೩. ಮಹಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಮಹಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸುತ್ತಂ। ತತ್ರಾಯಮನುಪುಬ್ಬಪದವಣ್ಣನಾ – ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇತಿ ಗಿಜ್ಝಾ ತಸ್ಸ ಕೂಟೇಸು ವಸಿಂಸು, ಗಿಜ್ಝಸದಿಸಂ ವಾ ತಸ್ಸ ಕೂಟಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ। ಅಭಿಯಾತುಕಾಮೋತಿ ಅಭಿಭವನತ್ಥಾಯ ಯಾತುಕಾಮೋ। ವಜ್ಜೀತಿ ವಜ್ಜಿರಾಜಾನೋ। ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕೇತಿ ಏವಂ ಮಹತಿಯಾ ರಾಜಿದ್ಧಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೇ, ಏತೇನ ನೇಸಂ ಸಮಗ್ಗಭಾವಂ ಕಥೇಸಿ। ಏವಂಮಹಾನುಭಾವೇತಿ ಏವಂ ಮಹನ್ತೇನ ಆನುಭಾವೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೇ, ಏತೇನ ನೇಸಂ ಹತ್ಥಿಸಿಪ್ಪಾದೀಸು ಕತಸಿಕ್ಖತಂ ಕಥೇಸಿ, ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸಿಕ್ಖಿತಾ ವತಿಮೇ ಲಿಚ್ಛವಿಕುಮಾರಕಾ, ಸುಸಿಕ್ಖಿತಾ ವತಿಮೇ ಲಿಚ್ಛವಿಕುಮಾರಕಾ, ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ಸುಖುಮೇನ ತಾಳಚ್ಛಿಗ್ಗಲೇನ ಅಸನಂ ಅತಿಪಾತಯಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪೋಙ್ಖಾನುಪೋಙ್ಖಂ ಅವಿರಾಧಿತ’’ನ್ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೧೧೧೫)। ಉಚ್ಛೇಚ್ಛಾಮೀತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮಿ। ವಿನಾಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ನಾಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಅದಸ್ಸನಂ ಪಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ। ಅನಯಬ್ಯಸನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನ ಅಯೋತಿ ಅನಯೋ, ಅವಡ್ಢಿಯಾ ಏತಂ ನಾಮಂ। ಹಿತಞ್ಚ ಸುಖಞ್ಚ ವಿಯಸ್ಸತಿ ವಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ಬ್ಯಸನಂ, ಞಾತಿಪಾರಿಜುಞ್ಞಾದೀನಂ ಏತಂ ನಾಮಂ। ಆಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪಾಪಯಿಸ್ಸಾಮಿ।

ಇತಿ ಕಿರ ಸೋ ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ಇಮಂ ಯುದ್ಧಕಥಮೇವ ಕಥೇತಿ, ಗಮನಸಜ್ಜಾ ಹೋಥಾತಿ ಏವಂ ಬಲಕಾಯಂ ಆಣಾಪೇತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಗಙ್ಗಾಯಂ ಕಿರ ಏಕಂ ಪಟ್ಟನಗಾಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಡ್ಢಯೋಜನಂ ಅಜಾತಸತ್ತುನೋ ಆಣಾ, ಅಡ್ಢಯೋಜನಂ ಲಿಚ್ಛವೀನಂ। ಏತ್ಥ ಪನ ಆಣಾಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ರಾಪಿ ಚ ಪಬ್ಬತಪಾದತೋ ಮಹಗ್ಘಭಣ್ಡಂ ಓತರತಿ। ತಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಯಾಮಿ, ಸ್ವೇ ಯಾಮೀ’’ತಿ ಅಜಾತಸತ್ತುನೋ ಸಂವಿದಹನ್ತಸ್ಸೇವ ಲಿಚ್ಛವಿರಾಜಾನೋ ಸಮಗ್ಗಾ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ಪುರೇತರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ। ಅಜಾತಸತ್ತು ಪಚ್ಛಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ। ತೇ ಪುನಸಂವಚ್ಛರೇಪಿ ತಥೇವ ಕರೋನ್ತಿ। ಅಥ ಸೋ ಬಲವಾಘಾತಜಾತೋ ತದಾ ಏವಮಕಾಸಿ।

ತತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಗಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯುದ್ಧಂ ನಾಮ ಭಾರಿಯಂ, ಏಕೋಪಿ ಮೋಘಪ್ಪಹಾರೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಏಕೇನ ಖೋ ಪನ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇತ್ವಾ ಕರೋನ್ತೋ ನಿಪ್ಪರಾಧೋ ಹೋತಿ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಚ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದಿಸೋ ನತ್ಥಿ, ಸತ್ಥಾ ಚ ಅವಿದೂರೇ ಧುರವಿಹಾರೇ ವಸತಿ, ಹನ್ದಾಹಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಾಮಿ । ಸಚೇ ಮೇ ಗತೇನ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸತ್ಥಾ ತುಣ್ಹೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅನತ್ಥೇ ಪನ ಸತಿ ಕಿಂ ರಞ್ಞೋ ತತ್ಥ ಗಮನೇನಾತಿ ವಕ್ಖತೀ’’ತಿ। ಸೋ ವಸ್ಸಕಾರಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪೇಸೇಸಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ…ಪೇ॰… ಆಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ।

ರಾಜಅಪರಿಹಾನಿಯಧಮ್ಮವಣ್ಣನಾ

೧೩೪. ಭಗವನ್ತಂ ಬೀಜಯಮಾನೋತಿ ಥೇರೋ ವತ್ತಸೀಸೇ ಠತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಬೀಜತಿ, ಭಗವತೋ ಪನ ಸೀತಂ ವಾ ಉಣ್ಹಂ ವಾ ನತ್ಥಿ। ಭಗವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಮನ್ತೇತ್ವಾ ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇತುಕಾಮೋ ಕಿನ್ತಿ ತೇ, ಆನನ್ದ, ಸುತನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ಅಭಿಣ್ಹಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾತಿ ದಿವಸಸ್ಸ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಾಪಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಾಪಿ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾವ। ಸನ್ನಿಪಾತಬಹುಲಾತಿ ಹಿಯ್ಯೋಪಿ ಸನ್ನಿಪತಿಮ್ಹಾ, ಪುರಿಮದಿವಸಮ್ಪಿ ಸನ್ನಿಪತಿಮ್ಹಾ, ಪುನ ಅಜ್ಜ ಕಿಮತ್ಥಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಹೋಮಾತಿ ವೋಸಾನಂ ಅನಾಪಜ್ಜನ್ತಾ ಸನ್ನಿಪಾತಬಹುಲಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ಯಾವಕೀವಞ್ಚಾತಿ ಯತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ। ವುದ್ಧಿಯೇವ, ಆನನ್ದ, ವಜ್ಜೀನಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ, ನೋ ಪರಿಹಾನೀತಿ – ಅಭಿಣ್ಹಂ ಅಸನ್ನಿಪತನ್ತಾ ಹಿ ದಿಸಾವಿದಿಸಾಸು ಆಗತಂ ಸಾಸನಂ ನ ಸುಣನ್ತಿ, ತತೋ – ‘‘ಅಸುಕಗಾಮಸೀಮಾ ವಾ ನಿಗಮಸೀಮಾ ವಾ ಆಕುಲಾ, ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಚೋರಾ ವಾ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಚೋರಾಪಿ ‘‘ಪಮತ್ತಾ ರಾಜಾನೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಗಾಮನಿಗಮಾದೀನಿ ಪಹರನ್ತಾ ಜನಪದಂ ನಾಸೇನ್ತಿ। ಏವಂ ರಾಜೂನಂ ಪರಿಹಾನಿ ಹೋತಿ। ಅಭಿಣ್ಹಂ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಾ ಪನ ತಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುಣನ್ತಿ, ತತೋ ಬಲಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಅಮಿತ್ತಮದ್ದನಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಚೋರಾಪಿ – ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ರಾಜಾನೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ವಗ್ಗಬನ್ಧೇಹಿ ವಿಚರಿತು’’ನ್ತಿ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಲಾಯನ್ತಿ। ಏವಂ ರಾಜೂನಂ ವುದ್ಧಿ ಹೋತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ವುದ್ಧಿಯೇವ, ಆನನ್ದ, ವಜ್ಜೀನಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ನೋ ಪರಿಹಾನೀ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾತಿ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ, ಅವಸ್ಸಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಸಮಗ್ಗಾತಿಆದೀಸು ಸನ್ನಿಪಾತಭೇರಿಯಾ ನಿಗ್ಗತಾಯ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಮೇ ಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ಮಙ್ಗಲಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಕರೋನ್ತಾ ನ ಸಮಗ್ಗಾ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ ನಾಮ। ಭೇರಿಸದ್ದಂ ಪನ ಸುತ್ವಾವ ಭುಞ್ಜನ್ತಾಪಿ ಅಲಙ್ಕರಿಯಮಾನಾಪಿ ವತ್ಥಾನಿ ನಿವಾಸೇನ್ತಾಪಿ ಅಡ್ಢಭುತ್ತಾ ವಾ ಅಡ್ಢಾಲಙ್ಕತಾ ವಾ ವತ್ಥಂ ನಿವಾಸಯಮಾನಾ ವಾ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಾ ಸಮಗ್ಗಾ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ ನಾಮ। ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಪನ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಮನ್ತೇತ್ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕತ್ವಾ ಏಕತೋವ ಅವುಟ್ಠಹನ್ತಾ ನ ಸಮಗ್ಗಾ ವುಟ್ಠಹನ್ತಿ ನಾಮ। ಏವಂ ವುಟ್ಠಿತೇಸು ಹಿ ಯೇ ಪಠಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಬಾಹಿರಕಥಾವ ಸುತಾ, ಇದಾನಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಏಕತೋ ವುಟ್ಠಹನ್ತಾ ಪನ ಸಮಗ್ಗಾ ವುಟ್ಠಹನ್ತಿ ನಾಮ। ಅಪಿಚ – ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇಸು ಗಾಮಸೀಮಾ ವಾ ನಿಗಮಸೀಮಾ ವಾ ಆಕುಲಾ, ಚೋರಾ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಕೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಇಮಂ ಅಮಿತ್ತಮದ್ದನಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ – ‘‘ಅಹಂ ಪಠಮಂ, ಅಹಂ ಪಠಮ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ಸಮಗ್ಗಾ ವುಟ್ಠಹನ್ತಿ ನಾಮ। ಏಕಸ್ಸ ಪನ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಓಸೀದಮಾನೇ ಸೇಸಾ ರಾಜಾನೋ ಪುತ್ತಭಾತರೋ ಪೇಸೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಯಮಾನಾಪಿ, ಆಗನ್ತುಕರಾಜಾನಂ – ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಗಚ್ಛತು, ಅಸುಕಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಏಕತೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹನ್ತಾಪಿ, ಏಕಸ್ಸ ಮಙ್ಗಲೇ ವಾ ರೋಗೇ ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಾ ಪನ ತಾದಿಸೇ ಸುಖದುಕ್ಖೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಸಬ್ಬೇ ತತ್ಥ ಸಹಾಯಭಾವಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ಸಮಗ್ಗಾ ವಜ್ಜಿಕರಣೀಯಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ ನಾಮ।

ಅಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿಆದೀಸು ಪುಬ್ಬೇ ಅಕತಂ ಸುಙ್ಕಂ ವಾ ಬಲಿಂ ವಾ ದಣ್ಡಂ ವಾ ಆಹರಾಪೇನ್ತಾ ಅಪಞ್ಞತ್ತಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ ನಾಮ। ಪೋರಾಣಪವೇಣಿಯಾ ಆಗತಮೇವ ಪನ ಅನಾಹರಾಪೇನ್ತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಿ ನಾಮ। ಚೋರೋತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತೇ ಅವಿಚಿನಿತ್ವಾವ ಛೇಜ್ಜಭೇಜ್ಜಂ ಅನುಸಾಸೇನ್ತಾ ಪೋರಾಣಂ ವಜ್ಜಿಧಮ್ಮಂ ಸಮಾದಾಯ ನ ವತ್ತನ್ತಿ ನಾಮ। ತೇಸಂ ಅಪಞ್ಞತ್ತಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಾನಂ ಅಭಿನವಸುಙ್ಕಾದೀಹಿ ಪೀಳಿತಾ ಮನುಸ್ಸಾ – ‘‘ಅತಿಉಪದ್ದುತಮ್ಹ, ಕೋ ಇಮೇಸಂ ವಿಜಿತೇ ವಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಚೋರಾ ವಾ ಚೋರಸಹಾಯಾ ವಾ ಹುತ್ವಾ ಜನಪದಂ ಪಹರನ್ತಿ। ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಾನಂ ಪವೇಣೀಆಗತಾನಿ ಸುಙ್ಕಾದೀನಿ ಅಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಕೋಸೋ ಪರಿಹಾಯತಿ। ತತೋ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಬಲಕಾಯಓರೋಧಾದಯೋ ಯಥಾನಿಬದ್ಧಂ ವಟ್ಟಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಥಾಮೇನ ಬಲೇನ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ। ತೇ ನೇವ ಯುದ್ಧಕ್ಖಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಪಾರಿಚರಿಯಕ್ಖಮಾ। ಪೋರಾಣಂ ವಜ್ಜಿಧಮ್ಮಂ ಸಮಾದಾಯ ಅವತ್ತನ್ತಾನಂ ವಿಜಿತೇ ಮನುಸ್ಸಾ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತಂ ಪಿತರಂ ಭಾತರಂ ಅಚೋರಂಯೇವ ಚೋರೋತಿ ಕತ್ವಾ ಛಿನ್ದಿಂಸು ಭಿನ್ದಿಂಸೂ’’ತಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಚೋರಾ ವಾ ಚೋರಸಹಾಯಾ ವಾ ಹುತ್ವಾ ಜನಪದಂ ಪಹರನ್ತಿ, ಏವಂ ರಾಜೂನಂ ಪರಿಹಾನಿ ಹೋತಿ, ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಾನಂ ಪನ ‘‘ಪವೇಣೀಆಗತಮೇವ ರಾಜಾನೋ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾ ಕಸಿವಾಣಿಜ್ಜಾದಿಕೇ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಿ। ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಾನಂ ಪವೇಣೀಆಗತಾನಿ ಸುಙ್ಕಾದೀನಿ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಕೋಸೋ ವಡ್ಢತಿ, ತತೋ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಬಲಕಾಯಓರೋಧಾದಯೋ ಯಥಾನಿಬದ್ಧಂ ವಟ್ಟಂ ಲಭಮಾನಾ ಥಾಮಬಲಸಮ್ಪನ್ನಾ ಯುದ್ಧಕ್ಖಮಾ ಚೇವ ಪಾರಿಚರಿಯಕ್ಖಮಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ।

ಪೋರಾಣಂ ವಜ್ಜಿಧಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರ ವಜ್ಜಿರಾಜಾನೋ ‘‘ಅಯಂ ಚೋರೋ’’ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತೇ ‘‘ಗಣ್ಹಥ ನಂ ಚೋರ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಮಹಾಮತ್ತಾನಂ ದೇನ್ತಿ। ತೇ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ಸಚೇ ಅಚೋರೋ ಹೋತಿ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಿ। ಸಚೇ ಚೋರೋ, ಅತ್ತನಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ವೋಹಾರಿಕಾನಂ ದೇನ್ತಿ। ತೇಪಿ ಅಚೋರೋ ಚೇ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಿ। ಚೋರೋ ಚೇ, ಸುತ್ತಧರಾನಂ ದೇನ್ತಿ। ತೇಪಿ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ಅಚೋರೋ ಚೇ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಿ। ಚೋರೋ ಚೇ, ಅಟ್ಠಕುಲಿಕಾನಂ ದೇನ್ತಿ। ತೇಪಿ ತಥೇವ ಕತ್ವಾ ಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ, ಸೇನಾಪತಿ ಉಪರಾಜಸ್ಸ, ಉಪರಾಜಾ ರಞ್ಞೋ, ರಾಜಾ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ಅಚೋರೋ ಚೇ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ। ಸಚೇ ಪನ ಚೋರೋ ಹೋತಿ, ಪವೇಣೀಪೋತ್ಥಕಂ ವಾಚಾಪೇತಿ। ತತ್ಥ – ‘‘ಯೇನ ಇದಂ ನಾಮ ಕತಂ, ತಸ್ಸ ಅಯಂ ನಾಮ ದಣ್ಡೋ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ। ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಕಿರಿಯಂ ತೇನ ಸಮಾನೇತ್ವಾ ತದನುಚ್ಛವಿಕಂ ದಣ್ಡಂ ಕರೋತಿ। ಇತಿ ಏತಂ ಪೋರಾಣಂ ವಜ್ಜಿಧಮ್ಮಂ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತನ್ತಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾ ನ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ, ‘‘ರಾಜಾನೋ ಪೋರಾಣಪವೇಣಿಯಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಏತೇಸಂ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂಯೇವ ದೋಸೋ’’ತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಕರೋನ್ತಿ। ಏವಂ ರಾಜೂನಂ ವುದ್ಧಿ ಹೋತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ವುದ್ಧಿಯೇವ, ಆನನ್ದ, ವಜ್ಜೀನಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ, ನೋ ಪರಿಹಾನೀ’’ತಿ।

ಸಕ್ಕರೋನ್ತೀತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ತೇಸಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಾ ಸುನ್ದರಮೇವ ಕರೋನ್ತಿ। ಗರುಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಗರುಭಾವಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾವ ಕರೋನ್ತಿ। ಮಾನೇನ್ತೀತಿ ಮನೇನ ಪಿಯಾಯನ್ತಿ। ಪೂಜೇನ್ತೀತಿ ನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ। ಸೋತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತೀತಿ ದಿವಸಸ್ಸ ದ್ವೇ ತಯೋ ವಾರೇ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸೋತಬ್ಬಂ ಸದ್ಧಾತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಯೇ ಏವಂ ಮಹಲ್ಲಕಾನಂ ರಾಜೂನಂ ಸಕ್ಕಾರಾದೀನಿ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ಓವಾದತ್ಥಾಯ ಚ ನೇಸಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ತೇಹಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾ ಅನೋವದಿಯಮಾನಾ ಕೀಳಾಪಸುತಾ ರಜ್ಜತೋ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ। ಯೇ ಪನ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಮಹಲ್ಲಕರಾಜಾನೋ – ‘‘ಇದಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಇದಂ ನ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪೋರಾಣಂ ಪವೇಣಿಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿ। ಸಙ್ಗಾಮಂ ಪತ್ವಾಪಿ – ‘‘ಏವಂ ಪವಿಸಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ನಿಕ್ಖಮಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಉಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ। ತೇ ತೇಹಿ ಓವದಿಯಮಾನಾ ಯಥಾಓವಾದಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಾ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ರಾಜಪ್ಪವೇಣಿಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ವುದ್ಧಿಯೇವ, ಆನನ್ದ, ವಜ್ಜೀನಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ, ನೋ ಪರಿಹಾನೀ’’ತಿ।

ಕುಲಿತ್ಥಿಯೋತಿ ಕುಲಘರಣಿಯೋ। ಕುಲಕುಮಾರಿಯೋತಿ ಅನಿವಿದ್ಧಾ ತಾಸಂ ಧೀತರೋ। ಓಕ್ಕಸ್ಸ ಪಸಯ್ಹಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಓಕ್ಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಪಸಯ್ಹಾ’’ತಿ ವಾ ಪಸಯ್ಹಾಕಾರಸ್ಸೇವೇತಂ ನಾಮಂ। ‘‘ಉಕ್ಕಸ್ಸಾ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಓಕ್ಕಸ್ಸಾತಿ ಅವಕಸ್ಸಿತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ। ಪಸಯ್ಹಾತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾತಿ ಅಯಂ ವಚನತ್ಥೋ। ಏವಞ್ಹಿ ಕರೋನ್ತಾನಂ ವಿಜಿತೇ ಮನುಸ್ಸಾ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹೇ ಪುತ್ತಮಾತರೋಪಿ, ಖೇಳಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾದೀನಿ ಮುಖೇನ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸಂವಡ್ಢಿತಧೀತರೋಪಿ ಇಮೇ ರಾಜಾನೋ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಘರೇ ವಾಸೇನ್ತೀ’’ತಿ ಕುಪಿತಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಚೋರಾ ವಾ ಚೋರಸಹಾಯಾ ವಾ ಹುತ್ವಾ ಜನಪದಂ ಪಹರನ್ತಿ। ಏವಂ ಅಕರೋನ್ತಾನಂ ಪನ ವಿಜಿತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕಾ ಸಕಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತಾ ರಾಜಕೋಸಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ। ಏವಮೇತ್ಥ ವುದ್ಧಿಹಾನಿಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।

ವಜ್ಜೀನಂ ವಜ್ಜಿಚೇತಿಯಾನೀತಿ ವಜ್ಜಿರಾಜೂನಂ ವಜ್ಜಿರಟ್ಠೇ ಚಿತ್ತೀಕತಟ್ಠೇನ ಚೇತಿಯಾನೀತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾನಿ ಯಕ್ಖಟ್ಠಾನಾನಿ। ಅಬ್ಭನ್ತರಾನೀತಿ ಅನ್ತೋನಗರೇ ಠಿತಾನಿ। ಬಾಹಿರಾನೀತಿ ಬಹಿನಗರೇ ಠಿತಾನಿ । ದಿನ್ನಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ದಿನ್ನಂ। ಕತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಂ। ನೋ ಪರಿಹಾಪೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅಪರಿಹಾಪೇತ್ವಾ ಯಥಾಪವತ್ತಮೇವ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ ಧಮ್ಮಿಕಂ ಬಲಿಂ ಪರಿಹಾಪೇನ್ತಾನಞ್ಹಿ ದೇವತಾ ಆರಕ್ಖಂ ಸುಸಂವಿಹಿತಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ಅನುಪ್ಪನ್ನಂ ದುಕ್ಖಂ ಜನೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾಪಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಾಸಸೀಸರೋಗಾದಿಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ, ಸಙ್ಗಾಮೇ ಪತ್ತೇ ಸಹಾಯಾ ನ ಹೋನ್ತಿ। ಅಪರಿಹಾಪೇನ್ತಾನಂ ಪನ ಆರಕ್ಖಂ ಸುಸಂವಿಹಿತಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅನುಪ್ಪನ್ನಂ ಸುಖಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾಪಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಾಸಸೀಸರೋಗಾದಿಂ ಹನನ್ತಿ, ಸಙ್ಗಾಮಸೀಸೇ ಸಹಾಯಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ವುದ್ಧಿಹಾನಿಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।

ಧಮ್ಮಿಕಾ ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ರಕ್ಖಾ ಏವ ಯಥಾ ಅನಿಚ್ಛಿತಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಆವರಣತೋ ಆವರಣಂ। ಯಥಾ ಇಚ್ಛಿತಂ ನ ವಿನಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಗೋಪಾಯನತೋ ಗುತ್ತಿ। ತತ್ಥ ಬಲಕಾಯೇನ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ರಕ್ಖಣಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಧಮ್ಮಿಕಾ ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ। ಯಥಾ ಪನ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಉಪವನೇ ರುಕ್ಖೇ ನ ಛಿನ್ದನ್ತಿ, ವಾಜಿಕಾ ವಜ್ಝಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ಪೋಕ್ಖರಣೀಸು ಮಚ್ಛೇ ನ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಏವಂ ಕರಣಂ ಧಮ್ಮಿಕಾ ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿ ನಾಮ। ಕಿನ್ತಿ ಅನಾಗತಾ ಚಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ನೇಸಂ ಏವಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಸನ್ತಾನೋತಿ ಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿಂ ಪುಚ್ಛತಿ।

ತತ್ಥ ಯೇ ಅನಾಗತಾನಂ ಅರಹನ್ತಾನಂ ಆಗಮನಂ ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ಅಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾ। ಪಬ್ಬಜಿತೇ ಚ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ಗನ್ತ್ವಾ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ಪಞ್ಹಂ ನ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಂ ನ ಸುಣನ್ತಿ, ದಾನಂ ನ ದೇನ್ತಿ, ಅನುಮೋದನಂ ನ ಸುಣನ್ತಿ, ನಿವಾಸನಟ್ಠಾನಂ ನ ಸಂವಿದಹನ್ತಿ। ಅಥ ನೇಸಂ ಅವಣ್ಣೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛತಿ – ‘‘ಅಸುಕೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಅಪ್ಪಸನ್ನೋ, ಪಬ್ಬಜಿತೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ನ ಕರೋತಿ…ಪೇ॰… ನಿವಾಸನಟ್ಠಾನಂ ನ ಸಂವಿದಹತೀ’’ತಿ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ತಸ್ಸ ನಗರದ್ವಾರೇನ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ನಗರಂ ನ ಪವಿಸನ್ತಿ। ಏವಂ ಅನಾಗತಾನಂ ಅರಹನ್ತಾನಂ ಅನಾಗಮನಮೇವ ಹೋತಿ। ಆಗತಾನಮ್ಪಿ ಫಾಸುವಿಹಾರೇ ಅಸತಿ ಯೇಪಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಆಗತಾ, ತೇ – ‘‘ವಸಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ತಾವ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಗತಮ್ಹಾ, ಇಮೇಸಂ ಪನ ರಾಜೂನಂ ಇಮಿನಾ ನೀಹಾರೇನ ಕೋ ವಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಏವಂ ಅನಾಗತೇಸು ಅನಾಗಚ್ಛನ್ತೇಸು, ಆಗತೇಸು ದುಕ್ಖಂ ವಿಹರನ್ತೇಸು ಸೋ ದೇಸೋ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಅನಾವಾಸೋ ಹೋತಿ। ತತೋ ದೇವತಾರಕ್ಖಾ ನ ಹೋತಿ, ದೇವತಾರಕ್ಖಾಯ ಅಸತಿ ಅಮನುಸ್ಸಾ ಓಕಾಸಂ ಲಭನ್ತಿ। ಅಮನುಸ್ಸಾ ಉಸ್ಸನ್ನಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಂ ಬ್ಯಾಧಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ, ಸೀಲವನ್ತಾನಂ ದಸ್ಸನಪಞ್ಹಾಪುಚ್ಛನಾದಿವತ್ಥುಕಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಅನಾಗಮೋ ಹೋತಿ। ವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಪನ ಯಥಾವುತ್ತಕಣ್ಹಪಕ್ಖವಿಪರೀತಸ್ಸ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋ ಹೋತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ವುದ್ಧಿಹಾನಿಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।

೧೩೫. ಏಕಮಿದಾಹನ್ತಿ ಇದಂ ಭಗವಾ ಪುಬ್ಬೇ ವಜ್ಜೀನಂ ಇಮಸ್ಸ ವಜ್ಜಿಸತ್ತಕಸ್ಸ ದೇಸಿತಭಾವಪ್ಪಕಾಸನತ್ಥಮಾಹ । ತತ್ಥ ಸಾರನ್ದದೇ ಚೇತಿಯೇತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ವಿಹಾರೇ। ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಕಿರ ಬುದ್ಧೇ ತತ್ಥ ಸಾರನ್ದದಸ್ಸ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ನಿವಾಸನಟ್ಠಾನಂ ಚೇತಿಯಂ ಅಹೋಸಿ। ಅಥೇತ್ಥ ಭಗವತೋ ವಿಹಾರಂ ಕಾರಾಪೇಸುಂ, ಸೋ ಸಾರನ್ದದೇ ಚೇತಿಯೇ ಕತತ್ತಾ ಸಾರನ್ದದಚೇತಿಯನ್ತ್ವೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತೋ।

ಅಕರಣೀಯಾತಿ ಅಕಾತಬ್ಬಾ, ಅಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯದಿದನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಯುದ್ಧಸ್ಸಾತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಅಭಿಮುಖಯುದ್ಧೇನ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಞ್ಞತ್ರ ಉಪಲಾಪನಾಯಾತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಪಲಾಪನಂ। ಉಪಲಾಪನಾ ನಾಮ – ‘‘ಅಲಂ ವಿವಾದೇನ, ಇದಾನಿ ಸಮಗ್ಗಾ ಹೋಮಾ’’ತಿ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರಥಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದೀನಿ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸಙ್ಗಹಕರಣಂ। ಏವಞ್ಹಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಕತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಸಕ್ಕಾ ಗಣ್ಹಿತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಞ್ಞತ್ರ ಮಿಥುಭೇದಾಯಾತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಿಥುಭೇದಂ। ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಭೇದಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಸಕ್ಕಾ ಏತೇ ಗಹೇತುನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇದಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವತೋ ಕಥಾಯ ನಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಆಹ।

ಕಿಂ ಪನ ಭಗವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಇಮಾಯ ಕಥಾಯ ನಯಲಾಭಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ? ಆಮ, ಜಾನಾತಿ। ಜಾನನ್ತೋ ಕಸ್ಮಾ ಕಥೇಸೀತಿ? ಅನುಕಮ್ಪಾಯ। ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಮಯಾ ಅಕಥಿತೇಪಿ ಕತಿಪಾಹೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತಿ, ಕಥಿತೇ ಪನ ಸಮಗ್ಗೇ ಭಿನ್ದನ್ತೋ ತೀಹಿ ಸಂವಚ್ಛರೇಹಿ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತಿ, ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಮೇವ ವರಂ, ಏತ್ತಕಞ್ಹಿ ಜೀವನ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಪತಿಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಪುಞ್ಞಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ।

ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ। ಅನುಮೋದಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಯಾವ ಸುಭಾಸಿತಞ್ಚಿದಂ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನಾ’’ತಿ ವಾಚಾಯ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ। ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗತೋ। ತತೋ ನಂ ರಾಜಾ – ‘‘ಕಿಂ ಆಚರಿಯ, ಭಗವಾ ಅವಚಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಸೋ – ‘‘ಯಥಾ ಭೋ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಚನಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ವಜ್ಜೀ ಕೇನಚಿ ಗಹೇತುಂ, ಅಪಿ ಚ ಉಪಲಾಪನಾಯ ವಾ ಮಿಥುಭೇದೇನ ವಾ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ಆಹ। ತತೋ ನಂ ರಾಜಾ – ‘‘ಉಪಲಾಪನಾಯ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದಯೋ ನಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಭೇದೇನೇವ ತೇ ಗಹೇಸ್ಸಾಮಿ, ಕಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತುಮ್ಹೇ ವಜ್ಜಿಂ ಆರಬ್ಭ ಪರಿಸತಿ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಥ। ತತೋ ಅಹಂ – ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಮಹಾರಾಜ ತೇಹಿ, ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇಹಿ ಕಸಿವಾಣಿಜ್ಜಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ಜೀವನ್ತು ಏತೇ ರಾಜಾನೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮಿ। ತತೋ ತುಮ್ಹೇ – ‘‘ಕಿನ್ನು ಖೋ ಭೋ ಏಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಜ್ಜಿಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಂ ಕಥಂ ಪಟಿಬಾಹತೀ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯಾಥ, ದಿವಸಭಾಗೇ ಚಾಹಂ ತೇಸಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ತಮ್ಪಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇಪಿ ಮಮ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಬನ್ಧನತಾಲನಾದೀನಿ ಅಕತ್ವಾವ ಕೇವಲಂ ಖುರಮುಣ್ಡಂ ಮಂ ಕತ್ವಾ ನಗರಾ ನೀಹರಾಪೇಥ। ಅಥಾಹಂ – ‘‘ಮಯಾ ತೇ ನಗರೇ ಪಾಕಾರೋ ಪರಿಖಾ ಚ ಕಾರಿತಾ, ಅಹಂ ಕಿರ ದುಬ್ಬಲಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಉತ್ತಾನಗಮ್ಭೀರಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಜಾನಾಮಿ, ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ದಾನಿ ಉಜುಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಕ್ಖಾಮಿ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ – ‘‘ಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯಾಥಾತಿ। ರಾಜಾ ಸಬ್ಬಂ ಅಕಾಸಿ।

ಲಿಚ್ಛವೀ ತಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಮನಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಸಠೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಮಾ ತಸ್ಸ ಗಙ್ಗಂ ಉತ್ತರಿತುಂ ಅದತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ತತ್ರ ಏಕಚ್ಚೇಹಿ – ‘‘ಅಮ್ಹೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥಿತತ್ತಾ ಕಿರ ಸೋ ಏವಂ ಕತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಣೇ, ಏತೂ’’ತಿ ಭಣಿಂಸು। ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಲಿಚ್ಛವೀ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ, ಲಿಚ್ಛವಿನೋ – ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇನ ನಾಮ ಏವಂ ಗರುಂ ದಣ್ಡಂ ಕಾತುಂ ನ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ – ‘‘ಕಿಂ ತೇ ತತ್ರ ಠಾನನ್ತರ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ‘‘ವಿನಿಚ್ಛಯಾಮಚ್ಚೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ। ತದೇವ ತೇ ಠಾನನ್ತರಂ ಹೋತೂತಿ। ಸೋ ಸುಟ್ಠುತರಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕರೋತಿ, ರಾಜಕುಮಾರಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ।

ಸೋ ಪತಿಟ್ಠಿತಗುಣೋ ಹುತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಏಕಂ ಲಿಚ್ಛವಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ – ದಾರಕಾ ಕಸನ್ತೀತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಆಮ, ಕಸನ್ತಿ। ದ್ವೇ ಗೋಣೇ ಯೋಜೇತ್ವಾತಿ? ಆಮ, ದ್ವೇ ಗೋಣೇ ಯೋಜೇತ್ವಾತಿ। ಏತ್ತಕಂ ವತ್ವಾ ನಿವತ್ತೋ। ತತೋ ತಂ ಅಞ್ಞೋ – ‘‘ಕಿಂ ಆಚರಿಯೋ ಆಹಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಸದ್ದಹನ್ತೋ ‘‘ನ ಮೇ ಏಸ ಯಥಾಭೂತಂ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಜ್ಜಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಏಕಂ ಲಿಚ್ಛವಿಂ ಏಕಮನ್ತಂ ನೇತ್ವಾ – ‘‘ಕೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಭುತ್ತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತೋ। ತಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞೋ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಸದ್ದಹನ್ತೋ ತಥೇವ ಭಿಜ್ಜಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಪರಮ್ಪಿ ದಿವಸಂ ಏಕಂ ಲಿಚ್ಛವಿಂ ಏಕಮನ್ತಂ ನೇತ್ವಾ – ‘‘ಅತಿದುಗ್ಗತೋಸಿ ಕಿರಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಕೋ ಏವಮಾಹಾತಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಲಿಚ್ಛವೀತಿ। ಅಪರಮ್ಪಿ ಏಕಮನ್ತಂ ನೇತ್ವಾ – ‘‘ತ್ವಂ ಕಿರ ಭೀರುಕಜಾತಿಕೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಕೋ ಏವಮಾಹಾತಿ? ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಲಿಚ್ಛವೀತಿ। ಏವಂ ಅಞ್ಞೇನ ಅಕಥಿತಮೇವ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಥೇನ್ತೋ ತೀಹಿ ಸಂವಚ್ಛರೇಹಿ ತೇ ರಾಜಾನೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಯಥಾ ದ್ವೇ ಏಕಮಗ್ಗೇನ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಸನ್ನಿಪಾತಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ। ಲಿಚ್ಛವಿನೋ – ‘‘ಇಸ್ಸರಾ ಸನ್ನಿಪತನ್ತು, ಸೂರಾ ಸನ್ನಿಪತನ್ತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು।

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ – ‘‘ಅಯಂ ದಾನಿ ಕಾಲೋ, ಸೀಘಂ ಆಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ। ರಾಜಾ ಸುತ್ವಾವ ಬಲಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ। ವೇಸಾಲಿಕಾ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ರಞ್ಞೋ ಗಙ್ಗಂ ಉತ್ತರಿತುಂ ನ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸುಂ। ತಮ್ಪಿ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತು ಸೂರರಾಜಾನೋ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ನ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು। ‘‘ನಗರಪ್ಪವೇಸನಂ ನ ದಸ್ಸಾಮ, ದ್ವಾರಾನಿ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಠಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸುಂ। ಏಕೋಪಿ ನ ಸನ್ನಿಪತಿ। ಯಥಾವಿವಟೇಹೇವ ದ್ವಾರೇಹಿ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಗತೋ।

ಭಿಕ್ಖುಅಪರಿಹಾನಿಯಧಮ್ಮವಣ್ಣನಾ

೧೩೬. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೇತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾತಿ ದೂರವಿಹಾರೇಸು ಇದ್ಧಿಮನ್ತೇ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸನ್ತಿಕವಿಹಾರೇಸು ಸಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ಸನ್ನಿಪತಥ, ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ; ಭಗವಾ ವೋ ಸನ್ನಿಪಾತಂ ಇಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ। ಅಪರಿಹಾನಿಯೇತಿ ಅಪರಿಹಾನಿಕರೇ, ವುದ್ಧಿಹೇತುಭೂತೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಧಮ್ಮೇ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚನ್ದಸಹಸ್ಸಂ ಸೂರಿಯಸಹಸ್ಸಂ ಉಟ್ಠಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಚತುಕುಟ್ಟಕೇ ಗೇಹೇ ಅನ್ತೋ ತೇಲದೀಪಸಹಸ್ಸಂ ಉಜ್ಜಾಲೇನ್ತೋ ವಿಯ ಪಾಕಟೇ ಕತ್ವಾ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ।

ತತ್ಥ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾತಿ ಇದಂ ವಜ್ಜಿಸತ್ತಕೇ ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವ। ಇಧಾಪಿ ಚ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಅಸನ್ನಿಪತಿತಾ ದಿಸಾಸು ಆಗತಸಾಸನಂ ನ ಸುಣನ್ತಿ। ತತೋ – ‘‘ಅಸುಕವಿಹಾರಸೀಮಾ ಆಕುಲಾ, ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾ ಠಿತಾ, ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮದೂತಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಿ, ವಿಞ್ಞತ್ತಿಬಹುಲಾ ಪುಪ್ಫದಾನಾದೀಹಿ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಪಾಪಭಿಕ್ಖೂಪಿ ‘‘ಪಮತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ರಾಸಿಭೂತಾ ಸಾಸನಂ ಓಸಕ್ಕಾಪೇನ್ತಿ। ಅಭಿಣ್ಹಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಪನ ತಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುಣನ್ತಿ, ತತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸೀಮಂ ಉಜುಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾದಯೋ ಪವತ್ತಾಪೇನ್ತಿ, ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಾನಂ ಉಸ್ಸನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಅರಿಯವಂಸಕೇ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಅರಿಯವಂಸಂ ಕಥಾಪೇನ್ತಿ, ಪಾಪಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿನಯಧರೇಹಿ ನಿಗ್ಗಹಂ ಕಾರಾಪೇನ್ತಿ, ಪಾಪಭಿಕ್ಖೂಪಿ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ವಗ್ಗಬನ್ಧೇನ ವಿಚರಿತು’’ನ್ತಿ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಲಾಯನ್ತಿ। ಏವಮೇತ್ಥ ಹಾನಿವುದ್ಧಿಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।

ಸಮಗ್ಗಾತಿಆದೀಸು ಚೇತಿಯಪಟಿಜಗ್ಗನತ್ಥಂ ವಾ ಬೋಧಿಗೇಹಉಪೋಸಥಾಗಾರಚ್ಛಾದನತ್ಥಂ ವಾ ಕತಿಕವತ್ತಂ ವಾ ಠಪೇತುಕಾಮತಾಯ ಓವಾದಂ ವಾ ದಾತುಕಾಮತಾಯ – ‘‘ಸಙ್ಘೋ ಸನ್ನಿಪತತೂ’’ತಿ ಭೇರಿಯಾ ವಾ ಘಣ್ಟಿಯಾ ವಾ ಆಕೋಟಿತಾಯ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಚೀವರಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥಿ, ಮಯ್ಹಂ ಪತ್ತೋ ಪಚಿತಬ್ಬೋ, ಮಯ್ಹಂ ನವಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಕರೋನ್ತಾ ನ ಸಮಗ್ಗಾ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ ನಾಮ। ಸಬ್ಬಂ ಪನ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಠಪೇತ್ವಾ – ‘‘ಅಹಂ ಪುರಿಮತರಂ, ಅಹಂ ಪುರಿಮತರ’’ನ್ತಿ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಾ ಸಮಗ್ಗಾ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ ನಾಮ। ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಪನ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಮನ್ತೇತ್ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕತ್ವಾ ಏಕತೋ ಅವುಟ್ಠಹನ್ತಾ ಸಮಗ್ಗಾ ನ ವುಟ್ಠಹನ್ತಿ ನಾಮ। ಏವಂ ವುಟ್ಠಿತೇಸು ಹಿ ಯೇ ಪಠಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಬಾಹಿರಕಥಾವ ಸುತಾ, ಇದಾನಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ವುಟ್ಠಹನ್ತಾ ಪನ ಸಮಗ್ಗಾ ವುಟ್ಠಹನ್ತಿ ನಾಮ। ಅಪಿಚ ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ವಿಹಾರಸೀಮಾ ಆಕುಲಾ, ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾ ಠಿತಾ, ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಾದಿಕಾರಕಾ ಪಾಪಭಿಕ್ಖೂ ಉಸ್ಸನ್ನಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಕೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ನಿಗ್ಗಹಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ – ‘‘ಅಹಂ ಪಠಮಂ, ಅಹಂ ಪಠಮ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ಸಮಗ್ಗಾ ವುಟ್ಠಹನ್ತಿ ನಾಮ।

ಆಗನ್ತುಕಂ ಪನ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಇಮಂ ಪರಿವೇಣಂ ಯಾಹಿ, ಏತಂ ಪರಿವೇಣಂ ಯಾಹಿ, ಅಯಂ ಕೋ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ವತ್ತಂ ಕರೋನ್ತಾಪಿ, ಜಿಣ್ಣಪತ್ತಚೀವರಕಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವತ್ತೇನ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನಾಪಿ, ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಗಿಲಾನಭೇಸಜ್ಜಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನಾಪಿ, ಗಿಲಾನಮೇವ ಅನಾಥಂ – ‘‘ಅಸುಕಪರಿವೇಣಂ ಯಾಹಿ, ಅಸುಕಪರಿವೇಣಂ ಯಾಹೀ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವೇಣೇ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತಾಪಿ, ಏಕೋ ಓಲಿಯಮಾನಕೋ ಗನ್ಥೋ ಹೋತಿ, ಪಞ್ಞವನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತೇನ ತಂ ಗನ್ಥಂ ಉಕ್ಖಿಪಾಪೇನ್ತಾಪಿ ಸಮಗ್ಗಾ ಸಙ್ಘಂ ಕರಣೀಯಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ ನಾಮ।

ಅಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿಆದೀಸು ನವಂ ಅಧಮ್ಮಿಕಂ ಕತಿಕವತ್ತಂ ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವಾ ಬನ್ಧನ್ತಾ ಅಪಞ್ಞತ್ತಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ ನಾಮ, ಪುರಾಣಸನ್ಥತವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಯ। ಉದ್ಧಮ್ಮಂ ಉಬ್ಬಿನಯಂ ಸಾಸನಂ ದೀಪೇನ್ತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಿ ನಾಮ, ವಸ್ಸಸತಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಭಗವತಿ ವೇಸಾಲಿಕಾ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾ ವಿಯ। ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾ ಪನ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಾ ಯಥಾಪಞ್ಞತ್ತೇಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಮಾದಾಯ ನ ವತ್ತನ್ತಿ ನಾಮ, ಅಸ್ಸಜಿಪುನಬ್ಬಸುಕಾ ವಿಯ। ನವಂ ಪನ ಕತಿಕವತ್ತಂ ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವಾ ಅಬನ್ಧನ್ತಾ, ಧಮ್ಮವಿನಯತೋ ಸಾಸನಂ ದೀಪೇನ್ತಾ, ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಅಸಮೂಹನನ್ತಾ ಅಪಞ್ಞತ್ತಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ, ಪಞ್ಞತ್ತಂ ನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಿ, ಯಥಾಪಞ್ಞತ್ತೇಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತನ್ತಿ ನಾಮ, ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪಸೇನೋ ವಿಯ, ಆಯಸ್ಮಾ ಯಸೋ ಕಾಕಣ್ಡಕಪುತ್ತೋ ವಿಯ ಚ।

‘‘ಸುಣಾತು, ಮೇ ಆವುಸೋ ಸಙ್ಘೋ, ಸನ್ತಮ್ಹಾಕಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಗಿಹಿಗತಾನಿ, ಗಿಹಿನೋಪಿ ಜಾನನ್ತಿ, ‘ಇದಂ ವೋ ಸಮಣಾನಂ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾನಂ ಕಪ್ಪತಿ, ಇದಂ ವೋ ನ ಕಪ್ಪತೀ’ತಿ। ಸಚೇ ಹಿ ಮಯಂ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಮೂಹನಿಸ್ಸಾಮ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ವತ್ತಾರೋ – ‘ಧೂಮಕಾಲಿಕಂ ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಸಾವಕಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಯಾವಿಮೇಸಂ ಸತ್ಥಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ತಾವಿಮೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಿಕ್ಖಿಂಸು। ಯತೋ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ಥಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ನ ದಾನಿಮೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಿಕ್ಖನ್ತೀ’ತಿ। ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಸಙ್ಘೋ ಅಪಞ್ಞತ್ತಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇಯ್ಯ, ಪಞ್ಞತ್ತಂ ನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ, ಯಥಾಪಞ್ಞತ್ತೇಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಚುಳವ॰ ೪೪೨) –

ಇಮಂ ತನ್ತಿಂ ಠಪಯನ್ತೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ವಿಯ ಚ। ವುದ್ಧಿಯೇವಾತಿ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ವುಡ್ಢಿಯೇವ, ನೋ ಪರಿಹಾನಿ।

ಥೇರಾತಿ ಥಿರಭಾವಪ್ಪತ್ತಾ ಥೇರಕಾರಕೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ। ಬಹೂ ರತ್ತಿಯೋ ಜಾನನ್ತೀತಿ ರತ್ತಞ್ಞೂ। ಚಿರಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಾ। ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಿತುಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾತಿ ಸಙ್ಘಪಿತರೋ। ಪಿತುಟ್ಠಾನೇ ಠಿತತ್ತಾ ಸಙ್ಘಂ ಪರಿನೇನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ಹುತ್ವಾ ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಪವತ್ತೇನ್ತೀತಿ ಸಙ್ಘಪರಿಣಾಯಕಾ।

ಯೇ ತೇಸಂ ಸಕ್ಕಾರಾದೀನಿ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ಓವಾದತ್ಥಾಯ ದ್ವೇ ತಯೋ ವಾರೇ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಪಿ ತೇಸಂ ಓವಾದಂ ನ ದೇನ್ತಿ, ಪವೇಣೀಕಥಂ ನ ಕಥೇನ್ತಿ, ಸಾರಭೂತಂ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ ನ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತಿ। ತೇ ತೇಹಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ಚ ಅರಿಯಧನೇಹೀತಿ ಏವಮಾದೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ। ಯೇ ಪನ ತೇಸಂ ಸಕ್ಕಾರಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಪಿ ತೇಸಂ ಓವಾದಂ ದೇನ್ತಿ। ‘‘ಏವಂ ತೇ ಅಭಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ತೇ ಪಟಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ತೇ ಆಲೋಕಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ತೇ ವಿಲೋಕಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ತೇ ಸಮಿಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ತೇ ಪಸಾರಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ತೇ ಸಙ್ಘಾಟಿಪತ್ತಚೀವರಂ ಧಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪವೇಣೀಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಿ, ಸಾರಭೂತಂ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತಿ, ತೇರಸಹಿ ಧುತಙ್ಗೇಹಿ ದಸಹಿ ಕಥಾವತ್ಥೂಹಿ ಅನುಸಾಸನ್ತಿ। ತೇ ತೇಸಂ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ವಡ್ಢಮಾನಾ ಸಾಮಞ್ಞತ್ಥಂ ಅನುಪಾಪುಣನ್ತಿ। ಏವಮೇತ್ಥ ಹಾನಿವುದ್ಧಿಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।

