೀಘರತ್ತಂ ವಿಸುದ್ಧೋ ಖೋ ಅಯಂ ಯಕ್ಖೋತಿ ಚಿರಕಾಲತೋ ಪಭುತಿ ವಿಸುದ್ಧೋ। ಕೀವ ಚಿರಕಾಲತೋ? ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ಮಚಲಗಾಮಕೇ ಮಘಮಾಣವಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ। ತದಾ ಕಿರೇಸ ಏಕದಿವಸಂ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ವುಟ್ಠಾಯ ಗಾಮಮಜ್ಝೇ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಗಾಮಕಮ್ಮಕರಣಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಪಾದನ್ತೇನೇವ ಪಂಸುಕಚವರಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ರಮಣೀಯಮಕಾಸಿ, ಅಞ್ಞೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಸೋ ತಾವತಕೇನೇವ ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಗಾಮಸ್ಸ ಖಲಮಣ್ಡಲಮತ್ತಂ ಠಾನಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ವಾಲುಕಂ ಓಕಿರಿತ್ವಾ
ಅಥಸ್ಸ
ಸೋ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ವುಟ್ಠಾಯ ಯಾಗುಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ವಾಸಿಫರಸುಕುದಾಲಮುಸಲಹತ್ಥೋ ಚತುಮಹಾಪಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮುಸಲೇನ ಪಾಸಾಣೇ ಉಚ್ಚಾಲೇತ್ವಾ ಪವಟ್ಟೇತಿ, ಯಾನಾನಂ ಅಕ್ಖಪಟಿಘಾತರುಕ್ಖೇ ಹರತಿ, ವಿಸಮಂ ಸಮಂ ಕರೋತಿ, ಚತುಮಹಾಪಥೇ ಸಾಲಂ ಕರೋತಿ, ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಖಣತಿ, ಸೇತುಂ ಬನ್ಧತಿ, ಏವಂ ದಿವಸಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ಘರಂ ಏತಿ। ತಂ ಅಞ್ಞೋ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭೋ, ಮಘ, ತ್ವಂ ಪಾತೋವ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಅರಞ್ಞತೋ ಏಸಿ, ಕಿಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ? ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಂ ಕರೋಮಿ। ಸಗ್ಗಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ಸೋಧೇಮೀತಿ। ಕಿಮಿದಂ, ಭೋ, ಪುಞ್ಞಂ ನಾಮಾತಿ? ತ್ವಂ ನ ಜಾನಾಸೀತಿ? ಆಮ, ನ ಜಾನಾಮೀತಿ। ನಗರಂ ಗತಕಾಲೇ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾ ತೇ ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾದಯೋತಿ? ಆಮ, ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾತಿ। ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತೇಹಿ ತಂ ಠಾನಂ ಲದ್ಧಂ, ಅಹಮ್ಪಿ ಏವಂವಿಧಸಮ್ಪತ್ತಿದಾಯಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಮಿ। ‘‘ಚನ್ದೋ ನಾಮ ದೇವಪುತ್ತೋ, ಸೂರಿಯೋ ನಾಮ ದೇವಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಸುತಪುಬ್ಬಂ ತಯಾತಿ? ಆಮ ಸುತಪುಬ್ಬನ್ತಿ। ಏತಸ್ಸ ಸಗ್ಗಸ್ಸ ಗಮನಮಗ್ಗಂ ಅಹಂ ಸೋಧೇಮೀತಿ। ಇದಂ ಪನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಂ ಕಿಂ ತವೇವ ವಟ್ಟತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ? ನ ಕಸ್ಸಚೇತಂ ವಾರಿತನ್ತಿ। ಯದಿ ಏವಂ ಸ್ವೇ ಅರಞ್ಞಂ ಗಮನಕಾಲೇ ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಸದ್ದಂ ದೇಹೀತಿ। ಪುನದಿವಸೇ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತೋ, ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ತೇತ್ತಿಂಸ ಮನುಸ್ಸಾ ತರುಣವಯಾ ಸಬ್ಬೇ ತಸ್ಸೇವ ಅನುವತ್ತಕಾ ಅಹೇಸುಂ। ತೇ ಏಕಚ್ಛನ್ದಾ ಹುತ್ವಾ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ। ಯಂ ದಿಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಮಗ್ಗಂ ಸಮಂ ಕರೋನ್ತಾ ಏಕದಿವಸೇನೇವ ಕರೋನ್ತಿ, ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಖಣನ್ತಾ, ಸಾಲಂ ಕರೋನ್ತಾ, ಸೇತುಂ ಬನ್ಧನ್ತಾ ಏಕದಿವಸೇನೇವ ನಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ।
ಅಥ ನೇಸಂ ಗಾಮಭೋಜಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಪುಬ್ಬೇ ಏತೇಸು ಸುರಂ ಪಿವನ್ತೇಸು ಪಾಣಘಾತಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೇಸು ಚ ಕಹಾಪಣಾದಿವಸೇನ ಚೇವ ದಣ್ಡಬಲಿವಸೇನ ಚ ಧನಂ ಲಭಾಮಿ। ಇದಾನಿ ಏತೇಸಂ ಪುಞ್ಞಕರಣಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏತ್ತಕೋ ಆಯೋ ನತ್ಥಿ, ಹನ್ದ ನೇ ರಾಜಕುಲೇ ಪರಿಭಿನ್ದಾಮೀ’’ತಿ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ
ಗಾಮಭೋಜಕೋಪಿ ತೇ ನೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಸಿ। ರಾಜಾ ಅನುಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾಯೇವ ‘‘ಹತ್ಥಿನಾ ಮದ್ದಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ತೇಸು ನೀಯಮಾನೇಸು ಮಘೋ ಇತರೇ ಆಹ – ‘‘ಭೋ, ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಥ ಮಮ ವಚನಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ? ತವ ವಚನಂ ಕರೋನ್ತಾಯೇವಮ್ಹ ಇಮಂ ಭಯಂ ಪತ್ತಾ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ತವ ವಚನಂ ಕರೋಮ, ಭಣ ಭೋ, ಕಿಂ ಕರೋಮಾತಿ? ಏತ್ಥ ಭೋ ವಟ್ಟೇ ಚರನ್ತಾನಂ ನಾಮ ನಿಬದ್ಧಂ ಏತಂ, ಕಿಂ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಚೋರಾತಿ? ನ ಚೋರಮ್ಹಾತಿ। ಇಮಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾ ನಾಮ ಅವಸ್ಸಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ‘‘ಯದಿ ಅಮ್ಹೇ ಚೋರಾ, ಹತ್ಥೀ ಮದ್ದತು, ಅಥ ನ ಚೋರಾ, ಮಾ ಮದ್ದತೂ’’ತಿ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕರೋಥಾತಿ। ತೇ ತಥಾ ಅಕಂಸು। ಹತ್ಥೀ ಉಪಗನ್ತುಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ವಿರವನ್ತೋ ಪಲಾಯತಿ, ಹತ್ಥಿಂ ತುತ್ತತೋಮರಙ್ಕುಸೇಹಿ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತಾಪಿ ಉಪನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ। ‘‘ಹತ್ಥಿಂ ಉಪನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಾ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ। ತೇನ ಹಿ ಉಪರಿ ಕಟೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಮದ್ದಾಪೇಥಾತಿ। ಉಪರಿ ಕಟೇ ದಿನ್ನೇ ದಿಗುಣರವಂ ವಿರವನ್ತೋ ಪಲಾಯತಿ।
ರಾಜಾ ಸುತ್ವಾ ಪೇಸುಞ್ಞಕಾರಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ಹತ್ಥೀ ಮದ್ದಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛತೀ’’ತಿ? ಆಮ, ದೇವ, ಜೇಟ್ಠಕಮಾಣವೋ ಮನ್ತಂ ಜಾನಾತಿ, ಮನ್ತಸ್ಸೇವ ಅಯಮಾನುಭಾವೋತಿ। ರಾಜಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮನ್ತೋ ಕಿರ ತೇ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ? ನತ್ಥಿ, ದೇವ, ಮಯ್ಹಂ
ಅಯಂ ತುಮ್ಹೇ ಕಿಮತ್ಥಂ ಪಿಸುಣೇಸೀತಿ? ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಮತ್ತಕಾಲೇ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಲಭತಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಾಲೇ ತಂ ನತ್ಥಿ, ಏತೇನ ಕಾರಣೇನಾತಿ। ತಾತ, ಅಯಂ ಹತ್ಥೀ ನಾಮ ತಿರಚ್ಛಾನೋ, ಸೋಪಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ
ಮಘಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಸುಜಾತಾ, ಸುಧಮ್ಮಾ, ಚಿತ್ತಾ, ನನ್ದಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭರಿಯಾಯೋ ಅಹೇಸುಂ। ಸುಧಮ್ಮಾ ವಡ್ಢಕಿಂ ಪುಚ್ಛತಿ – ‘‘ತಾತ, ಇಮೇ ಸಹಾಯಾ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಏನ್ತಿ, ಕಿಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಾಲಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ। ‘‘ತಾತ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಸಾಲಾಯ ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ದೇಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಇತ್ಥೀಹಿ ಅಪತ್ತಿಕಂ
ಅಥ ನಿಟ್ಠಿತೇ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಕಮ್ಮೇ ಭೂಮಿಕಮ್ಮತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚಯಬನ್ಧನಥಮ್ಭುಸ್ಸಾಪನ ಸಙ್ಘಾಟಯೋಜನ ಕಣ್ಣಿಕಮಞ್ಚಬನ್ಧನೇಸು ಕತೇಸು ಸೋ ವಡ್ಢಕೀ ಕಣ್ಣಿಕಮಞ್ಚೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ಗೋಪಾನಸಿಯೋ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಭೋ ಏಕಂ ಪಮುಟ್ಠಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ। ಕಿಂ ಭೋ ಪಮುಟ್ಠಂ, ಸಬ್ಬಮೇವ ತ್ವಂ ಪಮುಸ್ಸಸೀತಿ। ಇಮಾ ಭೋ ಗೋಪಾನಸಿಯೋ ಕತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ? ಕಣ್ಣಿಕಾ ನಾಮ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ। ಕುಹಿಂ ಭೋ ಇದಾನಿ ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುನ್ತಿ? ಕುಲಾನಂ ಗೇಹೇ ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುನ್ತಿ। ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಾ ಪುಚ್ಛಥಾತಿ। ತೇ ಅನ್ತೋಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸುಧಮ್ಮಾಯ ಘರದ್ವಾರೇ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ಕಣ್ಣಿಕಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ
ತತೋ ವಡ್ಢಕೀ ‘‘ಕಿಂ ನ ಲದ್ಧಾ, ತಾತ, ಕಣ್ಣಿಕಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ತೇ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚಯಿಂಸು। ವಡ್ಢಕೀ ಕಣ್ಣಿಕಮಞ್ಚೇ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಆಕಾಸಂ ಉಲ್ಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಭೋ ಅಜ್ಜ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಸುನ್ದರಂ, ಇದಂ ಅಞ್ಞಂ ಸಂವಚ್ಛರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುಂ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಚ ದುಕ್ಖೇನ ಆಭತಾ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಾ, ತೇ ಸಕಲಸಂವಚ್ಛರೇನ ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಠಾನೇ ಪೂತಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ। ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಕಾಲೇ ತಸ್ಸಾಪಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕೋಣೇ ಸಾಲಾ ಹೋತು, ಆಹರಥ ನ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಸಾಪಿ ಯಾವ ತೇ ನ ಪುನ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಾವ ಕಣ್ಣಿಕಾಯ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲೇ ‘‘ಅಯಂ ಸಾಲಾ ಸುಧಮ್ಮಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ಅಕ್ಖರಾನಿ ಛಿನ್ದಾಪೇತ್ವಾ ಅಹತೇನ ವತ್ಥೇನ ವೇಠೇತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ। ಕಮ್ಮಿಕಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ಆಹರ, ರೇ ಕಣ್ಣಿಕಂ
ಏಕೋ ಮಹಾಗಾಮಿಕಮನುಸ್ಸೋ ಉದ್ಧಂ ಉಲ್ಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಕ್ಖರಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭೋ, ಇದ’’ನ್ತಿ ಅಕ್ಖರಞ್ಞುಂ ಮನುಸ್ಸಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ। ಸೋ ‘‘ಸುಧಮ್ಮಾ
ಸಾಲಂ ತಿಧಾ ವಿಭಜಿಂಸು, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಇಸ್ಸರಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಅಕಂಸು, ಏಕಸ್ಮಿಂ ದುಗ್ಗತಾನಂ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಿಲಾನಾನಂ। ತೇತ್ತಿಂಸ ಜನಾ ತೇತ್ತಿಂಸ ಫಲಕಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಸಞ್ಞಂ ಅದಂಸು – ‘‘ಆಗನ್ತುಕೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥತೇ ಫಲಕೇ ನಿಸೀದತಿ, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಫಲಕಸಾಮಿಕಸ್ಸೇವ ಗೇಹೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇಹಿ। ತಸ್ಸ ಪಾದಪರಿಕಮ್ಮಪಿಟ್ಠಿಪರಿಕಮ್ಮಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಸಯನಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಫಲಕಸಾಮಿಕಸ್ಸೇವ ಭಾರೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಹತ್ಥೀ ಆಗತಾಗತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಫಲಕಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಗೇಹಂ ನೇತಿ, ಸೋ ತಸ್ಸ ತಂ ದಿವಸಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರೋತಿ।
ಮಘಮಾಣವೋ ಸಾಲತೋ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ಕೋವಿಳಾರರುಕ್ಖಂ ರೋಪಾಪೇಸಿ, ಮೂಲೇ ಚಸ್ಸ ಪಾಸಾಣಫಲಕಂ ಅತ್ಥರಿ। ನನ್ದಾ ನಾಮಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಅವಿದೂರೇ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಖಣಾಪೇಸಿ, ಚಿತ್ತಾ ಮಾಲಾವಚ್ಛೇ
ಮಘೋ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಸಕ್ಕೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತೇಪಿ ತೇತ್ತಿಂಸ ಗಾಮಿಕಮನುಸ್ಸಾ
ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಸುಧಮ್ಮಾಯ ದೇವಸಭಾಯ ಯೋಜನಿಕೇ ಸುವಣ್ಣಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ತಿಯೋಜನಿಕೇ ಸೇತಚ್ಛತ್ತೇ ಧಾರಿಯಮಾನೇ ತೇಹಿ ದೇವಪುತ್ತೇಹಿ ತಾಹಿ ದೇವಕಞ್ಞಾಹಿ ಅಡ್ಢತಿಯಾಹಿ ನಾಟಕಕೋಟೀಹಿ ದ್ವೀಸು ದೇವಲೋಕೇಸು ದೇವತಾಹಿ ಚ ಪರಿವಾರಿತೋ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಾ ತಿಸ್ಸೋ ಇತ್ಥಿಯೋ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಾ ತಾವ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಸುಜಾತಾ ಕುಹಿ’’ನ್ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಮಮ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ಗಿರಿಕನ್ದರಾಯ ಬಕಸಕುಣಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ ದೇವಲೋಕತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗತೋ। ಸಾ ದಿಸ್ವಾವ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ಅಧೋಮುಖಾ ಜಾತಾ। ‘‘ಬಾಲೇ, ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಸೀಸಂ ನ ಉಕ್ಖಿಪಸಿ? ತ್ವಂ ಮಮ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ಅತ್ತಭಾವಮೇವ ಮಣ್ಡಯಮಾನಾ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ। ಸುಧಮ್ಮಾಯ ಚ ನನ್ದಾಯ ಚ ಚಿತ್ತಾಯ ಚ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಏಹಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಸ್ಸಾ’’ತಿ ದೇವಲೋಕಂ ನೇತ್ವಾ ನನ್ದಾಯ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಿ।
ನಾಟಕಿತ್ಥಿಯೋ ‘‘ಕುಹಿಂ ಗತತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ಸೋ ಅನಾರೋಚೇತುಕಾಮೋಪಿ ತಾಹಿ ನಿಪ್ಪೀಳಿಯಮಾನೋ ‘‘ಸುಜಾತಾಯ ಸನ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಕುಹಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ? ಕನ್ದರಪಾದೇತಿ। ಇದಾನಿ ಕುಹಿನ್ತಿ? ನನ್ದಾಪೋಕ್ಖರಣಿಯಂ ಮೇ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾತಿ। ಏಥ, ಭೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯ್ಯಂ ಪಸ್ಸಾಮಾತಿ ಸಬ್ಬಾ ತತ್ಥ ಅಗಮಂಸು। ಸಾ ಪುಬ್ಬೇ ಸಬ್ಬಜೇಟ್ಠಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ತಾ ಅವಮಞ್ಞಿತ್ಥ। ಇದಾನಿ
ಸಕ್ಕೋ
ಸಕ್ಕೋ ‘‘ಕುಹಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತತೋ ಇಧ ಆನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಜೀವಿತವುತ್ತಿಮಸ್ಸಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸುವಣ್ಣಏಳಾಲುಕಾನಂ ಯಾನಕಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಗಾಮಸ್ಸ ಮಹಲ್ಲಕವೇಸೇನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಏಳಾಲುಕಾನಿ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಮಕಾಸಿ। ಸಮನ್ತಾ ಗಾಮವಾಸಿಕಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ದೇಹಿ, ತಾತಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಅಹಂ ಸೀಲರಕ್ಖಕಾನಂ ದೇಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಥಾತಿ। ತಾತ ಮಯಂ ಸೀಲಂ ನಾಮ ಕೀದಿಸನ್ತಿಪಿ ನ ಜಾನಾಮ, ಮೂಲೇನ ದೇಹೀತಿ। ‘‘ಸೀಲರಕ್ಖಕಾನಂಯೇವ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಏಥ, ರೇ ಕೋಸಿ ಅಯಂ ಏಳಾಲುಕಮಹಲ್ಲಕೋ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇ ನಿವತ್ತಿಂಸು।
ಸಾ ದಾರಿಕಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ತುಮ್ಹೇ ಏಳಾಲುಕತ್ಥಾಯ ಗತಾ ತುಚ್ಛಹತ್ಥಾವ ಆಗತಾ’’ತಿ। ಕೋಸಿ, ಅಮ್ಮ, ಏಳಾಲುಕಮಹಲ್ಲಕೋ ‘‘ಅಹಂ ಸೀಲರಕ್ಖಕಾನಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ನೂನಿಮಸ್ಸ ದಾರಿಕಾ ಸೀಲಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ವತ್ತನ್ತಿ, ಮಯಂ ಸೀಲಮೇವ ನ ಜಾನಾಮಾತಿ। ಸಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಆನೀತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಏಳಾಲುಕಂ, ತಾತ, ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ತ್ವಂ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಸಿ ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ತಾತ ರಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ। ಇದಂ ಮಯಾ ತುಯ್ಹಮೇವ ಆಭತನ್ತಿ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಯಾನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಸಾಪಿ ಯಾವಜೀವಂ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ಚವಿತ್ವಾ ವೇಪಚಿತ್ತಿಅಸುರಸ್ಸ ಧೀತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಸೀಲನಿಸ್ಸನ್ದೇನ
ಸಕ್ಕೋ ‘‘ಕುಹಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಅಸುರಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಅಜ್ಜಸ್ಸಾ ವಿವಾಹಮಙ್ಗಲಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾ ಆನೇತಬ್ಬಾ ಮಯಾ’’ತಿ ಅಸುರವಣ್ಣಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಸುರಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ‘‘ತವ
ಏವಂ ಮಚಲಗಾಮಕೇ ಮಘಮಾಣವಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಸುದ್ಧಭಾವಮಸ್ಸ ಸಮ್ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಭಗವಾ ‘‘ದೀಘರತ್ತಂ ವಿಸುದ್ಧೋ ಖೋ ಅಯಂ ಯಕ್ಖೋ’’ತಿ ಆಹ। ಅತ್ಥಸಞ್ಹಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥನಿಸ್ಸಿತಂ ಕಾರಣನಿಸ್ಸಿತಂ।
ಪಞ್ಹವೇಯ್ಯಾಕರಣವಣ್ಣನಾ