ಪುನಬ್ಭವದಾನಂ ಪುನಬ್ಭವೋ, ಪುನಬ್ಭವೋ ಸೀಲಮಸ್ಸಾತಿ ಪೋನೋಬ್ಭವಿಕಾ, ಪುನಬ್ಭವದಾಯಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಸ್ಮಾ ಪೋನೋಬ್ಭವಿಕಾಯ। ನ ವಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯೇ ಚತುನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಕಾರಣಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಪದಾನುಪದಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಗಾಮತೋ ಗಾಮಂ ವಿಚರನ್ತಿ, ತೇ ತಸ್ಸಾ ತಣ್ಹಾಯ ವಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ನಾಮ, ಇತರೇ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ನಾಮ। ತತ್ಥ ಹಾನಿವುದ್ಧಿಯೋ ಪಾಕಟಾಯೇವ।

ಆರಞ್ಞಕೇಸೂತಿ ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಪಚ್ಛಿಮೇಸು। ಸಾಪೇಕ್ಖಾತಿ ಸತಣ್ಹಾ ಸಾಲಯಾ। ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನೇಸು ಹಿ ಝಾನಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾಪಿ ತತೋ ವುಟ್ಠಿತಮತ್ತೋವ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸದಾರಿಕಾದಿಸದ್ದಂ ಸುಣಾತಿ, ಯೇನಸ್ಸ ಅಧಿಗತವಿಸೇಸೋಪಿ ಹಾಯತಿಯೇವ। ಅರಞ್ಞೇ ಪನ ನಿದ್ದಾಯಿತ್ವಾ ಪಟಿಬುದ್ಧಮತ್ತೋ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಮೋರಾದೀನಂ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತಿ, ಯೇನ ಆರಞ್ಞಕಂ ಪೀತಿಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಮೇವ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಅಗ್ಗಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ। ಇತಿ ಭಗವಾ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನೇ ಝಾನಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಭಿಕ್ಖುನೋ ಅರಞ್ಞೇ ನಿದ್ದಾಯನ್ತಮೇವ ಪಸಂಸತಿ। ತಸ್ಮಾ ತಮೇವ ಅತ್ಥವಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ – ‘‘ಆರಞ್ಞಕೇಸು ಸೇನಾಸನೇಸು ಸಾಪೇಕ್ಖಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ।

ಪಚ್ಚತ್ತಞ್ಞೇವ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತನೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇಸ್ಸನ್ತಿ। ಪೇಸಲಾತಿ ಪಿಯಸೀಲಾ। ಇಧಾಪಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಆಗಮನಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಾ ನೇವಾಸಿಕಾ ಅಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾ । ಸಮ್ಪತ್ತಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಪತ್ತಚೀವರಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಆಸನಪಞ್ಞಾಪನತಾಲವಣ್ಟಗ್ಗಹಣಾದೀನಿ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಥ ನೇಸಂ ಅವಣ್ಣೋ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ – ‘‘ಅಸುಕವಿಹಾರವಾಸಿನೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಸ್ಸದ್ಧಾ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಟ್ಠಾನಂ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ನ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ವಿಹಾರದ್ವಾರೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ವಿಹಾರಂ ನ ಪವಿಸನ್ತಿ। ಏವಂ ಅನಾಗತಾನಂ ಅನಾಗಮನಮೇವ ಹೋತಿ। ಆಗತಾನಂ ಪನ ಫಾಸುವಿಹಾರೇ ಅಸತಿ ಯೇಪಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಆಗತಾ, ತೇ – ‘‘ವಸಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ತಾವ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಗತಾಮ್ಹ, ಇಮೇಸಂ ಪನ ನೇವಾಸಿಕಾನಂ ಇಮಿನಾ ನೀಹಾರೇನ ಕೋ ವಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಏವಂ ಸೋ ವಿಹಾರೋ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನಾವಾಸೋವ ಹೋತಿ। ತತೋ ನೇವಾಸಿಕಾ ಸೀಲವನ್ತಾನಂ ದಸ್ಸನಂ ಅಲಭನ್ತಾ ಕಙ್ಖಾವಿನೋದನಂ ವಾ ಆಚಾರಸಿಕ್ಖಾಪಕಂ ವಾ ಮಧುರಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ವಾ ನ ಲಭನ್ತಿ, ತೇಸಂ ನೇವ ಅಗ್ಗಹಿತಧಮ್ಮಗ್ಗಹಣಂ, ನ ಗಹಿತಸಜ್ಝಾಯಕರಣಂ ಹೋತಿ। ಇತಿ ನೇಸಂ ಹಾನಿಯೇವ ಹೋತಿ, ನ ವುದ್ಧಿ।

ಯೇ ಪನ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಆಗಮನಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ ಪಸನ್ನಾ, ಆಗತಾನಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಪವಿಸನ್ತಿ, ಕಙ್ಖಂ ವಿನೋದೇನ್ತಿ, ಮಧುರಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಲಭನ್ತಿ। ಅಥ ನೇಸಂ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ – ‘‘ಅಸುಕವಿಹಾರಭಿಕ್ಖೂ ಏವಂ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನಾ ಸಙ್ಗಾಹಕಾ’’ತಿ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ದೂರತೋಪಿ ಏನ್ತಿ, ತೇಸಂ ನೇವಾಸಿಕಾ ವತ್ತಂ ಕರೋನ್ತಿ , ಸಮೀಪಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವುಡ್ಢತರಂ ಆಗನ್ತುಕಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ನವಕತರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಆಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸೀದನ್ತಿ। ನಿಸೀದಿತ್ವಾ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಸಿಸ್ಸಥ ಗಮಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ। ‘ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವುತ್ತೇ – ‘‘ಸಪ್ಪಾಯಂ ಸೇನಾಸನಂ, ಸುಲಭಾ ಭಿಕ್ಖಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ನ ದೇನ್ತಿ। ವಿನಯಧರೋ ಚೇ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿನಯಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಿ। ಸುತ್ತನ್ತಾದಿಧರೋ ಚೇ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ತಂ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಿ। ಆಗನ್ತುಕಾನಂ ಥೇರಾನಂ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ। ಆಗನ್ತುಕಾ ‘‘ಏಕಂ ದ್ವೇ ದಿವಸಾನಿ ವಸಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಆಗತಾಮ್ಹ, ಇಮೇಸಂ ಪನ ಸುಖಸಂವಾಸತಾಯ ದಸದ್ವಾದಸವಸ್ಸಾನಿ ವಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ತಾರೋ ಹೋನ್ತಿ। ಏವಮೇತ್ಥ ಹಾನಿವುದ್ಧಿಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।

೧೩೭. ದುತಿಯಸತ್ತಕೇ ಕಮ್ಮಂ ಆರಾಮೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಕಮ್ಮಾರಾಮಾತಿ। ಕಮ್ಮೇ ರತಾತಿ ಕಮ್ಮರತಾ। ಕಮ್ಮಾರಾಮತಮನುಯುತ್ತಾತಿ ಯುತ್ತಾ ಪಯುತ್ತಾ ಅನುಯುತ್ತಾ। ತತ್ಥ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಇತಿಕಾತಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ವುಚ್ಚತಿ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಚೀವರವಿಚಾರಣಂ, ಚೀವರಕರಣಂ, ಉಪತ್ಥಮ್ಭನಂ, ಸೂಚಿಘರಂ, ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಂ, ಅಸಂಬದ್ಧಕಂ, ಕಾಯಬನ್ಧನಂ, ಧಮಕರಣಂ, ಆಧಾರಕಂ, ಪಾದಕಥಲಿಕಂ, ಸಮ್ಮಜ್ಜನೀಆದೀನಂ ಕರಣನ್ತಿ। ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ಏತಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಸಕಲದಿವಸಂ ಏತಾನೇವ ಕರೋತಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇಸ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ। ಯೋ ಪನ ಏತೇಸಂ ಕರಣವೇಲಾಯಮೇವ ಏತಾನಿ ಕರೋತಿ, ಉದ್ದೇಸವೇಲಾಯಂ ಉದ್ದೇಸಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸಜ್ಝಾಯವೇಲಾಯಂ ಸಜ್ಝಾಯತಿ, ಚೇತಿಯಙ್ಗಣವತ್ತವೇಲಾಯಂ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣವತ್ತಂ ಕರೋತಿ, ಮನಸಿಕಾರವೇಲಾಯಂ ಮನಸಿಕಾರಂ ಕರೋತಿ, ನ ಸೋ ಕಮ್ಮಾರಾಮೋ ನಾಮ।

ನ ಭಸ್ಸಾರಾಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಯೋ ಇತ್ಥಿವಣ್ಣಪುರಿಸವಣ್ಣಾದಿವಸೇನ ಆಲಾಪಸಲ್ಲಾಪಂ ಕರೋನ್ತೋಯೇವ ದಿವಸಞ್ಚ ರತ್ತಿಞ್ಚ ವೀತಿನಾಮೇತಿ, ಏವರೂಪೇ ಭಸ್ಸೇ ಪರಿಯನ್ತಕಾರೀ ನ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಭಸ್ಸಾರಾಮೋ ನಾಮ। ಯೋ ಪನ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತಿ, ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ಅಯಂ ಅಪ್ಪಭಸ್ಸೋವ ಭಸ್ಸೇ ಪರಿಯನ್ತಕಾರೀಯೇವ। ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವಯಂ ಕರಣೀಯಂ – ಧಮ್ಮೀ ವಾ ಕಥಾ, ಅರಿಯೋ ವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೋ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೭೩) ವುತ್ತತ್ತಾ।

ನ ನಿದ್ದಾರಾಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಯೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ನಿಸಿನ್ನೋಪಿ ನಿಪನ್ನೋಪಿ ಥಿನಮಿದ್ಧಾಭಿಭೂತೋ ನಿದ್ದಾಯತಿಯೇವ, ಅಯಂ ನಿದ್ದಾರಾಮೋ ನಾಮ। ಯಸ್ಸ ಪನ ಕರಜಕಾಯಗೇಲಞ್ಞೇನ ಚಿತ್ತಂ ಭವಙ್ಗೇ ಓತರತಿ , ನಾಯಂ ನಿದ್ದಾರಾಮೋ। ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಅಭಿಜಾನಾಮಹಂ ಅಗ್ಗಿವೇಸ್ಸನ, ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಮಾಸೇ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪ್ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಚತುಗ್ಗುಣಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿತಾ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೩೮೭)।

ನ ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಯೋ ಏಕಸ್ಸ ದುತಿಯೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ತತಿಯೋ ತಿಣ್ಣಂ ಚತುತ್ಥೋತಿ ಏವಂ ಸಂಸಟ್ಠೋವ ವಿಹರತಿ, ಏಕಕೋ ಅಸ್ಸಾದಂ ನ ಲಭತಿ, ಅಯಂ ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮೋ। ಯೋ ಪನ ಚತೂಸು ಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಏಕಕೋ ಅಸ್ಸಾದಂ ಲಭತಿ, ನಾಯಂ ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।

ನ ಪಾಪಿಚ್ಛಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಸನ್ತಸಮ್ಭಾವನಾಯ ಇಚ್ಛಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ದುಸ್ಸೀಲಾ ಪಾಪಿಚ್ಛಾ ನಾಮ।

ನ ಪಾಪಮಿತ್ತಾದೀಸು ಪಾಪಾ ಮಿತ್ತಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಪಾಪಮಿತ್ತಾ। ಚತೂಸು ಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಸಹ ಅಯನತೋ ಪಾಪಾ ಸಹಾಯಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಪಾಪಸಹಾಯಾ। ತನ್ನಿನ್ನತಪ್ಪೋಣತಪ್ಪಬ್ಭಾರತಾಯ ಪಾಪೇಸು ಸಮ್ಪವಙ್ಕಾತಿ ಪಾಪಸಮ್ಪವಙ್ಕಾ।

ಓರಮತ್ತಕೇನಾತಿ ಅವರಮತ್ತಕೇನ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇನ। ಅನ್ತರಾತಿ ಅರಹತ್ತಂ ಅಪತ್ವಾವ ಏತ್ಥನ್ತರೇ। ವೋಸಾನನ್ತಿ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ – ‘‘ಅಲಮೇತ್ತಾವತಾ’’ತಿ ಓಸಕ್ಕನಂ ಠಿತಕಿಚ್ಚತಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಯಾವ ಸೀಲಪಾರಿಸುದ್ಧಿಮತ್ತೇನ ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಮತ್ತೇನ ವಾ ಝಾನಮತ್ತೇನ ವಾ ಸೋತಾಪನ್ನಭಾವಮತ್ತೇನ ವಾ ಸಕದಾಗಾಮಿಭಾವಮತ್ತೇನ ವಾ ಅನಾಗಾಮಿಭಾವಮತ್ತೇನ ವಾ ವೋಸಾನಂ ನ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಾವ ವುದ್ಧಿಯೇವ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ, ನೋ ಪರಿಹಾನೀ’’ತಿ।

೧೩೮. ತತಿಯಸತ್ತಕೇ ಸದ್ಧಾತಿ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನಾ। ತತ್ಥ ಆಗಮನೀಯಸದ್ಧಾ, ಅಧಿಗಮಸದ್ಧಾ, ಪಸಾದಸದ್ಧಾ, ಓಕಪ್ಪನಸದ್ಧಾತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಸದ್ಧಾ। ತತ್ಥ ಆಗಮನೀಯಸದ್ಧಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಹೋತಿ। ಅಧಿಗಮಸದ್ಧಾ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾನಂ। ಬುದ್ಧೋ ಧಮ್ಮೋ ಸಙ್ಘೋತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ಪಸಾದೋ ಪಸಾದಸದ್ಧಾ। ಓಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪನ ಸದ್ದಹನಂ ಓಕಪ್ಪನಸದ್ಧಾ। ಸಾ ದುವಿಧಾಪಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾ। ತಾಯ ಹಿ ಸದ್ಧಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸದ್ಧಾವಿಮುತ್ತೋ, ವಕ್ಕಲಿತ್ಥೇರಸದಿಸೋ ಹೋತಿ। ತಸ್ಸ ಹಿ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣವತ್ತಂ ವಾ, ಬೋಧಿಯಙ್ಗಣವತ್ತಂ ವಾ ಕತಮೇವ ಹೋತಿ। ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಆಚರಿಯವತ್ತಾದೀನಿ ಸಬ್ಬವತ್ತಾನಿ ಪೂರೇತಿ। ಹಿರಿಮನಾತಿ ಪಾಪಜಿಗುಚ್ಛನಲಕ್ಖಣಾಯ ಹಿರಿಯಾ ಯುತ್ತಚಿತ್ತಾ। ಓತ್ತಪ್ಪೀತಿ ಪಾಪತೋ ಭಾಯನಲಕ್ಖಣೇನ ಓತ್ತಪ್ಪೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ।

ಬಹುಸ್ಸುತಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಪರಿಯತ್ತಿಬಹುಸ್ಸುತೋ, ಪಟಿವೇಧಬಹುಸ್ಸುತೋತಿ ದ್ವೇ ಬಹುಸ್ಸುತಾ। ಪರಿಯತ್ತೀತಿ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ। ಪಟಿವೇಧೋತಿ ಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿವೇಧೋ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಪರಿಯತ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಸಾ ಯೇನ ಬಹು ಸುತಾ, ಸೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ। ಸೋ ಪನೇಸ ನಿಸ್ಸಯಮುಚ್ಚನಕೋ, ಪರಿಸುಪಟ್ಠಾಕೋ, ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕೋ, ಸಬ್ಬತ್ಥಕಬಹುಸ್ಸುತೋತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ತಯೋ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯ ಓವಾದವಗ್ಗೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ಸಬ್ಬತ್ಥಕಬಹುಸ್ಸುತಾ ಪನ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸದಿಸಾ ಹೋನ್ತಿ। ತೇ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ।

ಆರದ್ಧವೀರಿಯಾತಿ ಯೇಸಂ ಕಾಯಿಕಞ್ಚ ಚೇತಸಿಕಞ್ಚ ವೀರಿಯಂ ಆರದ್ಧಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಯೇ ಕಾಯಸಙ್ಗಣಿಕಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಚತೂಸು ಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಅಟ್ಠಆರಬ್ಭವತ್ಥುವಸೇನ ಏಕಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಕಾಯಿಕವೀರಿಯಂ ಆರದ್ಧಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಯೇ ಚಿತ್ತಸಙ್ಗಾಣಿಕಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ಏಕಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಗಮನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಠಾನಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ನ ದೇನ್ತಿ, ಠಾನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಲೇಸಸ್ಸ ನಿಸಜ್ಜಂ, ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಸಯನಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ನ ದೇನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಕಿಲೇಸೇ ನಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಚೇತಸಿಕವೀರಿಯಂ ಆರದ್ಧಂ ನಾಮ ಹೋತಿ।

ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತೀತಿ ಚಿರಕತಾದೀನಂ ಸರಿತಾ ಅನುಸ್ಸರಿತಾ ಮಹಾಗತಿಮ್ಬಯಅಭಯತ್ಥೇರದೀಘಭಾಣಅಭಯತ್ಥೇರತಿಪಿಟಕಚೂಳಾಭಯತ್ಥೇರಾ ವಿಯ। ಮಹಾಗತಿಮ್ಬಯಅಭಯತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ಜಾತಪಞ್ಚಮದಿವಸೇ ಮಙ್ಗಲಪಾಯಾಸೇ ತುಣ್ಡಂ ಪಸಾರೇನ್ತಂ ವಾಯಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಹುಂ ಹುನ್ತಿ ಸದ್ದಮಕಾಸಿ। ಅಥ ಸೋ ಥೇರಕಾಲೇ – ‘‘ಕದಾ ಪಟ್ಠಾಯ, ಭನ್ತೇ, ಸರಥಾ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ ‘‘ಜಾತಪಞ್ಚಮದಿವಸೇ ಕತಸದ್ದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆವುಸೋ’’ತಿ ಆಹ।

ದೀಘಭಾಣಕಅಭಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಜಾತನವಮದಿವಸೇ ಮಾತಾ ಚುಮ್ಬಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಓನತಾ ತಸ್ಸಾ ಮೋಳಿ ಮುಚ್ಚಿತ್ಥ । ತತೋ ತುಮ್ಬಮತ್ತಾನಿ ಸುಮನಪುಪ್ಫಾನಿ ದಾರಕಸ್ಸ ಉರೇ ಪತಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಂ ಜನಯಿಂಸು। ಸೋ ಥೇರಕಾಲೇ – ‘‘ಕದಾ ಪಟ್ಠಾಯ, ಭನ್ತೇ, ಸರಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ – ‘‘ಜಾತನವಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ಆಹ।

ತಿಪಿಟಕಚೂಳಾಭಯತ್ಥೇರೋ – ‘‘ಅನುರಾಧಪುರೇ ತೀಣಿ ದ್ವಾರಾನಿ ಪಿದಹಾಪೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಏಕೇನ ದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮನಂ ಕತ್ವಾ – ‘ತ್ವಂ ಕಿನ್ನಾಮೋ, ತ್ವಂ ಕಿನ್ನಾಮೋ’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಪುನ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವ ತೇಸಂ ನಾಮಾನಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತುಂ – ‘‘ಸಕ್ಕಾ ಆವುಸೋ’’ತಿ ಆಹ। ಏವರೂಪೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸನ್ಧಾಯ – ‘‘ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।

ಪಞ್ಞವನ್ತೋತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಉದಯಬ್ಬಯಪರಿಗ್ಗಾಹಿಕಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ। ಅಪಿ ಚ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಏತೇಹಿ ಪದೇಹಿ ವಿಪಸ್ಸಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಭಾರಭೂತಾ ಸಮ್ಮಾಸತಿ ಚೇವ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾ ಚ ಕಥಿತಾ।

೧೩೯. ಚತುತ್ಥಸತ್ತಕೇ ಸತಿಯೇವ ಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋತಿ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ತತ್ಥ ಉಪಟ್ಠಾನಲಕ್ಖಣೋ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ, ಪವಿಚಯಲಕ್ಖಣೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ, ಪಗ್ಗಹಲಕ್ಖಣೋ ವೀರಿಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ, ಫರಣಲಕ್ಖಣೋ ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ, ಉಪಸಮಲಕ್ಖಣೋ ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಲಕ್ಖಣೋ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ, ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಲಕ್ಖಣೋ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ। ಭಾವೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಾ, ಛಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಾ, ನವಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ವೀರಿಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಾ, ದಸಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಾ, ಸತ್ತಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಾ, ದಸಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಾ, ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಾ ವಡ್ಢೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಮಿನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕೇ ಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಕಥೇಸಿ।

೧೪೦. ಪಞ್ಚಮಸತ್ತಕೇ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾತಿ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾ। ಅನತ್ತಸಞ್ಞಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಇಮಾ ಸತ್ತ ಲೋಕಿಯವಿಪಸ್ಸನಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ। ‘‘ಏತಂ ಸನ್ತಂ, ಏತಂ ಪಣೀತಂ, ಯದಿದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೯.೩೬) ಆಗತವಸೇನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಲೋಕುತ್ತರಾಪಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।

೧೪೧. ಛಕ್ಕೇ ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ। ವಚೀಕಮ್ಮಮನೋಕಮ್ಮೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಇಮಾನಿ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಸೇನ ಆಗತಾನಿ ಗಿಹೀಸುಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ । ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಹಿ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಧಮ್ಮಪೂರಣಂ ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ಗಿಹೀನಂ ಚೇತಿಯವನ್ದನತ್ಥಾಯ ಬೋಧಿವನ್ದನತ್ಥಾಯ ಸಙ್ಘನಿಮನ್ತನತ್ಥಾಯ ಗಮನಂ, ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ, ಪತ್ತಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ, ಆಸನಪಞ್ಞಾಪನಂ, ಅನುಗಮನನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಕಂ ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ।

ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಆಚಾರಪಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞಾಪನಂ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಕಥನಂ, ಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ತೇಪಿಟಕಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಮೇತ್ತಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ಗಿಹೀನಂ ಚೇತಿಯವನ್ದನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛಾಮ , ಬೋಧಿವನ್ದನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛಾಮ, ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ದೀಪಮಾಲಪುಪ್ಫಪೂಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಿಸ್ಸಾಮ, ಸಲಾಕಭತ್ತಾದೀನಿ ದಸ್ಸಾಮ, ವಸ್ಸವಾಸಿಕಂ ದಸ್ಸಾಮ, ಅಜ್ಜ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ದಸ್ಸಾಮ, ಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಖಾದನೀಯಾದೀನಿ ಸಂವಿದಹಥ, ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇಥ, ಪಾನೀಯಂ ಉಪಟ್ಠಪೇಥ, ಸಙ್ಘಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಆನೇಥ, ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇಥ, ಛನ್ದಜಾತಾ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತಾ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಕರೋಥಾತಿಆದಿಕಥನಕಾಲೇ ಮೇತ್ತಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ನಾಮ।

ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಾಯ ಸರೀರಪ್ಪಟಿಜಗ್ಗನಂ, ಚೇತಿಯಙ್ಗಣವತ್ತಾದೀನಿ ಚ ಕತ್ವಾ ವಿವಿತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸುಖೀ ಹೋನ್ತು ಅವೇರಾ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಾತಿ ಚಿನ್ತನಂ ಮೇತ್ತಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ಗಿಹೀನಂ ‘ಅಯ್ಯಾ ಸುಖೀ ಹೋನ್ತು, ಅವೇರಾ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಾ’ತಿ ಚಿನ್ತನಂ ಮೇತ್ತಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ನಾಮ।

ಆವಿ ಚೇವ ರಹೋ ಚಾತಿ ಸಮ್ಮುಖಾ ಚ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಚ। ತತ್ಥ ನವಕಾನಂ ಚೀವರಕಮ್ಮಾದೀಸು ಸಹಾಯಭಾವಗಮನಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ಥೇರಾನಂ ಪನ ಪಾದಧೋವನವನ್ದನಬೀಜನದಾನಾದಿಭೇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ಉಭಯೇಹಿಪಿ ದುನ್ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಂ ದಾರುಭಣ್ಡಾದೀನಂ ತೇಸು ಅವಮಞ್ಞಂ ಅಕತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ದುನ್ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಂ ವಿಯ ಪಟಿಸಾಮನಂ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ।

ದೇವತ್ಥೇರೋ ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋತಿ ಏವಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ವಚನಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಮೇತ್ತಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ವಿಹಾರೇ ಅಸನ್ತಂ ಪನ ಪಟಿಪುಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಕುಹಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇವತ್ಥೇರೋ, ಕುಹಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ, ಕದಾ ನು ಖೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಏವಂ ಮಮಾಯನವಚನಂ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಮೇತ್ತಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ನಾಮ।

ಮೇತ್ತಾಸಿನೇಹಸಿನಿದ್ಧಾನಿ ಪನ ನಯನಾನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಪಸನ್ನೇನ ಮುಖೇನ ಓಲೋಕನಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಮೇತ್ತಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ದೇವತ್ಥೇರೋ ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಅರೋಗೋ ಹೋತು, ಅಪ್ಪಾಬಾಧೋತಿ ಸಮನ್ನಾಹರಣಂ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಮೇತ್ತಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ನಾಮ।

ಲಾಭಾತಿ ಚೀವರಾದಯೋ ಲದ್ಧಪಚ್ಚಯಾ। ಧಮ್ಮಿಕಾತಿ ಕುಹನಾದಿಭೇದಂ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವತ್ತೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾ। ಅನ್ತಮಸೋ ಪತ್ತಪರಿಯಾಪನ್ನಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಪಚ್ಛಿಮಕೋಟಿಯಾ ಪತ್ತೇ ಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋಗತಂ ದ್ವಿತಿಕಟಚ್ಛುಭಿಕ್ಖಾಮತ್ತಮ್ಪಿ । ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಭೋಗೀತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೇ ಪಟಿವಿಭತ್ತಾ ನಾಮ – ಆಮಿಸಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಞ್ಚ, ಪುಗ್ಗಲಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಞ್ಚ। ತತ್ಥ – ‘‘ಏತ್ತಕಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಏತ್ತಕಂ ನ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಚಿತ್ತೇನ ವಿಭಜನಂ ಆಮಿಸಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ನಾಮ। ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಅಸುಕಸ್ಸ ನ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಚಿತ್ತೇನ ವಿಭಜನಂ ಪನ ಪುಗ್ಗಲಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ನಾಮ। ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಅಕತ್ವಾ ಯೋ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಅಯಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಭೋಗೀ ನಾಮ।

ಸೀಲವನ್ತೇಹಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಹಿ ಸಾಧಾರಣಭೋಗೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಾಧಾರಣಭೋಗಿನೋ ಇದಂ ಲಕ್ಖಣಂ, ಯಂ ಯಂ ಪಣೀತಂ ಲಬ್ಭತಿ, ತಂ ತಂ ನೇವ ಲಾಭೇನ ಲಾಭಂ ನಿಜಿಗೀಸನತಾಮುಖೇನ ಗಿಹೀನಂ ದೇತಿ, ನ ಅತ್ತನಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಚ – ‘‘ಸಙ್ಘೇನ ಸಾಧಾರಣಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಘಣ್ಟಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಸಙ್ಘಸನ್ತಕಂ ವಿಯ ಪಸ್ಸತಿ।

ಇಮಂ ಪನ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಂ ಕೋ ಪೂರೇತಿ, ಕೋ ನ ಪೂರೇತೀತಿ? ದುಸ್ಸೀಲೋ ತಾವ ನ ಪೂರೇತಿ। ನ ಹಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಸೀಲವನ್ತಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ। ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ ಪನ ವತ್ತಂ ಅಖಣ್ಡೇನ್ತೋ ಪೂರೇತಿ। ತತ್ರಿದಂ ವತ್ತಂ – ಯೋ ಹಿ ಓದಿಸ್ಸಕಂ ಕತ್ವಾ ಮಾತು ವಾ ಪಿತು ವಾ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾದೀನಂ ವಾ ದೇತಿ, ಸೋ ದಾತಬ್ಬಂ ದೇತಿ, ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಪನಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ, ಪಲಿಬೋಧಜಗ್ಗನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಹಿ ಮುತ್ತಪಲಿಬೋಧಸ್ಸೇವ ವಟ್ಟತಿ। ತೇನ ಪನ ಓದಿಸ್ಸಕಂ ದೇನ್ತೇನ ಗಿಲಾನಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕಆಗನ್ತುಕಗಮಿಕಾನಞ್ಚೇವ ನವಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಚ ಸಙ್ಘಾಟಿಪತ್ತಗ್ಗಹಣಂ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಂ। ಏತೇಸಂ ದತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಥೇರಾಸನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಥೋಕಂ ಅದತ್ವಾ ಯೋ ಯತ್ತಕಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಸ ತತ್ತಕಂ ದಾತಬ್ಬಂ। ಅವಸಿಟ್ಠೇ ಅಸತಿ ಪುನ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಥೇರಾಸನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಂ ಯಂ ಪಣೀತಂ, ತಂ ದತ್ವಾ ಸೇಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ಸೀಲವನ್ತೇಹೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಅದಾತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ।

ಅಯಂ ಪನ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಸುಸಿಕ್ಖಿತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಸುಪೂರೋ ಹೋತಿ, ನೋ ಅಸಿಕ್ಖಿತಾಯ ಪರಿಸಾಯ। ಸುಸಿಕ್ಖಿತಾಯ ಹಿ ಪರಿಸಾಯ ಯೋ ಅಞ್ಞತೋ ಲಭತಿ, ಸೋ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಅಞ್ಞತೋ ಅಲಭನ್ತೋಪಿ ಪಮಾಣಯುತ್ತಮೇವ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನಾತಿರೇಕಂ। ಅಯಂ ಪನ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಏವಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ ಲದ್ಧಂ ದೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ದ್ವಾದಸಹಿ ವಸ್ಸೇಹಿ ಪೂರತಿ, ನ ತತೋ ಓರಂ। ಸಚೇ ಹಿ ದ್ವಾದಸಮೇ ವಸ್ಸೇ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಕೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪೂರಂ ಪತ್ತಂ ಆಸನಸಾಲಾಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನಹಾಯಿತುಂ ಗಚ್ಛತಿ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ಚ ಕಸ್ಸೇಸೋ ಪತ್ತೋತಿ, ‘‘ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಆಹರಥ ನ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಚ ರಿತ್ತಂ ಪತ್ತಂ ಠಪೇತಿ, ಅಥ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ರಿತ್ತಂ ಪತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಂಸೂ’’ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಪುನ ದ್ವಾದಸವಸ್ಸಾನಿ ಪೂರೇತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ। ತಿತ್ಥಿಯಪರಿವಾಸಸದಿಸೋ ಹೇಸ, ಸಕಿಂ ಖಣ್ಡೇ ಜಾತೇ ಪುನ ಪೂರೇತಬ್ಬೋವ। ಯೋ ಪನ – ‘‘ಲಾಭಾ ವತ ಮೇ, ಸುಲದ್ಧಂ ವತ ಮೇ, ಯಸ್ಸ ಮೇ ಪತ್ತಗತಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾವ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಜನೇತಿ, ತಸ್ಸ ಪುಣ್ಣೋ ನಾಮ ಹೋತಿ।

ಏವಂ ಪೂರಿತಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪನ ನೇವ ಇಸ್ಸಾ, ನ ಮಚ್ಛರಿಯಂ ಹೋತಿ। ಸೋ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ, ಸುಲಭಪಚ್ಚಯೋ ಚ, ಪತ್ತಗತಮಸ್ಸ ದಿಯ್ಯಮಾನಮ್ಪಿ ನ ಖೀಯತಿ, ಭಾಜನೀಯಭಣ್ಡಟ್ಠಾನೇ ಅಗ್ಗಭಣ್ಡಂ ಲಭತಿ, ಭಯೇ ವಾ ಛಾತಕೇ ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ದೇವತಾ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ।

ತತ್ರಿಮಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ – ಸೇನಗಿರಿವಾಸೀ ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ಮಹಾಗಿರಿಗಾಮಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ। ಪಞ್ಞಾಸ ಮಹಾಥೇರಾ ನಾಗದೀಪಂ ಚೇತಿಯವನ್ದನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಗಿರಿಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಲದ್ಧಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು। ಥೇರೋ ಪನ ಪವಿಸನ್ತೋ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಲದ್ಧಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ವಿಚರಿಮ್ಹ ಆವುಸೋತಿ। ಸೋ ತೇಸಂ ಅಲದ್ಧಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ ಯಾವಾಹಂ ಆಗಚ್ಛಾಮಿ, ತಾವ ಇಧೇವ ಹೋಥಾ’’ತಿ। ಮಯಂ, ಆವುಸೋ, ಪಞ್ಞಾಸ ಜನಾ ಪತ್ತತೇಮನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಲಭಿಮ್ಹಾತಿ। ಭನ್ತೇ, ನೇವಾಸಿಕಾ ನಾಮ ಪಟಿಬಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಲಭನ್ತಾಪಿ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಮಗ್ಗಸಭಾಗಂ ಜಾನನ್ತೀತಿ। ಥೇರಾ ಆಗಮೇಸುಂ। ಥೇರೋ ಗಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ। ಧುರಗೇಹೇಯೇವ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾ ಖೀರಭತ್ತಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಠಿತಾ। ಅಥ ಥೇರಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸೇವ ಪತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ, ಸೋ ತಂ ಆದಾಯ ಥೇರಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಥ, ಭನ್ತೇತಿ, ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಂ ಆಹ। ಥೇರೋ – ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಏತ್ತಕೇಹಿ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಲದ್ಧಂ, ಅಯಂ ಸೀಘಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ’’ತಿ ಸೇಸಾನಂ ಮುಖಂ ಓಲೋಕೇಸಿ। ಥೇರೋ ಓಲೋಕನಾಕಾರೇನೇವ ಞತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಲದ್ಧಪಿಣ್ಡಪಾತೋ, ನಿಕ್ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಯಾವದತ್ಥಂ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನಾಪಿ ಯಾವದತ್ಥಂ ಭುಞ್ಜಿ।

ಅಥ ನಂ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಥೇರಾ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಕದಾ, ಆವುಸೋ, ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝೀ’’ತಿ? ನತ್ಥಿ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋತಿ। ಝಾನಲಾಭೀಸಿ, ಆವುಸೋತಿ? ಏತಮ್ಪಿ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ನತ್ಥೀತಿ। ನನು, ಆವುಸೋ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯನ್ತಿ? ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಪೂರಿತೋ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪೂರಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಚೇಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಂ ಹೋತಿ, ಪತ್ತಗತಂ ನ ಖೀಯತೀತಿ। ತೇ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು ಸಪ್ಪುರಿಸ, ಅನುಚ್ಛವಿಕಮಿದಂ ತುಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು। ಇದಂ ತಾವ – ‘‘ಪತ್ತಗತಂ ನ ಖೀಯತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವತ್ಥು।

ಅಯಮೇವ ಪನ ಥೇರೋ ಚೇತಿಯಪಬ್ಬತೇ ಗಿರಿಭಣ್ಡಮಹಾಪೂಜಾಯ ದಾನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕಿಂ ವರಭಣ್ಡನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ದ್ವೇ ಸಾಟಕಾ, ಭನ್ತೇತಿ। ಏತೇ ಮಯ್ಹಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚೋ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಏಕೋ ದಹರೋ ಏವಂ ವದತೀ’’ತಿ। ದಹರಸ್ಸ ಏವಂ ಚಿತ್ತಂ, ಮಹಾಥೇರಾನಂ ಪನ ಸುಖುಮಸಾಟಕಾ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ವತ್ವಾ ಮಹಾಥೇರಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀತಿ ಠಪೇತಿ। ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಿತೇ ದೇನ್ತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಠಪಿತಾಪಿ ತೇ ಸಾಟಕಾ ಹತ್ಥಂ ನಾರೋಹನ್ತಿ। ಅಞ್ಞೇ ಆರೋಹನ್ತಿ। ದಹರಸ್ಸ ದಾನಕಾಲೇ ಪನ ಹತ್ಥಂ ಆರುಳ್ಹಾ। ಸೋ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಪಾತೇತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚಸ್ಸ ಮುಖಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ದಹರಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸಙ್ಘಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ದಹರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಕದಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ಪರಿಯಾಯೇನಾಪಿ ಅಸನ್ತಂ ಅವದನ್ತೋ – ‘‘ನತ್ಥಿ ಮಯ್ಹಂ ಮಹಾರಾಜ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಆಹ। ನನು, ಭನ್ತೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅವಚುತ್ಥಾತಿ। ಆಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಕೋ ಅಹಂ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪೂರಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಾಜನೀಯಭಣ್ಡಟ್ಠಾನೇ ಅಗ್ಗಭಣ್ಡಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ। ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಅನುಚ್ಛವಿಕಮಿದಂ ತುಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಇದಂ – ‘‘ಭಾಜನೀಯಭಣ್ಡಟ್ಠಾನೇ ಅಗ್ಗಭಣ್ಡಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವತ್ಥು।

ಬ್ರಾಹ್ಮಣತಿಸ್ಸಭಯೇ ಪನ ಭಾತರಗಾಮವಾಸಿನೋ ನಾಗತ್ಥೇರಿಯಾ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾವ ಪಲಾಯಿಂಸು। ಥೇರೀ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ – ‘‘ಅತಿವಿಯ ಅಪ್ಪನಿಗ್ಘೋಸೋ ಗಾಮೋ, ಉಪಧಾರೇಥ ತಾವಾ’’ತಿ ದಹರಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಆಹ। ತಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಆಗಮ್ಮ ಥೇರಿಯಾ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಸಾ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ತುಮ್ಹೇ ತೇಸಂ ಗತಭಾವಂ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ಅತ್ತನೋ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೇಸುಯೇವ ಯೋಗಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾಯಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಅತ್ತದ್ವಾದಸಮಾ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ನಿಗ್ರೋಧಮೂಲೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾದೇವತಾ ದ್ವಾದಸನ್ನಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಮಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛಥ, ನಿಚ್ಚಂ ಇಧೇವ ಏಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಥೇರಿಯಾ ಪನ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ನಾಗತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ – ‘‘ಮಹನ್ತಂ ಭಯಂ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಇಧ ಯಾಪೇತುಂ, ಪರತೀರಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತದ್ವಾದಸಮೋವ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಥೇರಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಭಾತರಗಾಮಂ ಆಗತೋ। ಥೇರೀ – ‘‘ಥೇರಾ ಆಗತಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಿಂ ಅಯ್ಯಾತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಸೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ। ಸಾ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಏಕದಿವಸಂ ವಿಹಾರೇಯೇವ ವಸಿತ್ವಾ ಸ್ವೇ ಗಮಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಥೇರಾ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಂಸು।

ಥೇರೀ ಪುನದಿವಸೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಥೇರೋ – ‘‘ವಟ್ಟಿಸ್ಸತಿ ಥೇರೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಧಮ್ಮಿಕೋ ತಾತ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ , ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅಕತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾತಿ। ‘‘ವಟ್ಟಿಸ್ಸತಿ ಥೇರೀ’’ತಿ। ಸಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಖಿಪಿ। ಪತ್ತೋ ಆಕಾಸೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಥೇರೋ – ‘‘ಸತ್ತತಾಲಮತ್ತೇ ಠಿತಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಭತ್ತಮೇವ ಥೇರೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ – ‘‘ಭಯಂ ನಾಮ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ನ ಹೋತಿ, ಭಯೇ ವೂಪಸನ್ತೇ ಅರಿಯವಂಸಂ ಕಥಯಮಾನೋ, ‘ಭೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕ, ಭಿಕ್ಖುನಿಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವೀತಿನಾಮಯಿತ್ಥಾ’ತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಅನುವದಿಯಮಾನೋ ಸನ್ಥಮ್ಭೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥ ಥೇರಿಯೋ’’ತಿ ಮಗ್ಗಂ ಆರುಹಿ।

ರುಕ್ಖದೇವತಾಪಿ – ‘‘ಸಚೇ ಥೇರೋ ಥೇರಿಯಾ ಹತ್ಥತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ನ ನಂ ನಿವತ್ತೇಸ್ಸಾಮಿ। ಸಚೇ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ನಿವತ್ತೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತಯಮಾನಾ ಠತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಗಮನಂ ದಿಸ್ವಾ ರುಕ್ಖಾ ಓರುಯ್ಹ ಪತ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ದೇಥಾತಿ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂಯೇವ ಆನೇತ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ದ್ವಾದಸ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ದ್ವಾದಸ ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ಸತ್ತವಸ್ಸಾನಿ ಉಪಟ್ಠಹಿ। ಇದಂ – ‘‘ದೇವತಾ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವತ್ಥು। ತತ್ರ ಹಿ ಥೇರೀ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಿಕಾ ಅಹೋಸಿ।

ಅಖಣ್ಡಾನೀತಿಆದೀಸು ಯಸ್ಸ ಸತ್ತಸು ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಆದಿಮ್ಹಿ ವಾ ಅನ್ತೇ ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಭಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಸೀಲಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ಛಿನ್ನಸಾಟಕೋ ವಿಯ ಖಣ್ಡಂ ನಾಮ। ಯಸ್ಸ ಪನ ವೇಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ನಂ, ತಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಛಿದ್ದಸಾಟಕೋ ವಿಯ ಛಿದ್ದಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಯಸ್ಸ ಪನ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಭಿನ್ನಾನಿ, ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ವಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ವಾ ಉಟ್ಠಿತೇನ ವಿಸಭಾಗವಣ್ಣೇನ ಕಾಳರತ್ತಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರವಣ್ಣಾ ಗಾವೀ ವಿಯ ಸಬಲಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಯಸ್ಸ ಪನ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವಿಸಭಾಗಬಿನ್ದುಚಿತ್ರಾ ಗಾವೀ ವಿಯ ಕಮ್ಮಾಸಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಯಸ್ಸ ಪನ ಸಬ್ಬೇನಸಬ್ಬಂ ಅಭಿನ್ನಾನಿ, ತಸ್ಸ ತಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ಅಖಣ್ಡಾನಿ ಅಚ್ಛಿದ್ದಾನಿ ಅಸಬಲಾನಿ ಅಕಮ್ಮಾಸಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ತಾನಿ ಪನೇತಾನಿ ತಣ್ಹಾದಾಸಬ್ಯತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಭುಜಿಸ್ಸಭಾವಕರಣತೋ ಭುಜಿಸ್ಸಾನಿ। ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಪಸತ್ಥತ್ತಾ ವಿಞ್ಞುಪಸತ್ಥಾನಿ, ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀಹಿ ಅಪರಾಮಟ್ಠತ್ತಾ – ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ತ್ವಂ ಆಪನ್ನಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ ಕೇನಚಿ ಪರಾಮಟ್ಠುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ಚ ಅಪರಾಮಟ್ಠಾನಿ, ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿಂ ವಾ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿಂ ವಾ ಸಂವತ್ತಯನ್ತೀತಿ ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ।

ಸೀಲಸಾಮಞ್ಞಗತಾ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ತೇಸು ತೇಸು ದಿಸಾಭಾಗೇಸು ವಿಹರನ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಾನಭಾವೂಪಗತಸೀಲಾ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಸೋತಾಪನ್ನಾದೀನಞ್ಹಿ ಸೀಲಂ ಸಮುದ್ದನ್ತರೇಪಿ ದೇವಲೋಕೇಪಿ ವಸನ್ತಾನಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸೋತಾಪನ್ನಾದೀನಂ ಸೀಲೇನ ಸಮಾನಮೇವ ಹೋತಿ, ನತ್ಥಿ ಮಗ್ಗಸೀಲೇ ನಾನತ್ತಂ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ।

ಯಾಯಂ ದಿಟ್ಠೀತಿ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ। ಅರಿಯಾತಿ ನಿದ್ದೋಸಾ। ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ। ತಕ್ಕರಸ್ಸಾತಿ ಯೋ ತಥಾಕಾರೀ ಹೋತಿ। ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯಾತಿ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಕ್ಖಯತ್ಥಂ। ದಿಟ್ಠಿಸಾಮಞ್ಞಗತಾತಿ ಸಮಾನದಿಟ್ಠಿಭಾವಂ ಉಪಗತಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ। ವುದ್ಧಿಯೇವಾತಿ ಏವಂ ವಿಹರನ್ತಾನಂ ವುದ್ಧಿಯೇವ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ, ನೋ ಪರಿಹಾನೀತಿ।

೧೪೨. ಏತದೇವ ಬಹುಲನ್ತಿ ಆಸನ್ನಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖು ಓವದನ್ತೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಏತಂಯೇವ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ ಕರೋತಿ। ಇತಿ ಸೀಲನ್ತಿ ಏವಂ ಸೀಲಂ, ಏತ್ತಕಂ ಸೀಲಂ। ಏತ್ಥ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ ಸೀಲಂ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ ಸಮಾಧಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಸೀಲಪರಿಭಾವಿತೋತಿ ಆದೀಸು ಯಸ್ಮಿಂ ಸೀಲೇ ಠತ್ವಾವ ಮಗ್ಗಸಮಾಧಿಂ ಫಲಸಮಾಧಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಿ। ಏಸೋ ತೇನ ಸೀಲೇನ ಪರಿಭಾವಿತೋ ಮಹಪ್ಫಲೋ ಹೋತಿ, ಮಹಾನಿಸಂಸೋ। ಯಮ್ಹಿ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಿ ಠತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಂ ಫಲಪಞ್ಞಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಿ, ಸಾ ತೇನ ಸಮಾಧಿನಾ ಪರಿಭಾವಿತಾ ಮಹಪ್ಫಲಾ ಹೋತಿ, ಮಹಾನಿಸಂಸಾ। ಯಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಠತ್ವಾ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಂ ಫಲಚಿತ್ತಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಿ, ತಂ ತಾಯ ಪರಿಭಾವಿತಂ ಸಮ್ಮದೇವ ಆಸವೇಹಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ।

ಯಥಾಭಿರನ್ತನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅನಭಿರತಿಪರಿತಸ್ಸಿತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಯಥಾರುಚಿ ಯಥಾಅಜ್ಝಾಸಯನ್ತಿ ಪನ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಆಯಾಮಾತಿ ಏಹಿ ಯಾಮ। ‘‘ಅಯಾಮಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಗಚ್ಛಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆನನ್ದಾತಿ ಭಗವಾ ಸನ್ತಿಕಾವಚರತ್ತಾ ಥೇರಂ ಆಲಪತಿ। ಥೇರೋ ಪನ – ‘‘ಗಣ್ಹಥಾವುಸೋ ಪತ್ತಚೀವರಾನಿ, ಭಗವಾ ಅಸುಕಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರೋಚೇತಿ।

೧೪೪. ಅಮ್ಬಲಟ್ಠಿಕಾಗಮನಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋತಿಆದಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೧೪೧) ಸಮ್ಪಸಾದನೀಯೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಂ।

ದುಸ್ಸೀಲಆದೀನವವಣ್ಣನಾ

೧೪೮. ಪಾಟಲಿಗಮನೇ ಆವಸಥಾಗಾರನ್ತಿ ಆಗನ್ತುಕಾನಂ ಆವಸಥಗೇಹಂ। ಪಾಟಲಿಗಾಮೇ ಕಿರ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ರಾಜೂನಂ ಸಹಾಯಕಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕುಲಾನಿ ಗೇಹತೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಮಾಸಮ್ಪಿ ಅಡ್ಢಮಾಸಮ್ಪಿ ವಸನ್ತಿ। ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ನಿಚ್ಚುಪದ್ದುತಾ – ‘‘ಏತೇಸಂ ಆಗತಕಾಲೇ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ನಗರಮಜ್ಝೇ ಮಹತಿಂ ಸಾಲಂ ಕರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಭಣ್ಡಪಟಿಸಾಮನಟ್ಠಾನಂ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಂ ಅಕಂಸು। ತೇ – ‘‘ಭಗವಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾವ – ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಭಗವಾ ಆನೇತಬ್ಬೋ ಸಿಯಾ, ಸೋ ಸಯಮೇವ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋ, ಅಜ್ಜ ಭಗವನ್ತಂ ಆವಸಥೇ ಮಙ್ಗಲಂ ವದಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏತದತ್ಥಮೇವ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಾ। ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹಂಸು। ಯೇನ ಆವಸಥಾಗಾರನ್ತಿ ತೇ ಕಿರ – ‘‘ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಅರಞ್ಞಜ್ಝಾಸಯಾ ಅರಞ್ಞಾರಾಮಾ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ವಸಿತುಂ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ ವಾ ನೋ ವಾ’’ತಿ ಭಗವತೋ ಮನಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಆವಸಥಾಗಾರಂ ಅಪ್ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾವ ಆಗಮಂಸು। ಇದಾನಿ ಭಗವತೋ ಮನಂ ಞತ್ವಾ ಪುರೇತರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಯೇನಾವಸಥಾಗಾರಂ, ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು। ಸಬ್ಬಸನ್ಥರಿನ್ತಿ ಯಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಸನ್ಥತಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸನ್ಥರಿಂ।