೩೫೭. ಕಿಂ ಸಂಯೋಜನಾತಿ ಕಿಂ ಬನ್ಧನಾ, ಕೇನ ಬನ್ಧನೇನ ಬದ್ಧಾ ಹುತ್ವಾ। ಪುಥುಕಾಯಾತಿ ಬಹುಜನಾ। ಅವೇರಾತಿ ಅಪ್ಪಟಿಘಾ। ಅದಣ್ಡಾತಿ ಆವುಧದಣ್ಡಧನದಣ್ಡವಿನಿಮುತ್ತಾ। ಅಸಪತ್ತಾತಿ ಅಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ। ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಾತಿ ವಿಗತದೋಮನಸ್ಸಾ। ವಿಹರೇಮು ಅವೇರಿನೋತಿ ಅಹೋ ವತ ಕೇನಚಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅವೇರಿನೋ ವಿಹರೇಯ್ಯಾಮ, ಕತ್ಥಚಿ ಕೋಪಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅಚ್ಛರಾಯ ಗಹಿತಕಂ ಜಙ್ಘಸಹಸ್ಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ಚ ಪತ್ಥಯನ್ತಿ। ಇತಿ ಚ ನೇಸಂ ಹೋತೀತಿ ಏವಞ್ಚ ನೇಸಂ ಅಯಂ ಪತ್ಥನಾ ಹೋತಿ। ಅಥ ಚ ಪನಾತಿ ಏವಂ ಪತ್ಥನಾಯ ಸತಿಪಿ।
ಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛರಿಯಸಂಯೋಜನಾತಿ ಪರಸಮ್ಪತ್ತಿಖೀಯನಲಕ್ಖಣಾ ಇಸ್ಸಾ, ಅತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪರೇಹಿ ಸಾಧಾರಣಭಾವಸ್ಸ
ಆವಾಸಮಚ್ಛರಿಯೇನ
ಅಪಿಚ ಆವಾಸಮಚ್ಛರಿಯೇನ ಲೋಹಗೇಹೇ ಪಚ್ಚತಿ। ಕುಲಮಚ್ಛರಿಯೇನ ಅಪ್ಪಲಾಭೋ ಹೋತಿ। ಲಾಭಮಚ್ಛರಿಯೇನ ಗೂಥನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ। ವಣ್ಣಮಚ್ಛರಿಯೇನ ಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ। ಧಮ್ಮಮಚ್ಛರಿಯೇನ ಕುಕ್ಕುಳನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ। ಇದಂ ಪನ ಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛರಿಯಸಂಯೋಜನಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀಯತಿ। ಯಾವ ತಂ ನಪ್ಪಹೀಯತಿ, ತಾವ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಅವೇರತಾದೀನಿ ಪತ್ಥಯನ್ತಾಪಿ ವೇರಾದೀಹಿ ನ ಪರಿಮುಚ್ಚನ್ತಿಯೇವ।
ತಿಣ್ಣಾ ಮೇತ್ಥ ಕಙ್ಖಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಹೇ ಮಯಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಕಙ್ಖಾ ತಿಣ್ಣಾತಿ ವದತಿ, ನ ಮಗ್ಗವಸೇನ ತಿಣ್ಣಕಙ್ಖತಂ ದೀಪೇತಿ। ವಿಗತಾ ಕಥಂಕಥಾತಿ ಇದಂ ಕಥಂ, ಇದಂ ಕಥನ್ತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಕಥಂಕಥಾ ವಿಗತಾ।
೩೫೮. ನಿದಾನಾದೀನಿ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ। ಪಿಯಾಪ್ಪಿಯನಿದಾನನ್ತಿ ಪಿಯಸತ್ತಸಙ್ಖಾರನಿದಾನಂ ಮಚ್ಛರಿಯಂ, ಅಪ್ಪಿಯಸತ್ತಸಙ್ಖಾರನಿದಾನಾ ಇಸ್ಸಾ। ಉಭಯಂ ವಾ ಉಭಯನಿದಾನಂ। ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಹಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದಯೋ, ಗಹಟ್ಠಸ್ಸ ಪುತ್ತಾದಯೋ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದಯೋ ವಾ ಸತ್ತಾ ಪಿಯಾ ಹೋನ್ತಿ ಕೇಳಾಯಿತಾ ಮಮಾಯಿತಾ, ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ತೇ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಸೋ ಅಞ್ಞಂ ತಾದಿಸಂ ಪಿಯಸತ್ತಂ ಲಭನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಇಸ್ಸಂ ಕರೋತಿ। ‘‘ಇಮಿನಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥಿ, ಮುಹುತ್ತಂ ತಾವ
ಛನ್ದನಿದಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪರಿಯೇಸನಛನ್ದೋ, ಪಟಿಲಾಭಛನ್ದೋ, ಪರಿಭೋಗಛನ್ದೋ, ಸನ್ನಿಧಿಛನ್ದೋ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಛನ್ದೋತಿ ಪಞ್ಚವಿಧೋ ಛನ್ದೋ।
ಕತಮೋ ಪರಿಯೇಸನಛನ್ದೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅತಿತ್ತೋ ಛನ್ದಜಾತೋ ರೂಪಂ ಪರಿಯೇಸತಿ, ಸದ್ದಂ। ಗನ್ಧಂ। ರಸಂ। ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಪರಿಯೇಸತಿ, ಧನಂ ಪರಿಯೇಸತಿ। ಅಯಂ ಪರಿಯೇಸನಛನ್ದೋ।
ಕತಮೋ ಪಟಿಲಾಭಛನ್ದೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅತಿತ್ತೋ ಛನ್ದಜಾತೋ ರೂಪಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ಸದ್ದಂ। ಗನ್ಧಂ। ರಸಂ। ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ಧನಂ ಪಟಿಲಭತಿ। ಅಯಂ ಪಟಿಲಾಭಛನ್ದೋ।
ಕತಮೋ ಪರಿಭೋಗಛನ್ದೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅತಿತ್ತೋ ಛನ್ದಜಾತೋ ರೂಪಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಸದ್ದಂ। ಗನ್ಧಂ। ರಸಂ। ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಧನಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ। ಅಯಂ ಪರಿಭೋಗಛನ್ದೋ।
ಕತಮೋ ಸನ್ನಿಧಿಛನ್ದೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅತಿತ್ತೋ ಛನ್ದಜಾತೋ ಧನಸನ್ನಿಚಯಂ ಕರೋತಿ ‘‘ಆಪದಾಸು ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಅಯಂ ಸನ್ನಿಧಿಛನ್ದೋ।
ಕತಮೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಛನ್ದೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅತಿತ್ತೋ ಛನ್ದಜಾತೋ ಧನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ಹತ್ಥಾರೋಹಾನಂ, ಅಸ್ಸಾರೋಹಾನಂ, ರಥಿಕಾನಂ, ಧನುಗ್ಗಹಾನಂ – ‘‘ಇಮೇ ಮಂ ರಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ಗೋಪಿಸ್ಸನ್ತಿ ಮಮಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಮ್ಪರಿವಾರಯಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ। ಅಯಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಛನ್ದೋ। ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಛನ್ದಾ। ಇಧ ತಣ್ಹಾಮತ್ತಮೇವ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಂ ವುತ್ತಂ।
ವಿತಕ್ಕನಿದಾನೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಲಾಭಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೧೧೦) ಏವಂ ವುತ್ತೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ದ್ವೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಾ ತಣ್ಹಾವಿನಿಚ್ಛಯೋ
ಪಪಞ್ಚಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾನಿದಾನೋತಿ ತಯೋ ಪಪಞ್ಚಾ ತಣ್ಹಾಪಪಞ್ಚೋ, ಮಾನಪಪಞ್ಚೋ, ದಿಟ್ಠಿಪಪಞ್ಚೋತಿ। ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಸತತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಂ ತಣ್ಹಾಪಪಞ್ಚೋ ನಾಮ। ನವವಿಧೋ ಮಾನೋ ಮಾನಪಪಞ್ಚೋ ನಾಮ। ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ದಿಟ್ಠಿಪಪಞ್ಚೋ ನಾಮ। ತೇಸು ಇಧ ತಣ್ಹಾಪಪಞ್ಚೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಕೇನಟ್ಠೇನ ಪಪಞ್ಚೋ? ಮತ್ತಪಮತ್ತಾಕಾರಪಾಪನಟ್ಠೇನ ಪಪಞ್ಚೋ। ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಞ್ಞಾ ಪಪಞ್ಚಸಞ್ಞಾ। ಸಙ್ಖಾ ವುಚ್ಚತಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ‘‘ಸಞ್ಞಾನಿದಾನಾ ಹಿ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ। ಇತಿ ಪಪಞ್ಚಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾನಿದಾನೋತಿ ಪಪಞ್ಚಸಞ್ಞಾಕೋಟ್ಠಾಸನಿದಾನೋ ವಿತಕ್ಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಪಪಞ್ಚಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾನಿರೋಧಸಾರುಪ್ಪಗಾಮಿನಿನ್ತಿ ಏತಿಸ್ಸಾ ಪಪಞ್ಚಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾಯ ಖಯಾ ನಿರೋಧೋ ವೂಪಸಮೋ, ತಸ್ಸ ಸಾರುಪ್ಪಞ್ಚೇವ ತತ್ಥ ಗಾಮಿನಿಂ ಚಾತಿ ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗಂ ಪುಚ್ಛತಿ।
ವೇದನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾ
೩೫೯. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಂಪಾಹನ್ತಿ ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ಆರಭಿ। ಕಿಂ ಪನ ಭಗವತಾ ಪುಚ್ಛಿತಂ ಕಥಿತಂ, ಅಪುಚ್ಛಿತಂ, ಸಾನುಸನ್ಧಿಕಂ, ಅನನುಸನ್ಧಿಕನ್ತಿ? ಪುಚ್ಛಿತಮೇವ ಕಥಿತಂ, ನೋ ಅಪುಚ್ಛಿತಂ, ಸಾನುಸನ್ಧಿಕಮೇವ, ನೋ ಅನನುಸನ್ಧಿಕಂ। ದೇವತಾನಞ್ಹಿ ರೂಪತೋ ಅರೂಪಂ ಪಾಕಟತರಂ, ಅರೂಪೇಪಿ ವೇದನಾ ಪಾಕಟತರಾ। ಕಸ್ಮಾ? ದೇವತಾನಞ್ಹಿ ಕರಜಕಾಯಂ ಸುಖುಮಂ, ಕಮ್ಮಜಂ ಬಲವಂ, ಕರಜಕಾಯಸ್ಸ ಸುಖುಮತ್ತಾ, ಕಮ್ಮಜಸ್ಸ ಬಲವತ್ತಾ ಏಕಾಹಾರಮ್ಪಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ನ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಉಣ್ಹಪಾಸಾಣೇ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ಆರಭಿ। ದುವಿಧಞ್ಹಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ – ರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ, ಅರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಞ್ಚ। ರೂಪಪರಿಗ್ಗಹೋ, ಅರೂಪಪರಿಗ್ಗಹೋತಿಪಿ ಏತದೇವ
ತಿವಿಧೋ ಹಿ ಅರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಅಭಿನಿವೇಸೋ – ಫಸ್ಸವಸೇನ, ವೇದನಾವಸೇನ, ಚಿತ್ತವಸೇನಾತಿ। ಕಥಂ? ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಹಿ ಸಙ್ಖಿತ್ತೇನ ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ವಾ ಪರಿಗ್ಗಹಿತೇ ರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ತಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಪಠಮಾಭಿನಿಪಾತೋ ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಫುಸನ್ತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಫಸ್ಸೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ। ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅನುಭವನ್ತೀ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ವೇದನಾ ಪಾಕಟಾ ಹೋತಿ। ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ವಿಜಾನನ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ।
ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಫಸ್ಸೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ, ಸೋಪಿ ನ ಕೇವಲಂ ಫಸ್ಸೋವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತದೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅನುಭವಮಾನಾ ವೇದನಾಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಞ್ಜಾನಮಾನಾ ಸಞ್ಞಾಪಿ, ಚೇತಯಮಾನಾ ಚೇತನಾಪಿ, ವಿಜಾನಮಾನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಫಸ್ಸಪಞ್ಚಮಕೇಯೇವ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಯಸ್ಸ ವೇದನಾ ಪಾಕಟಾ ಹೋತಿ, ಸೋಪಿ ನ ಕೇವಲಂ ವೇದನಾವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ತದೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ಫುಸಮಾನೋ ಫಸ್ಸೋಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಞ್ಜಾನಮಾನಾ ಸಞ್ಞಾಪಿ, ಚೇತಯಮಾನಾ ಚೇತನಾಪಿ, ವಿಜಾನಮಾನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಫಸ್ಸಪಞ್ಚಮಕೇಯೇವ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಯಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ, ಸೋಪಿ ನ ಕೇವಲಂ ವಿಞ್ಞಾಣಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತದೇವಾರಮ್ಮಣಂ ಫುಸಮಾನೋ ಫಸ್ಸೋಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅನುಭವಮಾನಾ ವೇದನಾಪಿ, ಸಞ್ಜಾನಮಾನಾ ಸಞ್ಞಾಪಿ, ಚೇತಯಮಾನಾ ಚೇತನಾಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಫಸ್ಸಪಞ್ಚಮಕೇಯೇವ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ।
ಸೋ ‘‘ಇಮೇ ಫಸ್ಸಪಞ್ಚಮಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಕಿಂ ನಿಸ್ಸಿತಾ’’ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ‘‘ವತ್ಥುನಿಸ್ಸಿತಾ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ವತ್ಥು ನಾಮ ಕರಜಕಾಯೋ, ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ
ಇಧ ಪನ ಭಗವಾ ಅರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇನ್ತೋ ವೇದನಾಸೀಸೇನ ಕಥೇಸಿ। ಫಸ್ಸವಸೇನ ಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣವಸೇನ ವಾ ಕಥಿಯಮಾನಂ ಏತಸ್ಸ ನ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ, ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಯ ಖಾಯತಿ। ವೇದನಾವಸೇನ ಪನ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ವೇದನಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಾಕಟತಾಯ। ಸುಖದುಕ್ಖವೇದನಾನಞ್ಹಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಪಾಕಟಾ। ಯದಾ ಸುಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತದಾ ಸಕಲಂ ಸರೀರಂ ಖೋಭೇನ್ತಂ ಮದ್ದನ್ತಂ ಫರಮಾನಂ ಅಭಿಸನ್ದಯಮಾನಂ ಸತಧೋತಸಪ್ಪಿಂ ಖಾದಾಪಯನ್ತಂ ವಿಯ, ಸತಪಾಕತೇಲಂ ಮಕ್ಖಯಮಾನಂ ವಿಯ, ಘಟಸಹಸ್ಸೇನ ಪರಿಳಾಹಂ ನಿಬ್ಬಾಪಯಮಾನಂ ವಿಯ, ‘‘ಅಹೋ ಸುಖಂ, ಅಹೋ ಸುಖ’’ನ್ತಿ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರಯಮಾನಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಯದಾ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತದಾ ಸಕಲಸರೀರಂ ಖೋಭೇನ್ತಂ ಮದ್ದನ್ತಂ ಫರಮಾನಂ ಅಭಿಸನ್ದಯಮಾನಂ ತತ್ತಫಾಲಂ ಪವೇಸೇನ್ತಂ ವಿಯ, ವಿಲೀನತಮ್ಬಲೋಹೇನ ಆಸಿಞ್ಚನ್ತಂ ವಿಯ, ಸುಕ್ಖತಿಣವನಪ್ಪತಿಮ್ಹಿ ಅರಞ್ಞೇ ದಾರುಉಕ್ಕಾಕಲಾಪಂ ಖಿಪಮಾನಂ ವಿಯ ‘‘ಅಹೋ ದುಕ್ಖಂ, ಅಹೋ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ವಿಪ್ಪಲಾಪಯಮಾನಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಇತಿ ಸುಖದುಕ್ಖವೇದನಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಪಾಕಟಾ ಹೋತಿ।
ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ಪನ ದುದ್ದೀಪನಾ ಅನ್ಧಕಾರೇನ ವಿಯ ಅಭಿಭೂತಾ। ಸಾ ಸುಖದುಕ್ಖಾನಂ ಅಪಗಮೇ ಸಾತಾಸಾತಪಟಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ಮಜ್ಝತ್ತಾಕಾರಭೂತಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾತಿ ನಯತೋ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಪಾಕಟಾ ಹೋತಿ। ಯಥಾ ಕಿಂ? ಯಥಾ ಅನ್ತರಾ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣಂ ಆರುಹಿತ್ವಾ ಪಲಾತಸ್ಸ ಮಿಗಸ್ಸ ಅನುಪದಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ
ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಇಧೇವ ಏವಂ ದಸ್ಸೇಸಿ, ಮಹಾಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ, ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಮ್ಹಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ, ಚೂಳತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯೇ, ಮಹಾತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯೇ, ಚೂಳವೇದಲ್ಲಸುತ್ತೇ, ಮಹಾವೇದಲ್ಲಸುತ್ತೇ, ರಟ್ಠಪಾಲಸುತ್ತೇ, ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸುತ್ತೇ, ಧಾತುವಿಭಙ್ಗೇ, ಆನೇಞ್ಜಸಪ್ಪಾಯೇ, ಸಕಲೇ ವೇದನಾಸಂಯುತ್ತೇತಿ ಏವಂ ಅನೇಕೇಸು ಸುತ್ತನ್ತೇಸು ಪಠಮಂ ರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇತ್ವಾ
೩೬೦. ಅರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಯಂ ತಸ್ಸ ಪಾಕಟಂ ವೇದನಾವಸೇನ ಅಭಿನಿವೇಸಮುಖಂ, ತಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂಪಾಹಂ, ದೇವಾನಮಿನ್ದಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ದುವಿಧೇನಾತಿ ದ್ವಿವಿಧೇನ, ದ್ವೀಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವರೂಪಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವರೂಪಂ ಗೇಹಸಿತಸೋಮನಸ್ಸಂ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ। ಗೇಹಸಿತಸೋಮನಸ್ಸಂ ನಾಮ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾನಿ ಛ ಗೇಹಸಿತಾನಿ ಸೋಮನಸ್ಸಾನಿ? ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾನಂ ರೂಪಾನಂ ಇಟ್ಠಾನಂ ಕನ್ತಾನಂ ಮನಾಪಾನಂ ಮನೋರಮಾನಂ ಲೋಕಾಮಿಸಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಂ ಪಟಿಲಾಭಂ ವಾ ಪಟಿಲಾಭತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತೋ, ಪುಬ್ಬೇ ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಪುಬ್ಬಂ ಅತೀತಂ ನಿರುದ್ಧಂ ವಿಪರಿಣತಂ ಸಮನುಸ್ಸರತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಯಂ ಏವರೂಪಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಗೇಹಸಿತಂ ಸೋಮನಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ವುತ್ತಕಾಮಗುಣನಿಸ್ಸಿತಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೩೦೬)।
ಏವರೂಪಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಸೇವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವರೂಪಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ। ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ನಾಮ – ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾನಿ ಛ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಾನಿ ಸೋಮನಸ್ಸಾನಿ? ರೂಪಾನಂ ಸೇವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಸೇನ, ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ, ಅನುಸ್ಸತಿವಸೇನ, ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿವಸೇನ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸೋಮನಸ್ಸಂ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ ನಾಮ।
ತತ್ಥ ಯಂ ಚೇ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತೇ ಸೋಮನಸ್ಸೇ ಯಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಸೇನ, ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ, ಅನುಸ್ಸತಿವಸೇನ, ಪಠಮಜ್ಝಾನವಸೇನ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ಸೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ। ಯಂ ಚೇ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರನ್ತಿ ಯಂ ಪನ ದುತಿಯತತಿಯಜ್ಝಾನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರಂ ಸೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ। ಯೇ ಅವಿತಕ್ಕೇ ಅವಿಚಾರೇ, ತೇ ಪಣೀತತರೇತಿ ಏತೇಸುಪಿ ದ್ವೀಸು ಯಂ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರಂ, ತಂ ಪಣೀತತರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಇಮಿನಾ
೩೬೧. ಏವರೂಪಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವರೂಪಂ ಗೇಹಸಿತದೋಮನಸ್ಸಂ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ। ಗೇಹಸಿತದೋಮನಸ್ಸಂ ನಾಮ – ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾನಿ ಛ ಗೇಹಸಿತಾನಿ ದೋಮನಸ್ಸಾನಿ? ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾನಂ ರೂಪಾನಂ ಇಟ್ಠಾನಂ ಕನ್ತಾನಂ ಮನಾಪಾನಂ ಮನೋರಮಾನಂ ಲೋಕಾಮಿಸಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಂ ಅಪ್ಪಟಿಲಾಭಂ ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಲಾಭತೋ
ಏವರೂಪಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಸೇವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವರೂಪಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತದೋಮನಸ್ಸಂ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ। ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತದೋಮನಸ್ಸಂ ನಾಮ – ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾನಿ ಛ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಾನಿ ದೋಮನಸ್ಸಾನಿ? ರೂಪಾನಂ ತ್ವೇವ ಅನಿಚ್ಚತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ವಿಪರಿಣಾಮವಿರಾಗನಿರೋಧಂ ಪುಬ್ಬೇ ಚೇವ ರೂಪಾ ಏತರಹಿ ಚ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ರೂಪಾ ಅನಿಚ್ಚಾ, ದುಕ್ಖಾ, ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಪಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ಅನುತ್ತರೇಸು ವಿಮೋಕ್ಖೇಸು ಪಿಹಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತಿ ‘ಕುದಾಸ್ಸು ನಾಮಾಹಂ ತದಾಯತನಂ, ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯದರಿಯಾ ಏತರಹಿ ಆಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರನ್ತೀ’ತಿ। ಇತಿ ಅನುತ್ತರೇಸು ವಿಮೋಕ್ಖೇಸು ಪಿಹಂ ಉಪಟ್ಠಾಪಯತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಿಹಪಚ್ಚಯಾ ದೋಮನಸ್ಸಂ, ಯಂ ಏವರೂಪಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತದೋಮನಸ್ಸ’’ನ್ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೩೦೭) ಏವಂ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇ ಆಪಾಥಗತೇ ಅನುತ್ತರವಿಮೋಕ್ಖಸಙ್ಖಾತಅರಿಯಫಲಧಮ್ಮೇಸು ಪಿಹಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ತದಧಿಗಮಾಯ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತುಮಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ಇಮಮ್ಪಿ ಪಕ್ಖಂ, ಇಮಮ್ಪಿ ಮಾಸಂ, ಇಮಮ್ಪಿ ಸಂವಚ್ಛರಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿನ್ತಿ ಅನುಸೋಚತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ। ಸೇವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಸೇನ, ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ, ಅನುಸ್ಸತಿವಸೇನ, ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿವಸೇನ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕದೋಮನಸ್ಸಂ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ ನಾಮ।
ತತ್ಥ ಯಂ ಚೇ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ದುವಿಧೇ ದೋಮನಸ್ಸೇ ಗೇಹಸಿತದೋಮನಸ್ಸಮೇವ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರದೋಮನಸ್ಸಂ ನಾಮ। ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಸೇನ, ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ, ಅನುಸ್ಸತಿವಸೇನ, ಪಠಮದುತಿಯಜ್ಝಾನವಸೇನ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನದೋಮನಸ್ಸಂ ಪನ ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರದೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಪನ ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರದೋಮನಸ್ಸಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಞ್ಹಿ ಏಕಂಸೇನ ಅಕುಸಲಞ್ಚೇವ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಞ್ಚ, ಏತಸ್ಸ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಮಞ್ಞನವಸೇನ
ತತ್ರಾಯಂ
ಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರವತ್ಥು
ಥೇರೋ ಕಿರ ಅಟ್ಠಾರಸ ಮಹಾಗಣೇ ವಾಚೇಸಿ। ತಸ್ಸೋವಾದೇ ಠತ್ವಾ ತಿಂಸಸಹಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು। ಅಥೇಕೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಮಯ್ಹಂ ತಾವ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಗುಣಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಾ, ಕೀದಿಸಾ ನು ಖೋ ಮೇ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಗುಣಾ’’ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅವಸ್ಸಯೋ ಹೋತಿ, ಅತ್ತನೋ ಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಓವಾದಮಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಕಾಸೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಹಾರಸಮೀಪೇ ಓತರಿತ್ವಾ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಆಚರಿಯಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ।
ಥೇರೋ
ಥೇರೋ – ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಅಙ್ಕುಸಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಗತೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಓಕಾಸೋ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಸಮೀಪೇ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ದಿವಸಭಾಗಂ ಪಠಮಯಾಮಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಞ್ಚ ಧಮ್ಮಂ ವಾಚೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಥೇರೇ ಉದ್ದೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ। ನಿಸಿನ್ನಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ಆಚರಿಯೋ ಕೇನಚಿ ಪಪಞ್ಚೇನ ನಿಕ್ಖನ್ತೋತಿ ಮಞ್ಞಿಂಸು। ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಥೇರೋ ಕೋಚಿ ದೇವ ಸಮಾನಾಚರಿಯಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸಞ್ಞಂ ಅಕಾಸಿ।
ಥೇರೋ ಕಿರ ‘‘ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಂ ನಾಮ ಕಿಂ, ದ್ವೀಹತೀಹೇನೇವ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾವ ಆಸಾಳ್ಹೀಮಾಸಸ್ಸ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖತೇರಸಿಯಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಗಾಮನ್ತಪಬ್ಭಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮಂ ಆರುಯ್ಹ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ತಂ ದಿವಸಂ ಅರಹತ್ತಂ ಗಹೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ। ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ‘‘ದ್ವೀಹತೀಹೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಗತೋ
ಥೇರೋ ತಿಂಸಸಂವಚ್ಛರೇ ಮಹಾಪವಾರಣಾದಿವಸೇ ಆಲಮ್ಬಣಫಲಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತೋ ‘‘ಇದಾನಿ ಮೇ ತಿಂಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ನಾಸಕ್ಖಿಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ, ಅದ್ಧಾ ಮೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಮಗ್ಗೋ ವಾ ಫಲಂ ವಾ ನತ್ಥಿ, ನ ಮೇ ಲದ್ಧಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸುದ್ಧಿಪವಾರಣಂ ಪವಾರೇತು’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ। ತಸ್ಸೇವಂ ಚಿನ್ತಯತೋವ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಅಸ್ಸುಧಾರಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ। ಅಥ ಅವಿದೂರಟ್ಠಾನೇ ಏಕಾ ದೇವಧೀತಾ ರೋದಮಾನಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ‘‘ಕೋ ಏತ್ಥ ರೋದಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ದೇವಧೀತಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಸ್ಮಾ ರೋದಸೀ’’ತಿ? ‘‘ರೋದಮಾನೇನ ಮಗ್ಗಫಲಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಂ, ತೇನ ಅಹಮ್ಪಿ ಏಕಂ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ರೋದಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ।
ತತೋ ಥೇರೋ – ‘‘ಭೋ ಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರ, ದೇವತಾಪಿ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕೇಳಿಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ನು ಖೋ ತೇ ಏತ’’ನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ಸೋ ‘‘ಇದಾನಿ ನಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೇನಾಸನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ಮಞ್ಚಕಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಉದಕಟ್ಠಾನೇ ಉದಕಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಪಾದೇ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೋಪಾನಫಲಕೇ ನಿಸೀದಿ।
ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾಪಿಸ್ಸ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ತಿಂಸ ವಸ್ಸಾನಿ, ಸಕ್ಖಿ ನು ಖೋ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ, ನಾಸಕ್ಖೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜಯಮಾನಾ ‘‘ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪಾದಧೋವನತ್ಥಂ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ಅಮ್ಹಾದಿಸೇಸು ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಸು ತಿಟ್ಠನ್ತೇಸು ‘ಅತ್ತನಾವ ಪಾದೇ ಧೋವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ, ಅಹಂ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮಿ ಅಹಂ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಿಂಸಸಹಸ್ಸಾನಿಪಿ ಆಕಾಸೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಪಾದೇ
ಸಕ್ಕೋಪಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಅಯ್ಯೋ ಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ತಿಂಸಸಹಸ್ಸಾನಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ‘ಪಾದೇ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಆಗತಾನಂ ಪಾದೇ ಧೋವಿತುಂ ನ ದೇತಿ। ಮಾದಿಸೇ ಪನ ಉಪಟ್ಠಾಕೇ ತಿಟ್ಠನ್ತೇ
ಏವಂ ‘‘ನ ಲಭಾಮಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸುದ್ಧಿಪವಾರಣಂ ಪವಾರೇತು’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಮಞ್ಞನವಸೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಆರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಿ ಮಗ್ಗೋಪಿ ಫಲಮ್ಪಿ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರದೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ಚ ಅವಿತಕ್ಕಾವಿಚಾರದೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ತತ್ಥ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರದೋಮನಸ್ಸೇ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಇದಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಕಿಂ ನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ವತ್ಥುನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಫಸ್ಸಪಞ್ಚಮಕೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ। ಏಕೋ ಅವಿತಕ್ಕಾವಿಚಾರೇ ದೋಮನಸ್ಸೇ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ। ತತ್ಥ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠದೋಮನಸ್ಸೇಸುಪಿ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರತೋ ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರಂ ಪಣೀತತರಂ। ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರದೋಮನಸ್ಸವಿಪಸ್ಸನಾತೋಪಿ ಅವಿತಕ್ಕಾವಿಚಾರದೋಮನಸ್ಸವಿಪಸ್ಸನಾ
೩೬೨. ಏವರೂಪಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಾತಿ ಏವರೂಪಾ ಗೇಹಸಿತಉಪೇಕ್ಖಾ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಾ। ಗೇಹಸಿತಉಪೇಕ್ಖಾ ನಾಮ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಛ ಗೇಹಸಿತಉಪೇಕ್ಖಾ। ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಬಾಲಸ್ಸ ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಅನೋಧಿಜಿನಸ್ಸ ಅವಿಪಾಕಜಿನಸ್ಸ ಅನಾದೀನವದಸ್ಸಾವಿನೋ ಅಸ್ಸುತವತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ, ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ, ರೂಪಂ ಸಾ ನಾತಿವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಗೇಹಸಿತಾತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇ ಆಪಾಥಗತೇ ಗುಳಪಿಣ್ಡಿಕೇ ನಿಲೀನಮಕ್ಖಿಕಾ
ಏವರೂಪಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಸೇವಿತಬ್ಬಾತಿ ಏವರೂಪಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಸೇವಿತಬ್ಬಾ। ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ ನಾಮ – ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಛ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ? ರೂಪಾನಂ ತ್ವೇವ ಅನಿಚ್ಚತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ವಿಪರಿಣಾಮವಿರಾಗನಿರೋಧಂ ‘ಪುಬ್ಬೇ ಚೇವ ರೂಪಾ ಏತರಹಿ ಚ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ರೂಪಾ ಅನಿಚ್ಚಾ, ದುಕ್ಖಾ, ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾ, ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ, ರೂಪಂ ಸಾ ಅತಿವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಾತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೩೦೮)। ಏವಂ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಆರಮ್ಮಣೇ ಆಪಾಥಗತೇ ಇಟ್ಠೇ ಅರಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ, ಅನಿಟ್ಠೇ ಅದುಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ, ಅಸಮಪೇಕ್ಖನೇನ ಅಸಮ್ಮುಯ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ। ಅಪಿಚ ವೇದನಾಸಭಾಗಾ ತತ್ರ ಮಜ್ಝತ್ತುಪೇಕ್ಖಾಪಿ ಏತ್ಥ ಉಪೇಕ್ಖಾವ। ತಸ್ಮಾ ಸೇವಿತಬ್ಬಾತಿ ಅಯಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಸೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ಪಠಮದುತಿಯತತಿಯಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನವಸೇನ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಉಪೇಕ್ಖಾ ಸೇವಿತಬ್ಬಾ ನಾಮ।
ಏತ್ಥ ಯಂ ಚೇ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರನ್ತಿ ತಾಯಪಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಉಪೇಕ್ಖಾಯ ಯಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಸೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ಪಠಮಜ್ಝಾನವಸೇನ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಂ ಉಪೇಕ್ಖನ್ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ। ಯಂ ಚೇ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರನ್ತಿ ಯಂ ಪನ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಾದಿವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅವಿತಕ್ಕಾವಿಚಾರಂ ಉಪೇಕ್ಖನ್ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ। ಯೇ ಅವಿತಕ್ಕೇ ಅವಿಚಾರೇ ತೇ ಪಣೀತತರೇತಿ ಏತಾಸು ದ್ವೀಸು ಯಾ ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರಾ, ಸಾ ಪಣೀತತರಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಮಿನಾ ಕಿಂ ಕಥಿತಂ ಹೋತಿ
೩೬೩. ಏವಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಖೋ, ದೇವಾನಮಿನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಪಪಞ್ಚಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾನಿರೋಧಸಾರುಪ್ಪಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಭಗವಾ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇಸಿ। ಸಕ್ಕೋ ಪನ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ
ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರವಣ್ಣನಾ
೩೬೪. ತತೋ ಕಥಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಪನ, ಮಾರಿಸಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಾಯಾತಿ ಉತ್ತಮಜೇಟ್ಠಕಸೀಲಸಂವರಾಯ। ಕಾಯಸಮಾಚಾರಮ್ಪೀತಿಆದಿ ಸೇವಿತಬ್ಬಕಾಯಸಮಾಚಾರಾದಿವಸೇನ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಸೀಲಕಥಾ ಚ ನಾಮೇಸಾ ಕಮ್ಮಪಥವಸೇನ ವಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಸೇನ ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ।
ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಪಥವಸೇನ ಕಥೇನ್ತೇನ ಅಸೇವಿತಬ್ಬಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ತಾವ ಪಾಣಾತಿಪಾತಅದಿನ್ನಾದಾನಮಿಚ್ಛಾಚಾರೇಹಿ ಕಥೇತಬ್ಬೋ। ಪಣ್ಣತ್ತಿವಸೇನ ಕಥೇನ್ತೇನ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮವಸೇನ ಕಥೇತಬ್ಬೋ। ಸೇವಿತಬ್ಬಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿವೇರಮಣೀಹಿ ಚೇವ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಅವೀತಿಕ್ಕಮೇನ ಚ ಕಥೇತಬ್ಬೋ। ಅಸೇವಿತಬ್ಬವಚೀಸಮಾಚಾರೋ ಮುಸಾವಾದಾದಿವಚೀದುಚ್ಚರಿತೇನ ಚೇವ ವಚೀದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮೇನ ಚ ಕಥೇತಬ್ಬೋ। ಸೇವಿತಬ್ಬವಚೀಸಮಾಚಾರೋ ಮುಸಾವಾದಾದಿವೇರಮಣೀಹಿ ಚೇವ ವಚೀದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಅವೀತಿಕ್ಕಮೇನ ಚ ಕಥೇತಬ್ಬೋ।
ಪರಿಯೇಸನಾ
‘‘ದ್ವೇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿಯೇಸನಾ ಅನರಿಯಾ ಚ ಪರಿಯೇಸನಾ, ಅರಿಯಾ ಚ ಪರಿಯೇಸನಾ। ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನರಿಯಾ ಪರಿಯೇಸನಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಅತ್ತನಾ ಜಾತಿಧಮ್ಮೋ ಸಮಾನೋ ಜಾತಿಧಮ್ಮಂಯೇವ ಪರಿಯೇಸತಿ, ಅತ್ತನಾ ಜರಾಧಮ್ಮೋ, ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮೋ, ಮರಣಧಮ್ಮೋ, ಸೋಕಧಮ್ಮೋ, ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮೋ ಸಮಾನೋ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಂಯೇವ ಪರಿಯೇಸತಿ।
ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜಾತಿಧಮ್ಮಂ ವದೇಥ? ಪುತ್ತಭರಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ
ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜರಾಧಮ್ಮಂ ವದೇಥ? ಪುತ್ತಭರಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜರಾಧಮ್ಮಂ…ಪೇ॰… ಜರಾಧಮ್ಮಂಯೇವ ಪರಿಯೇಸತಿ।
ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಂ ವದೇಥ? ಪುತ್ತಭರಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಂ, ದಾಸಿದಾಸಂ ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಂ, ಅಜೇಳಕಂ, ಕುಕ್ಕುಟಸೂಕರಂ, ಹತ್ಥಿಗವಾಸ್ಸವಳವಂ ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಂ। ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಾ ಹೇತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪಧಯೋ, ಏತ್ಥಾಯಂ ಗಥಿತೋ ಮುಚ್ಛಿತೋ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋ ಅತ್ತನಾ ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮೋ ಸಮಾನೋ ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಂಯೇವ ಪರಿಯೇಸತಿ।
ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮರಣಧಮ್ಮಂ ವದೇಥ? ಪುತ್ತಭರಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮರಣಧಮ್ಮಂ…ಪೇ॰… ಮರಣಧಮ್ಮಂಯೇವ ಪರಿಯೇಸತಿ।
ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋಕಧಮ್ಮಂ ವದೇಥ? ಪುತ್ತಭರಿಯಂ…ಪೇ॰… ಸೋಕಧಮ್ಮಂಯೇವ ಪರಿಯೇಸತಿ।
ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಂ ವದೇಥ…ಪೇ॰… ಜಾತರೂಪರಜತಂ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಂ। ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಾ
ಅಪಿಚ ಕುಹನಾದಿವಸೇನ ಪಞ್ಚವಿಧಾ, ಅಗೋಚರವಸೇನ ಛಬ್ಬಿಧಾ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ಏಕವೀಸತಿವಿಧಾ, ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಅನೇಸನಾ ಅನರಿಯಪರಿಯೇಸನಾಯೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಾ ಪರಿಯೇಸನಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಅತ್ತನಾ ಜಾತಿಧಮ್ಮೋ ಸಮಾನೋ ಜಾತಿಧಮ್ಮೇ ಆದೀನವಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಅಜಾತಂ ಅನುತ್ತರಂ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಿಯೇಸತಿ, ಅತ್ತನಾ ಜರಾಧಮ್ಮೋ, ಬ್ಯಾಧಿ, ಮರಣ, ಸೋಕ, ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮೋ ಸಮಾನೋ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮೇ ಆದೀನವಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಅನುತ್ತರಂ
ಅಪಿಚ ಪಞ್ಚ ಕುಹನಾದೀನಿ ಛ ಅಗೋಚರೇ ಏಕವೀಸತಿವಿಧಞ್ಚ ಅನೇಸನಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಾಯ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಪರಿಯೇಸನಾಪಿ ಅರಿಯಪರಿಯೇಸನಾಯೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಏತ್ಥ ಚ ಯೋ ಯೋ
ಏವಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಖೋತಿ ಏವಂ ಅಸೇವಿತಬ್ಬಂ ಕಾಯವಚೀಸಮಾಚಾರಂ ಪರಿಯೇಸನಞ್ಚ ಪಹಾಯ ಸೇವಿತಬ್ಬಾನಂ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಪಟಿಪನ್ನೋ, ದೇವಾನಮಿನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಾಯ ಉತ್ತಮಜೇಟ್ಠಕಸೀಲಸಂವರತ್ಥಾಯ
ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರವಣ್ಣನಾ
೩೬೫. ದುತಿಯಪುಚ್ಛಾಯಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಾಯಾತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪಿಧಾನಾಯ, ಗುತ್ತದ್ವಾರತಾಯ ಸಂವುತದ್ವಾರತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಪನಸ್ಸ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ರೂಪಮ್ಪೀತಿಆದಿ ಸೇವಿತಬ್ಬರೂಪಾದಿವಸೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಏವಂ ವುತ್ತೇತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಸೋಮನಸ್ಸಾದಿಪಞ್ಹಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಂ ಸುತತ್ತಾ ಇಮಿನಾಪಿ ಏವರೂಪೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಞ್ಜಾತಪಟಿಭಾನೋ ಭಗವತಾ ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಆದಿಕಂ ವಚನಂ ಅವೋಚ। ಭಗವಾಪಿಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ದತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ। ಕಥೇತುಕಾಮೋಪಿ ಹಿ ಯೋ ಅತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಾದೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಾದೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ವಾ ನ ಕಥೇತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ನ ತಸ್ಸ ಭಗವಾ ಓಕಾಸಂ ಕರೋತಿ। ಅಯಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಕಥೇತುಕಾಮೋ ಚೇವ, ಸಕ್ಕೋತಿ ಚ ಅತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಾದೇತುಂ ತೇನಸ್ಸ ಭಗವಾ ಓಕಾಸಮಕಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಏವರೂಪಂ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆದೀಸು ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪೋ – ಯಂ
ಯಂ ಚಿತ್ತಕ್ಖರಂ ಚಿತ್ತಬ್ಯಞ್ಜನಮ್ಪಿ ಸದ್ದಂ ಸುಣತೋ ರಾಗಾದಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಏವರೂಪೋ ಸದ್ದೋ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ। ಯಂ ಪನ ಅತ್ಥನಿಸ್ಸಿತಂ ಧಮ್ಮನಿಸ್ಸಿತಂ ಕುಮ್ಭದಾಸಿಗೀತಮ್ಪಿ ಸುಣನ್ತಸ್ಸ ಪಸಾದೋ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನಿಬ್ಬಿದಾ ವಾ ಸಣ್ಠಾತಿ, ಏವರೂಪೋ ಸದ್ದೋ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ।
ಯಂ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯತೋ ರಾಗಾದಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಏವರೂಪೋ ಗನ್ಧೋ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ। ಯಂ ಪನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯತೋ ಅಸುಭಸಞ್ಞಾದಿಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತಿ, ಏವರೂಪೋ ಗನ್ಧೋ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ।
ಯಂ ರಸಂ ಸಾಯತೋ ರಾಗಾದಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಏವರೂಪೋ ರಸೋ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ। ಯಂ ಪನ ರಸಂ ಸಾಯತೋ ಆಹಾರೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞಾ ಚೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಾಯಿತಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಕಾಯಬಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ
ಯಂ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸತೋ ರಾಗಾದಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಏವರೂಪಂ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ। ಯಂ ಪನ ಫುಸತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಾದೀನಂ ವಿಯ ಆಸವಕ್ಖಯೋ ಚೇವ, ವೀರಿಯಞ್ಚ ಸುಪಗ್ಗಹಿತಂ, ಪಚ್ಛಿಮಾ ಚ ಜನತಾ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಂ ಆಪಾದನೇನ ಅನುಗ್ಗಹಿತಾ ಹೋತಿ, ಏವರೂಪಂ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ। ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ತಿಂಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಮಞ್ಚೇ ಪಿಟ್ಠಿಂ ನ ಪಸಾರೇಸಿ। ತಥಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ। ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೋ ವೀಸವಸ್ಸಸತಂ ಮಞ್ಚೇ ಪಿಟ್ಠಿಂ ನ ಪಸಾರೇಸಿ। ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರೋ ಪಞ್ಞಾಸ ವಸ್ಸಾನಿ। ಭದ್ದಿಯತ್ಥೇರೋ ತಿಂಸ ವಸ್ಸಾನಿ। ಸೋಣತ್ಥೇರೋ ಅಟ್ಠಾರಸ
ಯೇ ಮನೋವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮನ್ನಾಹರನ್ತಸ್ಸ ರಾಗಾದಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ‘‘ಅಹೋ, ವತ ಯಂ ಪರೇಸಂ ಪರವಿತ್ತೂಪಕರಣಂ ತಂ ಮಮಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಾ ಅಭಿಜ್ಝಾದೀನಿ ಆಪಾಥಮಾಗಚ್ಛನ್ತಿ ಏವರೂಪಾ ಧಮ್ಮಾ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಾ। ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಅವೇರಾ ಹೋನ್ತೂ’’ತಿ ಏವಂ ಮೇತ್ತಾದಿವಸೇನ, ಯೇ ವಾ ಪನ ತಿಣ್ಣಂ ಥೇರಾನಂ ಧಮ್ಮಾ, ಏವರೂಪಾ ಸೇವಿತಬ್ಬಾ। ತಯೋ ಕಿರ ಥೇರಾ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸೇ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದಯೋ
೩೬೬. ಏಕನ್ತವಾದಾತಿ ಏಕೋಯೇವ ಅನ್ತೋ ವಾದಸ್ಸ ಏತೇಸಂ, ನ ದ್ವೇಧಾ ಗತವಾದಾತಿ ಏಕನ್ತವಾದಾ, ಏಕಞ್ಞೇವ ವದನ್ತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಏಕನ್ತಸೀಲಾತಿ ಏಕಾಚಾರಾ। ಏಕನ್ತಛನ್ದಾತಿ ಏಕಲದ್ಧಿಕಾ। ಏಕನ್ತಅಜ್ಝೋಸಾನಾತಿ ಏಕನ್ತಪರಿಯೋಸಾನಾ।
ಅನೇಕಧಾತು ನಾನಾಧಾತು ಖೋ, ದೇವಾನಮಿನ್ದ, ಲೋಕೋತಿ ದೇವಾನಮಿನ್ದ, ಅಯಂ ಲೋಕೋ ಅನೇಕಜ್ಝಾಸಯೋ ನಾನಜ್ಝಾಸಯೋ। ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗನ್ತುಕಾಮೇ ಏಕೋ ಠಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ। ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾತುಕಾಮೇ ಏಕೋ ಸಯಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ। ದ್ವೇ ಸತ್ತಾ ಏಕಜ್ಝಾಸಯಾ ನಾಮ ದುಲ್ಲಭಾ। ತಸ್ಮಿಂ ಅನೇಕಧಾತುನಾನಾಧಾತುಸ್ಮಿಂ ಥಾಮಸಾ ಪರಾಮಾಸಾತಿ ಥಾಮೇನ ಚ ಪರಾಮಾಸೇನ ಚ। ಅಭಿನಿವಿಸ್ಸ ವೋಹರನ್ತೀತಿ ಸುಟ್ಠು ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ವೋಹರನ್ತಿ, ಕಥೇನ್ತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ ಕಿತ್ತೇನ್ತಿ। ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞನ್ತಿ ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕಮೇವ ವಚನಂ ಸಚ್ಚಂ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಚನಂ ಮೋಘಂ ತುಚ್ಛಂ ನಿರತ್ಥಕನ್ತಿ।