೧೪೯. ದುಸ್ಸೀಲೋತಿ ಅಸೀಲೋ ನಿಸ್ಸೀಲೋ। ಸೀಲವಿಪನ್ನೋತಿ ವಿಪನ್ನಸೀಲೋ ಭಿನ್ನಸಂವರೋ। ಪಮಾದಾಧಿಕರಣನ್ತಿ ಪಮಾದಕಾರಣಾ।

ಇದಞ್ಚ ಸುತ್ತಂ ಗಹಟ್ಠಾನಂ ವಸೇನ ಆಗತಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಮ್ಪಿ ಪನ ಲಬ್ಭತೇವ। ಗಹಟ್ಠೋ ಹಿ ಯೇನ ಯೇನ ಸಿಪ್ಪಟ್ಠಾನೇನ ಜೀವಿತಂ ಕಪ್ಪೇತಿ – ಯದಿ ಕಸಿಯಾ, ಯದಿ ವಣಿಜ್ಜಾಯ, ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿವಸೇನ ಪಮತ್ತೋ ತಂ ತಂ ಯಥಾಕಾಲಂ ಸಮ್ಪಾದೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಮೂಲಮ್ಪಿ ವಿನಸ್ಸತಿ। ಮಾಘಾತಕಾಲೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಪನ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾದೀನಿ ಚ ಕರೋನ್ತೋ ದಣ್ಡವಸೇನ ಮಹತಿಂ ಭೋಗಜಾನಿಂ ನಿಗಚ್ಛತಿ। ಪಬ್ಬಜಿತೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ ಚ ಪಮಾದಕಾರಣಾ ಸೀಲತೋ ಬುದ್ಧವಚನತೋ ಝಾನತೋ ಸತ್ತಅರಿಯಧನತೋ ಚ ಜಾನಿಂ ನಿಗಚ್ಛತಿ।

ಗಹಟ್ಠಸ್ಸ – ‘‘ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಅಸುಕಕುಲೇ ಜಾತೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ ಪಾಪಧಮ್ಮೋ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಇಧಲೋಕಪರಲೋಕೋ ಸಲಾಕಭತ್ತಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ದೇತೀ’’ತಿ ಚತುಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಪಾಪಕೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛತಿ। ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ವಾ – ‘‘ಅಸುಕೋ ನಾಮ ನಾಸಕ್ಖಿ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿತುಂ, ನ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಹೇತುಂ, ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಾದೀಹಿ ಜೀವತಿ, ಛಹಿ ಅಗಾರವೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ ಏವಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛತಿ।

ಅವಿಸಾರದೋತಿ ಗಹಟ್ಠೋ ತಾವ – ‘‘ಅವಸ್ಸಂ ಬಹೂನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನೇ ಕೇಚಿ ಮಮ ಕಮ್ಮಂ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಥ ಮಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ರಾಜಕುಲಸ್ಸ ವಾ ದಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಸಭಯೋ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ, ಮಙ್ಕುಭೂತೋ ಪತ್ತಕ್ಖನ್ಧೋ ಅಧೋಮುಖೋ ಅಙ್ಗುಲಿಕೇನ ಭೂಮಿಂ ಕಸನ್ತೋ ನಿಸೀದತಿ, ವಿಸಾರದೋ ಹುತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಪಬ್ಬಜಿತೋಪಿ – ‘‘ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ, ಅವಸ್ಸಂ ಕೋಚಿ ಮಮ ಕಮ್ಮಂ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ಅಥ ಮೇ ಉಪೋಸಥಮ್ಪಿ ಪವಾರಣಮ್ಪಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಚಾವೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಸಭಯೋ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ, ವಿಸಾರದೋ ಹುತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಏಕಚ್ಚೋ ಪನ ದುಸ್ಸೀಲೋಪಿ ದಪ್ಪಿತೋ ವಿಯ ವಿಚರತಿ, ಸೋಪಿ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ಮಙ್ಕು ಹೋತಿಯೇವ।

ಸಮ್ಮೂಳ್ಹೋ ಕಾಲಙ್ಕರೋತೀತಿ ತಸ್ಸ ಹಿ ಮರಣಮಞ್ಚೇ ನಿಪನ್ನಸ್ಸ ದುಸ್ಸೀಲಕಮ್ಮೇ ಸಮಾದಾಯ ಪವತ್ತಿತಟ್ಠಾನಂ ಆಪಾಥಮಾಗಚ್ಛತಿ, ಸೋ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಇಧಲೋಕಂ ಪಸ್ಸತಿ, ನಿಮೀಲೇತ್ವಾ ಪರಲೋಕಂ ಪಸ್ಸತಿ , ತಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಅಪಾಯಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಸತ್ತಿಸತೇನ ಸೀಸೇ ಪಹರಿಯಮಾನೋ ವಿಯ ಹೋತಿ। ಸೋ – ‘‘ವಾರೇಥ, ವಾರೇಥಾ’’ತಿ ವಿರವನ್ತೋ ಮರತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸಮ್ಮೂಳ್ಹೋ ಕಾಲಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ। ಪಞ್ಚಮಪದಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ।

೧೫೦. ಆನಿಸಂಸಕಥಾ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।

೧೫೧. ಬಹುದೇವ ರತ್ತಿಂ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯಾತಿ ಅಞ್ಞಾಯ ಪಾಳಿಮುತ್ತಕಾಯ ಧಮ್ಮಿಕಥಾಯ ಚೇವ ಆವಸಥಾನುಮೋದನಾಯ ಚ ಆಕಾಸಗಙ್ಗಂ ಓತಾರೇನ್ತೋ ವಿಯ ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಂ ಮಹಾಮಧುಂ ಪೀಳೇತ್ವಾ ಮಧುಪಾನಂ ಪಾಯೇನ್ತೋ ವಿಯ ಬಹುದೇವ ರತ್ತಿಂ ಸನ್ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ। ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾತಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಖೀಣಾ ಖಯವಯಂ ಉಪೇತಾ। ಸುಞ್ಞಾಗಾರನ್ತಿ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತತ್ಥೇವ ಪನ ಏಕಪಸ್ಸೇ ಸಾಣಿಪಾಕಾರೇನ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ – ‘‘ಇಧ ಸತ್ಥಾ ವಿಸ್ಸಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಚಕಂ ಪಞ್ಞಪೇಸುಂ। ಭಗವಾ – ‘‘ಚತೂಹಿಪಿ ಇರಿಯಾಪಥೇಹಿ ಪರಿಭುತ್ತಂ ಏತೇಸಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತತ್ಥ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸುಞ್ಞಾಗಾರಂ ಪಾವಿಸೀ’’ತಿ।

ಪಾಟಲಿಪುತ್ತನಗರಮಾಪನವಣ್ಣನಾ

೧೫೨. ಸುನಿಧವಸ್ಸಕಾರಾತಿ ಸುನಿಧೋ ಚ ವಸ್ಸಕಾರೋ ಚ ದ್ವೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ। ಮಗಧಮಹಾಮತ್ತಾತಿ ಮಗಧರಞ್ಞೋ ಮಹಾಮತ್ತಾ ಮಹಾಅಮಚ್ಚಾ, ಮಗಧರಟ್ಠೇ ವಾ ಮಹಾಮತ್ತಾ ಮಹತಿಯಾ ಇಸ್ಸರಿಯಮತ್ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾತಿ ಮಗಧಮಹಾಮತ್ತಾ। ಪಾಟಲಿಗಾಮೇ ನಗರನ್ತಿ ಪಾಟಲಿಗಾಮಂ ನಗರಂ ಕತ್ವಾ ಮಾಪೇನ್ತಿ। ವಜ್ಜೀನಂ ಪಟಿಬಾಹಾಯಾತಿ ವಜ್ಜಿರಾಜಕುಲಾನಂ ಆಯಮುಖಪಚ್ಛಿನ್ದನತ್ಥಂ। ಸಹಸ್ಸೇವಾತಿ ಏಕೇಕವಗ್ಗವಸೇನ ಸಹಸ್ಸಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಹುತ್ವಾ। ವತ್ಥೂನೀತಿ ಘರವತ್ಥೂನಿ। ಚಿತ್ತಾನಿ ನಮನ್ತಿ ನಿವೇಸನಾನಿ ಮಾಪೇತುನ್ತಿ ರಞ್ಞಞ್ಚ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾನಞ್ಚ ನಿವೇಸನಾನಿ ಮಾಪೇತುಂ ವತ್ಥುವಿಜ್ಜಾಪಾಠಕಾನಂ ಚಿತ್ತಾನಿ ನಮನ್ತಿ। ತೇ ಕಿರ ಅತ್ತನೋ ಸಿಪ್ಪಾನುಭಾವೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಥವಿಯಂ ತಿಂಸಹತ್ಥಮತ್ತೇ ಠಾನೇ – ‘‘ಇಧ ನಾಗಗ್ಗಾಹೋ, ಇಧ ಯಕ್ಖಗ್ಗಾಹೋ, ಇಧ ಭೂತಗ್ಗಾಹೋ, ಪಾಸಾಣೋ ವಾ ಖಾಣುಕೋ ವಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪಸ್ಸನ್ತಿ। ತೇ ತದಾ ಸಿಪ್ಪಂ ಜಪ್ಪಿತ್ವಾ ದೇವತಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತಯಮಾನಾ ವಿಯ ಮಾಪೇನ್ತಿ। ಅಥವಾ ನೇಸಂ ಸರೀರೇ ದೇವತಾ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ನಿವೇಸನಾನಿ ಮಾಪೇತುಂ ಚಿತ್ತಂ ನಾಮೇನ್ತಿ। ತಾ ಚತೂಸು ಕೋಣೇಸು ಖಾಣುಕೇ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಗಹಿತಮತ್ತೇ ಪಟಿವಿಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಸದ್ಧಾನಂ ಕುಲಾನಂ ಸದ್ಧಾ ದೇವತಾ ತಥಾ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಸ್ಸದ್ಧಾನಂ ಕುಲಾನಂ ಅಸ್ಸದ್ಧಾ ದೇವತಾವ। ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಸದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಇಧ ಮನುಸ್ಸಾ ನಿವೇಸನಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಂ ವಡ್ಢಾಪೇಸ್ಸನ್ತಿ। ಅಥ ಮಯಂ ಸೀಲವನ್ತಾನಂ ದಸ್ಸನಂ, ಧಮ್ಮಕಥಂ, ಪಞ್ಹಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ , ಅನುಮೋದನಞ್ಚ ಸೋತುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮ, ಮನುಸ್ಸಾ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ।

ತಾವತಿಂಸೇಹೀತಿ ಯಥಾ ಹಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಏಕಂ ಪಣ್ಡಿತಮನುಸ್ಸಂ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಾ ವಿಹಾರೇ ಏಕಂ ಬಹುಸ್ಸುತಭಿಕ್ಖುಂ ಉಪಾದಾಯ – ‘‘ಅಸುಕಕುಲೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಪಣ್ಡಿತಾ, ಅಸುಕವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಬಹುಸ್ಸುತಾ’’ತಿ ಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಮೇವ ಸಕ್ಕಂ ದೇವರಾಜಾನಂ ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮಞ್ಚ ದೇವಪುತ್ತಂ ಉಪಾದಾಯ – ‘‘ತಾವತಿಂಸಾ ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿ ಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ। ತೇನಾಹ – ‘‘ತಾವತಿಂಸೇಹೀ’’ತಿ। ತಾವತಿಂಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇತ್ವಾಪಿ ವಿಯ ಮಾಪೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಯಾವತಾ ಅರಿಯಂ ಆಯತನನ್ತಿ ಯತ್ತಕಂ ಅರಿಯಕಮನುಸ್ಸಾನಂ ಓಸರಣಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ। ಯಾವತಾ ವಣಿಪ್ಪಥೋತಿ ಯತ್ತಕಂ ವಾಣಿಜಾನಂ ಆಭತಭಣ್ಡಸ್ಸ ರಾಸಿವಸೇನೇವ ಕಯವಿಕ್ಕಯಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ, ವಾಣಿಜಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಅತ್ಥಿ। ಇದಂ ಅಗ್ಗನಗರನ್ತಿ ತೇಸಂ ಅರಿಯಾಯತನವಣಿಪ್ಪಥಾನಂ ಇದಂ ಅಗ್ಗನಗರಂ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಪಾಮೋಕ್ಖಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ। ಪುಟಭೇದನನ್ತಿ ಭಣ್ಡಪುಟಭೇದನಟ್ಠಾನಂ, ಭಣ್ಡಭಣ್ಡಿಕಾನಂ ಮೋಚನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಅಲದ್ಧಭಣ್ಡಮ್ಪಿ ಹಿ ಇಧೇವ ಲಭಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಿಕ್ಕಯೇನ ಅಗಚ್ಛನ್ತಮ್ಪಿ ಚ ಇಧೇವ ಗಮಿಸ್ಸತಿ। ತಸ್ಮಾ ಇಧೇವ ಪುಟಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಚತೂಸು ಹಿ ದ್ವಾರೇಸು ಚತ್ತಾರಿ ಸಭಾಯಂ ಏಕನ್ತಿ ಏವಂ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಪಞ್ಚಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಉಟ್ಠಹಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।

ಅಗ್ಗಿತೋ ವಾತಿಆದೀಸು ಚಕಾರತ್ಥೋ ವಾ-ಸದ್ದೋ। ಅಗ್ಗಿನಾ ಚ ಉದಕೇನ ಚ ಮಿಥುಭೇದೇನ ಚ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಗ್ಗಿನಾ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ನಿಬ್ಬಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಏಕಂ ಗಙ್ಗಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸತಿ। ಏಕೋ – ‘‘ಇಮಿನಾ ಅಕಥಿತಂ ಅಮುಸ್ಸ, ಅಮುನಾ ಅಕಥಿತಂ ಇಮಸ್ಸಾ’’ತಿ ವದನ್ತಾನಂ ಪಿಸುಣವಾಚಾನಂ ವಸೇನ ಭಿನ್ನಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಭೇದೇನೇವ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇತಿ ವತ್ವಾ ಭಗವಾ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕತಮುಖಧೋವನೋ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಂ ಆಗಮಯಮಾನೋ ನಿಸೀದಿ।

೧೫೩. ಸುನಿಧವಸ್ಸಕಾರಾಪಿ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ, ಸೋ ಅಮ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ‘ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ಪಾಟಲಿಗಾಮಂ ಅಗಮಾಸಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ಥ, ನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ಥಾ’ತಿ। ಉಪಸಙ್ಕಮಿಮ್ಹಾತಿ ಚ ವುತ್ತೇ – ‘ನಿಮನ್ತಯಿತ್ಥ, ನ ನಿಮನ್ತಯಿತ್ಥಾ’ತಿ ಚ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ। ನ ನಿಮನ್ತಯಿಮ್ಹಾತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತಿ। ಇದಂ ಚಾಪಿ ಮಯಂ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ನಗರಂ ಮಾಪೇಮ, ಸಮಣಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಗೋತಮಸ್ಸ ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ಕಾಳಕಣ್ಣಿಸತ್ತಾ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ತಂ ಮಯಂ ನಗರಮಙ್ಗಲಂ ವದಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಮನ್ತಯಿಂಸು। ತಸ್ಮಾ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಸುನಿಧವಸ್ಸಕಾರಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।

ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಕಾಲೇ। ನಿವಾಸೇತ್ವಾತಿ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನನೀಹಾರೇನ ನಿವಾಸನಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ। ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯಾತಿ ಪತ್ತಞ್ಚ ಚೀವರಞ್ಚ ಆದಿಯಿತ್ವಾ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ।

ಸೀಲವನ್ತೇತ್ಥಾತಿ ಸೀಲವನ್ತೇ ಏತ್ಥ। ಸಞ್ಞತೇತಿ ಕಾಯವಾಚಾಮನೇಹಿ ಸಞ್ಞತೇ।

ತಾಸಂ ದಕ್ಖಿಣಮಾದಿಯೇತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ತಾಸಂ ಘರದೇವತಾನಂ ಆದಿಸೇಯ್ಯ, ಪತ್ತಿಂ ದದೇಯ್ಯ। ಪೂಜಿತಾ ಪೂಜಯನ್ತೀತಿ – ‘‘ಇಮೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಕಾಪಿ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ನೋ ಪತ್ತಿಂ ದೇನ್ತೀ’’ತಿ ಆರಕ್ಖಂ ಸುಸಂವಿಹಿತಂ ಕರೋಥಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಆರಕ್ಖಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಮಾನಿತಾ ಮಾನಯನ್ತೀತಿ ಕಾಲಾನುಕಾಲಂ ಬಲಿಕಮ್ಮಕರಣೇನ ಮಾನಿತಾ ‘‘ಏತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಕಾಪಿ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಚತುಮಾಸಛಮಾಸನ್ತರೇ ನೋ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಮಾನೇನ್ತಿ, ಮಾನೇನ್ತಿಯೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪರಿಸ್ಸಯಂ ಹರನ್ತಿ।

ತತೋ ನನ್ತಿ ತತೋ ನಂ ಪಣ್ಡಿತಜಾತಿಕಂ ಮನುಸ್ಸಂ। ಓರಸನ್ತಿ ಉರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಂವಡ್ಢಿತಂ, ಯಥಾ ಮಾತಾ ಓರಸಂ ಪುತ್ತಂ ಅನುಕಮ್ಪತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಪರಿಸ್ಸಯಹರಣತ್ಥಮೇವ ತಸ್ಸ ವಾಯಮತಿ, ಏವಂ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭದ್ರಾನಿ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಸುನ್ದರಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ।

೧೫೪. ಉಳುಮ್ಪನ್ತಿ ಪಾರಗಮನತ್ಥಾಯ ಆಣಿಯೋ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕತಂ। ಕುಲ್ಲನ್ತಿ ವಲ್ಲಿಆದೀಹಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕತಂ।

‘‘ಯೇ ತರನ್ತಿ ಅಣ್ಣವ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಾಯ ಅಣ್ಣವನ್ತಿ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಯೋಜನಮತ್ತಂ ಗಮ್ಭೀರಸ್ಸ ಚ ಪುಥುಲಸ್ಸ ಚ ಉದಕಟ್ಠಾನಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಸರನ್ತಿ ಇಧ ನದೀ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಯೇ ಗಮ್ಭೀರವಿತ್ಥತಂ ತಣ್ಹಾಸರಂ ತರನ್ತಿ, ತೇ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಂ ಸೇತುಂ ಕತ್ವಾನ। ವಿಸಜ್ಜ ಪಲ್ಲಲಾನಿ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಉದಕಭರಿತಾನಿ ನಿನ್ನಟ್ಠಾನಾನಿ। ಅಯಂ ಪನ ಇದಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ತರಿತುಕಾಮೋಪಿ ಕುಲ್ಲಞ್ಹಿ ಜನೋ ಪಬನ್ಧತಿ। ಬುದ್ಧಾ ಚ ಬುದ್ಧಸಾವಕಾ ಚ ವಿನಾಯೇವ ಕುಲ್ಲೇನ ತಿಣ್ಣಾ ಮೇಧಾವಿನೋ ಜನಾತಿ।

ಪಠಮಭಾಣವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

ಅರಿಯಸಚ್ಚಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೫೫. ಕೋಟಿಗಾಮೋತಿ ಮಹಾಪನಾದಸ್ಸ ಪಾಸಾದಕೋಟಿಯಂ ಕತಗಾಮೋ। ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನನ್ತಿ ಅರಿಯಭಾವಕರಾನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ। ಅನನುಬೋಧಾತಿ ಅಬುಜ್ಝನೇನ ಅಜಾನನೇನ। ಅಪ್ಪಟಿವೇಧಾತಿ ಅಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝನೇನ। ಸನ್ಧಾವಿತನ್ತಿ ಭವತೋ ಭವಂ ಗಮನವಸೇನ ಸನ್ಧಾವಿತಂ। ಸಂಸರಿತನ್ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಗಮನಾಗಮನವಸೇನ ಸಂಸರಿತಂ। ಮಮಞ್ಚೇವ ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಚಾತಿ ಮಯಾ ಚ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಚ। ಅಥ ವಾ ಸನ್ಧಾವಿತಂ ಸಂಸರಿತನ್ತಿ ಸನ್ಧಾವನಂ ಸಂಸರಣಂ ಮಮಞ್ಚೇವ ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಅಹೋಸೀತಿ ಏಮಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಭವನೇತ್ತಿ ಸಮೂಹತಾತಿ ಭವತೋ ಭವಂ ನಯನಸಮತ್ಥಾ ತಣ್ಹಾರಜ್ಜು ಸುಟ್ಠು ಹತಾ ಛಿನ್ನಾ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಕತಾ।

ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣವಣ್ಣನಾ

೧೫೬. ನಾತಿಕಾತಿ ಏಕಂ ತಳಾಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ದ್ವಿನ್ನಂ ಚೂಳಪಿತುಮಹಾಪಿತುಪುತ್ತಾನಂ ದ್ವೇ ಗಾಮಾ। ನಾತಿಕೇತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಞಾತಿಗಾಮಕೇ। ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥೇತಿ ಇಟ್ಠಕಾಮಯೇ ಆವಸಥೇ।

೧೫೭. ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗಿಯಾನಂ, ಕಾಮಭವೇಯೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಾಹಾಪಕಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಓರನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇಹಿ ವಾ ತೀಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಪಹಾತಬ್ಬಾನೀತಿಪಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ। ತತ್ಥ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ, ಬ್ಯಾಪಾದೋತಿ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ಅವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಾನಿ, ಮಗ್ಗೇನ ವಾ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತವಸೇನ ಉದ್ಧಂ ಭಾಗಂ ರೂಪಭವಞ್ಚ ಅರೂಪಭವಞ್ಚ ಗನ್ತುಂ ನ ದೇನ್ತಿ। ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಆದೀನಿ ತೀಣಿ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಮ್ಪಿ ಆನೇತ್ವಾ ಪುನ ಇಧೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಪೇನ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನೇವ। ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮಾತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಅನಾಗಮನಸಭಾವಾ।

ರಾಗದೋಸಮೋಹಾನಂ ತನುತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಕದಾಚಿ ಕರಹಚಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ, ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಮನ್ದತಾಯ ಚಾತಿ ದ್ವೇಧಾಪಿ ತನುಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸಕದಾಗಾಮಿಸ್ಸ ಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ವಿಯ ಅಭಿಣ್ಹಂ ರಾಗಾದಯೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಕದಾಚಿ ಕರಹಚಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಚ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ವಿಯ ಬಹಲಬಹಲಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಮಕ್ಖಿಕಾಪತ್ತಂ ವಿಯ ತನುಕತನುಕಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ದೀಘಭಾಣಕತಿಪಿಟಕಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರೋ ಪನಾಹ – ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಸಕದಾಗಾಮಿಸ್ಸ ಪುತ್ತಧೀತರೋ ಹೋನ್ತಿ, ಓರೋಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಬಹಲಾ ಕಿಲೇಸಾ। ಇದಂ ಪನ ಭವತನುಕವಸೇನ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ। ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ – ‘‘ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸತ್ತಭವೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮೇ ಭವೇ ಭವತನುಕಂ ನತ್ಥಿ। ಸಕದಾಗಾಮಿಸ್ಸ ದ್ವೇ ಭವೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸು ಭವೇಸು ಭವತನುಕಂ ನತ್ಥಿ। ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸ ರೂಪಾರೂಪಭವೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಕಾಮಭವೇ ಭವತನುಕಂ ನತ್ಥಿ। ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಭವೇ ಭವತನುಕಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತಿ।

ಇಮಂ ಲೋಕನ್ತಿ ಇಮಂ ಕಾಮಾವಚರಲೋಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಅಯಞ್ಚೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಸಚೇ ಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ತೋ ದೇವೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲಂ। ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಪನ ಅವಸ್ಸಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ। ದೇವೇಸು ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ತೋಪಿ ಸಚೇ ಮನುಸ್ಸೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲಂ। ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಪನ ಅವಸ್ಸಂ ದೇವಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೀತಿ।

ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋತಿ ಏತ್ಥ ವಿನಿಪತನಂ ವಿನಿಪಾತೋ, ನಾಸ್ಸ ವಿನಿಪಾತೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ। ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಅವಿನಿಪಾತಸಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿಯತೋತಿ ಧಮ್ಮನಿಯಾಮೇನ ನಿಯತೋ। ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋತಿ ಉಪರಿಮಗ್ಗತ್ತಯಸಙ್ಖಾತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿ ಪರಂ ಅಯನಂ ಅಸ್ಸ ಗತಿ ಪಟಿಸರಣಂ ಅವಸ್ಸಂ ಪತ್ತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ।

ಧಮ್ಮಾದಾಸಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯವಣ್ಣನಾ

೧೫೮. ವಿಹೇಸಾತಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಞಾಣಗತಿಂ ಞಾಣೂಪಪತ್ತಿಂ ಞಾಣಾಭಿಸಮ್ಪರಾಯಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಕಿಲಮಥೋವ ಏಸ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸಾತಿ ದೀಪೇತಿ, ಚಿತ್ತವಿಹೇಸಾ ಪನ ಬುದ್ಧಾನಂ ನತ್ಥಿ। ಧಮ್ಮಾದಾಸನ್ತಿ ಧಮ್ಮಮಯಂ ಆದಾಸಂ। ಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಧಮ್ಮಾದಾಸೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಖೀಣಾಪಾಯದುಗ್ಗತಿವಿನಿಪಾತೋತಿ ಇದಂ ನಿರಯಾದೀನಂಯೇವ ವೇವಚನವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ನಿರಯಾದಯೋ ಹಿ ವಡ್ಢಿಸಙ್ಖಾತತೋ ಅಯತೋ ಅಪೇತತ್ತಾ ಅಪಾಯಾ। ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಗತಿ ಪಟಿಸರಣನ್ತಿ ದುಗ್ಗತಿ। ಯೇ ದುಕ್ಕಟಕಾರಿನೋ, ತೇ ಏತ್ಥ ವಿವಸಾ ನಿಪತನ್ತೀತಿ ವಿನಿಪಾತಾ।

ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನಾತಿ ಬುದ್ಧಗುಣಾನಂ ಯಥಾಭೂತತೋ ಞಾತತ್ತಾ ಅಚಲೇನ ಅಚ್ಚುತೇನ ಪಸಾದೇನ। ಉಪರಿ ಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾತಿಆದೀನಂ ಪನ ವಿತ್ಥಾರೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತೋ।

ಅರಿಯಕನ್ತೇಹೀತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಕನ್ತೇಹಿ ಪಿಯೇಹಿ ಮನಾಪೇಹಿ। ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ಹಿ ಅರಿಯಸಾವಕಾನಂ ಕನ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಭವನ್ತರೇಪಿ ಅವಿಜಹಿತಬ್ಬತೋ। ತಾನಿ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ಸಬ್ಬೋಪಿ ಪನೇತ್ಥ ಸಂವರೋ ಲಬ್ಭತಿಯೇವ।

ಸೋತಾಪನ್ನೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಇದಂ ದೇಸನಾಸೀಸಮೇವ। ಸಕದಾಗಾಮಿಆದಯೋಪಿ ಪನ ಸಕದಾಗಾಮೀಹಮಸ್ಮೀತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತಿ ಯೇವಾತಿ। ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾವಿರೋಧೇನ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅನುಞ್ಞಾತಮೇವ ಹೋತಿ।

ಅಮ್ಬಪಾಲೀಗಣಿಕಾವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೧೬೧. ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಿಹರತೀತಿ ಏತ್ಥ ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ವೇಸಾಲೀ ಇದ್ಧಾ ಚೇವ ಹೋತಿ ಫೀತಾಚಾತಿಆದಿನಾ ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇಸಾಲಿಯಾ ಸಮ್ಪನ್ನಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಮ್ಬಪಾಲಿವನೇತಿ ಅಮ್ಬಪಾಲಿಯಾ ಗಣಿಕಾಯ ಉಯ್ಯಾನಭೂತೇ ಅಮ್ಬವನೇ। ಸತೋ ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಭಗವಾ ಅಮ್ಬಪಾಲಿದಸ್ಸನೇ ಸತಿಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನತ್ಥಂ ವಿಸೇಸತೋ ಇಧ ಸತಿಪಟ್ಠಾನದೇಸನಂ ಆರಭಿ। ತತ್ಥ ಸರತೀತಿ ಸತೋ। ಸಮ್ಪಜಾನಾತೀತಿ ಸಮ್ಪಜಾನೋ। ಸತಿಯಾ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀತಿಆದೀಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಮಹಾಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ವಕ್ಖಾಮ।

ನೀಲಾತಿ ಇದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕಂ। ನೀಲವಣ್ಣಾತಿಆದಿ ತಸ್ಸೇವ ವಿಭಾಗದಸ್ಸನಂ। ತತ್ಥ ನ ತೇಸಂ ಪಕತಿವಣ್ಣೋ ನೀಲೋ, ನೀಲವಿಲೇಪನವಿಲಿತ್ತತ್ತಾ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ। ನೀಲವತ್ಥಾತಿ ಪಟದುಕೂಲಕೋಸೇಯ್ಯಾದೀನಿಪಿ ತೇಸಂ ನೀಲಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ। ನೀಲಾಲಙ್ಕಾರಾತಿ ನೀಲಮಣೀಹಿ ನೀಲಪುಪ್ಫೇಹಿ ಅಲಙ್ಕತಾ, ರಥಾಪಿ ತೇಸಂ ನೀಲಮಣಿಖಚಿತಾ ನೀಲವತ್ಥಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ನೀಲದ್ಧಜಾ ನೀಲವಮ್ಮಿಕೇಹಿ ನೀಲಾಭರಣೇಹಿ ನೀಲಅಸ್ಸೇಹಿ ಯುತ್ತಾ, ಪತೋದಲಟ್ಠಿಯೋಪಿ ನೀಲಾ ಯೇವಾತಿ। ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಪರಿವಟ್ಟೇಸೀತಿ ಪಹರಿ। ಕಿಂ ಜೇ ಅಮ್ಬಪಾಲೀತಿ ಜೇತಿ ಆಲಪನವಚನಂ, ಭೋತಿ ಅಮ್ಬಪಾಲಿ, ಕಿಂ ಕಾರಣಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಕಿಞ್ಚಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಯಮೇವೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ। ಸಾಹಾರನ್ತಿ ಸಜನಪದಂ। ಅಙ್ಗುಲಿಂ ಫೋಟೇಸುನ್ತಿ ಅಙ್ಗುಲಿಂ ಚಾಲೇಸುಂ। ಅಮ್ಬಕಾಯಾತಿ ಇತ್ಥಿಕಾಯ।

ಯೇಸನ್ತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಯೇಹಿ ಅದಿಟ್ಠಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಓಲೋಕೇಥಾತಿ ಪಸ್ಸಥ। ಅವಲೋಕೇಥಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪಸ್ಸಥ। ಉಪಸಂಹರಥಾತಿ ಉಪನೇಥ। ಇಮಂ ಲಿಚ್ಛವಿಪರಿಸಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಚಿತ್ತೇನ ತಾವತಿಂಸಸದಿಸಂ ಉಪಸಂಹರಥ ಉಪನೇಥ ಅಲ್ಲೀಯಾಪೇಥ। ಯಥೇವ ತಾವತಿಂಸಾ ಅಭಿರೂಪಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ ನೀಲಾದಿನಾನಾವಣ್ಣಾ, ಏವಮಿಮೇ ಲಿಚ್ಛವಿರಾಜಾನೋಪೀತಿ ತಾವತಿಂಸೇಹಿ ಸಮಕೇ ಕತ್ವಾ ಪಸ್ಸಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಅನೇಕಸತೇಹಿ ಸುತ್ತೇಹಿ ಚಕ್ಖಾದೀನಂ ರೂಪಾದೀಸು ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹಂ ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾ ಇಧ ಮಹನ್ತೇನ ಉಸ್ಸಾಹೇನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೇ ಉಯ್ಯೋಜೇತೀತಿ? ಹಿತಕಾಮತಾಯ। ತತ್ರ ಕಿರ ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಓಸನ್ನವೀರಿಯಾ, ತೇಸಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಲೋಭೇನ್ತೋ – ‘‘ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಏವರೂಪಾ ಇಸ್ಸರಿಯಸಮ್ಪತ್ತಿ ಸುಲಭಾ’’ತಿ ಸಮಣಧಮ್ಮೇ ಉಸ್ಸಾಹಜನನತ್ಥಂ ಆಹ। ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣವಿಭಾವನತ್ಥಞ್ಚಾಪಿ ಏವಮಾಹ। ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಹಿ ಸಬ್ಬೇಪಿಮೇ ಅಜಾತಸತ್ತುಸ್ಸ ವಸೇನ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಅಥ ನೇಸಂ ರಜ್ಜಸಿರಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಠಿತಭಿಕ್ಖೂ – ‘‘ತಥಾರೂಪಾಯಪಿ ನಾಮ ಸಿರಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿನಾಸೋ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣವಿಭಾವನತ್ಥಂ ಆಹ।

ಅಧಿವಾಸೇತೂತಿ ಅಮ್ಬಪಾಲಿಯಾ ನಿಮನ್ತಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾಪಿ ಕಸ್ಮಾ ನಿಮನ್ತೇನ್ತೀತಿ? ಅಸದ್ದಹನತಾಯ ಚೇವ ವತ್ತಸೀಸೇನ ಚ। ಸಾ ಹಿ ಧುತ್ತಾ ಇತ್ಥೀ ಅನಿಮನ್ತೇತ್ವಾಪಿ ನಿಮನ್ತೇಮೀತಿ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ, ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಗಮನಕಾಲೇ ಚ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಗಮನಂ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವತ್ತಮೇವ।

ವೇಳುವಗಾಮವಸ್ಸೂಪಗಮನವಣ್ಣನಾ

೧೬೩. ವೇಳುವಗಾಮಕೋತಿ ವೇಸಾಲಿಯಾ ಸಮೀಪೇ ವೇಳುವಗಾಮೋ। ಯಥಾಮಿತ್ತನ್ತಿಆದೀಸು ಮಿತ್ತಾ ಮಿತ್ತಾವ। ಸನ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ದಿಟ್ಠಮತ್ತಾ ನಾತಿದಳ್ಹಮಿತ್ತಾ। ಸಮ್ಭತ್ತಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಭತ್ತಾ ಸಿನೇಹವನ್ತೋ ದಳ್ಹಮಿತ್ತಾ। ಯೇಸಂ ಯೇಸಂ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಏವರೂಪಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ಥಿ, ತೇ ತೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ? ತೇಸಂ ಫಾಸುವಿಹಾರತ್ಥಾಯ। ತೇಸಞ್ಹಿ ವೇಳುವಗಾಮಕೇ ಸೇನಾಸನಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ಭಿಕ್ಖಾಪಿ ಮನ್ದಾ। ಸಮನ್ತಾ ವೇಸಾಲಿಯಾ ಪನ ಬಹೂನಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ, ಭಿಕ್ಖಾಪಿ ಸುಲಭಾ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ। ಅಥ ಕಸ್ಮಾ – ‘‘ಯಥಾಸುಖಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ? ತೇಸಂ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ। ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ದಸಮಾಸಮತ್ತಂ ಠತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಚೇ ಇಮೇ ದೂರಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಮ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲೇ ದಟ್ಠುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಅಥ ನೇಸಂ – ‘‘ಸತ್ಥಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಅದಾಸಿ, ಸಚೇ ಜಾನೇಯ್ಯಾಮ, ಏವಂ ನ ದೂರೇ ವಸೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಭವೇಯ್ಯ। ವೇಸಾಲಿಯಾ ಸಮನ್ತಾ ಪನ ವಸನ್ತಾ ಮಾಸಸ್ಸ ಅಟ್ಠ ವಾರೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸುಗತೋವಾದಂ ಲಭಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ।

೧೬೪. ಖರೋತಿ ಫರುಸೋ। ಆಬಾಧೋತಿ ವಿಸಭಾಗರೋಗೋ। ಬಾಳ್ಹಾತಿ ಬಲವತಿಯೋ। ಮಾರಣನ್ತಿಕಾತಿ ಮರಣನ್ತಂ ಮರಣಸನ್ತಿಕಂ ಪಾಪನಸಮತ್ಥಾ। ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಅಧಿವಾಸೇಸೀತಿ ಸತಿಂ ಸೂಪಟ್ಠಿತಂ ಕತ್ವಾ ಞಾಣೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ। ಅವಿಹಞ್ಞಮಾನೋತಿ ವೇದನಾನುವತ್ತನವಸೇನ ಅಪರಾಪರಂ ಪರಿವತ್ತನಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಅಪೀಳಿಯಮಾನೋ ಅದುಕ್ಖಿಯಮಾನೋವ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ । ಅನಾಮನ್ತೇತ್ವಾತಿ ಅಜಾನಾಪೇತ್ವಾ। ಅನಪಲೋಕೇತ್ವಾತಿ ನ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಂ ಅದತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ವೀರಿಯೇನಾತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗವೀರಿಯೇನ ಚೇವ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವೀರಿಯೇನ ಚ। ಪಟಿಪಣಾಮೇತ್ವಾತಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾ। ಜೀವಿತಸಙ್ಖಾರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಜೀವಿತಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಸಙ್ಖಾರೋ। ಯೇನ ಜೀವಿತಂ ಸಙ್ಖರಿಯತಿ ಛಿಜ್ಜಮಾನಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಠಪಿಯತಿ, ಸೋ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಧಮ್ಮೋಪಿ ಜೀವಿತಸಙ್ಖಾರೋ। ಸೋ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಅಧಿಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ, ಜೀವಿತಟ್ಠಪನಸಮತ್ಥಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ।

ಕಿಂ ಪನ ಭಗವಾ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜತೀತಿ? ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ। ಸಾ ಪನ ಖಣಿಕಸಮಾಪತ್ತಿ। ಖಣಿಕಸಮಾಪತ್ತಿ ಚ ಅನ್ತೋಸಮಾಪತ್ತಿಯಂಯೇವ ವೇದನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತಿ, ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಿತಮತ್ತಸ್ಸ ಕಟ್ಠಪಾತೇನ ವಾ ಕಠಲಪಾತೇನ ವಾ ಛಿನ್ನಸೇವಾಲೋ ವಿಯ ಉದಕಂ ಪುನ ಸರೀರಂ ವೇದನಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರತಿ। ಯಾ ಪನ ರೂಪಸತ್ತಕಂ ಅರೂಪಸತ್ತಕಞ್ಚ ನಿಗ್ಗುಮ್ಬಂ ನಿಜ್ಜಟಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಸಮಾಪನ್ನಾ ಸಮಾಪತ್ತಿ, ಸಾ ಸುಟ್ಠು ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತಿ। ಯಥಾ ನಾಮ ಪುರಿಸೇನ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ಹತ್ಥೇಹಿ ಚ ಪಾದೇಹಿ ಚ ಸುಟ್ಠು ಅಪಬ್ಯೂಳ್ಹೋ ಸೇವಾಲೋ ಚಿರೇನ ಉದಕಂ ಓತ್ಥರತಿ; ಏವಮೇವ ತತೋ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಚಿರೇನ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಇತಿ ಭಗವಾ ತಂ ದಿವಸಂ ಮಹಾಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಅಭಿನವವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ರೂಪಸತ್ತಕಂ ಅರೂಪಸತ್ತಕಂ ನಿಗ್ಗುಮ್ಬಂ ನಿಜ್ಜಟಂ ಕತ್ವಾ ಚುದ್ದಸಹಾಕಾರೇಹಿ ಸನ್ನೇತ್ವಾ ಮಹಾವಿಪಸ್ಸನಾಯ ವೇದನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾ – ‘‘ದಸಮಾಸೇ ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ। ಸಮಾಪತ್ತಿವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಾ ವೇದನಾ ದಸಮಾಸೇ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ಯೇವ।

ಗಿಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋತಿ ಗಿಲಾನೋ ಹುತ್ವಾ ಪುನ ವುಟ್ಠಿತೋ। ಮಧುರಕಜಾತೋ ವಿಯಾತಿ ಸಞ್ಜಾತಗರುಭಾವೋ ಸಞ್ಜಾತಥದ್ಧಭಾವೋ ಸೂಲೇ ಉತ್ತಾಸಿತಪುರಿಸೋ ವಿಯ। ನ ಪಕ್ಖಾಯನ್ತೀತಿ ನಪ್ಪಕಾಸನ್ತಿ, ನಾನಾಕಾರತೋ ನ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ। ಧಮ್ಮಾಪಿ ಮಂ ನ ಪಟಿಭನ್ತೀತಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಿಧಮ್ಮಾ ಮಯ್ಹಂ ಪಾಕಟಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ತನ್ತಿಧಮ್ಮಾ ಪನ ಥೇರಸ್ಸ ಸುಪಗುಣಾ। ನ ಉದಾಹರತೀತಿ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಓವಾದಂ ನ ದೇತಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ।

೧೬೫. ಅನನ್ತರಂ ಅಬಾಹಿರನ್ತಿ ಧಮ್ಮವಸೇನ ವಾ ಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ವಾ ಉಭಯಂ ಅಕತ್ವಾ। ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಪರಸ್ಸ ನ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಹಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ। ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಪರಸ್ಸ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಬಾಹಿರಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ। ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಪನ ಪುಗ್ಗಲಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ। ‘‘ಇಮಸ್ಸ ನ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲಂ ಬಾಹಿರಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ। ಏವಂ ಅಕತ್ವಾ ದೇಸಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಚರಿಯಮುಟ್ಠೀತಿ ಯಥಾ ಬಾಹಿರಕಾನಂ ಆಚರಿಯಮುಟ್ಠಿ ನಾಮ ಹೋತಿ। ದಹರಕಾಲೇ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಕಾಲೇ ಮರಣಮಞ್ಚೇ ನಿಪನ್ನಾ ಪಿಯಮನಾಪಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ಕಥೇನ್ತಿ, ಏವಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ – ‘‘ಇದಂ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಪಚ್ಛಿಮಟ್ಠಾನೇ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮುಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪರಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಠಪಿತಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।

ಅಹಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘನ್ತಿ ಅಹಮೇವ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವಾ ಮಮುದ್ದೇಸಿಕೋತಿ ಅಹಂ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಉದ್ದೇಸೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಮಮುದ್ದೇಸಿಕೋ। ಮಂಯೇವ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಮಮ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಮಾನೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಹೋತು, ಮಮ ಅಚ್ಚಯೇನ ವಾ ಮಾ ಅಹೇಸುಂ, ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಹೋತೂತಿ ಇತಿ ವಾ ಯಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನ ಏವಂ ಹೋತೀತಿ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇಯೇವ ಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛರಿಯಾನಂ ವಿಹತತ್ತಾ ಏವಂ ನ ಹೋತಿ। ಸ ಕಿನ್ತಿ ಸೋ ಕಿಂ। ಆಸೀತಿಕೋತಿ ಅಸೀತಿಸಂವಚ್ಛರಿಕೋ। ಇದಂ ಪಚ್ಛಿಮವಯಅನುಪ್ಪತ್ತಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ವೇಠಮಿಸ್ಸಕೇನಾತಿ ಬಾಹಬನ್ಧಚಕ್ಕಬನ್ಧಾದಿನಾ ಪಟಿಸಙ್ಖರಣೇನ ವೇಠಮಿಸ್ಸಕೇನ। ಮಞ್ಞೇತಿ ಜಿಣ್ಣಸಕಟಂ ವಿಯ ವೇಠಮಿಸ್ಸಕೇನ ಮಞ್ಞೇ ಯಾಪೇತಿ। ಅರಹತ್ತಫಲವೇಠನೇನ ಚತುಇರಿಯಾಪಥಕಪ್ಪನಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।

ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಯಸ್ಮಿಂ, ಆನನ್ದ, ಸಮಯೇತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನನ್ತಿ ರೂಪನಿಮಿತ್ತಾದೀನಂ। ಏಕಚ್ಚಾನಂ ವೇದನಾನನ್ತಿ ಲೋಕಿಯಾನಂ ವೇದನಾನಂ। ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಇಮಿನಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಿಹಾರೇನ ಫಾಸು ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹೇಪಿ ತದತ್ಥಾಯ ಏವಂ ವಿಹರಥಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅತ್ತದೀಪಾತಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದಗತದೀಪಂ ವಿಯ ಅತ್ತಾನಂ ದೀಪಂ ಪತಿಟ್ಠಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹರಥ। ಅತ್ತಸರಣಾತಿ ಅತ್ತಗತಿಕಾವ ಹೋಥ, ಮಾ ಅಞ್ಞಗತಿಕಾ। ಧಮ್ಮದೀಪಧಮ್ಮಸರಣಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತಮತಗ್ಗೇತಿ ತಮಅಗ್ಗೇ। ಮಜ್ಝೇ ತಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿವಸೇನ ವುತ್ತೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಇಮೇ ಅಗ್ಗತಮಾತಿ ತಮತಗ್ಗಾ’’ತಿ। ಏವಂ ಸಬ್ಬಂ ತಮಯೋಗಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅತಿವಿಯ ಅಗ್ಗೇ ಉತ್ತಮಭಾವೇ ಏತೇ , ಆನನ್ದ , ಮಮ ಭಿಕ್ಖೂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ। ತೇಸಂ ಅತಿಅಗ್ಗೇ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಾ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಚತುಸತಿಪಟ್ಠಾನಗೋಚರಾವ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಗ್ಗೇ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ।

ದುತಿಯಭಾಣವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

ನಿಮಿತ್ತೋಭಾಸಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೬೬. ವೇಸಾಲಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸೀತಿ ಕದಾ ಪಾವಿಸಿ? ಉಕ್ಕಚೇಲತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವೇಸಾಲಿಂ ಗತಕಾಲೇ। ಭಗವಾ ಕಿರ ವುಟ್ಠವಸ್ಸೋ ವೇಳುವಗಾಮಕಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಗತಮಗ್ಗೇನೇವ ಪಟಿನಿವತ್ತನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಪಾವಿಸಿ। ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಭಗವತೋ ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ದಿವಾಟ್ಠಾನಂ ಗತೋ। ಸೋ ತತ್ಥ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಸು ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇಸು ದಿವಾಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚಮ್ಮಕ್ಖಣ್ಡಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಪಾವಿಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ತತೋ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಅಯಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಬುದ್ಧಾ ನು ಖೋ ಪಠಮಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ, ಅಗಸಾವಕಾ ನು ಖೋ’’ತಿ? ತತೋ – ‘‘ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಪಠಮ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಲೋಕೇಸಿ। ಸೋ – ‘‘ಸತ್ತಾಹಮೇವ ಮೇ ಆಯುಸಙ್ಖಾರೋ ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ – ‘‘ಕತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ। ತತೋ – ‘‘ರಾಹುಲೋ ತಾವತಿಂಸೇಸು ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರೋ ಛದ್ದನ್ತದಹೇ, ಅಹಂ ಕತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುನ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಮಾತರಂ ಆರಬ್ಭ ಸತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಮಾತಾ ಸತ್ತನ್ನಂ ಅರಹನ್ತಾನಂ ಮಾತಾ ಹುತ್ವಾಪಿ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘೇಸು ಅಪ್ಪಸನ್ನಾ, ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ತಸ್ಸಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ, ನತ್ಥಿ ನು ಖೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಕಸ್ಸ ದೇಸನಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ – ‘‘ಮಮೇವ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ। ಸಚೇ ಖೋ ಪನಾಹಂ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ಭವೇಯ್ಯಂ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಮೇ ವತ್ತಾರೋ – ‘ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಅವಸೇಸಜನಾನಮ್ಪಿ ಅವಸ್ಸಯೋ ಹೋತಿ। ತಥಾ ಹಿಸ್ಸ ಸಮಚಿತ್ತಸುತ್ತದೇಸನಾದಿವಸೇ (ಅ॰ ನಿ॰ ೧.೩೭) ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸದೇವತಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ । ತಯೋ ಮಗ್ಗೇ ಪಟಿವಿದ್ಧದೇವತಾನಂ ಗಣನಾ ನತ್ಥಿ। ಅಞ್ಞೇಸು ಚ ಠಾನೇಸು ಅನೇಕಾ ಅಭಿಸಮಯಾ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಥೇರೇವ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನೇವ ಅಸೀತಿಕುಲಸಹಸ್ಸಾನಿ। ಸೋ ದಾನಿ ಸಕಮಾತುಮಿಚ್ಛಾದಸ್ಸನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಹರಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖೀ’ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಮಾತರಂ ಮಿಚ್ಛಾದಸ್ಸನಾ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಜಾತೋವರಕೇಯೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ – ‘‘ಅಜ್ಜೇವ ಭಗವನ್ತಂ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚುನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ। ‘‘ಆವುಸೋ, ಚುನ್ದ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಞ್ಚಸತಾಯ ಭಿಕ್ಖುಪರಿಸಾಯ ಸಞ್ಞಂ ದೇಹಿ – ‘ಗಣ್ಹಥಾವುಸೋ ಪತ್ತಚೀವರಾನಿ, ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ನಾಳಕಗಾಮಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ’ತಿ’’। ಥೇರೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ಸೇನಾಸನಂ ಸಂಸಾಮೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮಂಸು। ಥೇರೋ ಸೇನಾಸನಂ ಸಂಸಾಮೇತ್ವಾ ದಿವಾಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ದಿವಾಟ್ಠಾನದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ದಿವಾಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ – ‘‘ಇದಂ ದಾನಿ ಪಚ್ಛಿಮದಸ್ಸನಂ, ಪುನ ಆಗಮನಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುಪರಿವುತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಛಿನ್ನೋ ದಾನಿ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಲೋಕನಾಥ ಮಹಾಮುನಿ।

ಗಮನಾಗಮನಂ ನತ್ಥಿ, ಪಚ್ಛಿಮಾ ವನ್ದನಾ ಅಯಂ॥

ಜೀವಿತಂ ಅಪ್ಪಕಂ ಮಯ್ಹಂ, ಇತೋ ಸತ್ತಾಹಮಚ್ಚಯೇ।

ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯಾಮಹಂ ದೇಹಂ, ಭಾರವೋರೋಪನಂ ಯಥಾ॥

ಅನುಜಾನಾತು ಮೇ ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ, ಅನುಜಾನಾತು ಸುಗತೋ।

ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲೋ ಮೇ, ಓಸ್ಸಟ್ಠೋ ಆಯುಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿ॥

ಬುದ್ಧಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಮರಣಸಂವಣ್ಣನಂ ಸಂವಣ್ಣೇನ್ತಿ ನಾಮ, ‘‘ಮಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ವಟ್ಟಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥೇನ್ತೀತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತದುಭಯಮ್ಪಿ ನ ವದನ್ತಿ। ತೇನ ನಂ ಭಗವಾ ಆಹ – ‘‘ಕತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಸಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಾ’’ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ಮಗಧೇಸು ನಾಳಕಗಾಮೇ ಜಾತೋವರಕೋ, ತತ್ಥಾಹಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಯಸ್ಸ ದಾನಿ ತ್ವಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಇದಾನಿ ಪನ ತೇ ಜೇಟ್ಠಕನಿಟ್ಠಭಾತಿಕಾನಂ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದಸ್ಸನಂ ದುಲ್ಲಭಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ದೇಸೇಹಿ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಆಹ।

ಥೇರೋ – ‘‘ಸತ್ಥಾ ಮಯ್ಹಂ ಇದ್ಧಿವಿಕುಬ್ಬನಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಾಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ಓರುಯ್ಹ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸತ್ತತಾಲಪ್ಪಮಾಣೇ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಠಿತೋ ಇದ್ಧಿವಿಕುಬ್ಬನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ। ಸಕಲನಗರಂ ಸನ್ನಿಪತಿ। ಥೇರೋ ಓರುಯ್ಹ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಗಮನಕಾಲೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ। ಭಗವಾ ‘‘ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಂ ಪಟಿಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಧಮ್ಮಾಸನಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಗನ್ಧಕುಟಿಅಭಿಮುಖೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಣಿಫಲಕೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಥೇರೋ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ವನ್ದಿತ್ವಾ – ‘‘ಭಗವಾ ಇತೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಸ್ಸ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಸ್ಸ ಉಪರಿ ಅನೋಮದಸ್ಸಿಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪತಿತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಸ್ಸನಂ ಪತ್ಥೇಸಿಂ। ಸಾ ಮೇ ಪತ್ಥನಾ ಸಮಿದ್ಧಾ, ದಿಟ್ಠಾ ತುಮ್ಹೇ, ತಂ ಪಠಮದಸ್ಸನಂ, ಇದಂ ಪಚ್ಛಿಮದಸ್ಸನಂ। ಪುನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಸ್ಸನಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ – ವತ್ವಾ ದಸನಖಸಮೋಧಾನಸಮುಜ್ಜಲಂ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಯಾವ ದಸ್ಸನವಿಸಯೋ, ತಾವ ಅಭಿಮುಖೋವ ಪಟಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಠಾನೇ ಗಮನಾಗಮನಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಉದಕಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಭೂಮಿಚಾಲೋ ಅಹೋಸಿ। ಭಗವಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಹ – ‘‘ಅನುಗಚ್ಛಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕ’’ನ್ತಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ಯಾವ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಾ ಅಗಮಂಸು। ಥೇರೋ – ‘‘ತಿಟ್ಠಥ, ತುಮ್ಹೇ ಆವುಸೋ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ ನಿವತ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸಾಯೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಮನುಸ್ಸಾ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಅಯ್ಯೋ ಪಚ್ಚಾಗಮನಚಾರಿಕಂ ಚರತಿ, ಇದಂ ದಾನಿ ಗಮನಂ ನ ಪುನ ಪಚ್ಚಾಗಮನಾಯಾ’’ತಿ ಪರಿದೇವನ್ತಾ ಅನುಬನ್ಧಿಂಸು। ತೇಪಿ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥ ಆವುಸೋ, ಏವಂಭಾವಿನೋ ನಾಮ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ ನಿವತ್ತಾಪೇಸಿ।

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಸತ್ತಾಹಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅನುಗ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಾಯಂ ನಾಳಕಗಾಮಂ ಪತ್ವಾ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ಉಪರೇವತೋ ನಾಮ ಥೇರಸ್ಸ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಬಹಿಗಾಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಥೇರೋ ತಂ ಆಹ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ಗೇಹೇ ತೇ ಅಯ್ಯಿಕಾ’’ತಿ? ಆಮ, ಭನ್ತೇತಿ। ಗಚ್ಛ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಇಧಾಗತಭಾವಂ ಆರೋಚೇಹಿ। ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಜ್ಜ ಕಿರ ಏಕದಿವಸಂ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಜಾತೋವರಕಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಥ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ನಿವಾಸನಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ। ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯಿಕೇ, ಮಯ್ಹಂ ಮಾತುಲೋ ಆಗತೋ’’ತಿ ಆಹ। ಇದಾನಿ ಕುಹಿನ್ತಿ? ಗಾಮದ್ವಾರೇತಿ। ಏಕಕೋವ, ಅಞ್ಞೋಪಿ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥೀತಿ ? ಅತ್ಥಿ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂತಿ। ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಆಗತೋತಿ? ಸೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ್ತಕಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಪೇತಿ , ದಹರಕಾಲೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಗಿಹೀ ಹೋತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೀ ಜಾತೋವರಕಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ದಣ್ಡದೀಪಿಕಾಯೋ ಜಾಲೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪಾಹೇಸಿ।

ಥೇರೋ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹಿ। ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಚ ಜಾತೋವರಕಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ। ನಿಸಜ್ಜೇವ – ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ। ತೇಸು ಗತಮತ್ತೇಸುಯೇವ ಥೇರಸ್ಸ ಖರೋ ಆಬಾಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಲೋಹಿತಪಕ್ಖನ್ದಿಕಾ ಮಾರಣನ್ತಿಕಾ ವೇದನಾ ವತ್ತನ್ತಿ, ಏಕಂ ಭಾಜನಂ ಪವಿಸತಿ, ಏಕಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ – ‘‘ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿ ಮಯ್ಹಂ ನ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ವಸನಗಬ್ಭದ್ವಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ‘‘ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಕುಹಿಂ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ‘‘ನಾಳಕಗಾಮೇ ಜಾತೋವರಕೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಮಞ್ಚೇ ನಿಪನ್ನೋ, ಪಚ್ಛಿಮದಸ್ಸನಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಗಮ್ಮ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು। ಥೇರೋ – ಕೇ ತುಮ್ಹೇತಿ? ಮಹಾರಾಜಾನೋ, ಭನ್ತೇತಿ। ಕಸ್ಮಾ ಆಗತತ್ಥಾತಿ? ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾತಿ। ಹೋತು, ಅತ್ಥಿ ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕೋ, ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ। ತೇಸಂ ಗತಾವಸಾನೇ ತೇನೇವ ನಯೇನ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಗತೇ ಸುಯಾಮಾದಯೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ಆಗಮಿಂಸು। ತೇಪಿ ತಥೇವ ಥೇರೋ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ।

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ದೇವತಾನಂ ಆಗಮನಞ್ಚ ಗಮನಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಕೇ ನು ಖೋ ಏತೇ ಮಮ ಪುತ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಗಬ್ಭದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ತಾತ, ಚುನ್ದ, ಕಾ ಪವತ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಸೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ – ‘‘ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾ, ಭನ್ತೇ ಆಗತಾ’’ತಿ ಆಹ। ಥೇರೋ ಕಸ್ಮಾ ಅವೇಲಾಯ ಆಗತತ್ಥಾತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಸಾ ತುಯ್ಹಂ ತಾತ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯಾತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತಾತ ಕೇ ಪಠಮಂ ಆಗತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ, ಉಪಾಸಿಕೇತಿ। ತಾತ, ತ್ವಂ ಚತೂಹಿ ಮಹಾರಾಜೇಹಿ ಮಹನ್ತತರೋತಿ? ಆರಾಮಿಕಸದಿಸಾ ಏತೇ ಉಪಾಸಿಕೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥು ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಖಗ್ಗಹತ್ಥಾ ಹುತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಂ ಅಕಂಸೂತಿ। ತೇಸಂ ತಾತ, ಗತಾವಸಾನೇ ಕೋ ಆಗತೋತಿ? ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋತಿ। ದೇವರಾಜತೋಪಿ ತ್ವಂ ತಾತ, ಮಹನ್ತತರೋತಿ? ಭಣ್ಡಗಾಹಕಸಾಮಣೇರಸದಿಸೋ ಏಸ ಉಪಾಸಿಕೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥು ತಾವತಿಂಸತೋ ಓತರಣಕಾಲೇ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಓತಿಣ್ಣೋತಿ। ತಸ್ಸ ತಾತ ಗತಾವಸಾನೇ ಜೋತಮಾನೋ ವಿಯ ಕೋ ಆಗತೋತಿ? ಉಪಾಸಿಕೇ ತುಯ್ಹಂ ಭಗವಾ ಚ ಸತ್ಥಾ ಚ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ನಾಮ ಏಸೋತಿ। ಮಯ್ಹಂ ಭಗವತೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮತೋಪಿ ತ್ವಂ ತಾತ ಮಹನ್ತತರೋತಿ? ಆಮ ಉಪಾಸಿಕೇ, ಏತೇ ನಾಮ ಕಿರ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥು ಜಾತದಿವಸೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಸುವಣ್ಣಜಾಲೇನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿಂಸೂತಿ।

ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ – ‘‘ಪುತ್ತಸ್ಸ ತಾವ ಮೇ ಅಯಂ ಆನುಭಾವೋ, ಕೀದಿಸೋ ವತ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸತ್ಥು ಆನುಭಾವೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತಯನ್ತಿಯಾ ಸಹಸಾ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಕಲಸರೀರೇ ಫರಿ। ಥೇರೋ – ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಮೇ ಮಾತು ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಅಯಂ ದಾನಿ ಕಾಲೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಕಿಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕೇ’’ತಿ ಆಹ। ಸಾ – ‘‘ಪುತ್ತಸ್ಸ ತಾವ ಮೇ ಅಯಂ ಗುಣೋ, ಸತ್ಥು ಪನಸ್ಸ ಕೀದಿಸೋ ಗುಣೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಇದಂ, ತಾತ, ಚಿನ್ತೇಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ಮಹಾಉಪಾಸಿಕೇ, ಮಯ್ಹಂ ಸತ್ಥು ಜಾತಕ್ಖಣೇ, ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನೇ, ಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ, ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನೇ ಚ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತು ಕಮ್ಪಿತ್ಥ, ಸೀಲೇನ ಸಮಾಧಿನಾ ಪಞ್ಞಾಯ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನೇನ ಸಮೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾತಿ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಗುಣಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಕಥೇಸಿ।

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಪಿಯಪುತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಪುತ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ಉಪತಿಸ್ಸ, ಕಸ್ಮಾ ಏವಮಕಾಸಿ, ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಅಮತಂ ಮಯ್ಹಂ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ನ ಅದಾಸೀ’’ತಿ। ಥೇರೋ – ‘‘ದಿನ್ನಂ ದಾನಿ ಮೇ ಮಾತು ರೂಪಸಾರಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪೋಸಾವನಿಕಮೂಲಂ, ಏತ್ತಕೇನ ವಟ್ಟಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕೇ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ‘‘ಚುನ್ದ ಕಾ ವೇಲಾ’’ತಿ ಆಹ। ಬಲವಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೋ, ಭನ್ತೇತಿ। ತೇನ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇಹೀತಿ। ಸನ್ನಿಪತಿತೋ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋತಿ। ಮಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಾಪೇಹಿ ಚುನ್ದಾತಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಾಪೇಸಿ। ಥೇರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಆವುಸೋ ಚತುಚತ್ತಾಲೀಸಂ ವೋ ವಸ್ಸಾನಿ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಚರನ್ತಾನಂ ಯಂ ಮೇ ಕಾಯಿಕಂ ವಾ ವಾಚಸಿಕಂ ವಾ ನ ರೋಚೇಥ, ಖಮಥ ತಂ ಆವುಸೋತಿ। ಏತ್ತಕಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಛಾಯಾ ವಿಯ ತುಮ್ಹೇ ಅಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಾನಂ ಅರುಚ್ಚನಕಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತುಮ್ಹೇ ಪನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖಮಥಾತಿ। ಅಥ ಥೇರೋ ಅರುಣಸಿಖಾಯ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನಾಯ ಮಹಾಪಥವಿಂ ಉನ್ನಾದಯನ್ತೋ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ। ಬಹೂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಂಸು।

ಆಯಸ್ಮಾ ಚುನ್ದೋ ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತಚೀವರಞ್ಚ ಧಾತುಪರಿಸ್ಸಾವನಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ। ಭಗವಾ ಧಾತುಪರಿಸ್ಸಾವನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಗಾಥಾಸತೇಹಿ ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಧಾತುಚೇತಿಯಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ರಾಜಗಹಗಮನತ್ಥಾಯ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ। ಥೇರೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಭಗವಾ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ರಾಜಗಹಂ ಅಗಮಾಸಿ। ತತ್ಥ ಗತಕಾಲೇ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ। ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಧಾತುಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಚೇತಿಯಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ರಾಜಗಹತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಗಙ್ಗಾಭಿಮುಖೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಕ್ಕಚೇಲಂ ಅಗಮಾಸಿ। ತತ್ಥ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾನಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಸುತ್ತಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಉಕ್ಕಚೇಲತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವೇಸಾಲಿಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಏವಂ ಗತೇ ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ವೇಸಾಲಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪುಬ್ಬೀ ಕಥಾ।

ನಿಸೀದನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚಮ್ಮಕ್ಖಣ್ಡಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ಉದೇನಚೇತಿಯನ್ತಿ ಉದೇನಯಕ್ಖಸ್ಸ ಚೇತಿಯಟ್ಠಾನೇ ಕತವಿಹಾರೋ ವುಚ್ಚತಿ। ಗೋತಮಕಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಭಾವಿತಾತಿ ವಡ್ಢಿತಾ। ಬಹುಲೀಕತಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕತಾ। ಯಾನೀಕತಾತಿ ಯುತ್ತಯಾನಂ ವಿಯ ಕತಾ। ವತ್ಥುಕತಾತಿ ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ವತ್ಥು ವಿಯ ಕತಾ। ಅನುಟ್ಠಿತಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಾ। ಪರಿಚಿತಾತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಚಿತಾ ಸುವಡ್ಢಿತಾ। ಸುಸಮಾರದ್ಧಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಸಮಾರದ್ಧಾ।

ಇತಿ ಅನಿಯಮೇನ ಕಥೇತ್ವಾ ಪುನ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಖೋತಿಆದಿಮಾಹ। ಏತ್ಥ ಚ ಕಪ್ಪನ್ತಿ ಆಯುಕಪ್ಪಂ। ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಯಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ। ಕಪ್ಪಾವಸೇಸಂ ವಾತಿ – ‘‘ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಭಿಯ್ಯೋ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೭; ಅ॰ ನಿ॰ ೬.೭೪) ವುತ್ತವಸ್ಸಸತತೋ ಅತಿರೇಕಂ ವಾ। ಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರೋ ಪನಾಹ – ‘‘ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಟ್ಠಾನೇ ಗಜ್ಜಿತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಯಥೇವ ಹಿ ವೇಳುವಗಾಮಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಮಾರಣನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ದಸ ಮಾಸೇ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತಿ, ಏವಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ದಸ ದಸ ಮಾಸೇ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಭದ್ದಕಪ್ಪಮೇವ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಕಸ್ಮಾ ಪನ ನ ಠಿತೋತಿ? ಉಪಾದಿನ್ನಕಸರೀರಂ ನಾಮ ಖಣ್ಡಿಚ್ಚಾದೀಹಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯತಿ, ಬುದ್ಧಾ ಚ ಖಣ್ಡಿಚ್ಚಾದಿಭಾವಂ ಅಪತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮೇ ಆಯುಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಬಹುಜನಸ್ಸ ಪಿಯಮನಾಪಕಾಲೇಯೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ। ಬುದ್ಧಾನುಬುದ್ಧೇಸು ಚ ಮಹಾಸಾವಕೇಸು ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇಸು ಏಕಕೇನೇವ ಖಾಣುಕೇನ ವಿಯ ಠಾತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ದಹರಸಾಮಣೇರಪರಿವಾರಿತೇನ ವಾ। ತತೋ – ‘ಅಹೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಪರಿಸಾ’ತಿ ಹೀಳೇತಬ್ಬತಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ। ತಸ್ಮಾ ನ ಠಿತೋ’’ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇಪಿ ಸೋ ನ ರುಚ್ಚತಿ, ‘‘ಆಯುಕಪ್ಪೋ’’ತಿ ಇದಮೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನಿಯಮಿತಂ।

೧೬೭. ಯಥಾ ತಂ ಮಾರೇನ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ತನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಯಥಾ ಮಾರೇನ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಚಿತ್ತೋ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಕೋಚಿ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ನಾಸಕ್ಖಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಮಾರೋ ಹಿ ಯಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ದ್ವಾದಸ ವಿಪಲ್ಲಾಸಾ ಅಪ್ಪಹೀನಾ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯುಟ್ಠಾತಿ। ಥೇರಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ವಿಪಲ್ಲಾಸಾ ಅಪ್ಪಹೀನಾ, ತೇನಸ್ಸ ಮಾರೋ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯುಟ್ಠಾತಿ। ಸೋ ಪನ ಚಿತ್ತಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕಿಂ ಕರೋತೀತಿ? ಭೇರವಂ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸದ್ದಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ ಸಾವೇತಿ, ತತೋ ಸತ್ತಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ವಾ ಸುತ್ವಾ ವಾ ಸತಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ವಿವಟಮುಖಾ ಹೋನ್ತಿ। ತೇಸಂ ಮುಖೇನ ಹತ್ಥಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಹದಯಂ ಮದ್ದತಿ। ತತೋ ವಿಸಞ್ಞಾವ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ। ಥೇರಸ್ಸ ಪನೇಸ ಮುಖೇನ ಹತ್ಥಂ ಪವೇಸೇತುಂ ಕಿಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ? ಭೇರವಾರಮ್ಮಣಂ ಪನ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಥೇರೋ ನಿಮಿತ್ತೋಭಾಸಂ ನ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿ। ಭಗವಾ ಜಾನನ್ತೋಯೇವ – ‘‘ಕಿಮತ್ಥಂ ಯಾವತತಿಯಂ ಆಮನ್ತೇಸೀ’’ತಿ? ಪರತೋ ‘‘ತಿಟ್ಠತು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ’’ತಿ ಯಾಚಿತೇ ‘‘ತುಯ್ಹೇವೇತಂ ದುಕ್ಕಟಂ, ತುಯ್ಹೇವೇತಂ ಅಪರದ್ಧ’’ನ್ತಿ ದೋಸಾರೋಪನೇನ ಸೋಕತನುಕರಣತ್ಥಂ।

ಮಾರಯಾಚನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೬೮. ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಮಾರೋತಿ ಸತ್ತೇ ಅನತ್ಥೇ ನಿಯೋಜೇನ್ತೋ ಮಾರೇತೀತಿ ಮಾರೋ। ಪಾಪಿಮಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ಸೋ ಹಿ ಪಾಪಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ‘‘ಪಾಪಿಮಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಕಣ್ಹೋ, ಅನ್ತಕೋ, ನಮುಚಿ, ಪಮತ್ತಬನ್ಧೂತಿಪಿ ತಸ್ಸೇವ ನಾಮಾನಿ। ಭಾಸಿತಾ ಖೋ ಪನೇಸಾತಿ ಅಯಞ್ಹಿ ಭಗವತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಟ್ಠಮೇ ಸತ್ತಾಹೇ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇಯೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ಭಗವಾ ಯದತ್ಥಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರಿತಾ, ಸೋ ವೋ ಅತ್ಥೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಪಟಿವಿದ್ಧಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ, ಕಿಂ ತೇ ಲೋಕವಿಚಾರಣೇನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ಯಥಾ ಅಜ್ಜ , ಏವಮೇವ ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬಾತು ದಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ’’ತಿ ಯಾಚಿ। ಭಗವಾ ಚಸ್ಸ – ‘‘ನ ತಾವಾಹ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಭಾಸಿತಾ ಖೋ ಪನೇಸಾ ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।

ತತ್ಥ ವಿಯತ್ತಾತಿ ಮಗ್ಗವಸೇನ ವಿಯತ್ತಾ। ತಥೇವ ವಿನೀತಾ ತಥಾ ವಿಸಾರದಾ। ಬಹುಸ್ಸುತಾತಿ ತೇಪಿಟಕವಸೇನ ಬಹು ಸುತಮೇತೇಸನ್ತಿ ಬಹುಸ್ಸುತಾ। ತಮೇವ ಧಮ್ಮಂ ಧಾರೇನ್ತೀತಿ ಧಮ್ಮಧರಾ। ಅಥವಾ ಪರಿಯತ್ತಿಬಹುಸ್ಸುತಾ ಚೇವ ಪಟಿವೇಧಬಹುಸ್ಸುತಾ ಚ। ಪರಿಯತ್ತಿಪಟಿವೇಧಧಮ್ಮಾನಂಯೇವ ಧಾರಣತೋ ಧಮ್ಮಧರಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪಟಿಪನ್ನಾತಿ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಧಮ್ಮಭೂತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಪನ್ನಾ। ಸಾಮೀಚಿಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾತಿ ಅನುಚ್ಛವಿಕಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನಾ। ಅನುಧಮ್ಮಚಾರಿನೋತಿ ಅನುಧಮ್ಮಚರಣಸೀಲಾ। ಸಕಂ ಆಚರಿಯಕನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಚರಿಯವಾದಂ। ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀತಿಆದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ವೇವಚನಾನಿ। ಸಹಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಸಹೇತುಕೇನ ಸಕಾರಣೇನ ವಚನೇನ। ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯನ್ತಿ ಯಾವ ನ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸನ್ತಿ।

ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಿತಂ ಸಕಲಂ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ। ಇದ್ಧನ್ತಿ ಸಮಿದ್ಧಂ ಝಾನಸ್ಸಾದವಸೇನ। ಫೀತನ್ತಿ ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತಂ ಸಬ್ಬಫಾಲಿಫುಲ್ಲಂ ವಿಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಪತ್ತಿವಸೇನ। ವಿತ್ಥಾರಿಕನ್ತಿ ವಿತ್ಥತಂ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ದಿಸಾಭಾಗೇ ಪತಿಟ್ಠಿತವಸೇನ। ಬಾಹುಜಞ್ಞನ್ತಿ ಬಹುಜನೇಹಿ ಞಾತಂ ಪಟಿವಿದ್ಧಂ ಮಹಾಜನಾಭಿಸಮಯವಸೇನ। ಪುಥುಭೂತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರವಸೇನ ಪುಥುಲಭಾವಪ್ಪತ್ತಂ। ಕಥಂ? ಯಾವ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ ಯತ್ತಕಾ ವಿಞ್ಞುಜಾತಿಕಾ ದೇವಾ ಚೇವ ಮನುಸ್ಸಾ ಚ ಅತ್ಥಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಸುಟ್ಠು ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋತಿ ನಿರಾಲಯೋ। ತ್ವಞ್ಹಿ ಪಾಪಿಮ, ಅಟ್ಠಮಸತ್ತಾಹತೋ ಪಟ್ಠಾಯ – ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬಾತು ದಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾತು, ಸುಗತೋ’’ತಿ ವಿರವನ್ತೋ ಆಹಿಣ್ಡಿತ್ಥ। ಅಜ್ಜ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಗತುಸ್ಸಾಹೋ ಹೋಹಿ; ಮಾ ಮಯ್ಹಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಂ ವಾಯಾಮಂ ಕರೋಹೀತಿ ವದತಿ।

ಆಯುಸಙ್ಖಾರಓಸ್ಸಜ್ಜನವಣ್ಣನಾ

೧೬೯. ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಸ್ಸಜೀತಿ ಸತಿಂ ಸೂಪಟ್ಠಿತಂ ಕತ್ವಾ ಞಾಣೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿ, ಪಜಹಿ। ತತ್ಥ ನ ಭಗವಾ ಹತ್ಥೇನ ಲೇಡ್ಡುಂ ವಿಯ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಸ್ಸಜಿ, ತೇಮಾಸಮತ್ತಮೇವ ಪನ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಓಸ್ಸಜೀ’’ತಿ। ‘‘ಉಸ್ಸಜ್ಜೀ’’ತಿ ಪಿ ಪಾಠೋ। ಮಹಾಭೂಮಿಚಾಲೋತಿ ಮಹನ್ತೋ ಪಥವೀಕಮ್ಪೋ। ತದಾ ಕಿರ ದಸಸಹಸ್ಸೀ ಲೋಕಧಾತು ಕಮ್ಪಿತ್ಥ। ಭಿಂಸನಕೋತಿ ಭಯಜನಕೋ। ದೇವದುನ್ದುಭಿಯೋ ಚ ಫಲಿಂಸೂತಿ ದೇವಭೇರಿಯೋ ಫಲಿಂಸು, ದೇವೋ ಸುಕ್ಖಗಜ್ಜಿತಂ ಗಜ್ಜಿ, ಅಕಾಲವಿಜ್ಜುಲತಾ ನಿಚ್ಛರಿಂಸು, ಖಣಿಕವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಉದಾನೇಸಿ? ಕೋಚಿ ನಾಮ ವದೇಯ್ಯ – ‘‘ಭಗವಾ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ – ‘ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಥ, ಭನ್ತೇ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಥ, ಭನ್ತೇ’ತಿ ಉಪದ್ದುತೋ ಭಯೇನ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸೀ’’ತಿ। ‘‘ತಸ್ಸೋಕಾಸೋ ಮಾ ಹೋತು, ಭೀತಸ್ಸ ಉದಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ದೀಪನತ್ಥಂ ಪೀತಿವೇಗವಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ।

ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸೋಣಸಿಙ್ಗಾಲಾದೀನಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಭಾವತೋ ತುಲಿತಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ತುಲಂ। ಕಿಂ ತಂ? ಕಾಮಾವಚರಕಮ್ಮಂ। ನ ತುಲಂ, ನ ವಾ ತುಲಂ ಸದಿಸಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞಂ ಲೋಕಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತುಲಂ। ಕಿಂ ತಂ? ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮಂ। ಅಥವಾ ಕಾಮಾವಚರರೂಪಾವಚರಂ ತುಲಂ, ಅರೂಪಾವಚರಂ ಅತುಲಂ। ಅಪ್ಪವಿಪಾಕಂ ವಾ ತುಲಂ, ಬಹುವಿಪಾಕಂ ಅತುಲಂ। ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಸಮ್ಭವಸ್ಸ ಹೇತುಭೂತಂ, ಪಿಣ್ಡಕಾರಕಂ ರಾಸಿಕಾರಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭವಸಙ್ಖಾರನ್ತಿ ಪುನಬ್ಭವಸಙ್ಖಾರಣಕಂ। ಅವಸ್ಸಜೀತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ। ಮುನೀತಿ ಬುದ್ಧಮುನಿ। ಅಜ್ಝತ್ತರತೋತಿ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತರತೋ। ಸಮಾಹಿತೋತಿ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿವಸೇನ ಸಮಾಹಿತೋ। ಅಭಿನ್ದಿ ಕವಚಮಿವಾತಿ ಕವಚಂ ವಿಯ ಅಭಿನ್ದಿ। ಅತ್ತಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಅತ್ತನಿ ಸಞ್ಜಾತಂ ಕಿಲೇಸಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಸವಿಪಾಕಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಭವಂ, ಭವಾಭಿಸಙ್ಖಾರಣಟ್ಠೇನ ಭವಸಙ್ಖಾರನ್ತಿ ಚ ಲದ್ಧನಾಮಂ ತುಲಾತುಲಸಙ್ಖಾತಂ ಲೋಕಿಯಕಮ್ಮಞ್ಚ ಓಸ್ಸಜಿ। ಸಙ್ಗಾಮಸೀಸೇ ಮಹಾಯೋಧೋ ಕವಚಂ ವಿಯ ಅತ್ತಸಮ್ಭವಂ ಕಿಲೇಸಞ್ಚ ಅಜ್ಝತ್ತರತೋ ಸಮಾಹಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಅಭಿನ್ದೀ’’ತಿ।

ಅಥ ವಾ ತುಲನ್ತಿ ತುಲೇನ್ತೋ ತೀರೇನ್ತೋ। ಅತುಲಞ್ಚ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚೇವ ಸಮ್ಭವಞ್ಚ। ಭವಸಙ್ಖಾರನ್ತಿ ಭವಗಾಮಿಕಮ್ಮಂ। ಅವಸ್ಸಜಿ ಮುನೀತಿ ‘‘ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಅನಿಚ್ಚಾ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೩.೩೮) ನಯೇನ ತುಲಯನ್ತೋ ಬುದ್ಧಮುನಿ ಭವೇ ಆದೀನವಂ, ನಿಬ್ಬಾನೇ ಚ ಆನಿಸಂಸಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಮೂಲಭೂತಂ ಭವಸಙ್ಖಾರಕಮ್ಮಂ – ‘‘ಕಮ್ಮಕ್ಖಯಾಯ ಸಂವತ್ತತೀ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೮೧) ಏವಂ ವುತ್ತೇನ ಕಮ್ಮಕ್ಖಯಕರೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಅವಸ್ಸಜಿ। ಕಥಂ? ಅಜ್ಝತ್ತರತೋ ಸಮಾಹಿತೋ ಅಭಿನ್ದಿ ಕವಚಮಿವ ಅತ್ತನಿ ಸಮ್ಭವಂ। ಸೋ ಹಿ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಅಜ್ಝತ್ತರತೋ ಸಮಥವಸೇನ ಸಮಾಹಿತೋತಿ ಏವಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಬಲೇನ ಕವಚಮಿವ ಅತ್ತಭಾವಂ ಪರಿಯೋನನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಿತಂ, ಅತ್ತನಿ ಸಮ್ಭವತ್ತಾ ‘‘ಅತ್ತಸಮ್ಭವ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಜಾಲಂ ಅಭಿನ್ದಿ। ಕಿಲೇಸಾಭಾವೇನ ಚ ಕತಕಮ್ಮಂ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕತ್ತಾ ಅವಸ್ಸಟ್ಠಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನೇನ ಕಮ್ಮಂ ಪಜಹಿ, ಪಹೀನಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಚ ಭಯಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಭೀತೋವ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಸ್ಸಜಿ, ಅಭೀತಭಾವಞಾಪನತ್ಥಞ್ಚ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।

ಮಹಾಭೂಮಿಚಾಲವಣ್ಣನಾ

೧೭೧. ಯಂ ಮಹಾವಾತಾತಿ ಯೇನ ಸಮಯೇನ ಯಸ್ಮಿಂ ವಾ ಸಮಯೇ ಮಹಾವಾತಾ ವಾಯನ್ತಿ, ಮಹಾವಾತಾ ವಾಯನ್ತಾಪಿ ಉಕ್ಖೇಪಕವಾತಾ ನಾಮ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ, ತೇ ವಾಯನ್ತಾ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾಧಿಕನವಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸಬಹಲಂ ಉದಕಸನ್ಧಾರಕಂ ವಾತಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಿ, ತತೋ ಆಕಾಸೇ ಉದಕಂ ಭಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಭಸ್ಸನ್ತೇ ಪಥವೀ ಭಸ್ಸತಿ। ಪುನ ವಾತೋ ಅತ್ತನೋ ಬಲೇನ ಅನ್ತೋಧಮಕರಣೇ ವಿಯ ಉದಕಂ ಆಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತತೋ ಉದಕಂ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಪಥವೀ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ। ಏವಂ ಉದಕಂ ಕಮ್ಪಿತಂ ಪಥವಿಂ ಕಮ್ಪೇತಿ। ಏತಞ್ಚ ಕಮ್ಪನಂ ಯಾವ ಅಜ್ಜಕಾಲಾಪಿ ಹೋತಿಯೇವ, ಬಹಲಭಾವೇನ ಪನ ನ ಓಗಚ್ಛನುಗ್ಗಚ್ಛನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ।

ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಮಹಾನುಭಾವೋತಿ ಇಜ್ಝನಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ, ಅನುಭವಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ ಮಹಾನುಭಾವೋ। ಪರಿತ್ತಾತಿ ದುಬ್ಬಲಾ। ಅಪ್ಪಮಾಣಾತಿ ಬಲವಾ। ಸೋ ಇಮಂ ಪಥವಿಂ ಕಮ್ಪೇತೀತಿ ಸೋ ಇದ್ಧಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಸಂವೇಜೇನ್ತೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ವಿಯ, ವೀಮಂಸನ್ತೋ ವಾ ಮಹಾನಾಗತ್ಥೇರಸ್ಸ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತಸಾಮಣೇರೋ ವಿಯ ಪಥವಿಂ ಕಮ್ಪೇತಿ। ಸೋ ಕಿರಾಯಸ್ಮಾ ಖುರಗ್ಗೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಕೋಚಿ ಭಿಕ್ಖು, ಯೇನ ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ವೇಜಯನ್ತೋ ಪಾಸಾದೋ ಕಮ್ಪಿತಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ? ತತೋ – ‘‘ನತ್ಥಿ ಕೋಚೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ – ‘‘ಅಹಂ ಕಮ್ಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಬಲೇನ ವೇಜಯನ್ತಮತ್ಥಕೇ ಠತ್ವಾ ಪಾದೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ಕಮ್ಪೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ। ಅಥ ನಂ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ನಾಟಕಿತ್ಥಿಯೋ ಆಹಂಸು – ‘‘ಪುತ್ತ ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತ, ತ್ವಂ ಪೂತಿಗನ್ಧೇನೇವ ಸೀಸೇನ ವೇಜಯನ್ತಂ ಕಮ್ಪೇತುಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ತಾತ ಪಾಸಾದೋ, ಕಥಂ ಕಮ್ಪೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ?

ಸಾಮಣೇರೋ – ‘‘ಇಮಾ ದೇವತಾ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕೇಳಿಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಹಂ ಖೋ ಪನ ಆಚರಿಯಂ ನಾಲತ್ಥಂ, ಕಹಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಆಚರಿಯೋ ಸಾಮುದ್ದಿಕಮಹಾನಾಗತ್ಥೇರೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಲೇಣಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸಿನ್ನೋತಿ ಞತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ತತೋ ನಂ ಥೇರೋ – ‘‘ಕಿಂ, ತಾತ ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತ, ಅಸಿಕ್ಖಿತ್ವಾವ ಯುದ್ಧಂ ಪವಿಟ್ಠೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ನಾಸಕ್ಖಿ, ತಾತ, ವೇಜಯನ್ತಂ ಕಮ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಆಚರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ, ನಾಲತ್ಥನ್ತಿ। ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ – ‘‘ತಾತ ತುಮ್ಹಾದಿಸೇ ಅಕಮ್ಪೇನ್ತೇ ಕೋ ಅಞ್ಞೋ ಕಮ್ಪೇಸ್ಸತಿ। ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ ತೇ, ತಾತ, ಉದಕಪಿಟ್ಠೇ ಗೋಮಯಖಣ್ಡಂ ಪಿಲವನ್ತಂ, ತಾತ, ಕಪಲ್ಲಕಪೂವಂ ಪಚನ್ತಾ ಅನ್ತನ್ತೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಿ, ಇಮಿನಾ ಓಪಮ್ಮೇನ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ – ‘‘ವಟ್ಟಿಸ್ಸತಿ, ಭನ್ತೇ, ಏತ್ತಕೇನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಾಸಾದೇನ ಪತಿಟ್ಠಿತೋಕಾಸಂ ಉದಕಂ ಹೋತೂತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ವೇಜಯನ್ತಾಭಿಮುಖೋ ಅಗಮಾಸಿ।

ದೇವಧೀತರೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಏಕವಾರಂ ಲಜ್ಜಿತ್ವಾ ಗತೋ, ಪುನಪಿ ಸಾಮಣೇರೋ ಏತಿ, ಪುನಪಿ ಏತೀ’’ತಿ ವದಿಂಸು। ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ – ‘‘ಮಾ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಯಿತ್ಥ, ಇದಾನಿ ತೇನ ಆಚರಿಯೋ ಲದ್ಧೋ, ಖಣೇನ ಪಾಸಾದಂ ಕಮ್ಪೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸಾಮಣೇರೋಪಿ ಪಾದಙ್ಗುಟ್ಠೇನ ಪಾಸಾದಥೂಪಿಕಂ ಪಹರಿ। ಪಾಸಾದೋ ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ಓಣಮತಿ। ದೇವತಾ – ‘‘ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ದೇಹಿ, ತಾತ, ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ದೇಹಿ, ತಾತ, ಪಾಸಾದಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಿರವಿಂಸು। ಸಾಮಣೇರೋ ಪಾಸಾದಂ ಯಥಾಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಾಸಾದಮತ್ಥಕೇ ಠತ್ವಾ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ –

‘‘ಅಜ್ಜೇವಾಹಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಅಜ್ಜ ಪತ್ತಾಸವಕ್ಖಯಂ।

ಅಜ್ಜ ಕಮ್ಪೇಮಿ ಪಾಸಾದಂ, ಅಹೋ ಬುದ್ಧಸ್ಸುಳಾರತಾ॥

ಅಜ್ಜೇವಾಹಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ…ಪೇ॰… ಅಹೋ ಧಮ್ಮಸ್ಸುಳಾರತಾ॥

ಅಜ್ಜೇವಾಹಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ…ಪೇ॰… ಅಹೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸುಳಾರತಾತಿ॥

ಇತೋ ಪರೇಸು ಛಸು ಪಥವೀಕಮ್ಪೇಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಮಹಾಪದಾನೇ ವುತ್ತಮೇವ।

ಇತಿ ಇಮೇಸು ಅಟ್ಠಸು ಪಥವೀಕಮ್ಪೇಸು ಪಠಮೋ ಧಾತುಕೋಪೇನ, ದುತಿಯೋ ಇದ್ಧಾನುಭಾವೇನ, ತತಿಯಚತುತ್ಥಾ ಪುಞ್ಞತೇಜೇನ, ಪಞ್ಚಮೋ ಞಾಣತೇಜೇನ, ಛಟ್ಠೋ ಸಾಧುಕಾರದಾನವಸೇನ, ಸತ್ತಮೋ ಕಾರುಞ್ಞಭಾವೇನ, ಅಟ್ಠಮೋ ಆರೋದನೇನ। ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತೇ ಚ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೇ ಚ ಮಹಾಸತ್ತೇ ತಸ್ಸ ಪುಞ್ಞತೇಜೇನ ಪಥವೀ ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥ। ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ ಞಾಣತೇಜೇನ ಅಭಿಹತಾ ಹುತ್ವಾ ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥ। ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನೇ ಸಾಧುಕಾರಭಾವಸಣ್ಠಿತಾ ಸಾಧುಕಾರಂ ದದಮಾನಾ ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥ। ಆಯುಸಙ್ಖಾರೋಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಕಾರುಞ್ಞಸಭಾವಸಣ್ಠಿತಾ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖೋಭಂ ಅಸಹಮಾನಾ ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥ। ಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇ ಆರೋದನವೇಗತುನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥ। ಅಯಂ ಪನತ್ಥೋ ಪಥವೀದೇವತಾಯ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಮಹಾಭೂತಪಥವಿಯಾ ಪನೇತಂ ನತ್ಥಿ ಅಚೇತನತ್ತಾತಿ।

ಇಮೇ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಅಟ್ಠ ಹೇತೂತಿ ಏತ್ಥ ಇಮೇತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠನಿದಸ್ಸನಂ। ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ – ‘‘ಅದ್ಧಾ ಅಜ್ಜ ಭಗವತಾ ಆಯುಸಙ್ಖಾರೋ ಓಸ್ಸಟ್ಠೋ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ। ಭಗವಾ ಪನ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಭಾವಂ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ಓಕಾಸಂ ಅದತ್ವಾವ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಅಟ್ಠಕಾನಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇನ್ತೋ – ‘‘ಅಟ್ಠ ಖೋ ಇಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।

ಅಟ್ಠಪರಿಸವಣ್ಣನಾ

೧೭೨. ತತ್ಥ ಅನೇಕಸತಂ ಖತ್ತಿಯಪರಿಸನ್ತಿ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸಮಾಗಮಞಾತಿಸಮಾಗಲಿಚ್ಛವೀಸಮಾಗಮಾದಿಸದಿಸಂ, ಸಾ ಪನ ಅಞ್ಞೇಸು ಚಕ್ಕವಾಳೇಸುಪಿ ಲಬ್ಭತೇಯೇವ। ಸಲ್ಲಪಿತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಆಲಾಪಸಲ್ಲಾಪೋ ಕತಪುಬ್ಬೋ। ಸಾಕಚ್ಛಾತಿ ಧಮ್ಮಸಾಕಚ್ಛಾಪಿ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಪುಬ್ಬಾ। ಯಾದಿಸಕೋ ತೇಸಂ ವಣ್ಣೋತಿ ತೇ ಓದಾತಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ ಕಾಳಾಪಿ ಮಙ್ಗುರಚ್ಛವೀಪಿ, ಸತ್ಥಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋವ। ಇದಂ ಪನ ಸಣ್ಠಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕಥಿತಂ। ಸಣ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಚ ಕೇವಲಂ ತೇಸಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿಯೇವ, ನ ಪನ ಭಗವಾ ಮಿಲಕ್ಖುಸದಿಸೋ ಹೋತಿ, ನಾಪಿ ಆಮುತ್ತಮಣಿಕುಣ್ಡಲೋ, ಬುದ್ಧವೇಸೇನೇವ ನಿಸೀದತಿ। ತೇ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಸಮಾನಸಣ್ಠಾನಮೇವ ಪಸ್ಸನ್ತಿ। ಯಾದಿಸಕೋ ತೇಸಂ ಸರೋತಿ ತೇ ಛಿನ್ನಸ್ಸರಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ ಗಗ್ಗರಸ್ಸರಾಪಿ ಕಾಕಸ್ಸರಾಪಿ, ಸತ್ಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸರೋವ। ಇದಂ ಪನ ಭಾಸನ್ತರಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಥಿತಂ। ಸಚೇಪಿ ಹಿ ಸತ್ಥಾ ರಾಜಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಕಥೇತಿ, ‘‘ಅಜ್ಜ ರಾಜಾ ಮಧುರೇನ ಸರೇನ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ತೇಸಂ ಹೋತಿ। ಕಥೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತೇ ಪನ ಭಗವತಿ ಪುನ ರಾಜಾನಂ ಆಗತಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ವೀಮಂಸಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ತತ್ಥ ಕೋ ನು ಖೋ ಅಯನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಇದಾನೇವ ಮಾಗಧಭಾಸಾಯ ಸೀಹಳಭಾಸಾಯ ಮಧುರೇನಾಕಾರೇನ ಕಥೇನ್ತೋ ಕೋ ನು ಖೋ ಅಯಂ ಅನ್ತರಹಿತೋ, ಕಿಂ ದೇವೋ, ಉದಾಹು ಮನುಸ್ಸೋತಿ ಏವಂ ವೀಮಂಸನ್ತಾಪಿ ನ ಜಾನನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಿಮತ್ಥಂ ಪನೇವಂ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀತಿ? ವಾಸನತ್ಥಾಯ । ಏವಂ ಸುತೋಪಿ ಹಿ ಧಮ್ಮೋ ಅನಾಗತೇ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ಯೇವಾತಿ ಅನಾಗತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ದೇಸೇತಿ। ಅನೇಕಸತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪರಿಸನ್ತಿಆದೀನಮ್ಪಿ ಸೋಣದಣ್ಡಕೂಟದಣ್ಡಸಮಾಗಮಾದಿವಸೇನ ಚೇವ ಅಞ್ಞಚಕ್ಕವಾಳವಸೇನ ಚ ಸಮ್ಭವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।

ಇಮಾ ಪನ ಅಟ್ಠ ಪರಿಸಾ ಭಗವಾ ಕಿಮತ್ಥಂ ಆಹರಿ? ಅಭೀತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಮೇವ। ಇಮಾ ಕಿರ ಆಹರಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಆನನ್ದ, ಇಮಾಪಿ ಅಟ್ಠ ಪರಿಸಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಭಯಂ ವಾ ಸಾರಜ್ಜಂ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಮಾರಂ ಪನ ಏಕಕಂ ದಿಸ್ವಾ ತಥಾಗತೋ ಭಾಯೇಯ್ಯಾತಿ ಕೋ ಏವಂ ಸಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಮರಹತಿ। ಅಭೀತೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ಅಚ್ಛಮ್ಭೀ, ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಸ್ಸಜೀ’’ತಿ।

ಅಟ್ಠಅಭಿಭಾಯತನವಣ್ಣನಾ

೧೭೩. ಅಭಿಭಾಯತನಾನೀತಿ ಅಭಿಭವನಕಾರಣಾನಿ। ಕಿಂ ಅಭಿಭವನ್ತಿ? ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇಪಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿಪಿ। ತಾನಿ ಹಿ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವೇನ ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಭವನ್ತಿ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಞಾಣುತ್ತರಿಯತಾಯ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ।

ಅಜ್ಝತ್ತಂ ರೂಪಸಞ್ಞೀತಿಆದೀಸು ಪನ ಅಜ್ಝತ್ತರೂಪೇ ಪರಿಕಮ್ಮವಸೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ರೂಪಸಞ್ಞೀ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಹಿ ನೀಲಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕೇಸೇ ವಾ ಪಿತ್ತೇ ವಾ ಅಕ್ಖಿತಾರಕಾಯ ವಾ ಕರೋತಿ। ಪೀತಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಮೇದೇ ವಾ ಛವಿಯಾ ವಾ ಹತ್ಥಪಾದಪಿಟ್ಠೇಸು ವಾ ಅಕ್ಖೀನಂ ಪೀತಕಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಕರೋತಿ। ಲೋಹಿತಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಮಂಸೇ ವಾ ಲೋಹಿತೇ ವಾ ಜಿವ್ಹಾಯ ವಾ ಅಕ್ಖೀನಂ ರತ್ತಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಕರೋತಿ। ಓದಾತಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅಟ್ಠಿಮ್ಹಿ ವಾ ದನ್ತೇ ವಾ ನಖೇ ವಾ ಅಕ್ಖೀನಂ ಸೇತಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಕರೋತಿ। ತಂ ಪನ ಸುನೀಲಂ ಸುಪೀತಂ ಸುಲೋಹಿತಕಂ ಸುಓದಾತಕಂ ನ ಹೋತಿ, ಅವಿಸುದ್ಧಮೇವ ಹೋತಿ।

ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಯಸ್ಸೇವಂ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ, ನಿಮಿತ್ತಂ ಪನ ಬಹಿದ್ಧಾ, ಸೋ ಏವಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಪರಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ಅಪ್ಪನಾಯ ವಸೇನ – ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಪರಿತ್ತಾನೀತಿ ಅವಡ್ಢಿತಾನಿ। ಸುವಣ್ಣದುಬ್ಬಣ್ಣಾನೀತಿ ಸುವಣ್ಣಾನಿ ವಾ ಹೋನ್ತಿ, ದುಬ್ಬಣ್ಣಾನಿ ವಾ। ಪರಿತ್ತವಸೇನೇವ ಇದಂ ಅಭಿಭಾಯತನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತಾನಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯಾತಿ ಯಥಾ ನಾಮ ಸಮ್ಪನ್ನಗಹಣಿಕೋ ಕಟಚ್ಛುಮತ್ತಂ ಭತ್ತಂ ಲಭಿತ್ವಾ – ‘‘ಕಿಂ ಏತ್ಥ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಸಙ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಏಕಕಬಳಮೇವ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ಞಾಣುತ್ತರಿಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಸದಞಾಣೋ – ‘‘ಕಿಂ ಏತ್ಥ ಪರಿತ್ತಕೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಿ, ನಾಯಂ ಮಮ ಭಾರೋ’’ತಿ ತಾನಿ ರೂಪಾನಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಸಹ ನಿಮಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇನೇವೇತ್ಥ ಅಪ್ಪನಂ ಪಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪನಸ್ಸ ಆಭೋಗೋ ಕಥಿತೋ। ಸೋ ಚ ಖೋ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ, ನ ಅನ್ತೋಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ। ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತೀತಿ ಆಭೋಗಸಞ್ಞಾಯಪಿ ಝಾನಸಞ್ಞಾಯಪಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ। ಅಭಿಭವನಸಞ್ಞಾ ಹಿಸ್ಸ ಅನ್ತೋಸಮಾಪತ್ತಿಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಆಭೋಗಸಞ್ಞಾ ಪನ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸೇವ।

ಅಪ್ಪಮಾಣಾನೀತಿ ವಡ್ಢಿತಪ್ಪಮಾಣಾನಿ, ಮಹನ್ತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಭಿಭುಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಯಥಾ ಮಹಗ್ಘಸೋ ಪುರಿಸೋ ಏಕಂ ಭತ್ತವಡ್ಢಿತಕಂ ಲಭಿತ್ವಾ – ‘‘ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಹೋತು, ಕಿಂ ಏತಂ ಮಯ್ಹಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಂ ನ ಮಹನ್ತತೋ ಪಸ್ಸತಿ, ಏವಮೇವ ಞಾಣುತ್ತರೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಸದಞಾಣೋ ‘‘ಕಿಂ ಏತ್ಥ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ನಯಿದಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ, ನ ಮಯ್ಹಂ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಕರಣೇ ಭಾರೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ತಾನಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಸಹ ನಿಮಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇನೇವೇತ್ಥ ಅಪ್ಪನಂ ಪಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀತಿ ಅಲಾಭಿತಾಯ ವಾ ಅನತ್ಥಿಕತಾಯ ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತರೂಪೇ ಪರಿಕಮ್ಮಸಞ್ಞಾವಿರಹಿತೋ।

ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಪರಿಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ನಿಮಿತ್ತಮ್ಪಿ ಬಹಿದ್ಧಾವ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಸೋ ಏವಂ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪರಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಚೇವ ಅಪ್ಪನಾಯ ಚ ವಸೇನ – ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಚತುತ್ಥಾಭಿಭಾಯತನೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ಇಮೇಸು ಪನ ಚತೂಸು ಪರಿತ್ತಂ ವಿತಕ್ಕಚರಿತವಸೇನ ಆಗತಂ, ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಮೋಹಚರಿತವಸೇನ, ಸುವಣ್ಣಂ ದೋಸಚರಿತವಸೇನ, ದುಬ್ಬಣ್ಣಂ ರಾಗಚರಿತವಸೇನ। ಏತೇಸಞ್ಹಿ ಏತಾನಿ ಸಪ್ಪಾಯಾನಿ। ಸಾ ಚ ನೇಸಂ ಸಪ್ಪಾಯತಾ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಚರಿತನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತಾ।

ಪಞ್ಚಮಅಭಿಭಾಯತನಾದೀಸು ನೀಲಾನೀತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ನೀಲವಣ್ಣಾನೀತಿ ವಣ್ಣವಸೇನ। ನೀಲನಿದಸ್ಸನಾನೀತಿ ನಿದಸ್ಸನವಸೇನ, ಅಪಞ್ಞಾಯ ಮಾನವಿವರಾನಿ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನವಣ್ಣಾನಿ ಏಕನೀಲಾನೇವ ಹುತ್ವಾ ದಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ನೀಲನಿಭಾಸಾನೀತಿ ಇದಂ ಪನ ಓಭಾಸವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ನೀಲೋಭಾಸಾನಿ ನೀಲಪ್ಪಭಾಯುತ್ತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತೇನ ನೇಸಂ ವಿಸುದ್ಧತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಿಸುದ್ಧವಣ್ಣವಸೇನೇವ ಹಿ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಭಿಭಾಯತನಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ। ಉಮಾಪುಪ್ಫನ್ತಿ ಏತಞ್ಹಿ ಪುಪ್ಫಂ ಸಿನಿದ್ಧಂ ಮುದು, ದಿಸ್ಸಮಾನಮ್ಪಿ ನೀಲಮೇವ ಹೋತಿ। ಗಿರಿಕಣ್ಣಿಕಪುಪ್ಫಾದೀನಿ ಪನ ದಿಸ್ಸಮಾನಾನಿ ಸೇತಧಾತುಕಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಇದಮೇವ ಗಹಿತಂ, ನ ತಾನಿ। ಬಾರಾಣಸೇಯ್ಯಕನ್ತಿ ಬಾರಾಣಸಿಸಮ್ಭವಂ। ತತ್ಥ ಕಿರ ಕಪ್ಪಾಸೋಪಿ ಮುದು, ಸುತ್ತಕನ್ತಿಕಾಯೋಪಿ ತನ್ತವಾಯಾಪಿ ಛೇಕಾ, ಉದಕಮ್ಪಿ ಸುಚಿ ಸಿನಿದ್ಧಂ। ತಸ್ಮಾ ತಂ ವತ್ಥಂ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮಟ್ಠಂ ಹೋತಿ; ದ್ವೀಸುಪಿ ಪಸ್ಸೇಸು ಮಟ್ಠಂ ಮುದು ಸಿನಿದ್ಧಂ ಖಾಯತಿ।

ಪೀತಾನೀತಿಆದೀಸುಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ‘‘ನೀಲಕಸಿಣಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ನೀಲಸ್ಮಿಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾತಿ ಪುಪ್ಫಸ್ಮಿಂ ವಾ ವತ್ಥಸ್ಮಿಂ ವಾ ವಣ್ಣಧಾತುಯಾ ವಾ’’ತಿಆದಿಕಂ ಪನೇತ್ಥ ಕಸಿಣಕರಣಞ್ಚ ಪರಿಕಮ್ಮಞ್ಚ ಅಪ್ಪನಾವಿಧಾನಞ್ಚ ಸಬ್ಬಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವುತ್ತಮೇವ। ಇಮಾನಿಪಿ ಅಟ್ಠ ಅಭಿಭಾಯತನಾನಿ ಅಭೀತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಮೇವ ಆನೀತಾನಿ। ಇಮಾನಿ ಕಿರ ವತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಆನನ್ದ, ಏವರೂಪಾಪಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಚ ವುಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಚ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಭಯಂ ವಾ ಸಾರಜ್ಜಂ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಮಾರಂ ಪನ ಏಕಕಂ ದಿಸ್ವಾ ತಥಾಗತೋ ಭಾಯೇಯ್ಯಾತಿ ಕೋ ಏವಂ ಸಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಮರಹತಿ। ಅಭೀತೋ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ಅಚ್ಛಮ್ಭೀ, ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಸ್ಸಜೀ’’ತಿ।

ಅಟ್ಠವಿಮೋಕ್ಖವಣ್ಣನಾ

೧೭೪. ವಿಮೋಕ್ಖಕಥಾ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾಯೇವ। ಇಮೇಪಿ ಅಟ್ಠ ವಿಮೋಕ್ಖಾ ಅಭೀತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಮೇವ ಆನೀತಾ। ಇಮೇಪಿ ಕಿರ ವತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಆನನ್ದ, ಏತಾಪಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಚ ವುಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಚ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಭಯಂ ವಾ ಸಾರಜ್ಜಂ ವಾ ನತ್ಥಿ…ಪೇ॰… ಓಸ್ಸಜೀ’’ತಿ।

೧೭೫. ಇದಾನಿಪಿ ಭಗವಾ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ಅದತ್ವಾವ ಏಕಮಿದಾಹನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅಪರಮ್ಪಿ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ। ತತ್ಥ ಪಠಮಾಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಪಠಮಮೇವ ಅಟ್ಠಮೇ ಸತ್ತಾಹೇ।

೧೭೭. ಓಸ್ಸಟ್ಠೋತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ, ಏವಂ ಕಿರ ವತ್ವಾ – ‘‘ತೇನಾಯಂ ದಸಸಹಸ್ಸೀ ಲೋಕಧಾತು ಕಮ್ಪಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ।

ಆನನ್ದಯಾಚನಕಥಾ

೧೭೮. ಅಲನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಚನಮೇತಂ। ಬೋಧಿನ್ತಿ ಚತುಮಗ್ಗಞಾಣಪಟಿವೇಘಂ। ಸದ್ದಹಸಿ ತ್ವನ್ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಭಾವಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸದ್ದಹಸೀತಿ ವದತಿ। ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಇದಂ ವಚನಂ ಸದ್ದಹಸಿ, ತಸ್ಮಾ ತುಯ್ಹೇವೇತಂ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।

೧೭೯. ಏಕಮಿದಾಹನ್ತಿ ಇದಂ ಭಗವಾ – ‘‘ನ ಕೇವಲಂ ಅಹಂ ಇಧೇವ ತಂ ಆಮನ್ತೇಸಿಂ, ಅಞ್ಞದಾಪಿ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಓಳಾರಿಕಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಕಾಸಿಂ, ತಮ್ಪಿ ತಯಾ ನ ಪಟಿವಿದ್ಧಂ, ತವೇವಾಯಂ ಅಪರಾಧೋ’’ತಿ ಏವಂ ಸೋಕವಿನೋದನತ್ಥಾಯ ನಾನಪ್ಪಕಾರತೋ ಥೇರಸ್ಸೇವ ದೋಸಾರೋಪನತ್ಥಂ ಆರಭಿ।

೧೮೩. ಪಿಯೇಹಿ ಮನಾಪೇಹೀತಿ ಮಾತಾಪಿತಾಭಾತಾಭಗಿನಿಆದಿಕೇಹಿ ಜಾತಿಯಾ ನಾನಾಭಾವೋ, ಮರಣೇನ ವಿನಾಭಾವೋ, ಭವೇನ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋ। ತಂ ಕುತೇತ್ಥ ಲಬ್ಭಾತಿ ತನ್ತಿ ತಸ್ಮಾ, ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಹೇವ ಪಿಯೇಹಿ ಮನಾಪೇಹಿ ನಾನಾಭಾವೋ, ತಸ್ಮಾ ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾಪಿ, ಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪತ್ವಾಪಿ, ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾಪಿ, ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾಪಿ, ದೇವೋರೋಹಣಂ ಕತ್ವಾಪಿ, ಯಂ ತಂ ಜಾತಂ ಭೂತಂ ಸಙ್ಖತಂ ಪಲೋಕಧಮ್ಮಂ, ತಂ ವತ ತಥಾಗತಸ್ಸಾಪಿ ಸರೀರಂ ಮಾ ಪಲುಜ್ಜೀತಿ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ, ರೋದನ್ತೇನಾಪಿ ಕನ್ದನ್ತೇನಾಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಲದ್ಧುನ್ತಿ। ಪುನ ಪಚ್ಚಾವಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಯಂ ಚತ್ತಂ ವನ್ತಂ, ತಂ ವತ ಪುನ ಪಟಿಖಾದಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

೧೮೪. ಯಥಯಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಯಥಾ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾತ್ತಯಸಙ್ಗಹಂ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ। ಅದ್ಧನಿಯನ್ತಿ ಅದ್ಧಾನಕ್ಖಮಂ। ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕನ್ತಿ ಚಿರಪ್ಪವತ್ತಿವಸೇನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಂ। ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರವಸೇನೇವ ಕಥಿತಂ। ಏತೇಸಂ ಪನ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತೋ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।

ತತಿಯಭಾಣವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

ನಾಗಾಪಲೋಕಿತವಣ್ಣನಾ

೧೮೬. ನಾಗಾಪಲೋಕಿತನ್ತಿ ಯಥಾ ಹಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಅಟ್ಠೀನಿ ಕೋಟಿಯಾ ಕೋಟಿಂ ಆಹಚ್ಚ ಠಿತಾನಿ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ, ಅಙ್ಕುಸಕಲಗ್ಗಾನಿ ವಿಯ, ನ ಏವಂ ಬುದ್ಧಾನಂ। ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಸಙ್ಖಲಿಕಾನಿ ವಿಯ ಏಕಾಬದ್ಧಾನಿ ಹುತ್ವಾ ಠಿತಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಛತೋ ಅಪಲೋಕನಕಾಲೇ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಗೀವಂ ಪರಿವತ್ತೇತುಂ। ಯಥಾ ಪನ ಹತ್ಥಿನಾಗೋ ಪಚ್ಛಾಭಾಗಂ ಅಪಲೋಕೇತುಕಾಮೋ ಸಕಲಸರೀರೇನೇವ ಪರಿವತ್ತತಿ, ಏವಂ ಪರಿವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ। ಭಗವತೋ ಪನ ನಗರದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ – ‘‘ವೇಸಾಲಿಂ ಅಪಲೋಕೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಮತ್ತೇ – ‘‘ಭಗವಾ ಅನೇಕಾನಿ ಕಪ್ಪಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತೇಹಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ನ ಗೀವಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಅಯಂ ಪಥವೀ ಕುಲಾಲಚಕ್ಕಂ ವಿಯ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ವೇಸಾಲಿನಗರಾಭಿಮುಖಂ ಅಕಾಸಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ।

ನನು ಚ ನ ಕೇವಲಂ ವೇಸಾಲಿಯಾವ, ಸಾವತ್ಥಿರಾಜಗಹನಾಳನ್ದಪಾಟಲಿಗಾಮಕೋಟಿಗಾಮನಾತಿಕಗಾಮಕೇಸುಪಿ ತತೋ ತತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಕಾಲೇ ತಂ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಚ್ಛಿಮದಸ್ಸನಮೇವ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಕಸ್ಮಾ ನಾಗಾಪಲೋಕಿತಂ ನಾಪಲೋಕೇಸೀತಿ? ಅನಚ್ಛರಿಯತ್ತಾ। ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಹಿ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅಪಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸೇತಂ ನ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಾಪಲೋಕೇಸಿ। ಅಪಿ ಚ ವೇಸಾಲಿರಾಜಾನೋ ಆಸನ್ನವಿನಾಸಾ, ತಿಣ್ಣಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಉಪರಿ ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ। ತೇ ತಂ ನಗರದ್ವಾರೇ ನಾಗಾಪಲೋಕಿತಂ ನಾಮ ಚೇತಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತಂ ನೇಸಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ತೇಸಂ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಅಪಲೋಕೇಸಿ।

ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಕರೋ। ಚಕ್ಖುಮಾತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಚಕ್ಖುಮಾ। ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ।

ಚತುಮಹಾಪದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೮೭. ಮಹಾಪದೇಸೇತಿ ಮಹಾಓಕಾಸೇ, ಮಹಾಅಪದೇಸೇ ವಾ, ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಮಹನ್ತೇ ಮಹನ್ತೇ ಅಪದಿಸಿತ್ವಾ ವುತ್ತಾನಿ ಮಹಾಕಾರಣಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

೧೮೮. ನೇವ ಅಭಿನನ್ದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠೇಹಿ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇವ ನ ಸೋತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಕತೇ ಹಿ ಪಚ್ಛಾ ‘‘ಇದಂ ನ ಸಮೇತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ – ‘‘ಕಿಂ ಪುಬ್ಬೇವ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಇದಾನಿ ನ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಲದ್ಧಿಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ। ನಪ್ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ – ‘‘ಕಿಂ ಏಸ ಬಾಲೋ ವದತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪುಬ್ಬೇವ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಹಿ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತಮ್ಪಿ ನ ವಕ್ಖತಿ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಅನಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ’’ತಿ। ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾನೀತಿ ಪದಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ। ಸಾಧುಕಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಾಳಿ ವುತ್ತಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅನುಸನ್ಧಿ ಕಥಿತೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪುಬ್ಬಾಪರಂ ಕಥಿತನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಗಹೇತ್ವಾ। ಸುತ್ತೇ ಓಸಾರೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಸುತ್ತೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಾನಿ। ವಿನಯೇ ಸನ್ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ವಿನಯೇ ಸಂಸನ್ದೇತಬ್ಬಾನಿ।

ಏತ್ಥ ಚ ಸುತ್ತನ್ತಿ ವಿನಯೋ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಕತ್ಥ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ? ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸುತ್ತವಿಭಙ್ಗೇ’’ತಿ (ಚುಳವ॰ ೪೫೭)। ವಿನಯೋತಿ ಖನ್ಧಕೋ। ಯಥಾಹ – ‘‘ವಿನಯಾತಿಸಾರೇ’’ತಿ। ಏವಂ ವಿನಯಪಿಟಕಮ್ಪಿ ನ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ। ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಾ ಪನ ಸುತ್ತಂ, ಖನ್ಧಕಪರಿವಾರಾ ವಿನಯೋತಿ ಏವಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ। ಅಥವಾ ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕಂ ಸುತ್ತಂ, ವಿನಯಪಿಟಕಂ ವಿನಯೋತಿ ಏವಂ ದ್ವೇಯೇವ ಪಿಟಕಾನಿ ಪರಿಯಾದಿಯನ್ತಿ। ಸುತ್ತನ್ತಾಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಾನಿ ವಾ ಸುತ್ತಂ, ವಿನಯಪಿಟಕಂ ವಿನಯೋತಿ ಏವಮ್ಪಿ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ನ ತಾವ ಪರಿಯಾದಿಯನ್ತಿ। ಅಸುತ್ತನಾಮಕಞ್ಹಿ ಬುದ್ಧವಚನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಜಾತಕಂ, ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ನಿದ್ದೇಸೋ, ಸುತ್ತನಿಪಾತೋ, ಧಮ್ಮಪದಂ, ಉದಾನಂ, ಇತಿವುತ್ತಕಂ, ವಿಮಾನವತ್ಥು, ಪೇತವತ್ಥು, ಥೇರಗಾಥಾ, ಥೇರೀಗಾಥಾ, ಅಪದಾನನ್ತಿ।

ಸುದಿನ್ನತ್ಥೇರೋ ಪನ – ‘‘ಅಸುತ್ತನಾಮಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ನ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ – ‘‘ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಸುತ್ತಂ, ವಿನಯೋ ಪನ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ತತೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇದಂ ಸುತ್ತಮಾಹರಿ –

‘‘ಯೇ ಖೋ ತ್ವಂ, ಗೋತಮಿ, ಧಮ್ಮೇ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸರಾಗಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ವಿರಾಗಾಯ, ಸಞ್ಞೋಗಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ವಿಸಞ್ಞೋಗಾಯ, ಆಚಯಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಅಪಚಯಾಯ, ಮಹಿಚ್ಛತಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ, ಅಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ, ಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಪವಿವೇಕಾಯ, ಕೋಸಜ್ಜಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಾಯ, ದುಬ್ಭರತಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಸುಭರತಾಯ। ಏಕಂಸೇನ, ಗೋತಮಿ, ಧಾರೇಯ್ಯಾಸಿ – ‘ನೇಸೋ ಧಮ್ಮೋ, ನೇಸೋ ವಿನಯೋ, ನೇತಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನ’ನ್ತಿ। ಯೇ ಚ ಖೋ ತ್ವಂ, ಗೋತಮಿ, ಧಮ್ಮೇ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ವಿರಾಗಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಸರಾಗಾಯ, ವಿಸಞ್ಞೋಗಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಸಞ್ಞೋಗಾಯ, ಅಪಚಯಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಆಚಯಾಯ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಮಹಿಚ್ಛತಾಯ, ಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ, ಪವಿವೇಕಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ , ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಕೋಸಜ್ಜಾಯ, ಸುಭರತಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ದುಬ್ಭರತಾಯ। ಏಕಂಸೇನ, ಗೋತಮಿ, ಧಾರೇಯ್ಯಾಸಿ – ‘ಏಸೋ ಧಮ್ಮೋ, ಏಸೋ ವಿನಯೋ, ಏತಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನ’ನ್ತಿ’’ (ಅ॰ ನಿ॰ ೮.೫೩)।

ತಸ್ಮಾ ಸುತ್ತೇತಿ ತೇಪಿಟಕೇ ಬುದ್ಧವಚನೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಾನಿ। ವಿನಯೇತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ರಾಗಾದಿವಿನಯಕಾರಣೇ ಸಂಸನ್ದೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ। ನ ಚೇವ ಸುತ್ತೇ ಓಸರನ್ತೀತಿ ಸುತ್ತಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಕತ್ಥಚಿ ಅನಾಗನ್ತ್ವಾ ಛಲ್ಲಿಂ ಉಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಗುಳ್ಹವೇಸ್ಸನ್ತರ-ಗುಳ್ಹಉಮ್ಮಗ್ಗ-ಗುಳ್ಹವಿನಯ-ವೇದಲ್ಲಪಿಟಕಾನಂ ಅಞ್ಞತರತೋ ಆಗತಾನಿ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂ ಆಗತಾನಿ ಹಿ ರಾಗಾದಿವಿನಯೇ ಚ ನ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನಾನಿ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಇತಿ ಹೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛಡ್ಡೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ। ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।

ಇದಂ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುತ್ಥಂ ಮಹಾಪದೇಸಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ಇದಂ ಚತುತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾನೋಕಾಸಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಥ।

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಇಮಂ ಪಕಿಣ್ಣಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸುತ್ತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸಾ, ಖನ್ಧಕೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸಾ, ಚತ್ತಾರಿ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣಾನಿ, ಸುತ್ತಂ, ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ, ಆಚರಿಯವಾದೋ, ಅತ್ತನೋಮತಿ, ತಿಸ್ಸೋ ಸಙ್ಗೀತಿಯೋತಿ।

ತತ್ಥ – ‘‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಅಯಂ ವಿನಯೋ’’ತಿ ಧಮ್ಮವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಪತ್ತೇ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸಾ ಪಮಾಣಂ। ಯಂ ಏತ್ಥ ಸಮೇತಿ ತದೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಇತರಂ ವಿರವನ್ತಸ್ಸಪಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।

‘‘ಇದಂ ಕಪ್ಪತಿ, ಇದಂ ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಪತ್ತೇ – ‘‘ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ಇದಂ ನ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಂ ಚೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಅನುಲೋಮೇತಿ, ಕಪ್ಪಿಯಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ತಂ ವೋ ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ॰ ೩೦೫) ನಯೇನ ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸಾ ಪಮಾಣಂ। ತೇಸಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ವುತ್ತಾ। ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನ ಯಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಅನುಲೋಮೇತಿ, ತದೇವ ಕಪ್ಪಿಯಂ, ಇತರಂ ಅಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಏವಂ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ।

ಏಕಂಸಬ್ಯಾಕರಣೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ, ವಿಭಜ್ಜಬ್ಯಾಕರಣೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ, ಪಟಿಪುಚ್ಛಾಬ್ಯಾಕರಣೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ, ಠಪನೀಯೋ ಪಞ್ಹೋತಿ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣಾನಿ ನಾಮ। ತತ್ಥ ‘‘ಚಕ್ಖುಂ ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೇನ – ‘‘ಆಮ ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಏಕಂಸೇನೇವ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಂ । ಏಸ ನಯೋ ಸೋತಾದೀಸು। ಅಯಂ ಏಕಂಸಬ್ಯಾಕರಣೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ। ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ ನಾಮ ಚಕ್ಖು’’ನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೇನ – ‘‘ನ ಚಕ್ಖುಮೇವ, ಸೋತಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ಘಾನಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಂ। ಅಯಂ ವಿಭಜ್ಜಬ್ಯಾಕರಣೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ। ‘‘ಯಥಾ ಚಕ್ಖು ತಥಾ ಸೋತಂ, ಯಥಾ ಸೋತಂ ತಥಾ ಚಕ್ಖು’’ನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೇನ ‘‘ಕೇನಟ್ಠೇನ ಪುಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಪುಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಂ, ‘‘ಅನಿಚ್ಚಟ್ಠೇನ ಪುಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಆಮಾತಿ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಂ। ಅಯಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಾಬ್ಯಾಕರಣೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ। ‘‘ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಪುಟ್ಠೇನ ಪನ ‘‘ಅಬ್ಯಾಕತಮೇತಂ ಭಗವತಾ’’ತಿ ಠಪೇತಬ್ಬೋ, ಏಸ ಪಞ್ಹೋ ನ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬೋ। ಅಯಂ ಠಪನೀಯೋ ಪಞ್ಹೋ। ಇತಿ ತೇನಾಕಾರೇನ ಪಞ್ಹೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣಾನಿ ಪಮಾಣಂ। ಇಮೇಸಂ ವಸೇನ ಸೋ ಪಞ್ಹೋ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬೋ।

ಸುತ್ತಾದೀಸು ಪನ ಸುತ್ತಂ ನಾಮ ತಿಸ್ಸೋ ಸಙ್ಗೀತಿಯೋ ಆರೂಳ್ಹಾನಿ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ। ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ನಾಮ ಅನುಲೋಮಕಪ್ಪಿಯಂ। ಆಚರಿಯವಾದೋ ನಾಮ ಅಟ್ಠಕಥಾ। ಅತ್ತನೋಮತಿ ನಾಮ ನಯಗ್ಗಾಹೇನ ಅನುಬುದ್ಧಿಯಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಭಾನಂ। ತತ್ಥ ಸುತ್ತಂ ಅಪ್ಪಟಿಬಾಹಿಯಂ, ತಂ ಪಟಿಬಾಹನ್ತೇನ ಬುದ್ಧೋವ ಪಟಿಬಾಹಿತೋ ಹೋತಿ। ಅನುಲೋಮಕಪ್ಪಿಯಂ ಪನ ಸುತ್ತೇನ ಸಮೇನ್ತಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ನ ಇತರಂ। ಆಚರಿಯವಾದೋಪಿ ಸುತ್ತೇನ ಸಮೇನ್ತೋಯೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ನ ಇತರೋ। ಅತ್ತನೋಮತಿ ಪನ ಸಬ್ಬದುಬ್ಬಲಾ, ಸಾಪಿ ಸುತ್ತೇನ ಸಮೇನ್ತಾಯೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ನ ಇತರಾ। ಪಞ್ಚಸತಿಕಾ, ಸತ್ತಸತಿಕಾ, ಸಹಸ್ಸಿಕಾತಿ ಇಮಾ ಪನ ತಿಸ್ಸೋ ಸಙ್ಗೀತಿಯೋ। ಸುತ್ತಮ್ಪಿ ತಾಸು ಆಗತಮೇವ ಪಮಾಣಂ, ಇತರಂ ಗಾರಯ್ಹಸುತ್ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ಓತರನ್ತಾನಿಪಿ ಹಿ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ನ ಚೇವ ಸುತ್ತೇ ಓತರನ್ತಿ, ನ ಚ ವಿನಯೇ ಸನ್ದಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ।

ಕಮ್ಮಾರಪುತ್ತಚುನ್ದವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೧೮೯. ಕಮ್ಮಾರಪುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಸುವಣ್ಣಕಾರಪುತ್ತಸ್ಸ। ಸೋ ಕಿರ ಅಡ್ಢೋ ಮಹಾಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಭಗವತೋ ಪಠಮದಸ್ಸನೇನೇವ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಮ್ಬವನೇ ವಿಹಾರಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ನಿಯ್ಯಾತೇಸಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಮ್ಬವನೇ’’ತಿ।

ಸೂಕರಮದ್ದವನ್ತಿ ನಾತಿತರುಣಸ್ಸ ನಾತಿಜಿಣ್ಣಸ್ಸ ಏಕಜೇಟ್ಠಕಸೂಕರಸ್ಸ ಪವತ್ತಮಂಸಂ। ತಂ ಕಿರ ಮುದು ಚೇವ ಸಿನಿದ್ಧಞ್ಚ ಹೋತಿ, ತಂ ಪಟಿಯಾದಾಪೇತ್ವಾ ಸಾಧುಕಂ ಪಚಾಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕೇ ಭಣನ್ತಿ – ‘‘ಸೂಕರಮದ್ದವನ್ತಿ ಪನ ಮುದುಓದನಸ್ಸ ಪಞ್ಚಗೋರಸಯೂಸಪಾಚನವಿಧಾನಸ್ಸ ನಾಮೇತಂ, ಯಥಾ ಗವಪಾನಂ ನಾಮ ಪಾಕನಾಮ’’ನ್ತಿ। ಕೇಚಿ ಭಣನ್ತಿ – ‘‘ಸೂಕರಮದ್ದವಂ ನಾಮ ರಸಾಯನವಿಧಿ, ತಂ ಪನ ರಸಾಯನಸತ್ಥೇ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ಚುನ್ದೇನ – ‘ಭಗವತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಭವೇಯ್ಯಾ’ತಿ ರಸಾಯನಂ ಪಟಿಯತ್ತ’’ನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಪನ ದ್ವಿಸಹಸ್ಸದೀಪಪರಿವಾರೇಸು ಚತೂಸು ಮಹಾದೀಪೇಸು ದೇವತಾ ಓಜಂ ಪಕ್ಖಿಪಿಂಸು।

ನಾಹಂ ತನ್ತಿ ಇಮಂ ಸೀಹನಾದಂ ಕಿಮತ್ಥಂ ನದತಿ? ಪರೂಪವಾದಮೋಚನತ್ಥಂ। ಅತ್ತನಾ ಪರಿಭುತ್ತಾವಸೇಸಂ ನೇವ ಭಿಕ್ಖೂನಂ, ನ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ದಾತುಂ ಅದಾಸಿ, ಆವಾಟೇ ನಿಖಣಾಪೇತ್ವಾ ವಿನಾಸೇಸೀತಿ ಹಿ ವತ್ತುಕಾಮಾನಂ ಇದಂ ಸುತ್ವಾ ವಚನೋಕಾಸೋ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಪರೇಸಂ ಉಪವಾದಮೋಚನತ್ಥಂ ಸೀಹನಾದಂ ನದತೀತಿ।

೧೯೦. ಭುತ್ತಸ್ಸ ಚ ಸೂಕರಮದ್ದವೇನಾತಿ ಭುತ್ತಸ್ಸ ಉದಪಾದಿ, ನ ಪನ ಭುತ್ತಪಚ್ಚಯಾ। ಯದಿ ಹಿ ಅಭುತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸಥ, ಅತಿಖರೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಸಿನಿದ್ಧಭೋಜನಂ ಭುತ್ತತ್ತಾ ಪನಸ್ಸ ತನುವೇದನಾ ಅಹೋಸಿ। ತೇನೇವ ಪದಸಾ ಗನ್ತುಂ ಅಸಕ್ಖಿ। ವಿರೇಚಮಾನೋತಿ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಪವತ್ತಲೋಹಿತವಿರೇಚನೋವ ಸಮಾನೋ । ಅವೋಚಾತಿ ಅತ್ತನಾ ಪತ್ಥಿತಟ್ಠಾನೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ ಏವಮಾಹ। ಇಮಾ ಪನ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕತ್ಥೇರೇಹಿ ಠಪಿತಗಾಥಾಯೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।

ಪಾನೀಯಾಹರಣವಣ್ಣನಾ

೧೯೧. ಇಙ್ಘಾತಿ ಚೋದನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಅಚ್ಛೋದಕಾತಿ ಪಸನ್ನೋದಕಾ। ಸಾತೋದಕಾತಿ ಮಧುರೋದಕಾ। ಸೀತೋದಕಾತಿ ತನುಸೀತಲಸಲಿಲಾ। ಸೇತಕಾತಿ ನಿಕ್ಕದ್ದಮಾ। ಸುಪ್ಪತಿತ್ಥಾತಿ ಸುನ್ದರತಿತ್ಥಾ।

ಪುಕ್ಕುಸಮಲ್ಲಪುತ್ತವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೧೯೨. ಪುಕ್ಕುಸೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಮಲ್ಲಪುತ್ತೋತಿ ಮಲ್ಲರಾಜಪುತ್ತೋ। ಮಲ್ಲಾ ಕಿರ ವಾರೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತಿ। ಯಾವ ನೇಸಂ ವಾರೋ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಾವ ವಣಿಜ್ಜಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಅಯಮ್ಪಿ ವಣಿಜ್ಜಮೇವ ಕರೋನ್ತೋ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಯೋಜಾಪೇತ್ವಾ ಧುರವಾತೇ ವಾಯನ್ತೇ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಪಚ್ಛಾ ವಾತೇ ವಾಯನ್ತೇ ಸತ್ಥವಾಹಂ ಪುರತೋ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಪಚ್ಛಾ ಗಚ್ಛತಿ। ತದಾ ಪನ ಪಚ್ಛಾ ವಾತೋ ವಾಯಿ, ತಸ್ಮಾ ಏಸ ಪುರತೋ ಸತ್ಥವಾಹಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬರತನಯಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕುಸಿನಾರತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ‘‘ಪಾವಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಕುಸಿನಾರಾಯ ಪಾವಂ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ।

ಆಳಾರೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ। ದೀಘಪಿಙ್ಗಲೋ ಕಿರೇಸೋ, ತೇನಸ್ಸ ಆಳಾರೋತಿ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ। ಕಾಲಾಮೋತಿ ಗೋತ್ತಂ। ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮಾತಿ ಯೋ ನಾಮ। ನೇವ ದಕ್ಖತೀತಿ ನ ಅದ್ದಸ। ಯತ್ರಸದ್ದಯುತ್ತತ್ತಾ ಪನೇತಂ ಅನಾಗತವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಏವರೂಪಞ್ಹಿ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ಸದ್ದಲಕ್ಖಣಂ।

೧೯೩. ನಿಚ್ಛರನ್ತೀಸೂತಿ ವಿಚರನ್ತೀಸು। ಅಸನಿಯಾ ಫಲನ್ತಿಯಾತಿ ನವವಿಧಾಯ ಅಸನಿಯಾ ಭಿಜ್ಜಮಾನಾಯ ವಿಯ ಮಹಾರವಂ ರವನ್ತಿಯಾ। ನವವಿಧಾ ಹಿ ಅಸನಿಯೋ – ಅಸಞ್ಞಾ, ವಿಚಕ್ಕಾ, ಸತೇರಾ, ಗಗ್ಗರಾ, ಕಪಿಸೀಸಾ, ಮಚ್ಛವಿಲೋಲಿಕಾ, ಕುಕ್ಕುಟಕಾ, ದಣ್ಡಮಣಿಕಾ, ಸುಕ್ಖಾಸನೀತಿ। ತತ್ಥ ಅಸಞ್ಞಾ ಅಸಞ್ಞಂ ಕರೋತಿ। ವಿಚಕ್ಕಾ ಏಕಂ ಚಕ್ಕಂ ಕರೋತಿ। ಸತೇರಾ ಸತೇರಸದಿಸಾ ಹುತ್ವಾ ಪತತಿ। ಗಗ್ಗರಾ ಗಗ್ಗರಾಯಮಾನಾ ಪತತಿ। ಕಪಿಸೀಸಾ ಭಮುಕಂ ಉಕ್ಖಿಪೇನ್ತೋ ಮಕ್ಕಟೋ ವಿಯ ಹೋತಿ। ಮಚ್ಛವಿಲೋಲಿಕಾ ವಿಲೋಲಿತಮಚ್ಛೋ ವಿಯ ಹೋತಿ। ಕುಕ್ಕುಟಕಾ ಕುಕ್ಕುಟಸದಿಸಾ ಹುತ್ವಾ ಪತತಿ। ದಣ್ಡಮಣಿಕಾ ನಙ್ಗಲಸದಿಸಾ ಹುತ್ವಾ ಪತತಿ। ಸುಕ್ಖಾಸನೀ ಪತಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಮುಗ್ಘಾಟೇತಿ।

ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇತಿ ಸುಕ್ಖಗಜ್ಜಿತಂ ಗಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವಸ್ಸನ್ತೇ। ಆತುಮಾಯನ್ತಿ ಆತುಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರಾಮಿ। ಭುಸಾಗಾರೇತಿ ಖಲಸಾಲಾಯಂ। ಏತ್ಥೇಸೋತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಕಾರಣೇ ಏಸೋ ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಸನ್ನಿಪತಿತೋ। ಕ್ವ ಅಹೋಸೀತಿ ಕುಹಿಂ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ತಂ ಭನ್ತೇತಿ ಸೋ ತ್ವಂ ಭನ್ತೇ।

೧೯೪. ಸಿಙ್ಗೀವಣ್ಣನ್ತಿ ಸಿಙ್ಗೀಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ। ಯುಗಮಟ್ಠನ್ತಿ ಮಟ್ಠಯುಗಂ, ಸಣ್ಹಸಾಟಕಯುಗಳನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಧಾರಣೀಯನ್ತಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಮಯಾ ಧಾರೇತಬ್ಬಂ, ಪರಿದಹಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಂ ಕಿರ ಸೋ ತಥಾರೂಪೇ ಛಣದಿವಸೇಯೇವ ಧಾರೇತ್ವಾ ಸೇಸಕಾಲೇ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ। ಏವಂ ಉತ್ತಮಂ ಮಙ್ಗಲವತ್ಥಯುಗಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಮಯಿ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಪಟಿಚ್ಚ। ಅಚ್ಛಾದೇಹೀತಿ ಉಪಚಾರವಚನಮೇತಂ – ಏಕಂ ಮಯ್ಹಂ ದೇಹಿ, ಏಕಂ ಆನನ್ದಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಿಂ ಪನ ಥೇರೋ ತಂ ಗಣ್ಹೀತಿ? ಆಮ ಗಣ್ಹಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತಕಿಚ್ಚತ್ತಾ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹೇಸ ಏವರೂಪಂ ಲಾಭಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಟ್ಠಾನಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ। ತಂ ಪನಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕಕಿಚ್ಚಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತಂ। ತಸ್ಮಾ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ಯೇ ಚಾಪಿ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘‘ಅನಾರಾಧಕೋ ಮಞ್ಞೇ ಆನನ್ದೋ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೇನ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಾ ತೇನ ಲದ್ಧಪುಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ತೇಸಂ ವಚನೋಕಾಸಚ್ಛೇದನತ್ಥಮ್ಪಿ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ಅಪಿ ಚ ಜಾನಾತಿ ಭಗವಾ – ‘‘ಆನನ್ದೋ ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ಅತ್ತನಾ ನ ಧಾರೇಸ್ಸತಿ, ಮಯ್ಹಂಯೇವ ಪೂಜಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ। ಮಲ್ಲಪುತ್ತೇನ ಪನ ಆನನ್ದಂ ಪೂಜೇನ್ತೇನ ಸಙ್ಘೋಪಿ ಪೂಜಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏವಮಸ್ಸ ಮಹಾಪುಞ್ಞರಾಸಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಏಕಂ ದಾಪೇಸಿ। ಥೇರೋಪಿ ತೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ಅಗ್ಗಹೇಸೀತಿ। ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯಾತಿ ವತ್ಥಾನುಮೋದನಕಥಾಯ।

೧೯೫. ಭಗವತೋ ಕಾಯಂ ಉಪನಾಮಿತನ್ತಿ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನವಸೇನ ಅಲ್ಲೀಯಾಪಿತಂ। ಭಗವಾಪಿ ತತೋ ಏಕಂ ನಿವಾಸೇಸಿ, ಏಕಂ ಪಾರುಪಿ। ಹತಚ್ಚಿಕಂ ವಿಯಾತಿ ಯಥಾ ಹತಚ್ಚಿಕೋ ಅಙ್ಗಾರೋ ಅನ್ತನ್ತೇನೇವ ಜೋತತಿ, ಬಹಿ ಪನಸ್ಸ ಪಭಾ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ಬಹಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪ್ಪಭಂ ಹುತ್ವಾ ಖಾಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಇಮೇಸು ಖೋ, ಆನನ್ದ, ದ್ವೀಸುಪಿ ಕಾಲೇಸೂತಿ ಕಸ್ಮಾ ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಕಾಲೇಸು ಏವಂ ಹೋತಿ? ಆಹಾರವಿಸೇಸೇನ ಚೇವ ಬಲವಸೋಮನಸ್ಸೇನ ಚ। ಏತೇಸು ಹಿ ದ್ವೀಸು ಕಾಲೇಸು ಸಕಲಚಕ್ಕವಾಳೇ ದೇವತಾ ಆಹಾರೇ ಓಜಂ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ತಂ ಪಣೀತಭೋಜನಂ ಕುಚ್ಛಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಸನ್ನರೂಪಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ। ಆಹಾರಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸ ಪಸನ್ನತ್ತಾ ಮನಚ್ಛಟ್ಠಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅತಿವಿಯ ವಿರೋಚನ್ತಿ। ಸಮ್ಬೋಧಿದಿವಸೇ ಚಸ್ಸ – ‘‘ಅನೇಕಕಪ್ಪಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಸಞ್ಚಿತೋ ವತ ಮೇ ಕಿಲೇಸರಾಸಿ ಅಜ್ಜ ಪಹೀನೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಬಲವಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದತಿ, ಚಿತ್ತೇ ಪಸನ್ನೇ ಲೋಹಿತಂ ಪಸೀದತಿ, ಲೋಹಿತೇ ಪಸನ್ನೇ ಮನಚ್ಛಟ್ಠಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅತಿವಿಯ ವಿರೋಚನ್ತಿ। ಪರಿನಿಬ್ಬಾನದಿವಸೇಪಿ – ‘‘ಅಜ್ಜ, ದಾನಾಹಂ, ಅನೇಕೇಹಿ ಬುದ್ಧಸತಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಪವಿಟ್ಠಂ ಅಮತಮಹಾನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಮ ನಗರಂ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಬಲವಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದತಿ, ಚಿತ್ತೇ ಪಸನ್ನೇ ಲೋಹಿತಂ ಪಸೀದತಿ, ಲೋಹಿತೇ ಪಸನ್ನೇ ಮನಚ್ಛಟ್ಠಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅತಿವಿಯ ವಿರೋಚನ್ತಿ। ಇತಿ ಆಹಾರವಿಸೇಸೇನ ಚೇವ ಬಲವಸೋಮನಸ್ಸೇನ ಚ ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಕಾಲೇಸು ಏವಂ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಉಪವತ್ತನೇತಿ ಪಾಚೀನತೋ ನಿವತ್ತನಸಾಲವನೇ। ಅನ್ತರೇನ ಯಮಕಸಾಲಾನನ್ತಿ ಯಮಕಸಾಲರುಕ್ಖಾನಂ ಮಜ್ಝೇ।

ಸಿಙ್ಗೀವಣ್ಣನ್ತಿ ಗಾಥಾ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾಲೇ ಠಪಿತಾ।

೧೯೬. ನ್ಹತ್ವಾ ಚ ಪಿವಿತ್ವಾ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ತದಾ ಕಿರ ಭಗವತಿ ನಹಾಯನ್ತೇ ಅನ್ತೋನದಿಯಂ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾ ಚ ಉಭತೋತೀರೇಸು ವನಸಣ್ಡೋ ಚ ಸಬ್ಬಂ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಮೇವ ಹೋತಿ। ಅಮ್ಬವನನ್ತಿ ತಸ್ಸಾಯೇವ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ಅಮ್ಬವನಂ। ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಚುನ್ದಕನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಖಣೇ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಉದಕಸಾಟಕಂ ಪೀಳೇನ್ತೋ ಓಹೀಯಿ, ಚುನ್ದತ್ಥೇರೋ ಸಮೀಪೇ ಅಹೋಸಿ। ತಂ ಭಗವಾ ಆಮನ್ತೇಸಿ।

ಗನ್ತ್ವಾನ ಬುದ್ಧೋ ನದಿಕಂ ಕಕುಧನ್ತಿ ಇಮಾಪಿ ಗಾಥಾ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾಲೇಯೇವ ಠಪಿತಾ। ತತ್ಥ ಪವತ್ತಾ ಭಗವಾ ಇಧ ಧಮ್ಮೇತಿ ಭಗವಾ ಇಧ ಸಾಸನೇ ಧಮ್ಮೇ ಪವತ್ತಾ, ಚತುರಾಸೀತಿ ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪವತ್ತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಮುಖೇ ನಿಸೀದೀತಿ ಸತ್ಥು ಪುರತೋವ ನಿಸೀದಿ। ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಥೇರೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ। ಏವಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಂ ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ।

೧೯೭. ಅಲಾಭಾತಿ ಯೇ ಅಞ್ಞೇಸಂ ದಾನಾನಿಸಂಸಸಙ್ಖಾತಾ ಲಾಭಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಅಲಾಭಾ। ದುಲ್ಲದ್ಧನ್ತಿ ಪುಞ್ಞವಿಸೇಸೇನ ಲದ್ಧಮ್ಪಿ ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ದುಲ್ಲದ್ಧಂ। ಯಸ್ಸ ತೇತಿ ಯಸ್ಸ ತವ। ಉತ್ತಣ್ಡುಲಂ ವಾ ಅತಿಕಿಲಿನ್ನಂ ವಾ ಕೋ ಜಾನಾತಿ, ಕೀದಿಸಮ್ಪಿ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತಥಾಗತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಅದ್ಧಾ ತೇ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ದಿನ್ನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ। ಲಾಭಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕದಾನಾನಿಸಂಸಸಙ್ಖಾತಾ ಲಾಭಾ। ಸುಲದ್ಧನ್ತಿ ತುಯ್ಹಂ ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಸುಲದ್ಧಂ। ಸಮಸಮಫಲಾತಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಸಮಾನಫಲಾ।

ನನು ಚ ಯಂ ಸುಜಾತಾಯ ದಿನ್ನಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತಥಾಗತೋ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಸೋ ಸರಾಗಸದೋಸಸಮೋಹಕಾಲೇ ಪರಿಭುತ್ತೋ, ಅಯಂ ಪನ ಚುನ್ದೇನ ದಿನ್ನೋ ವೀತರಾಗವೀತದೋಸವೀತಮೋಹಕಾಲೇ ಪರಿಭುತ್ತೋ, ಕಸ್ಮಾ ಏತೇ ಸಮಫಲಾತಿ? ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಮತಾಯ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಸಮತಾಯ ಚ ಅನುಸ್ಸರಣಸಮತಾಯ ಚ। ಭಗವಾ ಹಿ ಸುಜಾತಾಯ ದಿನ್ನಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಉಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಚುನ್ದೇನ ದಿನ್ನಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಏವಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಮತಾಯಪಿ ಸಮಫಲಾ। ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝನದಿವಸೇ ಚ ಚತುವೀಸತಿಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖ್ಯಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾನದಿವಸೇಪಿ ಸಬ್ಬಾ ತಾ ಸಮಾಪಜ್ಜೀತಿ ಏವಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಸಮತಾಯಪಿ ಸಮಫಲಾ। ಸುಜಾತಾ ಚ ಅಪರಭಾಗೇ ಅಸ್ಸೋಸಿ – ‘‘ನ ಕಿರೇಸಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಿರೇಸ, ತಂ ಕಿರ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ , ಸತ್ತಸತ್ತಾಹಂ ಕಿರಸ್ಸ ತೇನ ಯಾಪನಂ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ। ತಸ್ಸಾ ಇದಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಲಾಭಾ ವತ ಮೇ’’ತಿ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿಯಾ ಬಲವಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉದಪಾದಿ। ಚುನ್ದಸ್ಸಾಪಿ ಅಪರಭಾಗೇ – ‘‘ಅವಸಾನಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಕಿರ ಮಯಾ ದಿನ್ನೋ, ಧಮ್ಮಸೀಸಂ ಕಿರ ಮೇ ಗಹಿತಂ, ಮಯ್ಹಂ ಕಿರ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಲಾಭಾ ವತ ಮೇ’’ತಿ ಅನುಸ್ಸರತೋ ಬಲವಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉದಪಾದೀತಿ ಏವಂ ಅನುಸ್ಸರಣಸಮತಾಯಪಿ ಸಮಫಲಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।

ಯಸಸಂವತ್ತನಿಕನ್ತಿ ಪರಿವಾರಸಂವತ್ತನಿಕಂ। ಆಧಿಪತೇಯ್ಯಸಂವತ್ತನಿಕನ್ತಿ ಜೇಟ್ಠಕಭಾವಸಂವತ್ತನಿಕಂ।

ಸಂಯಮತೋತಿ ಸೀಲಸಂಯಮೇನ ಸಂಯಮನ್ತಸ್ಸ, ಸಂವರೇ ಠಿತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ವೇರಂ ನ ಚೀಯತೀತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ವೇರಂ ನ ವಡ್ಢತಿ। ಕುಸಲೋ ಚ ಜಹಾತಿ ಪಾಪಕನ್ತಿ ಕುಸಲೋ ಪನ ಞಾಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಅನವಸೇಸಂ ಪಾಪಕಂ ಲಾಮಕಂ ಅಕುಸಲಂ ಜಹಾತಿ। ರಾಗದೋಸಮೋಹಕ್ಖಯಾ ಸ ನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಸೋ ಇಮಂ ಪಾಪಕಂ ಜಹಿತ್ವಾ ರಾಗಾದೀನಂ ಖಯಾ ಕಿಲೇಸನಿಬ್ಬಾನೇನ ನಿಬ್ಬುತೋತಿ। ಇತಿ ಚುನ್ದಸ್ಸ ಚ ದಕ್ಖಿಣಂ, ಅತ್ತನೋ ಚ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀತಿ।

ಚತುತ್ಥಭಾಣವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

ಯಮಕಸಾಲಾವಣ್ಣನಾ

೧೯೮. ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಇಧ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥಿ। ವೇಳುವಗಾಮೇ ವೇದನಾವಿಕ್ಖಮ್ಭನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ – ‘‘ನ ಚಿರೇನ ಭಗವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ತತೋ ತತೋ ಆಗತೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ಏಕಭಿಕ್ಖುಪಿ ಪಕ್ಕನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ತಸ್ಮಾ ಗಣನವೀತಿವತ್ತೋ ಸಙ್ಘೋ ಅಹೋಸಿ। ಉಪವತ್ತನಂ ಮಲ್ಲಾನಂ ಸಾಲವನನ್ತಿ ಯಥೇವ ಹಿ ಕಲಮ್ಬನದೀತೀರತೋ ರಾಜಮಾತುವಿಹಾರದ್ವಾರೇನ ಥೂಪಾರಾಮಂ ಗನ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಹಿರಞ್ಞವತಿಯಾ ಪಾರಿಮತೀರತೋ ಸಾಲವನುಯ್ಯಾನಂ, ಯಥಾ ಅನುರಾಧಪುರಸ್ಸ ಥೂಪಾರಾಮೋ, ಏವಂ ತಂ ಕುಸಿನಾರಾಯಂ ಹೋತಿ। ಯಥಾ ಥೂಪಾರಾಮತೋ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರೇನ ನಗರಂ ಪವಿಸನಮಗ್ಗೋ ಪಾಚೀನಮುಖೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಉತ್ತರೇನ ನಿವತ್ತೋ, ಏವಂ ಉಯ್ಯಾನತೋ ಸಾಲವನಂ ಪಾಚೀನಮುಖಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉತ್ತರೇನ ನಿವತ್ತಂ। ತಸ್ಮಾ ತಂ – ‘‘ಉಪವತ್ತನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಅನ್ತರೇನ ಯಮಕಸಾಲಾನಂ ಉತ್ತರಸೀಸಕನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಕಿರ ಮಞ್ಚಕಸ್ಸ ಏಕಾ ಸಾಲಪನ್ತಿ ಸೀಸಭಾಗೇ ಹೋತಿ, ಏಕಾ ಪಾದಭಾಗೇ। ತತ್ರಾಪಿ ಏಕೋ ತರುಣಸಾಲೋ ಸೀಸಭಾಗಸ್ಸ ಆಸನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಏಕೋ ಪಾದಭಾಗಸ್ಸ। ಅಪಿ ಚ ಯಮಕಸಾಲಾ ನಾಮ ಮೂಲಖನ್ಧವಿಟಪಪತ್ತೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಂಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಠಿತಸಾಲಾತಿ ವುತ್ತಂ। ಮಞ್ಚಕಂ ಪಞ್ಞಪೇಹೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಉಯ್ಯಾನೇ ರಾಜಕುಲಸ್ಸ ಸಯನಮಞ್ಚೋ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಞ್ಞಪೇಹೀತಿ ಆಹ। ಥೇರೋಪಿ ತಂಯೇವ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ।

ಕಿಲನ್ತೋಸ್ಮಿ, ಆನನ್ದ, ನಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಹಿ –

‘‘ಗೋಚರಿ ಕಳಾಪೋ ಗಙ್ಗೇಯ್ಯೋ, ಪಿಙ್ಗಲೋ ಪಬ್ಬತೇಯ್ಯಕೋ।

ಹೇಮವತೋ ಚ ತಮ್ಬೋ ಚ, ಮನ್ದಾಕಿನಿ ಉಪೋಸಥೋ।

ಛದ್ದನ್ತೋಯೇವ ದಸಮೋ, ಏತೇ ನಾಗಾನಮುತ್ತಮಾ’’ತಿ॥ –

ಏತ್ಥ ಯಂ ದಸನ್ನಂ ಗೋಚರಿಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಪಕತಿಹತ್ಥೀನಂ ಬಲಂ, ತಂ ಏಕಸ್ಸ ಕಳಾಪಸ್ಸಾತಿ। ಏವಂ ದಸಗುಣವಡ್ಢಿತಾಯ ಗಣನಾಯ ಪಕತಿಹತ್ಥೀನಂ ಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಬಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಬಲಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಚುನ್ದಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುತ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚಙ್ಗವಾರೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಉದಕಂ ವಿಯ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗತಂ। ಪಾವಾನಗರತೋ ತೀಣಿ ಗಾವುತಾನಿ ಕುಸಿನಾರಾನಗರಂ, ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯಾ ಠಾನೇಸು ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಮಹತಾ ಉಸ್ಸಾಹೇನ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಿತವೇಲಾಯಂ ಸಞ್ಝಾಸಮಯೇ ಭಗವಾ ಸಾಲವನಂ ಪವಿಟ್ಠೋ। ಏವಂ ರೋಗೋ ಸಬ್ಬಂ ಆರೋಗ್ಯಂ ಮದ್ದನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛತಿ। ಏತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಿಯ ಸಬ್ಬಲೋಕಸ್ಸ ಸಂವೇಗಕರಂ ವಾಚಂ ಭಾಸನ್ತೋ – ‘‘ಕಿಲನ್ತೋಸ್ಮಿ, ಆನನ್ದ, ನಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ।

ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಏವಂ ಮಹನ್ತೇನ ಉಸ್ಸಾಹೇನ ಇಧಾಗತೋ, ಕಿಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿತುನ್ತಿ? ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿತುಂ ನಾಮ ನ ಕತ್ಥಚಿ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತೀಹಿ ಪನ ಕಾರಣೇಹಿ ಇಧಾಗತೋ, ಇದಞ್ಹಿ ಭಗವಾ ಏವಂ ಪಸ್ಸತಿ – ‘‘ಮಯಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೇ ಮಹಾಸುದಸ್ಸನಸುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕುಸಿನಾರಾಯಂ ಪನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೇ ಯಮಹಂ ದೇವಲೋಕೇ ಅನುಭವಿತಬ್ಬಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇಯೇವ ಅನುಭವಿಂ, ತಂ ದ್ವೀಹಿ ಭಾಣವಾರೇಹಿ ಮಣ್ಡೇತ್ವಾ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ಮೇ ಸುತ್ವಾ ಬಹೂ ಜನಾ ಕುಸಲಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ।

ಅಪರಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸತಿ – ‘‘ಮಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಂ ಸುಭದ್ದೋ ನ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಚ ಬುದ್ಧವೇನೇಯ್ಯೋ , ನ ಸಾವಕವೇನೇಯ್ಯೋ; ನ ತಂ ಸಾವಕಾ ವಿನೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ। ಕುಸಿನಾರಾಯಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಂ ಪನ ಮಂ ಸೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ಪಞ್ಹಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚ ಸರಣೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಞ್ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಞ್ಚ ಲಭಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಯಿ ಧರಮಾನೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಸಾವಕೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ।

ಅಪರಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸತಿ – ‘‘ಮಯಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೇ ಧಾತುಭಾಜನೀಯೇ ಮಹಾಕಲಹೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಲೋಹಿತಂ ನದೀ ವಿಯ ಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ। ಕುಸಿನಾರಾಯಂ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ದೋಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಂ ವಿವಾದಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಧಾತುಯೋ ವಿಭಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಭಗವಾ ಏವಂ ಮಹನ್ತೇನ ಉಸ್ಸಾಹೇನ ಇಧಾಗತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।

ಸೀಹಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಮಭೋಗೀಸೇಯ್ಯಾ, ಪೇತಸೇಯ್ಯಾ, ಸೀಹಸೇಯ್ಯಾ, ತಥಾಗತಸೇಯ್ಯಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಸೇಯ್ಯಾ।

ತತ್ಥ – ‘‘ಯೇಭುಯ್ಯೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಮಭೋಗೀ ಸತ್ತಾ ವಾಮೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸೇನ್ತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ಕಾಮಭೋಗೀಸೇಯ್ಯಾ। ತೇಸು ಹಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸಯನ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ।

‘‘ಯೇಭುಯ್ಯೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪೇತಾ ಉತ್ತಾನಾ ಸೇನ್ತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ಪೇತಸೇಯ್ಯಾ। ಅಪ್ಪಮಂಸಲೋಹಿತತ್ತಾ ಹಿ ಪೇತಾ ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾಟಜಟಿತಾ ಏಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸಯಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಉತ್ತಾನಾವ ಸೇನ್ತಿ।

‘‘ಸೀಹೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಿಗರಾಜಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ…ಪೇ॰… ಅತ್ತಮನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೨೪೬) ಅಯಂ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಾ। ತೇಜುಸ್ಸದತ್ತಾ ಹಿ ಸೀಹೋ ಮಿಗರಾಜಾ ದ್ವೇ ಪುರಿಮಪಾದೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ, ಪಚ್ಛಿಮಪಾದೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ನಙ್ಗುಟ್ಠಂ ಅನ್ತರಸತ್ಥಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುರಿಮಪಾದಪಚ್ಛಿಮಪಾದನಙ್ಗುಟ್ಠಾನಂ ಠಿತೋಕಾಸಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುರಿಮಪಾದಾನಂ ಮತ್ಥಕೇ ಸೀಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಯತಿ। ದಿವಸಂ ಸಯಿತ್ವಾಪಿ ಪಬುಜ್ಝಮಾನೋ ನ ಉತ್ರಸನ್ತೋ ಪಬುಜ್ಝತಿ, ಸೀಸಂ ಪನ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುರಿಮಪಾದಾದೀನಂ ಠಿತೋಕಾಸಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಿ। ಸಚೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಠಾನಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ನ ಯಿದಂ ತುಯ್ಹಂ ಜಾತಿಯಾ ಸೂರಭಾವಸ್ಸ ಚ ಅನುರೂಪ’’ನ್ತಿ ಅನತ್ತಮನೋ ಹುತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಸಯತಿ, ನ ಗೋಚರಾಯ ಪಕ್ಕಮತಿ। ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತೇ ಪನ – ‘‘ತುಯ್ಹಂ ಜಾತಿಯಾ ಚ ಸೂರಭಾವಸ್ಸ ಚ ಅನುರೂಪಮಿದ’’ನ್ತಿ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಸೀಹವಿಜಮ್ಭಿತಂ ವಿಜಮ್ಭಿತ್ವಾ ಕೇಸರಭಾರಂ ವಿಧುನಿತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿತ್ವಾ ಗೋಚರಾಯ ಪಕ್ಕಮತಿ।

‘‘ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸೇಯ್ಯಾ ಪನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ’’ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೨೪೬)। ತಾಸು ಇಧ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಾ ಆಗತಾ। ಅಯಞ್ಹಿ ತೇಜುಸ್ಸದಇರಿಯಾಪಥತ್ತಾ ಉತ್ತಮಸೇಯ್ಯಾ ನಾಮ।

ಪಾದೇ ಪಾದನ್ತಿ ದಕ್ಖಿಣಪಾದೇ ವಾಮಪಾದಂ। ಅಚ್ಚಾಧಾಯಾತಿ ಅತಿಆಧಾಯ, ಈಸಕಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಠಪೇತ್ವಾ। ಗೋಪ್ಫಕೇನ ಹಿ ಗೋಪ್ಫಕೇ, ಜಾಣುನಾ ವಾ ಜಾಣುಮ್ಹಿ ಸಙ್ಘಟ್ಟಿಯಮಾನೇ ಅಭಿಣ್ಹಂ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ನ ಹೋತಿ, ಸೇಯ್ಯಾ ಅಫಾಸುಕಾ ಹೋತಿ। ಯಥಾ ಪನ ನ ಸಙ್ಘಟ್ಟೇತಿ, ಏವಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಠಪಿತೇ ವೇದನಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಹೋತಿ, ಸೇಯ್ಯಾ ಫಾಸು ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ನಿಪಜ್ಜಿ। ಅನುಟ್ಠಾನಸೇಯ್ಯಂ ಉಪಗತತ್ತಾ ಪನೇತ್ಥ – ‘‘ಉಟ್ಠಾನಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ। ಕಾಯವಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಅನುಟ್ಠಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ನಿದ್ದಾವಸೇನ ಪನ ತಂ ರತ್ತಿಂ ಭಗವತೋ ಭವಙ್ಗಸ್ಸ ಓಕಾಸೋಯೇವ ನಾಹೋಸಿ। ಪಠಮಯಾಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಮಲ್ಲಾನಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸಿ, ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ಸುಭದ್ದಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಓವದಿ, ಬಲವಪಚ್ಚೂಸೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ।

ಸಬ್ಬಫಾಲಿಫುಲ್ಲಾತಿ ಸಬ್ಬೇ ಸಮನ್ತತೋ ಪುಪ್ಫಿತಾ ಮೂಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅಗ್ಗಾ ಏಕಚ್ಛನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ, ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಯಮಕಸಾಲಾಯೇವ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ರುಕ್ಖಾ ಸಬ್ಬಪಾಲಿಫುಲ್ಲಾವ ಅಹೇಸುಂ। ನ ಕೇವಲಞ್ಹಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಉಯ್ಯಾನೇ, ಸಕಲಞ್ಹಿಪಿ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇ ಪುಪ್ಫೂಪಗಾ ಪುಪ್ಫಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು, ಫಲೂಪಗಾ ಫಲಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು, ಸಬ್ಬರುಕ್ಖಾನಂ ಖನ್ಧೇಸು ಖನ್ಧಪದುಮಾನಿ, ಸಾಖಾಸು ಸಾಖಾಪದುಮಾನಿ, ವಲ್ಲೀಸು ವಲ್ಲಿಪದುಮಾನಿ, ಆಕಾಸೇಸು ಆಕಾಸಪದುಮಾನಿ ಪಥವೀತಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಣ್ಡಪದುಮಾನಿ ಪುಪ್ಫಿಂಸು। ಸಬ್ಬೋ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಪದುಮಸಞ್ಛನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ। ತಿಯೋಜನಸಹಸ್ಸವಿತ್ಥತೋ ಹಿಮವಾ ಘನಬದ್ಧಮೋರಪಿಞ್ಛಕಲಾಪೋ ವಿಯ, ನಿರನ್ತರಂ ಮಾಲಾದಾಮಗವಚ್ಛಿಕೋ ವಿಯ, ಸುಟ್ಠು ಪೀಳೇತ್ವಾ ಆಬದ್ಧಪುಪ್ಫವಟಂಸಕೋ ವಿಯ, ಸುಪೂರಿತಂ ಪುಪ್ಫಚಙ್ಕೋಟಕಂ ವಿಯ ಚ ಅತಿರಮಣೀಯೋ ಅಹೋಸಿ।

ತೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಓಕಿರನ್ತೀತಿ ತೇ ಯಮಕಸಾಲಾ ಭುಮ್ಮದೇವತಾಹಿ ಸಞ್ಚಲಿತಖನ್ಧಸಾಖವಿಟಪಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಅವಕಿರನ್ತಿ, ಸರೀರಸ್ಸ ಉಪರಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಿಕಿರನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಜ್ಝೋಕಿರನ್ತೀತಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತಾ ವಿಯ ಕಿರನ್ತಿ। ಅಭಿಪ್ಪಕಿರನ್ತೀತಿ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪಕಿರನ್ತಿಯೇವ। ದಿಬ್ಬಾನೀತಿ ದೇವಲೋಕೇ ನನ್ದಪೋಕ್ಖರಣೀಸಮ್ಭವಾನಿ, ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾನಿ ಪಣ್ಣಚ್ಛತ್ತಪ್ಪಮಾಣಪತ್ತಾನಿ, ಮಹಾತುಮ್ಬಮತ್ತಂ ರೇಣುಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಮನ್ದಾರವಪುಪ್ಫಾನೇವ, ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಪನ ದಿಬ್ಬಾನಿ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕಕೋವಿಳಾರಪುಪ್ಫಾದೀನಿ ಸುವಣ್ಣಚಙ್ಕೋಟಕಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಮ್ಪಿ ತಿದಸಪುರೇಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಪಿ ಠಿತಾಹಿ ದೇವತಾಹಿ ಪವಿಟ್ಠಾನಿ, ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಾ ಪತನ್ತಿ। ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸರೀರನ್ತಿ ಅನ್ತರಾ ಅವಿಕಿಣ್ಣಾನೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪತ್ತಕಿಞ್ಜಕ್ಖರೇಣುಚುಣ್ಣೇಹಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸರೀರಮೇವ ಓಕಿರನ್ತಿ।

ದಿಬ್ಬಾನಿಪಿ ಚನ್ದನಚುಣ್ಣಾನೀತಿ ದೇವತಾನಂ ಉಪಕಪ್ಪನಚನ್ದನಚುಣ್ಣಾನಿ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ದೇವತಾನಂಯೇವ, ನಾಗಸುಪಣ್ಣಮನುಸ್ಸಾನಮ್ಪಿ ಉಪಕಪ್ಪನಚನ್ದನಚುಣ್ಣಾನಿ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಚನ್ದನಚುಣ್ಣಾನೇವ, ಕಾಳಾನುಸಾರಿಕಲೋಹಿತಚನ್ದನಾದಿಸಬ್ಬದಿಬ್ಬಗನ್ಧಜಾಲಚುಣ್ಣಾನಿ, ಹರಿತಾಲಅಞ್ಜನಸುವಣ್ಣರಜತಚುಣ್ಣಾನಿ ಸಬ್ಬದಿಬ್ಬಗನ್ಧವಾಸವಿಕತಿಯೋ ಸುವಣ್ಣರಜತಾದಿಸಮುಗ್ಗೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಆದೀಸು ಠಿತಾಹಿ ದೇವತಾಹಿ ಪವಿಟ್ಠಾನಿ ಅನ್ತರಾ ಅವಿಪ್ಪಕಿರಿತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸೇವ ಸರೀರಂ ಓಕಿರನ್ತಿ।

ದಿಬ್ಬಾನಿಪಿ ತೂರಿಯಾನೀತಿ ದೇವತಾನಂ ಉಪಕಪ್ಪನತೂರಿಯಾನಿ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ತಾನಿಯೇವ, ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ತನ್ತಿಬದ್ಧಚಮ್ಮಪರಿಯೋನದ್ಧಘನಸುಸಿರಭೇದಾನಿ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇಸು ದೇವನಾಗಸುಪಣ್ಣಮನುಸ್ಸಾನಂ ತೂರಿಯಾನಿ ಏಕಚಕ್ಕವಾಳೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ವಜ್ಜನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ।

ದಿಬ್ಬಾನಿಪಿ ಸಙ್ಗೀತಾನೀತಿ ವರುಣವಾರಣದೇವತಾ ಕಿರ ನಾಮೇತಾ ದೀಘಾಯುಕಾ ದೇವತಾ – ‘‘ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಮನುಸ್ಸಪಥೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮಾಲಂ ಗನ್ಥೇತುಮಾರಭಿಂಸು। ತಾ ಗನ್ಥಮಾನಾವ – ‘‘ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಸ್ಸ ಗನ್ಥಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ‘‘ನ ತಾವ ನಿಟ್ಠಾತಿ, ಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖಮನದಿವಸೇ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಪುನಪಿ ‘‘ನಿಕ್ಖನ್ತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನದಿವಸೇ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ಏಕೂನತಿಂಸವಸ್ಸಾನಿ ಘರೇ ವಸಿತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ’’ತಿಪಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿದಿವಸೇ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಪಧಾನಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿಪಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನದಿವಸೇ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಸತ್ತಸತ್ತಾಹಾನಿ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಇಸಿಪತನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತಿತ’’ನ್ತಿಪಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯದಿವಸೇ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಜ್ಜ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರೀ’’ತಿಪಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ದೇವೋರೋಹಣದಿವಸೇ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಜ್ಜ ದೇವೋರೋಹಣಂ ಕರೀ’’ತಿಪಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಆಯುಸಙ್ಖಾರೋಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಜ್ಜ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಸ್ಸಜೀ’’ತಿಪಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನ ತಾವ ನಿಟ್ಠಾತಿ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾನದಿವಸೇ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಜ್ಜ ಭಗವಾ ಯಮಕಸಾಲಾನಮನ್ತರೇ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಉಪಗತೋ ಬಲವಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತಿ। ತುಮ್ಹೇ ಕಸ್ಸ ಗನ್ಥಥಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಪನ – ‘‘ಕಿನ್ನಾಮೇತಂ, ‘ಅಜ್ಜೇವ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ಅಜ್ಜೇವ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿ, ಅಜ್ಜೇವ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖಮಿ, ಅಜ್ಜೇವ ಬುದ್ಧೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಜ್ಜೇವ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತಯಿ, ಅಜ್ಜೇವ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಅಕಾಸಿ, ಅಜ್ಜೇವ ದೇವಲೋಕಾ ಓತಿಣ್ಣೋ, ಅಜ್ಜೇವ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಸ್ಸಜಿ, ಅಜ್ಜೇವ ಕಿರ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತೀ’ತಿ। ನನು ನಾಮ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಯಾಗುಪಾನಕಾಲಮತ್ತಮ್ಪಿ ಠಾತಬ್ಬಂ ಅಸ್ಸ। ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧತ್ತಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ನಾಮ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಮೇತ’’ನ್ತಿ ಅಪರಿನಿಟ್ಠಿತಾವ ಮಾಲಾಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಮ್ಮ ಅನ್ತೋ ಚಕ್ಕವಾಳೇ ಓಕಾಸಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಾವ ಆಧಾವನ್ತಿಯೋ ಹತ್ಥೇನ ಹತ್ಥಂ ಗೀವಾಯ ಗೀವಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೀಣಿ ರತನಾನಿ ಆರಬ್ಭ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಾನಿ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಸ್ಮಿಯೋ ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಅಡ್ಢಛಟ್ಠಾನಿ ಜಾತಕಸತಾನಿ ಚುದ್ದಸ ಬುದ್ಧಞಾಣಾನಿ ಆರಬ್ಭ ಗಾಯಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅವಸಾನೇ ‘‘ಮಹಾಯಸೋ, ಮಹಾಯಸೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ – ‘‘ದಿಬ್ಬಾನಿಪಿ ಸಙ್ಗೀತಾನಿ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ವತ್ತನ್ತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪೂಜಾಯಾ’’ತಿ।

೧೯೯. ಭಗವಾ ಪನ ಯಮಕಸಾಲಾನಂ ಅನ್ತರಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ನಿಪನ್ನೋಯೇವ ಪಥವೀತಲತೋ ಯಾವ ಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ, ಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ಚ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಮಹನ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಹಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ…ಪೇ॰… ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪೂಜಾಯಾ’’ತಿ। ಏವಂ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತೇನಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅಸಕ್ಕತಭಾವಮೇವ ದಸ್ಸನ್ತೋ ನ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏತ್ತಾವತಾತಿಆದಿಮಾಹ।

ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಆನನ್ದ, ಮಯಾ ದೀಪಙ್ಕರಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪನ್ನೇನ ಅಟ್ಠ ಧಮ್ಮೇ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಅಭಿನೀಹಾರಂ ಕರೋನ್ತೇನ ನ ಮಾಲಾಗನ್ಧತೂರಿಯಸಙ್ಗೀತಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಅಭಿನೀಹಾರೋ ಕತೋ, ನ ಏತದತ್ಥಾಯ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರಿತಾ। ತಸ್ಮಾ ನ ಖೋ ಅಹಂ ಏತಾಯ ಪೂಜಾಯ ಪೂಜಿತೋ ನಾಮ ಹೋಮೀ’’ತಿ।

ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಏಕಂ ಉಮಾಪುಪ್ಫಮತ್ತಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಗುಣೇ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕತಾಯ ಪೂಜಾಯ ಬುದ್ಧಞಾಣೇನಾಪಿ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ವಿಪಾಕಂ ವಣ್ಣೇತ್ವಾ ಇಧ ಏವಂ ಮಹನ್ತಂ ಪೂಜಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ? ಪರಿಸಾನುಗ್ಗಹೇನ ಚೇವ ಸಾಸನಸ್ಸ ಚ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಾಮತಾಯ। ಸಚೇ ಹಿ ಭಗವಾ ಏವಂ ನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ, ಅನಾಗತೇ ಸೀಲಸ್ಸ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಸೀಲಂ ನ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಸಮಾಧಿಂ ನ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ವಿಪಸ್ಸನಾಗಬ್ಭಂ ನ ಗಾಹಾಪೇಸ್ಸನ್ತಿ। ಉಪಟ್ಠಾಕೇ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಪೂಜಂಯೇವ ಕಾರೇನ್ತಾ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಆಮಿಸಪೂಜಾ ಚ ನಾಮೇಸಾ ಸಾಸನಂ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಏಕಯಾಗುಪಾನಕಾಲಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಮಹಾವಿಹಾರಸದಿಸಞ್ಹಿ ವಿಹಾರಸಹಸ್ಸಂ ಮಹಾಚೇತಿಯಸದಿಸಞ್ಚ ಚೇತಿಯಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಸಾಸನಂ ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ। ಯೇನ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ತಸ್ಸೇವ ಹೋತಿ। ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿ ಪನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ ಪೂಜಾ। ಸಾ ಹಿ ತೇನ ಪತ್ಥಿತಾ ಚೇವ, ಸಕ್ಕೋತಿ ಸಾಸನಞ್ಚ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಯೋ ಖೋ ಆನನ್ದಾತಿಆದಿಮಾಹ।

ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ನವವಿಧಸ್ಸ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಧಮ್ಮಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ । ಸಾಯೇವ ಪನ ಪಟಿಪದಾ ಅನುಚ್ಛವಿಕತ್ತಾ ‘‘ಸಾಮೀಚೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತಂ ಸಾಮೀಚಿಂ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ಸಾಮೀಚಿಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ। ತಮೇವ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾಸಙ್ಖಾತಂ ಅನುಧಮ್ಮಂ ಚರತಿ ಪೂರೇತೀತಿ ಅನುಧಮ್ಮಚಾರೀ।

ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾತಿ ಚ ಸೀಲಂ ಆಚಾರಪಞ್ಞತ್ತಿ ಧುತಙ್ಗಸಮಾದಾನಂ ಯಾವ ಗೋತ್ರಭುತೋ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪದಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಛಸು ಅಗಾರವೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ, ಅನೇಸನಾಯ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಅಯಂ ನ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ। ಯೋ ಪನ ಸಬ್ಬಂ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಜಿನವೇಲಂ ಜಿನಮರಿಯಾದಂ ಜಿನಕಾಳಸುತ್ತಂ ಅಣುಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ವೀತಿಕ್ಕಮತಿ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ। ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಯೋ ಉಪಾಸಕೋ ಪಞ್ಚ ವೇರಾನಿ ದಸ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತತಿ ಅಪ್ಪೇತಿ, ಅಯಂ ನ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ। ಯೋ ಪನ ತೀಸು ಸರಣೇಸು, ಪಞ್ಚಸುಪಿ ಸೀಲೇಸು, ದಸಸು ಸೀಲೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಮಾಸಸ್ಸ ಅಟ್ಠ ಉಪೋಸಥೇ ಕರೋತಿ, ದಾನಂ ದೇತಿ, ಗನ್ಧಪೂಜಂ ಮಾಲಾಪೂಜಂ ಕರೋತಿ, ಮಾತರಂ ಪಿತರಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ಧಮ್ಮಿಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ। ಉಪಾಸಿಕಾಯಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।

ಪರಮಾಯ ಪೂಜಾಯಾತಿ ಉತ್ತಮಾಯ ಪೂಜಾಯ। ಅಯಞ್ಹಿ ನಿರಾಮಿಸಪೂಜಾ ನಾಮ ಸಕ್ಕೋತಿ ಮಮ ಸಾಸನಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ। ಯಾವ ಹಿ ಇಮಾ ಚತಸ್ಸೋ ಪರಿಸಾ ಮಂ ಇಮಾಯ ಪೂಜೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತಾವ ಮಮ ಸಾಸನಂ ಮಜ್ಝೇ ನಭಸ್ಸ ಪುಣ್ಣಚನ್ದೋ ವಿಯ ವಿರೋಚಿಸ್ಸತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।

ಉಪವಾಣತ್ಥೇರವಣ್ಣನಾ

೨೦೦. ಅಪಸಾರೇಸೀತಿ ಅಪನೇಸಿ। ಅಪೇಹೀತಿ ಅಪಗಚ್ಛ। ಥೇರೋ ಏಕವಚನೇನೇವ ತಾಲವಣ್ಟಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಉಪಟ್ಠಾಕೋತಿಆದಿ ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ ಅನಿಬದ್ಧುಪಟ್ಠಾಕಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪವಾಣೋತಿ ಏವಂ ಥೇರೇನ ವುತ್ತೇ ಆನನ್ದೋ ಉಪವಾಣಸ್ಸ ಸದೋಸಭಾವಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಿ, ‘ಹನ್ದಸ್ಸ ನಿದ್ದೋಸಭಾವಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಭಗವಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಆನನ್ದಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಯೇಭುಯ್ಯೇನಾತಿ ಇದಂ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾನಞ್ಚೇವ ಅರೂಪದೇವತಾನಞ್ಚ ಓಹೀನಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಅಪ್ಫುಟೋತಿ ಅಸಮ್ಫುಟ್ಠೋ ಅಭರಿತೋ ವಾ। ಭಗವತೋ ಕಿರ ಆಸನ್ನಪದೇಸೇ ವಾಲಗ್ಗಮತ್ತೇ ಓಕಾಸೇ ಸುಖುಮತ್ತಭಾವಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ದಸ ದಸ ಮಹೇಸಕ್ಖಾ ದೇವತಾ ಅಟ್ಠಂಸು। ತಾಸಂ ಪರತೋ ವೀಸತಿ ವೀಸತಿ। ತಾಸಂ ಪರತೋ ತಿಂಸತಿ ತಿಂಸತಿ। ತಾಸಂ ಪರತೋ ಚತ್ತಾಲೀಸಂ ಚತ್ತಾಲೀಸಂ। ತಾಸಂ ಪರತೋ ಪಞ್ಞಾಸಂ ಪಞ್ಞಾಸಂ। ತಾಸಂ ಪರತೋ ಸಟ್ಠಿ ಸಟ್ಠಿ ದೇವತಾ ಅಟ್ಠಂಸು। ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಹತ್ಥೇನ ವಾ ಪಾದೇನ ವಾ ವತ್ಥೇನ ವಾ ನ ಬ್ಯಾಬಾಧೇನ್ತಿ। ‘‘ಅಪೇಹಿ ಮಂ, ಮಾ ಘಟ್ಟೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾಕಾರಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ‘‘ತಾ ಖೋ ಪನ ದೇವತಾಯೋ ದಸಪಿ ಹುತ್ವಾ ವೀಸತಿಪಿ ಹುತ್ವಾ ತಿಂಸಮ್ಪಿ ಹುತ್ವಾ ಚತ್ತಾಲೀಸಮ್ಪಿ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪಿ ಹುತ್ವಾ ಆರಗ್ಗಕೋಟಿನಿತುದನಮತ್ತೇಪಿ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ನ ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಬಾಧೇನ್ತೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೧.೩೭) ವುತ್ತಸದಿಸಾವ ಅಹೇಸುಂ। ಓವಾರೇನ್ತೋತಿ ಆವಾರೇನ್ತೋ। ಥೇರೋ ಕಿರ ಪಕತಿಯಾಪಿ ಮಹಾಸರೀರೋ ಹತ್ಥಿಪೋತಕಸದಿಸೋ। ಸೋ ಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಅತಿಮಹಾ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ।

ತಥಾಗತಂ ದಸ್ಸನಾಯಾತಿ ಭಗವತೋ ಮುಖಂ ದಟ್ಠುಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಏವಂ ಉಜ್ಝಾಯಿಂಸು। ಕಿಂ ಪನ ತಾ ಥೇರಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝ ಪಸ್ಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀತಿ? ಆಮ, ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ। ದೇವತಾ ಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನೇ ವಿನಿವಿಜ್ಝ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ನ ಖೀಣಾಸವೇ। ಥೇರಸ್ಸ ಚ ಮಹೇಸಕ್ಖತಾಯ ತೇಜುಸ್ಸದತಾಯ ಉಪಗನ್ತುಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ। ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಥೇರೋವ ತೇಜುಸ್ಸದೋ, ನ ಅಞ್ಞೇ ಅರಹನ್ತೋತಿ? ಯಸ್ಮಾ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಸ್ಸ ಚೇತಿಯೇ ಆರಕ್ಖದೇವತಾ ಅಹೋಸಿ।

ವಿಪಸ್ಸಿಮ್ಹಿ ಕಿರ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಏಕಗ್ಘನಸುವಣ್ಣಕ್ಖನ್ಧಸದಿಸಸ್ಸ ಧಾತುಸರೀರಸ್ಸ ಏಕಮೇವ ಚೇತಿಯಂ ಅಕಂಸು, ದೀಘಾಯುಕಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಏಕಮೇವ ಚೇತಿಯಂ ಹೋತಿ। ತಂ ಮನುಸ್ಸಾ ರತನಾಯಾಮಾಹಿ ವಿದತ್ಥಿವಿತ್ಥತಾಹಿ ದ್ವಙ್ಗುಲಬಹಲಾಹಿ ಸುವಣ್ಣಿಟ್ಠಕಾಹಿ ಹರಿತಾಲೇನ ಚ ಮನೋಸಿಲಾಯ ಚ ಮತ್ತಿಕಾಕಿಚ್ಚಂ ತಿಲತೇಲೇನೇವ ಉದಕಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇತ್ವಾ ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಂ ಉಟ್ಠಪೇಸುಂ। ತತೋ ಭುಮ್ಮಾ ದೇವತಾ ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಂ, ತತೋ ಆಕಾಸಟ್ಠಕದೇವತಾ, ತತೋ ಉಣ್ಹವಲಾಹಕದೇವತಾ, ತತೋ ಅಬ್ಭವಲಾಹಕದೇವತಾ, ತತೋ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾ ದೇವತಾ, ತತೋ ತಾವತಿಂಸಾ ದೇವತಾ ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಂ ಉಟ್ಠಪೇಸುನ್ತಿ ಏವಂ ಸತ್ತಯೋಜನಿಕಂ ಚೇತಿಯಂ ಅಹೋಸಿ। ಮನುಸ್ಸೇಸು ಮಾಲಾಗನ್ಧವತ್ಥಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೇಸು ಆರಕ್ಖದೇವತಾ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂಯೇವ ಚೇತಿಯಂ ಪೂಜೇಸಿ।

ತದಾ ಅಯಂ ಥೇರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲೋ ಹುತ್ವಾ ಏಕಂ ಪೀತಕಂ ವತ್ಥಂ ಆದಾಯ ಗತೋ। ದೇವತಾ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ವತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚೇತಿಯಂ ಪೂಜೇಸಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಅನಾಗತೇ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಚೇತಿಯೇ ಆರಕ್ಖದೇವತಾ ಹೋಮೀ’’ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಚುತೋ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತಸ್ಸ ದೇವಲೋಕೇ ಚ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಚ ಸಂಸರನ್ತಸ್ಸೇವ ಕಸ್ಸಪೋ ಭಗವಾ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ। ತಸ್ಸಾಪಿ ಏಕಮೇವ ಧಾತುಸರೀರಂ ಅಹೋಸಿ। ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯೋಜನಿಕಂ ಚೇತಿಯಂ ಕಾರೇಸುಂ। ಸೋ ತತ್ಥ ಆರಕ್ಖದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ಸಾಸನೇ ಅನ್ತರಹಿತೇ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ತತೋ ಚುತೋ ಮಹಾಕುಲೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ। ಇತಿ ಚೇತಿಯೇ ಆರಕ್ಖದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ಆಗತತ್ತಾ ಥೇರೋ ತೇಜುಸ್ಸದೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।

ದೇವತಾ , ಆನನ್ದ, ಉಜ್ಝಾಯನ್ತೀತಿ ಇತಿ ಆನನ್ದ, ದೇವತಾ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ, ನ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ದೋಸೋ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।

೨೦೧. ಕಥಂಭೂತಾ ಪನ, ಭನ್ತೇತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆಹ? ಭಗವಾ ತುಮ್ಹೇ – ‘‘ದೇವತಾ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ವದಥ, ಕಥಂ ಭೂತಾ ಪನ ತಾ ತುಮ್ಹೇ ಮನಸಿ ಕರೋಥ , ಕಿಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಧಿವಾಸೇನ್ತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಅಥ ಭಗವಾ – ‘‘ನಾಹಂ ಅಧಿವಾಸನಕಾರಣಂ ವದಾಮೀ’’ತಿ ತಾಸಂ ಅನಧಿವಾಸನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸನ್ತಾನನ್ದಾತಿಆದಿಮಾಹ।

ತತ್ಥ ಆಕಾಸೇ ಪಥವೀಸಞ್ಞಿನಿಯೋತಿ ಆಕಾಸೇ ಪಥವಿಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಥವೀಸಞ್ಞಿನಿಯೋ। ಕನ್ದನ್ತೀತಿ ರೋದನ್ತಿ। ಛಿನ್ನಪಾತಂ ಪಪತನ್ತೀತಿ ಮಜ್ಝೇ ಛಿನ್ನಾ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಯತೋ ವಾ ತತೋ ವಾ ಪಪತನ್ತಿ। ಆವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ಆವಟ್ಟನ್ತಿಯೋ ಪತಿತಟ್ಠಾನಮೇವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ। ವಿವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ಪತಿತಟ್ಠಾನತೋ ಪರಭಾಗಂ ವಟ್ಟಮಾನಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಅಪಿಚ ದ್ವೇ ಪಾದೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಸಕಿಂ ಪುರತೋ ಸಕಿಂ ಪಚ್ಛತೋ ಸಕಿಂ ವಾಮತೋ ಸಕಿಂ ದಕ್ಖಿಣತೋ ಸಂಪರಿವತ್ತಮಾನಾಪಿ – ‘‘ಆವಟ್ಟನ್ತಿ ವಿವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಸನ್ತಾನನ್ದ, ದೇವತಾ ಪಥವಿಯಂ ಪಥವೀಸಞ್ಞಿನಿಯೋತಿ ಪಕತಿಪಥವೀ ಕಿರ ದೇವತಾ ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ತತ್ಥ ಹತ್ಥಕೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಯ ದೇವತಾ ಓಸೀದನ್ತಿ। ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಓಳಾರಿಕಂ ಹತ್ಥಕ, ಅತ್ತಭಾವಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಾಹೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೩.೧೨೮)। ತಸ್ಮಾ ಯಾ ದೇವತಾ ಪಥವಿಯಂ ಪಥವಿಂ ಮಾಪೇಸುಂ, ತಾ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಪಥವಿಯಂ ಪಥವೀಸಞ್ಞಿನಿಯೋ’’ತಿ।

ವೀತರಾಗಾತಿ ಪಹೀನದೋಮನಸ್ಸಾ ಸಿಲಾಥಮ್ಭಸದಿಸಾ ಅನಾಗಾಮಿಖೀಣಾಸವದೇವತಾ।

ಚತುಸಂವೇಜನೀಯಠಾನವಣ್ಣನಾ

೨೦೨. ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಾತಿ ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕಿರ ದ್ವೀಸು ಕಾಲೇಸು ಭಿಕ್ಖೂ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ ಉಪಕಟ್ಠಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ, ವುಟ್ಠವಸ್ಸಾ ಚ ಗಹಿತಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತವಿಸೇಸಾರೋಚನತ್ಥಂ। ಯಥಾ ಚ ಬುದ್ಧಕಾಲೇ, ಏವಂ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪೇಪಿ ಅಪಾರಗಙ್ಗಾಯ ಭಿಕ್ಖೂ ಲೋಹಪಾಸಾದೇ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು, ಪಾರಗಙ್ಗಾಯ ಭಿಕ್ಖೂ ತಿಸ್ಸಮಹಾವಿಹಾರೇ। ತೇಸು ಅಪಾರಗಙ್ಗಾಯ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಙ್ಕಾರಛಡ್ಡಕಸಮ್ಮಜ್ಜನಿಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾವಿಹಾರೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಚೇತಿಯೇ ಸುಧಾಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ – ‘‘ವುಟ್ಠವಸ್ಸಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಲೋಹಪಾಸಾದೇ ಸನ್ನಿಪತಥಾ’’ತಿ ವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇಸು ವಸಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠವಸ್ಸಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಲೋಹಪಾಸಾದೇ ಪಞ್ಚನಿಕಾಯಮಣ್ಡಲೇ, ಯೇಸಂ ಪಾಳಿ ಪಗುಣಾ, ತೇ ಪಾಳಿಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಿ। ಯೇಸಂ ಅಟ್ಠಕಥಾ ಪಗುಣಾ, ತೇ ಅಟ್ಠಕಥಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಿ। ಯೋ ಪಾಳಿಂ ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಂ ವಾ ವಿರಾಧೇತಿ , ತಂ – ‘‘ಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ತಯಾ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಉಜುಂ ಕತ್ವಾ ಗಾಹಾಪೇನ್ತಿ। ಪಾರಗಙ್ಗಾವಾಸಿನೋಪಿ ತಿಸ್ಸಮಹಾವಿಹಾರೇ ಏವಮೇವ ಕರೋನ್ತಿ। ಏವಂ ದ್ವೀಸು ಕಾಲೇಸು ಸನ್ನಿಪತಿತೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ಯೇ ಪುರೇ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತಾ ವಿಸೇಸಾರೋಚನತ್ಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಏವರೂಪೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಭನ್ತೇ ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।

ಮನೋಭಾವನೀಯೇತಿ ಮನಸಾ ಭಾವಿತೇ ಸಮ್ಭಾವಿತೇ। ಯೇ ವಾ ಮನೋ ಮನಂ ಭಾವೇನ್ತಿ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ ರಾಗರಜಾದೀನಿ ಪವಾಹೇನ್ತಿ, ಏವರೂಪೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಥೇರೋ ಕಿರ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನೋ ಮಹಲ್ಲಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ಥದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ನ ನಿಸೀದತಿ, ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ ಹತ್ಥತೋ ಛತ್ತಞ್ಚ ಪತ್ತಚೀವರಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಪೀಠಂ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ದೇತಿ, ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ದೇತಿ। ನವಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ತುಣ್ಹೀಭೂತೋ ನ ನಿಸೀದತಿ, ಸಮೀಪೇ ಠತ್ವಾ ವತ್ತಂ ಕರೋತಿ। ಸೋ ತಾಯ ವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಪರಿಹಾನಿಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ಏವಮಾಹ।

ಅಥ ಭಗವಾ – ‘‘ಆನನ್ದೋ ಮನೋಭಾವನೀಯಾನಂ ದಸ್ಸನಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತಿ, ಹನ್ದಸ್ಸ, ಮನೋಭಾವನೀಯಾನಂ ದಸ್ಸನಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯತ್ಥ ವಸನ್ತೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಅನಾಹಿಣ್ಡಿತ್ವಾವ ಲಚ್ಛತಿ ಮನೋಭಾವನೀಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಸ್ಸನಾಯಾತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಚತ್ತಾರಿಮಾನೀತಿಆದಿಮಾಹ।

ತತ್ಥ ಸದ್ಧಸ್ಸಾತಿ ಬುದ್ಧಾದೀಸು ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಸ್ಸ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ, ಯಸ್ಸ ಪಾತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣವತ್ತಾದೀನಿ ಸಬ್ಬವತ್ತಾನಿ ಕತಾನೇವ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ। ದಸ್ಸನೀಯಾನೀತಿ ದಸ್ಸನಾರಹಾನಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಗನ್ತಬ್ಬಾನಿ। ಸಂವೇಜನೀಯಾನೀತಿ ಸಂವೇಗಜನಕಾನಿ। ಠಾನಾನೀತಿ ಕಾರಣಾನಿ, ಪದೇಸಠಾನಾನೇವ ವಾ।

ಯೇ ಹಿ ಕೇಚೀತಿ ಇದಂ ಚೇತಿಯಚಾರಿಕಾಯ ಸತ್ಥಕಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಚೇತಿಯಚಾರಿಕಂ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಾತಿ ಯೇ ಚ ತಾವ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತಾ, ಆಸನಾನಿ ಧೋವನ್ತಾ ಬೋಧಿಮ್ಹಿ ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚನ್ತಾ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಿ, ತೇಸು ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ ಅಸುಕವಿಹಾರೇ ‘‘ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಅನ್ತರಾ ಕಾಲಙ್ಕರೋನ್ತಾಪಿ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಸಗ್ಗೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸನ್ತಿ ಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।