ಅಚ್ಚನ್ತನಿಟ್ಠಾತಿ ಯೋಗಕ್ಖೇಮೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ, ಅಚ್ಚನ್ತೋ ಯೋಗಕ್ಖೇಮೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಯೋಗಕ್ಖೇಮೀ। ಸೇಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಬ್ರಹ್ಮಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಚರನ್ತೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ। ಅಚ್ಚನ್ತತ್ಥಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಅಚ್ಚನ್ತಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ। ಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಪರಿಯೋಸಾನಾ।
ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯವಿಮುತ್ತಾತಿ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಯವಿಮುತ್ತಾ।
ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಭಗವತಾ ಚುದ್ದಸಪಿ ಮಹಾಪಞ್ಹಾ ಬ್ಯಾಕತಾ ಹೋನ್ತಿ। ಚುದ್ದಸ ಮಹಾಪಞ್ಹಾ ನಾಮ ಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛರಿಯಂ ಏಕೋ ಪಞ್ಹೋ, ಪಿಯಾಪ್ಪಿಯಂ ಏಕೋ, ಛನ್ದೋ ಏಕೋ, ವಿತಕ್ಕೋ ಏಕೋ, ಪಪಞ್ಚೋ ಏಕೋ, ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಏಕೋ, ದೋಮನಸ್ಸಂ ಏಕೋ, ಉಪೇಕ್ಖಾ ಏಕೋ, ಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ಏಕೋ, ವಚೀಸಮಾಚಾರೋ ಏಕೋ, ಪರಿಯೇಸನಾ ಏಕೋ, ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ಏಕೋ, ಅನೇಕಧಾತು ಏಕೋ, ಅಚ್ಚನ್ತನಿಟ್ಠಾ ಏಕೋತಿ।
೩೬೭. ಏಜಾತಿ ಚಲನಟ್ಠೇನ ತಣ್ಹಾ ವುಚ್ಚತಿ। ಸಾ ಪೀಳನಟ್ಠೇನ ರೋಗೋ, ಅನ್ತೋ ಪದುಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಗಣ್ಡೋ, ಅನುಪ್ಪವಿಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಸಲ್ಲಂ। ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಪುರಿಸೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏಜಾ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಮ್ಮಾನುರೂಪೇನ ಪುರಿಸಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತತ್ಥಾಯ ಕಡ್ಢತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಭವಾನಂ ವಸೇನ ಉಚ್ಚಾವಚಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಉಚ್ಚೋ ಹೋತಿ, ದೇವಲೋಕೇ ಅವಚೋ। ದೇವಲೋಕೇ ಉಚ್ಚೋ, ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಅವಚೋ। ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಉಚ್ಚೋ, ಅಪಾಯೇ ಅವಚೋ। ಯೇಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಯೇಸಂ ಅಹಂ ಭನ್ತೇ। ಸನ್ಧಿವಸೇನ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಯೇಸಾಹ’’ನ್ತಿ ಹೋತಿ। ಯಥಾಸುತಂ ಯಥಾಪರಿಯತ್ತನ್ತಿ ಯಥಾ ಮಯಾ ಸುತೋ ಚೇವ ಉಗ್ಗಹಿತೋ ಚ, ಏವಂ। ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮೀತಿ ಸತ್ತವತಪದಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ। ನ ಚಾಹಂ ತೇಸನ್ತಿ ಅಹಂ ಪನ ತೇಸಂ ಸಾವಕೋ ನ ಅಹಂ ಖೋ ಪನ, ಭನ್ತೇತಿಆದಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಸೋತಾಪನ್ನಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇತಿ।
ಸೋಮನಸ್ಸಪಟಿಲಾಭಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೬೮. ವೇದಪಟಿಲಾಭನ್ತಿ ದೇವಾಸುರಸಙ್ಗಾಮೋತಿ ದೇವಾನಞ್ಚ ಅಸುರಾನಞ್ಚ ಸಙ್ಗಾಮೋ। ಸಮುಪಬ್ಯೂಳ್ಹೋತಿ ಸಮಾಪನ್ನೋ ನಲಾಟೇನ ನಲಾಟಂ ಪಹರಣಾಕಾರಪ್ಪತ್ತೋ ವಿಯ। ಏತೇಸಂ ಕಿರ ಕದಾಚಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದಪಿಟ್ಠೇ ಸಙ್ಗಾಮೋ ಹೋತಿ ತತ್ಥ ಪನ ಛೇದನವಿಜ್ಝನಾದೀಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಘಾತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ದಾರುಮೇಣ್ಡಕಯುದ್ಧಂ ವಿಯ ಜಯಪರಾಜಯಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ। ಕದಾಚಿ ದೇವಾ ಜಿನನ್ತಿ, ಕದಾಚಿ ಅಸುರಾ। ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಗಾಮೇ ದೇವಾ ಪುನ ಅಪಚ್ಚಾಗಮನಾಯ ಅಸುರೇ ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ಭನ್ತೇತಿಆದಿಮಾಹ। ಉಭಯಮೇತನ್ತಿ ಉಭಯಂ ಏತಂ। ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಓಜಂ ಏತ್ಥ ದೇವಲೋಕೇ ದೇವಾಯೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಏವಮಸ್ಸ ಆವಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಬಲವಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ। ಸದಣ್ಡಾವಚರೋತಿ ಸದಣ್ಡಾವಚರಕೋ, ದಣ್ಡಗ್ಗಹಣೇನ ಸತ್ಥಗ್ಗಹಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಹೋಸಿ, ನ ನಿಕ್ಖಿತ್ತದಣ್ಡಸತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏಕನ್ತನಿಬ್ಬಿದಾಯಾತಿ ಏಕನ್ತೇನೇವ ವಟ್ಟೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನತ್ಥಾಯಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ಮಹಾಗೋವಿನ್ದಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಮೇವ।
೩೬೯. ಪವೇದೇಸೀತಿ ಕಥೇಸಿ ದೀಪೇಸಿ। ಇಧೇವಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಓಕಾಸೇ। ದೇವಭೂತಸ್ಸ ಮೇ ಸತೋತಿ ದೇವಸ್ಸ ಮೇ ಸತೋ। ಪುನರಾಯು ಚ ಮೇ ಲದ್ಧೋತಿ ಪುನ ಅಞ್ಞೇನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ ಮೇ ಜೀವಿತಂ ಲದ್ಧನ್ತಿ, ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಚುತಭಾವಂ ಚೇವ ಉಪಪನ್ನಭಾವಞ್ಚ ಆವಿಕರೋತಿ।
ದಿವಿಯಾ ಕಾಯಾತಿ ದಿಬ್ಬಾ ಅತ್ತಭಾವಾ। ಆಯುಂ ಹಿತ್ವಾ ಅಮಾನುಸನ್ತಿ ದಿಬ್ಬಂ ಆಯುಂ ಜಹಿತ್ವಾ। ಅಮೂಳ್ಹೋ ಗಬ್ಭಮೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ನಿಯತಗತಿಕತ್ತಾ ಅಮೂಳ್ಹೋ ಹುತ್ವಾ। ಯತ್ಥ ಮೇ ರಮತೀ ಮನೋತಿ ಯತ್ಥ ಮೇ ಮನೋ ರಮಿಸ್ಸತಿ, ತತ್ಥೇವ ಖತ್ತಿಯಕುಲಾದೀಸು ಗಬ್ಭಂ ಉಪಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ದೇವೇ ಚ ಮಾನುಸೇ ಚಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ।
ಞಾಯೇನ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಉಪಪನ್ನೋಪಿ ಮಾತರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪನಾದೀನಂ ಅಭಬ್ಬತ್ತಾ ಞಾಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಸಮೇನ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸಮ್ಬೋಧಿ ಚೇ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಇದಂ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ, ಸಚೇ ಸಕದಾಗಾಮೀ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಅಞ್ಞಾತಾ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಞ್ಞಾತಾ ಆಜಾನಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮಿ। ಸ್ವೇವ ಅನ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಸೋ ಏವ ಮೇ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಅನ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ।
ಪುನ ದೇವೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ದೇವಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಉತ್ತಮೋತಿ ಪುನ ದೇವಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಉತ್ತಮೋ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವದತಿ।
ಅನ್ತಿಮೇ ವತ್ತಮಾನಮ್ಹೀತಿ ಅನ್ತಿಮೇ ಭವೇ ವತ್ತಮಾನೇ। ಸೋ ನಿವಾಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಯೇ ತೇ ಆಯುನಾ ಚ ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಅಕನಿಟ್ಠಾ ಜೇಟ್ಠಕಾ ಸಬ್ಬದೇವೇಹಿ ಪಣೀತತರಾ ದೇವಾ, ಅವಸಾನೇ ಮೇ ಸೋ ನಿವಾಸೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ
೩೭೦. ಅಪರಿಯೋಸಿತಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿ ಅನಿಟ್ಠಿತಮನೋರಥೋ। ಯಸ್ಸು ಮಞ್ಞಾಮಿ ಸಮಣೇತಿ ಯೇ ಚ ಸಮಣೇ ಪವಿವಿತ್ತವಿಹಾರಿನೋತಿ ಮಞ್ಞಾಮಿ।
ಆರಾಧನಾತಿ ಸಮ್ಪಾದನಾ। ವಿರಾಧನಾತಿ ಅಸಮ್ಪಾದನಾ। ನ ಸಮ್ಪಾಯನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ।
ಆದಿಚ್ಚಬನ್ಧುನನ್ತಿ ಆದಿಚ್ಚೋಪಿ ಗೋತಮಗೋತ್ತೋ, ಭಗವಾಪಿ ಗೋತಮಗೋತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ। ಯಂ ಕರೋಮಸೀತಿ ಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ನಮಕ್ಕಾರಂ ಕರೋಮ। ಸಮಂ ದೇವೇಹೀತಿ ದೇವೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಇದಾನಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ನಮಕ್ಕಾರಕರಣಂ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಾಮಂ ಕರೋಮಾತಿ ನಮಕ್ಕಾರಂ ಕರೋಮ।
೩೭೧. ಪರಾಮಸಿತ್ವಾತಿ ಅಜ್ಝಿಟ್ಠಪಞ್ಹಾತಿ ಅಜ್ಝೇಸಿತಪಞ್ಹಾ ಪತ್ಥಿತಪಞ್ಹಾ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।
ಇತಿ ಸುಮಙ್ಗಲವಿಲಾಸಿನಿಯಾ ದೀಘನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ
ಸಕ್ಕಪಞ್ಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।