ಆನನ್ದಪುಚ್ಛಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೦೩. ಅದಸ್ಸನಂ , ಆನನ್ದಾತಿ ಯದೇತಂ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನಂ, ಅಯಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಮಾ ಪಟಿಪತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಸೇನಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹಿ ಭಿಕ್ಖು ಆಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಠಿತಮ್ಪಿ ಮಾತುಗಾಮಂ ಯಾವ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ತಾವಸ್ಸ ಏಕಂಸೇನೇವ ನ ಲೋಭೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಚಿತ್ತಂ ಚಲತಿ। ದಸ್ಸನೇ ಪನ ಸತಿಯೇವ ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಅಸ್ಸ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಅದಸ್ಸನಂ ಆನನ್ದಾ’’ತಿ। ದಸ್ಸನೇ ಭಗವಾ ಸತಿ ಕಥನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಗತಟ್ಠಾನಾದೀಸು ದಸ್ಸನೇ ಸತಿ ಕಥಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಅಥ ಭಗವಾ ಯಸ್ಮಾ ಖಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ – ‘‘ಸಚೇ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಆಲಪಸಿ, ಏತ್ಥೇವ ತೇ ಸೀಸಂ ಪಾತೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಠಿತಪುರಿಸೇನ ವಾ, ‘‘ಸಚೇ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಆಲಪಸಿ, ಏತ್ಥೇವ ತೇ ಮಂಸಂ ಮುರುಮುರಾಪೇತ್ವಾ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಠಿತಯಕ್ಖಿನಿಯಾ ವಾ ಆಲಪಿತುಂ ವರಂ। ಏಕಸ್ಸೇವ ಹಿ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ವಿನಾಸೋ ಹೋತಿ, ನ ಅಪಾಯೇಸು ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನದುಕ್ಖಾನುಭವನಂ। ಮಾತುಗಾಮೇನ ಪನ ಆಲಾಪಸಲ್ಲಾಪೇ ಸತಿ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ಹೋತಿ, ವಿಸ್ಸಾಸೇ ಸತಿ ಓತಾರೋ ಹೋತಿ, ಓತಿಣ್ಣಚಿತ್ತೋ ಸೀಲಬ್ಯಸನಂ ಪತ್ವಾ ಅಪಾಯಪೂರಕೋ ಹೋತಿ; ತಸ್ಮಾ ಅನಾಲಾಪೋತಿ ಆಹ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಸಲ್ಲಪೇ ಅಸಿಹತ್ಥೇನ, ಪಿಸಾಚೇನಾಪಿ ಸಲ್ಲಪೇ।

ಆಸೀವಿಸಮ್ಪಿ ಆಸೀದೇ, ಯೇನ ದಟ್ಠೋ ನ ಜೀವತಿ।

ನ ತ್ವೇವ ಏಕೋ ಏಕಾಯ, ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸಲ್ಲಪೇ’’ತಿ॥ (ಅ॰ ನಿ॰ ೫.೫೫)।

ಆಲಪನ್ತೇನ ಪನಾತಿ ಸಚೇ ಮಾತುಗಾಮೋ ದಿವಸಂ ವಾ ಪುಚ್ಛತಿ, ಸೀಲಂ ವಾ ಯಾಚತಿ, ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಸೋತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಪಞ್ಹಂ ವಾ ಪುಚ್ಛತಿ, ತಥಾರೂಪಂ ವಾ ಪನಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ, ಏವರೂಪೇ ಕಾಲೇ ಅನಾಲಪನ್ತಂ ‘‘ಮೂಗೋ ಅಯಂ, ಬಧಿರೋ ಅಯಂ, ಭುತ್ವಾವ ಬದ್ಧಮುಖೋ ನಿಸೀದತೀ’’ತಿ ವದತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅವಸ್ಸಂ ಆಲಪಿತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಆಲಪನ್ತೇನ ಪನ ಕಥಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಅಥ ಭಗವಾ – ‘‘ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಮತ್ತೀಸು ಮಾತುಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇಥ, ಭಗಿನಿಮತ್ತೀಸು ಭಗಿನಿಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇಥ, ಧೀತುಮತ್ತೀಸು ಧೀತುಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇಥಾ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೪.೧೨೭) ಇಮಂ ಓವಾದಂ ಸನ್ಧಾಯ ಸತಿ, ಆನನ್ದ, ಉಪಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಆಹ।

೨೦೪. ಅಬ್ಯಾವಟಾತಿ ಅತನ್ತಿಬದ್ಧಾ ನಿರುಸ್ಸುಕ್ಕಾ ಹೋಥ। ಸಾರತ್ಥೇ ಘಟಥಾತಿ ಉತ್ತಮತ್ಥೇ ಅರಹತ್ತೇ ಘಟೇಥ। ಅನುಯುಞ್ಜಥಾತಿ ತದಧಿಗಮಾಯ ಅನುಯೋಗಂ ಕರೋಥ। ಅಪ್ಪಮತ್ತಾತಿ ತತ್ಥ ಅವಿಪ್ಪಮುಟ್ಠಸತೀ। ವೀರಿಯಾತಾಪಯೋಗೇನ ಆತಾಪಿನೋ। ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ನಿರಪೇಕ್ಖತಾಯ ಪಹಿತತ್ತಾ ಪೇಸಿತಚಿತ್ತಾ ವಿಹರಥ।

೨೦೫. ಕಥಂ ಪನ, ಭನ್ತೇತಿ ತೇಹಿ ಖತ್ತಿಯಪಣ್ಡಿತಾದೀಹಿ ಕಥಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ। ಅದ್ಧಾ ಮಂ ತೇ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ – ‘‘ಕಥಂ, ಭನ್ತೇ, ಆನನ್ದ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ; ‘‘ತೇಸಾಹಂ ಕಥಂ ಪಟಿವಚನಂ ದೇಮೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಅಹತೇನ ವತ್ಥೇನಾತಿ ನವೇನ ಕಾಸಿಕವತ್ಥೇನ। ವಿಹತೇನ ಕಪ್ಪಾಸೇನಾತಿ ಸುಪೋಥಿತೇನ ಕಪ್ಪಾಸೇನ। ಕಾಸಿಕವತ್ಥಞ್ಹಿ ಸುಖುಮತ್ತಾ ತೇಲಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಕಪ್ಪಾಸೋ ಪನ ಗಣ್ಹಾತಿ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ವಿಹತೇನ ಕಪ್ಪಾಸೇನಾ’’ತಿ ಆಹ। ಆಯಸಾಯಾತಿ ಸೋವಣ್ಣಾಯ। ಸೋವಣ್ಣಞ್ಹಿ ಇಧ ‘‘ಅಯಸ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ।

ಥೂಪಾರಹಪುಗ್ಗಲವಣ್ಣನಾ

೨೦೬. ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಸಿತ್ವಾ ಕಾಲಙ್ಕತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಥೂಪಾರಹತಂ ಅನುಜಾನಾತಿ, ನ ಸೀಲವತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಾತಿ? ಅನಚ್ಛರಿಯತ್ತಾ। ಪುಥುಜ್ಜನಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಹಿ ಥೂಪೇ ಅನುಞ್ಞಾಯಮಾನೇ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪೇ ತಾವ ಥೂಪಾನಂ ಓಕಾಸೋ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ತಥಾ ಅಞ್ಞೇಸು ಠಾನೇಸು। ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅನಚ್ಛರಿಯಾ ತೇ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ನಾನುಜಾನಾತಿ। ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಏಕೋವ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ತೇನಸ್ಸ ಥೂಪೋ ಅಚ್ಛರಿಯೋ ಹೋತಿ। ಪುಥುಜ್ಜನಸೀಲವತೋ ಪನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಭಿಕ್ಖುನೋ ವಿಯ ಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ।

ಆನನ್ದಅಚ್ಛರಿಯಧಮ್ಮವಣ್ಣನಾ

೨೦೭. ವಿಹಾರನ್ತಿ ಇಧ ಮಣ್ಡಲಮಾಲೋ ವಿಹಾರೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ। ಕಪಿಸೀಸನ್ತಿ ದ್ವಾರಬಾಹಕೋಟಿಯಂ ಠಿತಂ ಅಗ್ಗಳರುಕ್ಖಂ। ರೋದಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಸೋ ಕಿರಾಯಸ್ಮಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸತ್ಥಾರಾ ಮಮ ಸಂವೇಗಜನಕಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಕಥಿತಂ, ಚೇತಿಯಚಾರಿಕಾಯ ಸಾತ್ಥಕಭಾವೋ ಕಥಿತೋ, ಮಾತುಗಾಮೇ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಪಞ್ಹೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋ, ಅತ್ತನೋ ಸರೀರೇ ಪಟಿಪತ್ತಿ ಅಕ್ಖಾತಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಥೂಪಾರಹಾ ಕಥಿತಾ, ಧುವಂ ಅಜ್ಜ ಭಗವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ, ತಸ್ಸೇವಂ ಚಿನ್ತಯತೋ ಬಲವದೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ। ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ರೋದನಂ ನಾಮ ಅಫಾಸುಕಂ, ಏಕಮನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೋಕಂ ತನುಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ರೋದಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ।

ಅಹಞ್ಚ ವತಮ್ಹೀತಿ ಅಹಞ್ಚ ವತ ಅಮ್ಹಿ, ಅಹಂ ವತಮ್ಹೀತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಯೋ ಮಮ ಅನುಕಮ್ಪಕೋತಿ ಯೋ ಮಂ ಅನುಕಮ್ಪತಿ ಅನುಸಾಸತಿ, ಸ್ವೇ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಸ್ಸ ಮುಖಧೋವನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಕಸ್ಸ ಪಾದೇ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕಸ್ಸ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಚರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಬಹುಂ ವಿಲಪಿ। ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ಥೇರಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಆಮನ್ತೇಸಿ।

ಮೇತ್ತೇನ ಕಾಯಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತವಸೇನ ಪವತ್ತಿತೇನ ಮುಖಧೋವನದಾನಾದಿಕಾಯಕಮ್ಮೇನ। ಹಿತೇನಾತಿ ಹಿತವುದ್ಧಿಯಾ ಕತೇನ। ಸುಖೇನಾತಿ ಸುಖಸೋಮನಸ್ಸೇನೇವ ಕತೇನ, ನ ದುಕ್ಖಿನಾ ದುಮ್ಮನೇನ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅದ್ವಯೇನಾತಿ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ಅಕತೇನ। ಯಥಾ ಹಿ ಏಕೋ ಸಮ್ಮುಖಾವ ಕರೋತಿ ನ ಪರಮ್ಮುಖಾ, ಏಕೋ ಪರಮ್ಮುಖಾವ ಕರೋತಿ ನ ಸಮ್ಮುಖಾ ಏವಂ ವಿಭಾಗಂ ಅಕತ್ವಾ ಕತೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಪ್ಪಮಾಣೇನಾತಿ ಪಮಾಣವಿರಹಿತೇನ। ಚಕ್ಕವಾಳಮ್ಪಿ ಹಿ ಅತಿಸಮ್ಬಾಧಂ, ಭವಗ್ಗಮ್ಪಿ ಅತಿನೀಚಂ, ತಯಾ ಕತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಮೇವ ಬಹುನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।

ಮೇತ್ತೇನ ವಚೀಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತವಸೇನ ಪವತ್ತಿತೇನ ಮುಖಧೋವನಕಾಲಾರೋಚನಾದಿನಾ ವಚೀಕಮ್ಮೇನ। ಅಪಿ ಚ ಓವಾದಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವಚನಮ್ಪಿ ಮೇತ್ತಂ ವಚೀಕಮ್ಮಮೇವ। ಮೇತ್ತೇನ ಮನೋಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ ವಿವಿತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ – ‘‘ಸತ್ಥಾ ಅರೋಗೋ ಹೋತು, ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜೋ ಸುಖೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಿತೇನ ಮನೋಕಮ್ಮೇನ। ಕತಪುಞ್ಞೋಸೀತಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನೋಸೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕತಪುಞ್ಞೋಸೀತಿ ಚ ಏತ್ತಾವತಾ ವಿಸ್ಸತ್ಥೋ ಮಾ ಪಮಾದಮಾಪಜ್ಜಿ, ಅಥ ಖೋ ಪಧಾನಮನುಯುಞ್ಜ। ಏವಞ್ಹಿ ಅನುಯುತ್ತೋ ಖಿಪ್ಪಂ ಹೋಹಿಸಿ ಅನಾಸವೋ, ಧಮ್ಮಸಙ್ಗೀತಿಕಾಲೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಸಿ। ನ ಹಿ ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಕತಪಾರಿಚರಿಯಾ ನಿಪ್ಫಲಾ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।

೨೦೮. ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಮಹಾಪಥವಿಂ ಪತ್ಥರನ್ತೋ ವಿಯ ಆಕಾಸಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ವಿಯ ಚಕ್ಕವಾಳಗಿರಿಂ ಓಸಾರೇನ್ತೋ ವಿಯ ಸಿನೇರುಂ ಉಕ್ಖಿಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಮಹಾಜಮ್ಬುಂ ಖನ್ಧೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಾಲೇನ್ತೋ ವಿಯ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಗುಣಕಥಂ ಆರಭನ್ತೋ ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಯೇಪಿ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹೀ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ವುತ್ತಂ? ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯ। ಏತೇನೇವ ಚೇತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ‘‘ಯಥಾ ಚಕ್ಕವಾಳನ್ತರೇಪಿ ಅಞ್ಞೋ ಬುದ್ಧೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ। ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಬ್ಯತ್ತೋ। ಮೇಧಾವೀತಿ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಾದೀಸು ಕುಸಲೋ।

೨೦೯. ಭಿಕ್ಖುಪರಿಸಾ ಆನನ್ದಂ ದಸ್ಸನಾಯಾತಿ ಯೇ ಭಗವನ್ತಂ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮಾ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ, ಯೇ ಚ ‘‘ಆಯಸ್ಮಾ ಕಿರಾನನ್ದೋ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕೋ ಅಭಿರೂಪೋ ದಸ್ಸನೀಯೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಸಙ್ಘಸೋಭನೋ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣೇ ಸುತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಪರಿಸಾ ಆನನ್ದಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ಅತ್ತಮನಾತಿ ಸವನೇನ ನೋ ದಸ್ಸನಂ ಸಮೇತೀತಿ ಸಕಮನಾ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ। ಧಮ್ಮನ್ತಿ ‘‘ಕಚ್ಚಿ, ಆವುಸೋ, ಖಮನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೇನ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಥ, ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇ ವತ್ತಂ ಪೂರೇಥಾ’’ತಿ ಏವರೂಪಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಧಮ್ಮಂ। ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು – ‘‘ಕಚ್ಚಿ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಅಟ್ಠ ಗರುಧಮ್ಮೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಥಾ’’ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ನಾನಾಕರಣಂ ಹೋತಿ। ಉಪಾಸಕೇಸು ಆಗತೇಸು ‘‘ಉಪಾಸಕ, ನ ತೇ ಕಚ್ಚಿ ಸೀಸಂ ವಾ ಅಙ್ಗಂ ವಾ ರುಜ್ಜತಿ, ಅರೋಗಾ ತೇ ಪುತ್ತಭಾತರೋ’’ತಿ ನ ಏವಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋತಿ। ಏವಂ ಪನ ಕರೋತಿ – ‘‘ಕಥಂ ಉಪಾಸಕಾ ತೀಣಿ ಸರಣಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಥ, ಮಾಸಸ್ಸ ಅಟ್ಠ ಉಪೋಸಥೇ ಕರೋಥ, ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಉಪಟ್ಠಾನವತ್ತಂ ಪೂರೇಥ, ಧಮ್ಮಿಕಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪಟಿಜಗ್ಗಥಾ’’ತಿ। ಉಪಾಸಿಕಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।

ಇದಾನಿ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಚಕ್ಕವತ್ತಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಚತ್ತಾರೋಮೇ ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಖತ್ತಿಯಾತಿ ಅಭಿಸಿತ್ತಾ ಚ ಅನಭಿಸಿತ್ತಾ ಚ ಖತ್ತಿಯಜಾತಿಕಾ। ತೇ ಕಿರ – ‘‘ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ನಾಮ ಅಭಿರೂಪೋ ದಸ್ಸನೀಯೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ ಆಕಾಸೇನ ವಿಚರನ್ತೋ ರಜ್ಜಂ ಅನುಸಾಸತಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಧಮ್ಮರಾಜಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಗುಣಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸವನೇನ ದಸ್ಸನಮ್ಪಿ ಸಮ’’ನ್ತಿ ಅತ್ತಮನಾ ಹೋನ್ತಿ। ಭಾಸತೀತಿ ಕಥೇನ್ತೋ – ‘‘ಕಥಂ, ತಾತಾ, ರಾಜಧಮ್ಮಂ ಪೂರೇಥ, ಪವೇಣಿಂ ರಕ್ಖಥಾ’’ತಿ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋತಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ಪನ – ‘‘ಕಥಂ ಆಚರಿಯಾ ಮನ್ತೇ ವಾಚೇಥ, ಕಥಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ಮನ್ತೇ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ದಕ್ಖಿಣಂ ವಾ ವತ್ಥಾನಿ ವಾ ಕಪಿಲಂ ವಾ ಅಲತ್ಥಾ’’ತಿ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋತಿ। ಗಹಪತೀಸು – ‘‘ಕಥಂ ತಾತಾ, ನ ವೋ ರಾಜಕುಲತೋ ದಣ್ಡೇನ ವಾ ಬಲಿನಾ ವಾ ಪೀಳಾ ಅತ್ಥಿ, ಸಮ್ಮಾ ದೇವೋ ಧಾರಂ ಅನುಪವೇಚ್ಛತಿ, ಸಸ್ಸಾನಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋತಿ। ಸಮಣೇಸು – ‘‘ಕಥಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಬ್ಬಜಿತಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಸುಲಭಾ, ಸಮಣಧಮ್ಮೇ ನ ಪಮಜ್ಜಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋತಿ।

ಮಹಾಸುದಸ್ಸನಸುತ್ತದೇಸನಾವಣ್ಣನಾ

೨೧೦. ಖುದ್ದಕನಗರಕೇತಿ ನಗರಪತಿರೂಪಕೇ ಸಮ್ಬಾಧೇ ಖುದ್ದಕನಗರಕೇ। ಉಜ್ಜಙ್ಗಲನಗರಕೇತಿ ವಿಸಮನಗರಕೇ। ಸಾಖಾನಗರಕೇತಿ ಯಥಾ ರುಕ್ಖಾನಂ ಸಾಖಾ ನಾಮ ಖುದ್ದಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಮಹಾನಗರಾನಂ ಸಾಖಾಸದಿಸೇ ಖುದ್ದಕನಗರಕೇ। ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಾತಿ ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾರಪ್ಪತ್ತಾ ಮಹಾಖತ್ತಿಯಾ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ।

ತೇಸು ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಾ ನಾಮ ಯೇಸಂ ಕೋಟಿಸತಮ್ಪಿ ಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಧನಂ ನಿಖಣಿತ್ವಾ ಠಪಿತಂ, ದಿವಸಪರಿಬ್ಬಯೋ ಏಕಂ ಕಹಾಪಣಸಕಟಂ ನಿಗಚ್ಛತಿ, ಸಾಯಂ ದ್ವೇ ಪವಿಸನ್ತಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಾ ನಾಮ ಯೇಸಂ ಅಸೀತಿಕೋಟಿಧನಂ ನಿಹಿತಂ ಹೋತಿ, ದಿವಸಪರಿಬ್ಬಯೋ ಏಕೋ ಕಹಾಪಣಕುಮ್ಭೋ ನಿಗಚ್ಛತಿ, ಸಾಯಂ ಏಕಸಕಟಂ ಪವಿಸತಿ। ಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಾ ನಾಮ ಯೇಸಂ ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿಧನಂ ನಿಹಿತಂ ಹೋತಿ, ದಿವಸಪರಿಬ್ಬಯೋ ಪಞ್ಚ ಕಹಾಪಣಮ್ಬಣಾನಿ ನಿಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಸಾಯಂ ಕುಮ್ಭೋ ಪವಿಸತಿ।

ಮಾ ಹೇವಂ, ಆನನ್ದ, ಅವಚಾತಿ ಆನನ್ದ, ಮಾ ಏವಂ ಅವಚ, ನ ಇಮಂ ‘‘ಖುದ್ದಕನಗರ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಅಹಞ್ಹಿ ಇಮಸ್ಸೇವ ನಗರಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಕಥೇತುಂ – ‘‘ಅನೇಕವಾರಂ ತಿಟ್ಠಂ ನಿಸೀದಂ ಮಹನ್ತೇನ ಉಸ್ಸಾಹೇನ, ಮಹನ್ತೇನ ಪರಕ್ಕಮೇನ ಇಧಾಗತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭೂತಪುಬ್ಬನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ಸುಭಿಕ್ಖಾತಿ ಖಜ್ಜಭೋಜ್ಜಸಮ್ಪನ್ನಾ। ಹತ್ಥಿಸದ್ದೇನಾತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಹತ್ಥಿಮ್ಹಿ ಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತೇ ಚತುರಾಸೀತಿಹತ್ಥಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಇತಿ ಹತ್ಥಿಸದ್ದೇನ ಅವಿವಿತ್ತಾ, ಹೋತಿ, ತಥಾ ಅಸ್ಸಸದ್ದೇನ। ಪುಞ್ಞವನ್ತೋ ಪನೇತ್ಥ ಸತ್ತಾ ಚತುಸಿನ್ಧವಯುತ್ತೇಹಿ ರಥೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅನುಬನ್ಧಮಾನಾ ಅನ್ತರವೀಥೀಸು ವಿಚರನ್ತಿ, ಇತಿ ರಥಸದ್ದೇನ ಅವಿವಿತ್ತಾ ಹೋತಿ। ನಿಚ್ಚಂ ಪಯೋಜಿತಾನೇವ ಪನೇತ್ಥ ಭೇರಿಆದೀನಿ ತೂರಿಯಾನಿ, ಇತಿ ಭೇರಿಸದ್ದಾದೀಹಿಪಿ ಅವಿವಿತ್ತಾ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಸದ್ದೋತಿ ಕಂಸತಾಳಸದ್ದೋ। ಪಾಣಿತಾಳಸದ್ದೋತಿ ಪಾಣಿನಾ ಚತುರಸ್ಸಅಮ್ಬಣತಾಳಸದ್ದೋ। ಕುಟಭೇರಿಸದ್ದೋತಿಪಿ ವದನ್ತಿ।

ಅಸ್ನಾಥ ಪಿವಥ ಖಾದಥಾತಿ ಅಸ್ನಾಥ ಪಿವಥ ಖಾದಥ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ಭುಞ್ಜಥ ಭೋತಿ ಇಮಿನಾ ದಸಮೇನ ಸದ್ದೇನ ಅವಿವಿತ್ತಾ ಹೋತಿ ಅನುಪಚ್ಛಿನ್ನಸದ್ದಾ। ಯಥಾ ಪನ ಅಞ್ಞೇಸು ನಗರೇಸು ‘‘ಕಚವರಂ ಛಡ್ಡೇಥ, ಕುದಾಲಂ ಗಣ್ಹಥ, ಪಚ್ಛಿಂ ಗಣ್ಹಥ, ಪವಾಸಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮ, ತಣ್ಡುಲಪುಟಂ ಗಣ್ಹಥ, ಭತ್ತಪುಟಂ ಗಣ್ಹಥ, ಫಲಕಾವುಧಾದೀನಿ ಸಜ್ಜಾನಿ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಏವರೂಪಾ ಸದ್ದಾ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಯಿಧ ಏವಂ ಅಹೋಸೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।

‘‘ದಸಮೇನ ಸದ್ದೇನಾ’’ತಿ ಚ ವತ್ವಾ ‘‘ಕುಸಾವತೀ, ಆನನ್ದ, ರಾಜಧಾನೀ ಸತ್ತಹಿ ಪಾಕಾರೇಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಮಹಾಸುದಸ್ಸನಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ ಆನನ್ದಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಭಿಕ್ಕಮಥಾತಿ ಅಭಿಮುಖಾ ಕಮಥ, ಆಗಚ್ಛಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಿಂ ಪನ ತೇ ಭಗವತೋ ಆಗತಭಾವಂ ನ ಜಾನನ್ತೀತಿ? ಜಾನನ್ತಿ। ಬುದ್ಧಾನಂ ಗತಗತಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಮಹನ್ತಂ ಕೋಲಾಹಲಂ ಹೋತಿ, ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ನಿಸಿನ್ನತ್ತಾ ನ ಆಗತಾ। ‘‘ತೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಠಾನನಿಸಜ್ಜೋಕಾಸಂ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ದಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಅವೇಲಾಯಮ್ಪಿ ಭಗವಾ ಪೇಸೇಸಿ।

ಮಲ್ಲಾನಂ ವನ್ದನಾವಣ್ಣನಾ

೨೧೧. ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ನೋತಿ ಏತ್ಥ ನೋ ಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಅಘಾವಿನೋತಿ ಉಪ್ಪನ್ನದುಕ್ಖಾ। ದುಮ್ಮನಾತಿ ಅನತ್ತಮನಾ। ಚೇತೋದುಕ್ಖಸಮಪ್ಪಿತಾತಿ ದೋಮನಸ್ಸಸಮಪ್ಪಿತಾ। ಕುಲಪರಿವತ್ತಸೋ ಕುಲಪರಿವತ್ತಸೋ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಏಕೇಕಂ ಕುಲಪರಿವತ್ತಂ ಕುಲಸಙ್ಖೇಪಂ ವೀಥಿಸಭಾಗೇನ ಚೇವ ರಚ್ಛಾಸಭಾಗೇನ ಚ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಠಪೇತ್ವಾ।

ಸುಭದ್ದಪರಿಬ್ಬಾಜಕವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೨೧೨. ಸುಭದ್ದೋ ನಾಮ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋತಿ ಉದಿಚ್ಚಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಛನ್ನಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ। ಕಙ್ಖಾಧಮ್ಮೋತಿ ವಿಮತಿಧಮ್ಮೋ। ಕಸ್ಮಾ ಪನಸ್ಸ ಅಜ್ಜ ಏವಂ ಅಹೋಸೀತಿ? ತಥಾವಿಧಉಪನಿಸ್ಸಯತ್ತಾ। ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರ ಪುಞ್ಞಕರಣಕಾಲೇ ದ್ವೇ ಭಾತರೋ ಅಹೇಸುಂ। ತೇ ಏಕತೋವ ಸಸ್ಸಂ ಅಕಂಸು। ತತ್ಥ ಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ – ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಸ್ಸೇ ನವವಾರೇ ಅಗ್ಗಸಸ್ಸದಾನಂ ಮಯಾ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ವಪ್ಪಕಾಲೇ ಬೀಜಗ್ಗಂ ನಾಮ ದತ್ವಾ ಗಬ್ಭಕಾಲೇ ಕನಿಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಗಬ್ಭಕಾಲೇ ಗಬ್ಭಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಕನಿಟ್ಠೋ – ‘‘ತರುಣಸಸ್ಸಂ ನಾಸೇತುಕಾಮೋಸೀ’’ತಿ ಆಹ। ಜೇಟ್ಠೋ ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ ಅನನುವತ್ತನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಖೇತ್ತಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕೋಟ್ಠಾಸತೋ ಗಬ್ಭಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಖೀರಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಸಪ್ಪಿನವನೀತೇನ ಸಂಯೋಜೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ, ಪುಥುಕಕಾಲೇ ಪುಥುಕಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ, ಲಾಯನಕಾಲೇ ಲಾಯನಗ್ಗಂ, ವೇಣಿಕರಣೇ ವೇಣಗ್ಗಂ, ಕಲಾಪಾದೀಸು ಕಲಾಪಗ್ಗಂ, ಖಲಗ್ಗಂ, ಖಲಭಣ್ಡಗ್ಗಂ, ಕೋಟ್ಠಗ್ಗನ್ತಿ ಏವಂ ಏಕಸಸ್ಸೇ ನವವಾರೇ ಅಗ್ಗದಾನಂ ಅದಾಸಿ। ಕನಿಟ್ಠೋ ಪನ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ।

ತೇಸು ಜೇಟ್ಠಕೋ ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರೋ ಜಾತೋ। ಭಗವಾ – ‘‘ಕಸ್ಸ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಸ್ಸೇ ನವ ಅಗ್ಗದಾನಾನಿ ಅದಾಸಿ, ಇಮಂ ಅಗ್ಗಧಮ್ಮಂ ತಸ್ಸ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ। ಸೋ ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಕೋಟೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ। ಕನಿಟ್ಠೋ ಪನ ಓಹೀಯಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ದಾನಸ್ಸ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಸತ್ಥು ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲೇ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ।

ಮಾ ತಥಾಗತಂ ವಿಹೇಠೇಸೀತಿ ಥೇರೋ ಕಿರ – ‘‘ಏತೇ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಗಹಣಮೇವ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪನತ್ಥಾಯ ಭಗವತೋ ಬಹುಂ ಭಾಸಮಾನಸ್ಸ ಕಾಯವಾಚಾವಿಹೇಸಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪಕತಿಯಾಪಿ ಚ ಕಿಲನ್ತೋಯೇವ ಭಗವಾ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಏವಮಾಹ। ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ – ‘‘ನ ಮೇ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಓಕಾಸಂ ಕರೋತಿ, ಅತ್ಥಿಕೇನ ಪನ ಅನುವತ್ತಿತ್ವಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಥೇರಂ ಅನುವತ್ತನ್ತೋ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ತತಿಯಮ್ಪಿ ಆಹ।

೨೧೩. ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋತಿ ಸಾಣಿದ್ವಾರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಭಾಸತೋ ಪಕತಿಸೋತೇನೇವ ಅಸ್ಸೋಸಿ, ಸುತ್ವಾ ಚ ಪನ ಸುಭದ್ದಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥಾಯ ಮಹತಾ ಉಸ್ಸಾಹೇನ ಆಗತತ್ತಾ ಅಲಂ ಆನನ್ದಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಲನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಅಞ್ಞಾಪೇಕ್ಖೋವಾತಿ ಅಞ್ಞಾತುಕಾಮೋವ ಹುತ್ವಾ। ಅಬ್ಭಞ್ಞಿಂಸೂತಿ ಯಥಾ ತೇಸಂ ಪಟಿಞ್ಞಾ, ತಥೇವ ಜಾನಿಂಸು। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸಚೇ ನೇಸಂ ಸಾ ಪಟಿಞ್ಞಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ, ಸಬ್ಬೇ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ನೋ ಚೇ, ನ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು। ತಸ್ಮಾ ಕಿಂ ತೇಸಂ ಪಟಿಞ್ಞಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ, ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಾತಿ ಅಯಮೇವ ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ। ಅಥ ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಭಾವಕಥನೇನ ಅತ್ಥಾಭಾವತೋ ಚೇವ ಓಕಾಸಾಭಾವತೋ ಚ ‘‘ಅಲ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಮೇವ ದೇಸೇಸಿ। ಪಠಮಯಾಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಮಲ್ಲಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ಸುಭದ್ದಸ್ಸ, ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಬಲವಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮಿಚ್ಚೇವ ಭಗವಾ ಆಗತೋ।

೨೧೪. ಸಮಣೋಪಿ ತತ್ಥ ನ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಪಠಮೋ ಸೋತಾಪನ್ನಸಮಣೋಪಿ ತತ್ಥ ನತ್ಥಿ, ದುತಿಯೋ ಸಕದಾಗಾಮಿಸಮಣೋಪಿ, ತತಿಯೋ ಅನಾಗಾಮಿಸಮಣೋಪಿ, ಚತುತ್ಥೋ ಅರಹತ್ತಸಮಣೋಪಿ ತತ್ಥ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖೋ’’ತಿ ಪುರಿಮದೇಸನಾಯ ಅನಿಯಮತೋ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಸಾಸನಂ ನಿಯಮೇನ್ತೋ ಆಹ। ಸುಞ್ಞಾ ಪರಪ್ಪವಾದಾ ಸಮಣೇಭೀತಿ ಚತುನ್ನಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕೇಹಿ ಚತೂಹಿ, ಮಗ್ಗಟ್ಠೇಹಿ ಚತೂಹಿ, ಫಲಟ್ಠೇಹಿ ಚತೂಹೀತಿ ದ್ವಾದಸಹಿ ಸಮಣೇಹಿ ಸುಞ್ಞಾ ಪರಪ್ಪವಾದಾ ತುಚ್ಛಾ ರಿತ್ತಕಾ। ಇಮೇ ಚ ಸುಭದ್ದಾತಿ ಇಮೇ ದ್ವಾದಸ ಭಿಕ್ಖೂ। ಸಮ್ಮಾ ವಿಹರೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಗತಟ್ಠಾನಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಥೇತ್ವಾ ತಂ ಸೋತಾಪನ್ನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಹರತಿ ನಾಮ। ಏಸ ನಯೋ ಸಕದಾಗಾಮಿಆದೀಸು। ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಟ್ಠೋ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಟ್ಠಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಹರತಿ ನಾಮ। ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸಮಗ್ಗಟ್ಠೇಸು। ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗತ್ಥಾಯ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕೋ ಅತ್ತನೋ ಪಗುಣಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗತ್ಥಾಯ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಹರತಿ ನಾಮ। ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸಮಗ್ಗತ್ಥಾಯ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕೇಸು। ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ – ‘‘ಸಮ್ಮಾ ವಿಹರೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ। ಅಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ನಳವನಂ ಸರವನಂ ವಿಯ ನಿರನ್ತರೋ ಅಸ್ಸ।

ಏಕೂನತಿಂಸೋ ವಯಸಾತಿ ವಯೇನ ಏಕೂನತಿಂಸವಸ್ಸೋ ಹುತ್ವಾ। ಯಂ ಪಬ್ಬಜಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಕಿಂ ಕುಸಲಾನುಏಸೀತಿ ‘‘ಕಿಂ ಕುಸಲ’’ನ್ತಿ ಅನುಏಸನ್ತೋ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ। ತತ್ಥ – ‘‘ಕಿಂ ಕುಸಲ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತಂ ಗವೇಸನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯತೋ ಅಹನ್ತಿ ಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಸಮಧಿಕಾನಿ ಪಞ್ಞಾಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಞಾಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಧಮ್ಮಸ್ಸ। ಪದೇಸವತ್ತೀತಿ ಪದೇಸೇ ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗೇ ಪವತ್ತನ್ತೋ। ಇತೋ ಬಹಿದ್ಧಾತಿ ಮಮ ಸಾಸನತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ। ಸಮಣೋಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ಪದೇಸವತ್ತಿವಿಪಸ್ಸಕೋಪಿ ನತ್ಥಿ, ಪಠಮಸಮಣೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

ಯೇ ಏತ್ಥಾತಿ ಯೇ ತುಮ್ಹೇ ಏತ್ಥ ಸಾಸನೇ ಸತ್ಥಾರಾ ಸಮ್ಮುಖಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾಭಿಸೇಕೇನ ಅಭಿಸಿತ್ತಾ, ತೇಸಂ ವೋ ಲಾಭಾ ತೇಸಂ ವೋ ಸುಲದ್ಧನ್ತಿ। ಬಾಹಿರಸಮಯೇ ಕಿರ ಯಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಂ ಆಚರಿಯೋ – ‘‘ಇಮಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಹಿ , ಇಮಂ ಓವದ, ಇಮಂ ಅನುಸಾಸಾ’’ತಿ ವದತಿ, ಸೋ ತೇನ ಅತ್ತನೋ ಠಾನೇ ಠಪಿತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ – ‘‘ಇಮಂ ಪಬ್ಬಜೇಹಿ, ಇಮಂ ಓವದ, ಇಮಂ ಅನುಸಾಸಾ’’ತಿ ಇಮೇ ಲಾಭಾ ಹೋನ್ತಿ। ಥೇರಮ್ಪಿ ಸುಭದ್ದೋ ತಮೇವ ಬಾಹಿರಸಮಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ।

ಅಲತ್ಥ ಖೋತಿ ಕಥಂ ಅಲತ್ಥ? ಥೇರೋ ಕಿರ ನಂ ಏಕಮನ್ತಂ ನೇತ್ವಾ ಉದಕತುಮ್ಬತೋ ಪಾನೀಯೇನ ಸೀಸಂ ತೇಮೇತ್ವಾ ತಚಪಞ್ಚಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದಾಪೇತ್ವಾ ಸರಣಾನಿ ದತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆನೇಸಿ। ಭಗವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ। ಸೋ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಸ್ಸ ಏಕಮನ್ತೇ ಚಙ್ಕಮಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಘಟೇನ್ತೋ ವಾಯಮನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೋ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಆಗಮ್ಮ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ – ‘‘ಅಚಿರೂಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಖೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।

ಸೋ ಚ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಸಕ್ಖಿಸಾವಕೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕಾನಂ ವಚನಂ। ತತ್ಥ ಯೋ ಭಗವತಿ ಧರಮಾನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಉಪಸಮ್ಪದಮ್ಪಿ ವಾ ಧರಮಾನೇಯೇವ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ವಾ ಧರಮಾನೇಯೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಅರಹತ್ತಮೇವ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಸಬ್ಬೋಪಿ ಸೋ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಸಕ್ಖಿಸಾವಕೋ। ಅಯಂ ಪನ ಧರಮಾನೇಯೇವ ಭಗವತಿ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಚ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಚ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋತಿ।

ಪಞ್ಚಮಭಾಣವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

ತಥಾಗತಪಚ್ಛಿಮವಾಚಾವಣ್ಣನಾ

೨೧೬. ಇದಾನಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಓವಾದಂ ಆರಭಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ದೇಸಿತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋತಿ ಧಮ್ಮೋಪಿ ದೇಸಿತೋ ಚೇವ ಪಞ್ಞತ್ತೋ ಚ, ವಿನಯೋಪಿ ದೇಸಿತೋ ಚೇವ ಪಞ್ಞತ್ತೋ ಚ। ಪಞ್ಞತ್ತೋ ಚ ನಾಮ ಠಪಿತೋ ಪಟ್ಠಪಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೋ ವೋ ಮಮಚ್ಚಯೇನಾತಿ ಸೋ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಸತ್ಥಾ। ಮಯಾ ಹಿ ವೋ ಠಿತೇನೇವ – ‘‘ಇದಂ ಲಹುಕಂ, ಇದಂ ಗರುಕಂ, ಇದಂ ಸತೇಕಿಚ್ಛಂ, ಇದಂ ಅತೇಕಿಚ್ಛಂ, ಇದಂ ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಇದಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಅಯಂ ಆಪತ್ತಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವುಟ್ಠಾತಿ, ಅಯಂ ಆಪತ್ತಿ ಗಣಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವುಟ್ಠಾತಿ, ಅಯಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವುಟ್ಠಾತೀ’’ತಿ ಸತ್ತಾಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧವಸೇನ ಓತಿಣ್ಣೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸಖನ್ಧಕಪರಿವಾರೋ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗೋ ವಿನಯೋ ನಾಮ ದೇಸಿತೋ, ತಂ ಸಕಲಮ್ಪಿ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಮಯಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥುಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇಸ್ಸತಿ।

ಠಿತೇನೇವ ಚ ಮಯಾ – ‘‘ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ, ಪಞ್ಚ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಬಲಾನಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ತೇನ ತೇನಾಕಾರೇನ ಇಮೇ ಧಮ್ಮೇ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕಂ ದೇಸಿತಂ, ತಂ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕಂ ಮಯಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥುಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇಸ್ಸತಿ। ಠಿತೇನೇವ ಚ ಮಯಾ – ‘‘ಇಮೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ, ದ್ವಾದಸಾಯತನಾನಿ, ಅಟ್ಠಾರಸ ಧಾತುಯೋ, ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ, ಬಾವೀಸತಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ನವ ಹೇತೂ, ಚತ್ತಾರೋ ಆಹಾರಾ, ಸತ್ತ ಫಸ್ಸಾ, ಸತ್ತ ವೇದನಾ, ಸತ್ತ ಸಞ್ಞಾ, ಸತ್ತ ಸಞ್ಚೇತನಾ, ಸತ್ತ ಚಿತ್ತಾನಿ। ತತ್ರಾಪಿ ‘ಏತ್ತಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಕಾಮಾವಚರಾ, ಏತ್ತಕಾ ರೂಪಾವಚರಾ, ಏತ್ತಕಾ ಅರೂಪಾವಚರಾ, ಏತ್ತಕಾ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ, ಏತ್ತಕಾ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಾ, ಏತ್ತಕಾ ಲೋಕಿಯಾ, ಏತ್ತಕಾ ಲೋಕುತ್ತರಾ’ತಿ’’ ಇಮೇ ಧಮ್ಮೇ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಚತುವೀಸತಿಸಮನ್ತಪಟ್ಠಾನಅನನ್ತನಯಮಹಾಪಟ್ಠಾನಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಂ ದೇಸಿತಂ, ತಂ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಂ ಮಯಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥುಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇಸ್ಸತಿ।

ಇತಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪೇತಂ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿತೋ ಯಾವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸವಸ್ಸಾನಿ ಭಾಸಿತಂ ಲಪಿತಂ – ‘‘ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ, ಪಞ್ಚ ನಿಕಾಯಾ, ನವಙ್ಗಾನಿ, ಚತುರಾಸೀತಿ ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ ಏವಂ ಮಹಾಪಭೇದಂ ಹೋತಿ। ಇತಿ ಇಮಾನಿ ಚತುರಾಸೀತಿ ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಅಹಂ ಏಕೋವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಾಮಿ। ಅಹಞ್ಚ ಖೋ ಪನ ದಾನಿ ಏಕಕೋವ ಓವದಾಮಿ ಅನುಸಾಸಾಮಿ, ಮಯಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಇಮಾನಿ ಚತುರಾಸೀತಿ ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಸಹಸ್ಸಾನಿ ತುಮ್ಹೇ ಓವದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅನುಸಾಸಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಭಗವಾ ಬಹೂನಿ ಕಾರಣಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ – ‘‘ಸೋ ವೋ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಸತ್ಥಾ’’ತಿ ಓವದಿತ್ವಾ ಪುನ ಅನಾಗತೇ ಚಾರಿತ್ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಯಥಾ ಖೋ ಪನಾತಿಆದಿಮಾಹ।

ತತ್ಥ ಸಮುದಾಚರನ್ತೀತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತಿ। ನಾಮೇನ ವಾ ಗೋತ್ತೇನ ವಾತಿ ನವಕಾತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ತಿಸ್ಸ, ನಾಗಾ’’ತಿ ಏವಂ ನಾಮೇನ ವಾ, ‘‘ಕಸ್ಸಪ, ಗೋತಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ಗೋತ್ತೇನ ವಾ, ‘‘ಆವುಸೋ ತಿಸ್ಸ, ಆವುಸೋ ಕಸ್ಸಪಾ’’ತಿ ಏವಂ ಆವುಸೋವಾದೇನ ವಾ ಸಮುದಾಚರಿತಬ್ಬೋ। ಭನ್ತೇತಿ ವಾ ಆಯಸ್ಮಾತಿ ವಾತಿ ಭನ್ತೇ ತಿಸ್ಸ, ಆಯಸ್ಮಾ ತಿಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಸಮುದಾಚರಿತಬ್ಬೋ। ಸಮೂಹನತೂತಿ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಸಮೂಹನತು, ಯದಿ ಇಚ್ಛತಿ ಸಮೂಹನೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಸಮೂಹನಥಾತಿ ಏಕಂಸೇನೇವ ಅವತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪವಚನೇನೇವ ಠಪೇಸೀತಿ? ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಬಲಂ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ। ಪಸ್ಸತಿ ಹಿ ಭಗವಾ – ‘‘ಸಮೂಹನಥಾತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾಲೇ ಕಸ್ಸಪೋ ನ ಸಮೂಹನಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ತಸ್ಮಾ ವಿಕಪ್ಪೇನೇವ ಠಪೇಸಿ।

ತತ್ಥ – ‘‘ಏಕಚ್ಚೇ ಥೇರಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ಚತ್ತಾರಿ ಪಾರಾಜಿಕಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾನಿ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪಞ್ಚಸತಿಕಸಙ್ಗೀತಿಯಂ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಕಥಾ ಆಗತಾವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಪೇತ್ಥ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ವುತ್ತೋ। ಕೇಚಿ ಪನಾಹು – ‘‘ಭನ್ತೇ, ನಾಗಸೇನ, ಕತಮಂ ಖುದ್ದಕಂ, ಕತಮಂ ಅನುಖುದ್ದಕ’’ನ್ತಿ ಮಿಲಿನ್ದೇನ ರಞ್ಞಾ ಪುಚ್ಛಿತೋ। ‘‘ದುಕ್ಕಟಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಖುದ್ದಕಂ, ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ಅನುಖುದ್ದಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ನಾಗಸೇನತ್ಥೇರೋ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಂ ಜಾನಾತಿ। ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಪನ ತಂ ಅಜಾನನ್ತೋ –

‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಸಙ್ಘೋ ಸನ್ತಮ್ಹಾಕಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಗಿಹಿಗತಾನಿ, ಗಿಹಿನೋಪಿ ಜಾನನ್ತಿ – ‘‘ಇದಂ ವೋ ಸಮಣಾನಂ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾನಂ ಕಪ್ಪತಿ, ಇದಂ ವೋ ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ। ಸಚೇ ಮಯಂ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಮೂಹನಿಸ್ಸಾಮ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ವತ್ತಾರೋ – ‘‘ಧೂಮಕಾಲಿಕಂ ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಸಾವಕಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಯಾವ ನೇಸಂ ಸತ್ಥಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ತಾವಿಮೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಿಕ್ಖಿಂಸು, ಯತೋ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ಥಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ನ ದಾನಿಮೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಿಕ್ಖನ್ತೀ’’ತಿ। ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಸಙ್ಘೋ ಅಪಞ್ಞತ್ತಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇಯ್ಯ, ಪಞ್ಞತ್ತಂ ನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ, ಯಥಾಪಞ್ಞತ್ತೇಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತೇಯ್ಯ। ಏಸಾ ಞತ್ತೀತಿ –

ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಸಾವೇಸೀತಿ। ನ ತಂ ಏವಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ನಾಗಸೇನತ್ಥೇರೋ ಹಿ – ‘‘ಪರವಾದಿನೋ ಓಕಾಸೋ ಮಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಏವಮಾಹ। ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೋ ‘‘ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾಪತ್ತಿಂ ನ ಸಮೂಹನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಸಾವೇಸಿ।

ಬ್ರಹ್ಮದಣ್ಡಕಥಾಪಿ ಸಙ್ಗೀತಿಯಂ ಆಗತತ್ತಾಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಿತಾ।

ಕಙ್ಖಾತಿ ದ್ವೇಳ್ಹಕಂ। ವಿಮತೀತಿ ವಿನಿಚ್ಛಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾ, ಬುದ್ಧೋ ನು ಖೋ, ನ ಬುದ್ಧೋ ನು ಖೋ, ಧಮ್ಮೋ ನು ಖೋ, ನ ಧಮ್ಮೋ ನು ಖೋ, ಸಙ್ಘೋ ನು ಖೋ, ನ ಸಙ್ಘೋ ನು ಖೋ, ಮಗ್ಗೋ ನು ಖೋ, ನ ಮಗ್ಗೋ ನು ಖೋ, ಪಟಿಪದಾ ನು ಖೋ, ನ ಪಟಿಪದಾ ನು ಖೋತಿ ಯಸ್ಸ ಸಂಸಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತಂ ವೋ ವದಾಮಿ ‘‘ಪುಚ್ಛಥ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ। ಸತ್ಥುಗಾರವೇನಾಪಿ ನ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ಮಯಂ ಸತ್ಥುಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಮ್ಹ, ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾಪಿ ನೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಕಾವ, ತೇ ಮಯಂ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಕಙ್ಖಂ ಅಕತ್ವಾ ನ ಅರಹಾಮ ಅಜ್ಜ ಪಚ್ಛಿಮಕಾಲೇ ಕಙ್ಖಂ ಕಾತುನ್ತಿ ಸಚೇ ಏವಂ ಸತ್ಥರಿ ಗಾರವೇನ ನ ಪುಚ್ಛಥ। ಸಹಾಯಕೋಪಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಆರೋಚೇತೂತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಯೋ ಯಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸನ್ದಿಟ್ಠೋ ಸಮ್ಭತ್ತೋ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇತು, ಅಹಂ ಏತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ, ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಾ ಭವಿಸ್ಸಥಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।

ಏವಂ ಪಸನ್ನೋತಿ ಏವಂ ಸದ್ದಹಾಮಿ ಅಹನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಞಾಣಮೇವಾತಿ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಭಾವಪಚ್ಚಕ್ಖಕರಣಞಾಣಂಯೇವ, ಏತ್ಥ ತಥಾಗತಸ್ಸ ನ ಸದ್ಧಾಮತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಮೇಸಞ್ಹಿ, ಆನನ್ದಾತಿ ಇಮೇಸಂ ಅನ್ತೋಸಾಣಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ। ಯೋ ಪಚ್ಛಿಮಕೋತಿ ಯೋ ಗುಣವಸೇನ ಪಚ್ಛಿಮಕೋ। ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯಾಹ।

೨೧೮. ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಸಮ್ಪಾದೇಥಾತಿ ಸತಿಅವಿಪ್ಪವಾಸೇನ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಸಮ್ಪಾದೇಯ್ಯಾಥ। ಇತಿ ಭಗವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಮಞ್ಚೇ ನಿಪನ್ನೋ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸ ವಸ್ಸಾನಿ ದಿನ್ನಂ ಓವಾದಂ ಸಬ್ಬಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಪ್ಪಮಾದಪದೇಯೇವ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ। ಅಯಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಾ ವಾಚಾತಿ ಇದಂ ಪನ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕಾನಂ ವಚನಂ।

ಪರಿನಿಬ್ಬುತಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೧೯. ಇತೋ ಪರಂ ಯಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಭಗವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪಠಮಂ ಝಾನನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಭನ್ತೇತಿ ನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಅಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುಚ್ಛತಿ। ನ ಆವುಸೋತಿ ಥೇರೋ ಕಥಂ ಜಾನಾತಿ? ಥೇರೋ ಕಿರ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ತಂ ತಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೋ ಯಾವ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಾ ವುಟ್ಠಾನಂ, ತಾವ ಗನ್ತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಭಗವಾ ನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ, ಅನ್ತೋನಿರೋಧೇ ಚ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಜಾನಾತಿ।

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ…ಪೇ॰… ತತಿಯಜ್ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೀತಿ ಏತ್ಥ ಭಗವಾ ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಠಾನೇಸು ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ, ತೇರಸಸು ಠಾನೇಸು ದುತಿಯಜ್ಝಾನಂ, ತಥಾ ತತಿಯಜ್ಝಾನಂ, ಪನ್ನರಸಸು ಠಾನೇಸು ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ। ಕಥಂ? ದಸಸು ಅಸುಭೇಸು, ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರೇ ಅಟ್ಠಸು ಕಸಿಣೇಸು, ಮೇತ್ತಾಕರುಣಾಮುದಿತಾಸು, ಆನಾಪಾನೇ, ಪರಿಚ್ಛೇದಾಕಾಸೇತಿ ಇಮೇಸು ತಾವ ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಠಾನೇಸು ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ। ಠಪೇತ್ವಾ ಪನ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಞ್ಚ ದಸ ಅಸುಭಾನಿ ಚ ಸೇಸೇಸು ತೇರಸಸು ದುತಿಯಜ್ಝಾನಂ , ತೇಸುಯೇವ ಚ ತತಿಯಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ। ಅಟ್ಠಸು ಪನ ಕಸಿಣೇಸು, ಉಪೇಕ್ಖಾಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ, ಆನಾಪಾನೇ, ಪರಿಚ್ಛೇದಾಕಾಸೇ, ಚತೂಸು ಅರೂಪೇಸೂತಿ ಇಮೇಸು ಪನ್ನರಸಸು ಠಾನೇಸು ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ। ಅಯಮ್ಪಿ ಚ ಸಙ್ಖೇಪಕಥಾವ। ನಿಬ್ಬಾನಪುರಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ಪನ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಮೀ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಚತುವೀಸತಿಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖ್ಯಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಿದೇಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಞಾತಿಜನಂ ಆಲಿಙ್ಗೇತ್ವಾ ವಿಯ ಸಬ್ಬಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಪವಿಟ್ಠೋ।

ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸಮನನ್ತರಾ ಭಗವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಏತ್ಥ ಝಾನಸಮನನ್ತರಂ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಸಮನನ್ತರನ್ತಿ ದ್ವೇ ಸಮನನ್ತರಾನಿ। ತತ್ಥ ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಭವಙ್ಗಂ ಓತಿಣ್ಣಸ್ಸ ತತ್ಥೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಝಾನಸಮನನ್ತರಂ ನಾಮ। ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪುನ ಝಾನಙ್ಗಾನಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಭವಙ್ಗಂ ಓತಿಣ್ಣಸ್ಸ ತತ್ಥೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಸಮನನ್ತರಂ ನಾಮ। ಇಮಾನಿಪಿ ದ್ವೇ ಸಮನನ್ತರಾನೇವ। ಭಗವಾ ಪನ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಝಾನಙ್ಗಾನಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತೇನ ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ। ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ ಬುದ್ಧಾ ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ವಾ ಅರಿಯಸಾವಕಾ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಕುನ್ಥಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬೇ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತೇನೇವ ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚೇನ ಕಾಲಙ್ಕರೋನ್ತೀತಿ। ಮಹಾಭೂಮಿಚಾಲಾದೀನಿ ವುತ್ತನಯಾನೇವಾತಿ।

೨೨೦. ಭೂತಾತಿ ಸತ್ತಾ। ಅಪ್ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಪಟಿಭಾಗಪುಗ್ಗಲವಿರಹಿತೋ। ಬಲಪ್ಪತ್ತೋತಿ ದಸವಿಧಞಾಣಬಲಂ ಪತ್ತೋ।

೨೨೧. ಉಪ್ಪಾದವಯಧಮ್ಮಿನೋತಿ ಉಪ್ಪಾದವಯಸಭಾವಾ। ತೇಸಂ ವೂಪಸಮೋತಿ ತೇಸಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವೂಪಸಮೋ, ಅಸಙ್ಖತಂ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಸುಖನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।

೨೨೨. ನಾಹು ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೋತಿ ನ ಜಾತೋ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೋ। ಅನೇಜೋತಿ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ಏಜಾಯ ಅಭಾವೇನ ಅನೇಜೋ। ಸನ್ತಿಮಾರಬ್ಭಾತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಪಟಿಚ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ। ಯಂ ಕಾಲಮಕರೀತಿ ಯೋ ಕಾಲಂ ಅಕರಿ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಯೋ ಮಮ ಸತ್ಥಾ ಬುದ್ಧಮುನಿ ಸನ್ತಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ, ಸನ್ತಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಾಲಮಕರಿ, ತಸ್ಸ ಠಿತಚಿತ್ತಸ್ಸ ತಾದಿನೋ ಇದಾನಿ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೋ ನ ಜಾತೋ, ನತ್ಥಿ, ನಪ್ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ।

ಅಸಲ್ಲೀನೇನಾತಿ ಅಲೀನೇನ ಅಸಙ್ಕುಟಿತೇನ ಸುವಿಕಸಿತೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ। ವೇದನಂ ಅಜ್ಝವಾಸಯೀತಿ ವೇದನಂ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ, ನ ವೇದನಾನುವತ್ತೀ ಹುತ್ವಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಿ। ವಿಮೋಕ್ಖೋತಿ ಕೇನಚಿ ಧಮ್ಮೇನ ಅನಾವರಣವಿಮೋಕ್ಖೋ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವೂಪಗಮೋ ಪಜ್ಜೋತನಿಬ್ಬಾನಸದಿಸೋ ಜಾತೋ।

೨೨೩. ತದಾಸೀತಿ ‘‘ಸಹ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾ ಮಹಾಭೂಮಿಚಾಲೋ’’ತಿ ಏವಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಂ ಭೂಮಿಚಾಲಮೇವ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ತಞ್ಹಿ ಲೋಮಹಂಸನಞ್ಚ ಭಿಂಸನಕಞ್ಚ ಆಸಿ। ಸಬ್ಬಾಕಾರವರೂಪೇತೇತಿ ಸಬ್ಬವರಕಾರಣೂಪೇತೇ।

೨೨೪. ಅವೀತರಾಗಾತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಚೇವ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿನೋ ಚ। ತೇಸಞ್ಹಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಅಪ್ಪಹೀನಂ। ತಸ್ಮಾ ತೇಪಿ ಬಾಹಾ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಕನ್ದನ್ತಿ। ಉಭೋಪಿ ಹತ್ಥೇ ಸೀಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ರೋದನ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।

೨೨೫. ಉಜ್ಝಾಯನ್ತೀತಿ ‘‘ಅಯ್ಯಾ ಅತ್ತನಾಪಿ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಸೇಸಜನಂ ಕಥಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿಯೋ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ। ಕಥಂಭೂತಾ ಪನ ಭನ್ತೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ದೇವತಾ ಮನಸಿಕರೋತೀತಿ ದೇವತಾ, ಭನ್ತೇ, ಕಥಂಭೂತಾ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಿ, ಕಿಂ ತಾ ಸತ್ಥು ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಧಿವಾಸೇನ್ತೀತಿ?

ಅಥ ತಾಸಂ ಪವತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಥೇರೋ ಸನ್ತಾವುಸೋತಿಆದಿಮಾಹ। ತಂ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ। ರತ್ತಾವಸೇಸನ್ತಿ ಬಲವಪಚ್ಚೂಸೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತತ್ತಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅವಸೇಸಂ ಚುಲ್ಲಕದ್ಧಾನಂ। ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯಾತಿ ಅಞ್ಞಾ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಾ ಧಮ್ಮಕಥಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ‘‘ಆವುಸೋ ಸದೇವಕೇ ನಾಮ ಲೋಕೇ ಅಪ್ಪಟಿಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ ಅಯಂ ಮಚ್ಚುರಾಜಾ ನ ಲಜ್ಜತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನಸ್ಸ ಲಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವರೂಪಾಯ ಪನ ಮರಣಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾಯ ಕಥಾಯ ವೀತಿನಾಮೇಸುಂ। ತೇಸಞ್ಹಿ ತಂ ಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಮುಹುತ್ತೇನೇವ ಅರುಣಂ ಉಗ್ಗಚ್ಛಿ।

೨೨೬. ಅಥ ಖೋತಿ ಅರುಣುಗ್ಗಂ ದಿಸ್ವಾವ ಥೇರೋ ಥೇರಂ ಏತದವೋಚ। ತೇನೇವ ಕರಣೀಯೇನಾತಿ ಕೀದಿಸೇನ ನು ಖೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಟ್ಠಾನೇ ಮಾಲಾಗನ್ಧಾದಿಸಕ್ಕಾರೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಕೀದಿಸೇನ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸಜ್ಜಟ್ಠಾನೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಕೀದಿಸೇನ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ, ಏವಂ ಯಂ ಭಗವತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ತೇನೇವ ಕರಣೀಯೇನ।

ಬುದ್ಧಸರೀರಪೂಜಾವಣ್ಣನಾ

೨೨೭. ಸಬ್ಬಞ್ಚ ತಾಳಾವಚರನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ತೂರಿಯಭಣ್ಡಂ। ಸನ್ನಿಪಾತೇಥಾತಿ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ಸಮಾಹರಥ। ತೇ ತಥೇವ ಅಕಂಸು। ಮಣ್ಡಲಮಾಳೇತಿ ದುಸ್ಸಮಣ್ಡಲಮಾಳೇ। ಪಟಿಯಾದೇನ್ತಾತಿ ಸಜ್ಜೇನ್ತಾ।

ದಕ್ಖಿಣೇನ ದಕ್ಖಿಣನ್ತಿ ನಗರಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಭಾಗೇನೇವ ದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಭಾಗಂ। ಬಾಹಿರೇನ ಬಾಹಿರನ್ತಿ ಅನ್ತೋನಗರಂ ಅಪ್ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಬಾಹಿರೇನೇವ ನಗರಸ್ಸ ಬಾಹಿರಪಸ್ಸಂ ಹರಿತ್ವಾ। ದಕ್ಖಿಣತೋ ನಗರಸ್ಸಾತಿ ಅನುರಾಧಪುರಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರಸದಿಸೇ ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಕತ್ವಾ ಜೇತವನಸದಿಸೇ ಠಾನೇ ಝಾಪೇಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೨೨೮. ಅಟ್ಠ ಮಲ್ಲಪಾಮೋಕ್ಖಾತಿ ಮಜ್ಝಿಮವಯಾ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನಾ ಅಟ್ಠಮಲ್ಲರಾಜಾನೋ। ಸೀಸಂ ನ್ಹಾತಾತಿ ಸೀಸಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ನಹಾತಾ। ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಅನುರುದ್ಧನ್ತಿ ಥೇರೋವ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕೋತಿ ಪಾಕಟೋ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಸನ್ತೇಸುಪಿ ಅಞ್ಞೇಸು ಮಹಾಥೇರೇಸು – ‘‘ಅಯಂ ನೋ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಥೇರಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ಕಥಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ದೇವತಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ತಾವ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಜಾನಾಮ। ದೇವತಾನಂ ಕಥಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ। ಥೇರೋ ಪಠಮಂ ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಖೋತಿಆದಿಮಾಹ। ಮಕುಟಬನ್ಧನಂ ನಾಮ ಮಲ್ಲಾನಂ ಚೇತಿಯನ್ತಿ ಮಲ್ಲರಾಜೂನಂ ಪಸಾಧನಮಙ್ಗಲಸಾಲಾಯ ಏತಂ ನಾಮಂ। ಚಿತ್ತೀಕತಟ್ಠೇನ ಪನೇಸಾ ‘‘ಚೇತಿಯ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ।

೨೨೯. ಯಾವ ಸನ್ಧಿಸಮಲಸಙ್ಕಟೀರಾತಿ ಏತ್ಥ ಸನ್ಧಿ ನಾಮ ಘರಸನ್ಧಿ। ಸಮಲಂ ನಾಮ ಗೂಥರಾಸಿನಿದ್ಧಮನಪನಾಳಿ। ಸಙ್ಕಟೀರಂ ನಾಮ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನಂ। ದಿಬ್ಬೇಹಿ ಚ ಮಾನುಸಕೇಹಿ ಚ ನಚ್ಚೇಹೀತಿ ಉಪರಿ ದೇವತಾನಂ ನಚ್ಚಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ। ಏಸ ನಯೋ ಗೀತಾದೀಸು। ಅಪಿಚ ದೇವತಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಮನುಸ್ಸಾ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅನ್ತರೇ ದೇವತಾತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಸಕ್ಕರೋನ್ತಾ ಪೂಜೇನ್ತಾ ಅಗಮಂಸು। ಮಜ್ಝೇನ ಮಜ್ಝಂ ನಗರಸ್ಸ ಹರಿತ್ವಾತಿ ಏವಂ ಹರಿಯಮಾನೇ ಭಗವತೋ ಸರೀರೇ ಬನ್ಧುಲಮಲ್ಲಸೇನಾಪತಿಭರಿಯಾ ಮಲ್ಲಿಕಾ ನಾಮ – ‘‘ಭಗವತೋ ಸರೀರಂ ಆಹರನ್ತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಕಾಲಂ ಕಿರಿಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ವಿಸಾಖಾಯ ಪಸಾಧನಸದಿಸಂ ಮಹಾಲತಾಪಸಾಧನಂ ನೀಹರಾಪೇತ್ವಾ – ‘‘ಇಮಿನಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪೂಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಮಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ಧೋವಿತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಠಿತಾ।

ತಂ ಕಿರ ಪಸಾಧನಂ ತಾಸಞ್ಚ ದ್ವಿನ್ನಂ ಇತ್ಥೀನಂ, ದೇವದಾನಿಯಚೋರಸ್ಸ ಗೇಹೇತಿ ತೀಸುಯೇವ ಠಾನೇಸು ಅಹೋಸಿ। ಸಾ ಚ ಸತ್ಥು ಸರೀರೇ ದ್ವಾರಂ ಸಮ್ಪತ್ತೇ – ‘‘ಓತಾರೇಥ, ತಾತಾ, ಸತ್ಥುಸರೀರ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಪಸಾಧನಂ ಸತ್ಥುಸರೀರೇ ಪಟಿಮುಞ್ಚಿ। ತಂ ಸೀಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಟಿಮುಕ್ಕಂ ಯಾವಪಾದತಲಾಗತಂ। ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಭಗವತೋ ಸರೀರಂ ಸತ್ತರತನಮಯೇನ ಮಹಾಪಸಾಧನೇನ ಪಸಾಧಿತಂ ಅತಿವಿಯ ವಿರೋಚಿತ್ಥ। ತಂ ಸಾ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ – ‘‘ಭಗವಾ ಯಾವ ವಟ್ಟೇ ಸಂಸರಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಾವ ಮೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಪಸಾಧನಕಿಚ್ಚಂ ಮಾ ಹೋತು, ನಿಚ್ಚಂ ಪಟಿಮುಕ್ಕಪಸಾಧನಸದಿಸಮೇವ ಸರೀರಂ ಹೋತೂ’’ತಿ।

ಅಥ ಭಗವನ್ತಂ ಸತ್ತರತನಮಯೇನ ಮಹಾಪಸಾಧನೇನ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುರತ್ಥಿಮೇನ ದ್ವಾರೇನ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಪುರತ್ಥಿಮೇನ ನಗರಸ್ಸ ಮಕುಟಬನ್ಧನಂ ಮಲ್ಲಾನಂ ಚೇತಿಯಂ, ಏತ್ಥ ಭಗವತೋ ಸರೀರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿಂಸು।

ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೨೩೧. ಪಾವಾಯ ಕುಸಿನಾರನ್ತಿ ಪಾವಾನಗರೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ‘‘ಕುಸಿನಾರಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ। ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಸ್ಮಾ ದಿವಾವಿಹಾರನ್ತಿ ನ ವುತ್ತಂ? ದಿವಾವಿಹಾರತ್ಥಾಯ ಅನಿಸಿನ್ನತ್ತಾ। ಥೇರಸ್ಸ ಹಿ ಪರಿವಾರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಬ್ಬೇ ಸುಖಸಂವದ್ಧಿತಾ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾ। ತೇ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯೇ ತತ್ತಪಾಸಾಣಸದಿಸಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಪದಸಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಕಿಲಮಿಂಸು। ಥೇರೋ ತೇ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ ಕಿಲಮನ್ತಿ, ಗನ್ತಬ್ಬಟ್ಠಾನಞ್ಚ ನ ದೂರಂ, ಥೋಕಂ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ದರಥಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಕುಸಿನಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಉದಕತುಮ್ಬತೋ ಉದಕೇನ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಸೀತಲೇ ಕತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ। ಪರಿವಾರಭಿಕ್ಖೂಪಿಸ್ಸ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೇ ಕಮ್ಮಂ ಕುರುಮಾನಾ ತಿಣ್ಣಂ ರತನಾನಂ ವಣ್ಣಂ ಭಣಮಾನಾ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಇತಿ ದರಥವಿನೋದನತ್ಥಾಯ ನಿಸಿನ್ನತ್ತಾ ‘‘ದಿವಾವಿಹಾರ’’ನ್ತಿ ನ ವುತ್ತಂ।

ಮನ್ದಾರವಪುಪ್ಫಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಮಹಾಪಾತಿಪ್ಪಮಾಣಂ ಪುಪ್ಫಂ ಆಗನ್ತುಕದಣ್ಡಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಛತ್ತಂ ವಿಯ ಗಹೇತ್ವಾ। ಅದ್ದಸ ಖೋತಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದೂರತೋ ಅದ್ದಸ। ದಿಸ್ವಾ ಚ ಪನ ಚಿನ್ತೇಸಿ –

‘‘ಏತಂ ಆಜೀವಕಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಮನ್ದಾರವಪುಪ್ಫಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏತಞ್ಚ ನ ಸಬ್ಬದಾ ಮನುಸ್ಸಪಥೇ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಯದಾ ಪನ ಕೋಚಿ ಇದ್ಧಿಮಾ ಇದ್ಧಿಂ ವಿಕುಬ್ಬತಿ, ತದಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಚ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಓಕ್ಕಮನಾದೀಸು ಹೋತಿ। ನ ಖೋ ಪನ ಅಜ್ಜ ಕೇನಚಿ ಇದ್ಧಿವಿಕುಬ್ಬನಂ ಕತಂ, ನ ಮೇ ಸತ್ಥಾ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕನ್ತೋ, ನ ಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ, ನಾಪಿಸ್ಸ ಅಜ್ಜ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿ, ನ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಂ, ನ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ, ನ ದೇವೋರೋಹಣಂ, ನ ಆಯುಸಙ್ಖಾರೋಸ್ಸಜ್ಜನಂ। ಮಹಲ್ಲಕೋ ಪನ ಮೇ ಸತ್ಥಾ ಧುವಂ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ।

ತತೋ – ‘‘ಪುಚ್ಛಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ – ‘‘ಸಚೇ ಖೋ ಪನ ನಿಸಿನ್ನಕೋವ ಪುಚ್ಛಾಮಿ, ಸತ್ಥರಿ ಅಗಾರವೋ ಕತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಅಪಕ್ಕಮ್ಮ ಛದ್ದನ್ತೋ ನಾಗರಾಜಾ ಮಣಿಚಮ್ಮಂ ವಿಯ ದಸಬಲದತ್ತಿಯಂ ಮೇಘವಣ್ಣಂ ಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ದಸನಖಸಮೋಧಾನಸಮುಜ್ಜಲಂ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಸಿರಸ್ಮಿಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥರಿ ಕತೇನ ಗಾರವೇನ ಆಜೀವಕಸ್ಸ ಅಭಿಮುಖೋ ಹುತ್ವಾ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ। ಕಿಂ ಪನ ಸತ್ಥು ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಜಾನನ್ತೋ ಪುಚ್ಛಿ ಅಜಾನನ್ತೋತಿ? ಆವಜ್ಜನಪಟಿಬದ್ಧಂ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಜಾನನಂ, ಅನಾವಜ್ಜಿತತ್ತಾ ಪನೇಸ ಅಜಾನನ್ತೋ ಪುಚ್ಛೀತಿ ಏಕೇ। ಥೇರೋ ಸಮಾಪತ್ತಿಬಹುಲೋ, ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಲೇಣಮಣ್ಡಪಾದೀಸು ನಿಚ್ಚಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಬಲೇನೇವ ಯಾಪೇತಿ, ಕುಲಸನ್ತಕಮ್ಪಿ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಿತೋವ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಥೇರೋ ಕಿರ ಇಮಿನಾ ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಅತ್ತಭಾವೇನ ಮಹಾಜನಾನುಗ್ಗಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ – ‘‘ಯೇ ಮಯ್ಹಂ ಭಿಕ್ಖಂ ವಾ ದೇನ್ತಿ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ವಾ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ತಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಏವಂ ಕರೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಬಹುಲತಾಯ ನ ಜಾನಾತಿ। ಇತಿ ಅಜಾನನ್ತೋವ ಪುಚ್ಛತೀತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।

ನ ಹೇತ್ಥ ಅಜಾನನಕಾರಣಂ ಅತ್ಥಿ। ಅಭಿಲಕ್ಖಿತಂ ಸತ್ಥು ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಹೋಸಿ, ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಕಮ್ಪನಾದೀಹಿ ನಿಮಿತ್ತೇಹಿ। ಥೇರಸ್ಸ ಪನ ಪರಿಸಾಯ ಕೇಹಿಚಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಭಗವಾ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ಕೇಹಿಚಿ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ತತ್ಥ ಯೇಹಿಪಿ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ತೇಪಿ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮಾವ, ಯೇಹಿಪಿ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ತೇಪಿ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮಾವ। ತತ್ಥ ಯೇಹಿ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ತೇ ಅತಿದಸ್ಸನಕಾಮತಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕುಹಿಂ ಭಗವಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಾ ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಚೀವರಞ್ಚ ಪತ್ತಞ್ಚ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಏಕವತ್ಥಾ ವಾ ದುನ್ನಿವತ್ಥಾ ವಾ ದುಪ್ಪಾರುತಾ ವಾ ಉರಾನಿ ಪಟಿಪಿಸನ್ತಾ ಪರೋದಿಸ್ಸನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸಾ – ‘‘ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗತಾ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಇತ್ಥಿಯೋ ವಿಯ ಪರೋದನ್ತಿ, ತೇ ಕಿಂ ಅಮ್ಹೇ ಸಮಸ್ಸಾಸೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಮಯ್ಹಂ ದೋಸಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ। ಇದಂ ಪನ ಸುಞ್ಞಂ ಮಹಾಅರಞ್ಞಂ, ಇಧ ಯಥಾ ತಥಾ ರೋದನ್ತೇಸು ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ। ಪುರಿಮತರಂ ಸುತ್ವಾ ನಾಮ ಸೋಕೋಪಿ ತನುಕೋ ಹೋತೀತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸತುಪ್ಪಾದನತ್ಥಾಯ ಜಾನನ್ತೋವ ಪುಚ್ಛಿ।

ಅಜ್ಜ ಸತ್ತಾಹಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋತಿ ಅಜ್ಜ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಸತ್ತಾಹಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ। ತತೋ ಮೇ ಇದನ್ತಿ ತತೋ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಟ್ಠಾನತೋ।

೨೩೨. ಸುಭದ್ದೋ ನಾಮ ವುಡ್ಢಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ‘‘ಸುಭದ್ದೋ’’ತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ। ವುಡ್ಢಕಾಲೇ ಪನ ಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾ ‘‘ವುಡ್ಢಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಸೋ ಏವಮಾಹ? ಭಗವತಿ ಆಘಾತೇನ। ಅಯಂ ಕಿರೇಸೋ ಖನ್ಧಕೇ ಆಗತೇ ಆತುಮಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ನಹಾಪಿತಪುಬ್ಬಕೋ ವುಡ್ಢಪಬ್ಬಜಿತೋ ಭಗವತಿ ಕುಸಿನಾರತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಡ್ಢತೇಳಸೇಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಆತುಮಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಭಗವಾ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಆಗತಕಾಲೇ ಯಾಗುಪಾನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಾಮಣೇರಭೂಮಿಯಂ ಠಿತೇ ದ್ವೇ ಪುತ್ತೇ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಭಗವಾ ಕಿರ, ತಾತಾ, ಆತುಮಂ ಆಗಚ್ಛತಿ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಡ್ಢತೇಳಸೇಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ; ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ, ತಾತಾ, ಖುರಭಣ್ಡಂ ಆದಾಯ ನಾಳಿಯಾವಾಪಕೇನ ಅನುಘರಕಂ ಅನುಘರಕಂ ಆಹಿಣ್ಡಥ ಲೋಣಮ್ಪಿ ತೇಲಮ್ಪಿ ತಣ್ಡುಲಮ್ಪಿ ಖಾದನೀಯಮ್ಪಿ ಸಂಹರಥ ಭಗವತೋ ಆಗತಸ್ಸ ಯಾಗುಪಾನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೩೦೩)। ತೇ ತಥಾ ಅಕಂಸು।

ಮನುಸ್ಸಾ ತೇ ದಾರಕೇ ಮಞ್ಜುಕೇ ಪಟಿಭಾನೇಯ್ಯಕೇ ದಿಸ್ವಾ ಕಾರೇತುಕಾಮಾಪಿ ಅಕಾರೇತುಕಾಮಾಪಿ ಕಾರೇನ್ತಿಯೇವ। ಕತಕಾಲೇ – ‘‘ಕಿಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಥ ತಾತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ। ತೇ ವದನ್ತಿ – ‘‘ನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಞ್ಞೇನ ಕೇನಚಿ ಅತ್ಥೋ, ಪಿತಾ ಪನ ನೋ ಭಗವತೋ, ಆಗತಕಾಲೇ ಯಾಗುದಾನಂ ದಾತುಕಾಮೋ’’ತಿ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಪರಿಗಣೇತ್ವಾವ ಯಂ ತೇ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ಆಹರಿತುಂ, ಸಬ್ಬಂ ದೇನ್ತಿ। ಯಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಪೇಸೇನ್ತಿ। ಅಥ ಭಗವತಿ ಆತುಮಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಭುಸಾಗಾರಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ಸುಭದ್ದೋ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಗಾಮದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಉಪಾಸಕಾ, ನಾಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಾಮಿ, ಮಯ್ಹಂ ದಾರಕೇಹಿ ಆಭತಾನಿ ತಣ್ಡುಲಾದೀನಿಯೇವ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಹೋನ್ತಿ। ಯಂ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ, ತಂ ಮೇ ದೇಥಾ’’ತಿ। ‘‘ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬೂಪಕರಣಾನಿ ಗಾಹೇತ್ವಾ ವಿಹಾರೇ ಉದ್ಧನಾನಿ ಕಾರೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಕಾಳಕಂ ಕಾಸಾವಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ತಾದಿಸಮೇವ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ – ‘‘ಇದಂ ಕರೋಥ, ಇದಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ವಿಚಾರೇನ್ತೋ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಭೋಜ್ಜಯಾಗುಞ್ಚ ಮಧುಗೋಳಕಞ್ಚ ಪಟಿಯಾದಾಪೇಸಿ। ಭೋಜ್ಜಯಾಗು ನಾಮ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪಾತಬ್ಬಯಾಗು, ತತ್ಥ ಸಪ್ಪಿಮಧುಫಾಣಿತಮಚ್ಛಮಂಸಪುಪ್ಫಫಲರಸಾದಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಖಾದನೀಯಂ ನಾಮ ಸಬ್ಬಂ ಪಕ್ಖಿಪತಿ ಕೀಳಿತುಕಾಮಾನಂ ಸೀಸಮಕ್ಖನಯೋಗ್ಗಾ ಹೋತಿ ಸುಗನ್ಧಗನ್ಧಾ।

ಅಥ ಭಗವಾ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತುಂ ಆತುಮನಗರಾಭಿಮುಖೋ ಪಾಯಾಸಿ। ಮನುಸ್ಸಾ ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘‘ಭಗವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಗಾಮಂ ಪವಿಸತಿ, ತಯಾ ಕಸ್ಸ ಯಾಗು ಪಟಿಯಾದಿತಾ’’ತಿ। ಸೋ ಯಥಾನಿವತ್ಥಪಾರುತೇಹೇವ ತೇಹಿ ಕಾಳಕಕಾಸಾವೇಹಿ ಏಕೇನ ಹತ್ಥೇನ ದಬ್ಬಿಞ್ಚ ಕಟಚ್ಛುಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಯ ದಕ್ಖಿಣಜಾಣುಮಣ್ಡಲಂ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ – ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಯಾಗು’’ನ್ತಿ ಆಹ।

ತತೋ ‘‘ಜಾನನ್ತಾಪಿ ತಥಾಗತಾ ಪುಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಖನ್ಧಕೇ ಆಗತನಯೇನ ಭಗವಾ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಚ ಸುತ್ವಾ ಚ ತಂ ವುಡ್ಢಪಬ್ಬಜಿತಂ ವಿಗರಹಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಸಮಾದಾನಸಿಕ್ಖಾಪದಞ್ಚ, ಖುರಭಣ್ಡಪರಿಹರಣಸಿಕ್ಖಾಪದಞ್ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನೇಕಕಪ್ಪಕೋಟಿಯೋ ಭೋಜನಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೇಹೇವ ವೀತಿನಾಮಿತಾ, ಇದಂ ಪನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಅಧಮ್ಮೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಭೋಜನಂ, ಇಮಂ ಪರಿಭುತ್ತಾನಂ ಅನೇಕಾನಿ ಅತ್ತಭಾವಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಪಾಯೇಸ್ವೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಪೇಥ ಮಾ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಾಭಿಮುಖೋ ಅಗಮಾಸಿ। ಏಕಭಿಕ್ಖುನಾಪಿ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಹಿತಂ।

ಸುಭದ್ದೋ ಅನತ್ತಮನೋ ಹುತ್ವಾ ಅಯಂ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಆಹಿಣ್ಡತಿ। ಸಚೇ ನ ಗಹಿತುಕಾಮೋ, ಪೇಸೇತ್ವಾ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಂ। ಅಯಂ ಪಕ್ಕಾಹಾರೋ ನಾಮ ಸಬ್ಬಚಿರಂ ತಿಟ್ಠನ್ತೋ ಸತ್ತಾಹಮತ್ತಂ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ। ಇದಞ್ಹಿ ಮಮ ಯಾವಜೀವಂ ಪರಿಯತ್ತಂ ಅಸ್ಸ। ಸಬ್ಬಂ ತೇನ ನಾಸಿತಂ, ಅಹಿತಕಾಮೋ ಅಯಂ ಮಯ್ಹನ್ತಿ ಭಗವತಿ ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ದಸಬಲೇ ಧರನ್ತೇ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ। ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಉಚ್ಚಾ ಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಮಹಾಪುರಿಸೋ, ಸಚೇ ಕಿಞ್ಚಿ ವಕ್ಖಾಮಿ, ಮಂಯೇವ ಸನ್ತಜ್ಜೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಸ್ವಾಯಂ ಅಜ್ಜ ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಭಗವಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಲದ್ಧಸ್ಸಾಸೋ ವಿಯ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠೋ ಏವಮಾಹ।

ಥೇರೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಹದಯೇ ಪಹಾರದಾನಂ ವಿಯ ಮತ್ಥಕೇ ಪತಿತಸುಕ್ಖಾಸನಿ ವಿಯ ಮಞ್ಞಿ, ಧಮ್ಮಸಂವೇಗೋ ಚಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ – ‘‘ಸತ್ತಾಹಮತ್ತಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಭಗವಾ, ಅಜ್ಜಾಪಿಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಸರೀರಂ ಧರತಿಯೇವ, ದುಕ್ಖೇನ ಭಗವತಾ ಆರಾಧಿತಸಾಸನೇ ನಾಮ ಏವಂ ಲಹು ಮಹನ್ತಂ ಪಾಪಕಸಟಂ ಕಣ್ಟಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಅಲಂ ಖೋ ಪನೇಸ ಪಾಪೋ ವಡ್ಢಮಾನೋ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಏವರೂಪೇ ಸಹಾಯೇ ಲಭಿತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾ ಸಾಸನಂ ಓಸಕ್ಕಾಪೇತು’’ನ್ತಿ। ತತೋ ಥೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ –

‘‘ಸಚೇ ಖೋ ಪನಾಹಂ ಇಮಂ ಮಹಲ್ಲಕಂ ಇಧೇವ ಪಿಲೋತಿಕಂ ನಿವಾಸಾಪೇತ್ವಾ ಛಾರಿಕಾಯ ಓಕಿರಾಪೇತ್ವಾ ನೀಹರಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ‘ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಧರಮಾನೇಯೇವ ಸಾವಕಾ ವಿವದನ್ತೀ’ತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸನ್ತಿ ಅಧಿವಾಸೇಮಿ ತಾವ।

ಭಗವತಾ ಹಿ ದೇಸಿತೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಸಙ್ಗಹಿತಪುಪ್ಫರಾಸಿಸದಿಸೋ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ವಾತೇನ ಪಹಟಪುಪ್ಫಾನಿ ಯತೋ ವಾ ತತೋ ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಏವರೂಪಾನಂ ಪಾಪಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ವಿನಯೇ ಏಕಂ ದ್ವೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ನಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸುತ್ತೇ ಏಕೋ ದ್ವೇ ಪಞ್ಹಾವಾರಾ ನಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಏಕಂ ದ್ವೇ ಭೂಮನ್ತರಾನಿ ನಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಮೂಲೇ ನಟ್ಠೇ ಪಿಸಾಚಸದಿಸಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ; ತಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮವಿನಯಸಙ್ಗಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ದಳ್ಹಂ ಸುತ್ತೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಿಯ ಅಯಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ ನಿಚ್ಚಲೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ।

ಏತದತ್ಥಞ್ಹಿ ಭಗವಾ ಮಯ್ಹಂ ತೀಣಿ ಗಾವುತಾನಿ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಅಕಾಸಿ, ತೀಹಿ ಓವಾದೇಹಿ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಅದಾಸಿ, ಕಾಯತೋ ಅಪನೇತ್ವಾ ಕಾಯೇ ಚೀವರಪರಿವತ್ತನಂ ಅಕಾಸಿ, ಆಕಾಸೇ ಪಾಣಿಂ ಚಾಲೇತ್ವಾ ಚನ್ದೂಪಮಂ ಪಟಿಪದಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಮಂ ಕಾಯಸಕ್ಖಿಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ, ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಕಲಸಾಸನದಾಯಜ್ಜಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಸಿ। ಮಾದಿಸೇ ಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ ತಿಟ್ಠಮಾನೇ ಅಯಂ ಪಾಪೋ ಸಾಸನೇ ವುಡ್ಢಿಂ ಮಾ ಅಲತ್ಥ। ಯಾವ ಅಧಮ್ಮೋ ನ ದಿಪ್ಪತಿ, ಧಮ್ಮೋ ನ ಪಟಿಬಾಹಿಯತಿ। ಅವಿನಯೋ ನ ದಿಪ್ಪತಿ ವಿನಯೋ ನ ಪಟಿಬಾಹಿಯತಿ। ಅಧಮ್ಮವಾದಿನೋ ನ ಬಲವನ್ತೋ ಹೋನ್ತಿ, ಧಮ್ಮವಾದಿನೋ ನ ದುಬ್ಬಲಾ ಹೋನ್ತಿ; ಅವಿನಯವಾದಿನೋ ನ ಬಲವನ್ತೋ ಹೋನ್ತಿ, ವಿನಯವಾದಿನೋ ನ ದುಬ್ಬಲಾ ಹೋನ್ತಿ। ತಾವ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿನಯಞ್ಚ ಸಙ್ಗಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ। ತತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪಹೋನಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಥೇಸ್ಸನ್ತಿ। ಅಥಾಯಂ ಪಾಪೋ ಸಯಮೇವ ನಿಗ್ಗಹಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ, ಪುನ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಸಾಸನಂ ಇದ್ಧಞ್ಚೇವ ಫೀತಞ್ಚ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ।

ಸೋ ಏವಂ ನಾಮ ಮಯ್ಹಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ…ಪೇ॰… ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ।

೨೩೩. ಚಿತಕನ್ತಿ ವೀಸರತನಸತಿಕಂ ಚನ್ದನಚಿತಕಂ। ಆಳಿಮ್ಪೇಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅಗ್ಗಿಂ ಗಾಹಾಪೇಸ್ಸಾಮ। ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ಆಳಿಮ್ಪೇತುನ್ತಿ ಅಟ್ಠಪಿ ಸೋಳಸಪಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಪಿ ಜನಾ ಜಾಲನತ್ಥಾಯ ಯಮಕಯಮಕಉಕ್ಕಾಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ತಾಲವಣ್ಟೇಹಿ ಬೀಜನ್ತಾ ಭಸ್ತಾಹಿ ಧಮನ್ತಾ ತಾನಿ ತಾನಿ ಕಾರಣಾನಿ ಕರೋನ್ತಾಪಿ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿಯೇವ ಅಗ್ಗಿಂ ಗಾಹಾಪೇತುಂ। ದೇವತಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಏತ್ಥ ತಾ ಕಿರ ದೇವತಾ ಥೇರಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕದೇವತಾವ। ಅಸೀತಿಮಹಾಸಾವಕೇಸು ಹಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಿ ಅಸೀತಿಕುಲಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಿ। ತತ್ಥ ಥೇರೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ದೇವತಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಗಮೇ ಥೇರಂ ಅದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಕುಹಿಂ ನು ಖೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕುಲೂಪಕತ್ಥೇರೋ’’ತಿ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಪಟಿಪನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕುಲೂಪಕತ್ಥೇರೇನ ಅವನ್ದಿತೇ ಚಿತಕೋ ಮಾ ಪಜ್ಜಲಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿಂಸು।

ಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಕಿರ ನಾಮ ಭೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ‘ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಾದೇ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಆಗಚ್ಛತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಅನಾಗತೇ ಚಿತಕೋ ನ ಪಜ್ಜಲಿಸ್ಸತಿ। ಕೀದಿಸೋ ಭೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಕಾಳೋ ಓದಾತೋ ದೀಘೋ ರಸ್ಸೋ, ಏವರೂಪೇ ನಾಮ ಭೋ ಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ ಠಿತೇ ಕಿಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ ಗನ್ಧಮಾಲಾದಿಹತ್ಥಾ ಪಟಿಪಥಂ ಗಚ್ಛಿಂಸು। ಕೇಚಿ ವೀಥಿಯೋ ವಿಚಿತ್ತಾ ಕತ್ವಾ ಆಗಮನಮಗ್ಗಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಅಟ್ಠಂಸು।

೨೩೪. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಯೇನ ಕುಸಿನಾರಾ…ಪೇ॰… ಸಿರಸಾ ವನ್ದೀತಿ ಥೇರೋ ಕಿರ ಚಿತಕಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಆವಜ್ಜನ್ತೋವ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸೀಸಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಾದಾ’’ತಿ। ತತೋ ಪಾದಾನಂ ಸಮೀಪೇ ಠತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ – ‘‘ಅರಾಸಹಸ್ಸಪಟಿಮಣ್ಡಿತಚಕ್ಕಲಕ್ಖಣಪತಿಟ್ಠಿತಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಾದಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಪ್ಪಾಸಪಟಲೇಹಿ ಪಞ್ಚ ದುಸ್ಸಯುಗಸತಾನಿ ಸುವಣ್ಣದೋಣಿಂ ಚನ್ದನಚಿತಕಞ್ಚ ದ್ವೇಧಾ ಕತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಉತ್ತಮಙ್ಗೇ ಸಿರಸ್ಮಿಂ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ। ಸಹ ಅಧಿಟ್ಠಾನಚಿತ್ತೇನ ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ದುಸ್ಸಯುಗಸತಾನಿ ದ್ವೇಧಾ ಕತ್ವಾ ವಲಾಹಕನ್ತರಾ ಪುಣ್ಣಚನ್ದೋ ವಿಯ ಪಾದಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು। ಥೇರೋ ವಿಕಸಿತರತ್ತಪದುಮಸದಿಸೇ ಹತ್ಥೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೇ ಸತ್ಥುಪಾದೇ ಯಾವ ಗೋಪ್ಫಕಾ ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಿರವರೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದೀ’’ತಿ।

ಮಹಾಜನೋ ತಂ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಮಹಾನಾದಂ ನದಿ, ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಯಥಾರುಚಿ ವನ್ದಿ। ಏವಂ ಪನ ಥೇರೇನ ಚ ಮಹಾಜನೇನ ಚ ತೇಹಿ ಚ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ವನ್ದಿತಮತ್ತೇ ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ। ಪಕತಿಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನೇವ ಥೇರಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಅಲತ್ತಕವಣ್ಣಾನಿ ಭಗವತೋ ಪಾದತಲಾನಿ ಚನ್ದನದಾರುಆದೀಸು ಕಿಞ್ಚಿ ಅಚಾಲೇತ್ವಾವ ಯಥಾಠಾನೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು, ಯಥಾಠಾನೇ ಠಿತಾನೇವ ಅಹೇಸುಂ। ಭಗವತೋ ಹಿ ಪಾದೇಸು ನಿಕ್ಖಮನ್ತೇಸು ವಾ ಪವಿಸನ್ತೇಸು ವಾ ಕಪ್ಪಾಸಅಂಸು ವಾ ದಸಿಕತನ್ತಂ ವಾ ತೇಲಬಿನ್ದು ವಾ ದಾರುಕ್ಖನ್ಧಂ ವಾ ಠಾನಾ ಚಲಿತಂ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ। ಸಬ್ಬಂ ಯಥಾಠಾನೇ ಠಿತಮೇವ ಅಹೋಸಿ। ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪನ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಚನ್ದೇ ವಿಯ ಸೂರಿಯೇ ವಿಯ ಚ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಾದೇಸು ಅನ್ತರಹಿತೇಸು ಮಹಾಜನೋ ಮಹಾಕನ್ದಿತಂ ಕನ್ದಿ। ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲತೋ ಅಧಿಕತರಂ ಕಾರುಞ್ಞಂ ಅಹೋಸಿ।

ಸಯಮೇವ ಭಗವತೋ ಚಿತಕೋ ಪಜ್ಜಲೀತಿ ಇದಂ ಪನ ಕಸ್ಸಚಿ ಪಜ್ಜಲಾಪೇತುಂ ವಾಯಮನ್ತಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ದೇವತಾನುಭಾವೇನ ಪನೇಸ ಸಮನ್ತತೋ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಪಜ್ಜಲಿ।

೨೩೫. ಸರೀರಾನೇವ ಅವಸಿಸ್ಸಿಂಸೂತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಏಕಗ್ಘನೇನ ಠಿತತ್ತಾ ಸರೀರಂ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ। ಇದಾನಿ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣತ್ತಾ ಸರೀರಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ಸುಮನಮಕುಳಸದಿಸಾ ಚ ಧೋತಮುತ್ತಸದಿಸಾ ಚ ಸುವಣ್ಣಸದಿಸಾ ಚ ಧಾತುಯೋ ಅವಸಿಸ್ಸಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ದೀಘಾಯುಕಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಸರೀರಂ ಸುವಣ್ಣಕ್ಖನ್ಧಸದಿಸಂ ಏಕಮೇವ ಹೋತಿ। ಭಗವಾ ಪನ – ‘‘ಅಹಂ ನ ಚಿರಂ ಠತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಾಮಿ, ಮಯ್ಹಂ ಸಾಸನಂ ತಾವ ಸಬ್ಬತ್ಥ ನ ವಿತ್ಥಾರಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸಾಪಿ ಮೇ ಸಾಸಪಮತ್ತಮ್ಪಿ ಧಾತುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಚೇತಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಚರನ್ತೋ ಮಹಾಜನೋ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಧಾತೂನಂ ವಿಕಿರಣಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ। ಕತಿ, ಪನಸ್ಸ ಧಾತುಯೋ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಾ, ಕತಿ ನ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಾತಿ। ಚತಸ್ಸೋ ದಾಠಾ, ದ್ವೇ ಅಕ್ಖಕಾ, ಉಣ್ಹೀಸನ್ತಿ ಇಮಾ ಸತ್ತ ಧಾತುಯೋ ನ ವಿಪ್ಪಕಿರಿಂಸು, ಸೇಸಾ ವಿಪ್ಪಕಿರಿಂಸೂತಿ। ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಖುದ್ದಕಾ ಧಾತು ಸಾಸಪಬೀಜಮತ್ತಾ ಅಹೋಸಿ, ಮಹಾಧಾತು ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ನತಣ್ಡುಲಮತ್ತಾ, ಅತಿಮಹತೀ ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ನಮುಗ್ಗಮತ್ತಾತಿ।

ಉದಕಧಾರಾತಿ ಅಗ್ಗಬಾಹುಮತ್ತಾಪಿ ಜಙ್ಘಮತ್ತಾಪಿ ತಾಲಕ್ಖನ್ಧಮತ್ತಾಪಿ ಉದಕಧಾರಾ ಆಕಾಸತೋ ಪತಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾಪೇಸಿ। ಉದಕಸಾಲತೋತಿ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಸಾಲರುಕ್ಖೇ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ, ತೇಸಮ್ಪಿ ಹಿ ಖನ್ಧನ್ತರವಿಟಪನ್ತರೇಹಿ ಉದಕಧಾರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾಪೇಸುಂ। ಭಗವತೋ ಚಿತಕೋ ಮಹನ್ತೋ। ಸಮನ್ತಾ ಪಥವಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾಪಿ ನಙ್ಗಲಸೀಸಮತ್ತಾ ಉದಕವಟ್ಟಿ ಫಲಿಕವಟಂಸಕಸದಿಸಾ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಚಿತಕಮೇವ ಗಣ್ಹನ್ತಿ। ಗನ್ಧೋದಕೇನಾತಿ ಸುವಣ್ಣಘಟೇ ರಜತಘಟೇ ಚ ಪೂರೇತ್ವಾ ಆಭತನಾನಾಗನ್ಧೋದಕೇನ। ನಿಬ್ಬಾಪೇಸುನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಮಯರಜತಮಯೇಹಿ ಅಟ್ಠದಣ್ಡಕೇಹಿ ವಿಕಿರಿತ್ವಾ ಚನ್ದನಚಿತಕಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇಸುಂ।

ಏತ್ಥ ಚ ಚಿತಕೇ ಝಾಯಮಾನೇ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಸಾಲರುಕ್ಖಾನಂ ಸಾಖನ್ತರೇಹಿ ವಿಟಪನ್ತರೇಹಿ ಪತ್ತನ್ತರೇಹಿ ಜಾಲಾ ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಪತ್ತಂ ವಾ ಸಾಖಾ ವಾ ಪುಪ್ಫಂ ವಾ ದಡ್ಢಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಾಪಿ ಮಕ್ಕಟಕಾಪಿ ಜಾಲಾನಂ ಅನ್ತರೇನೇವ ವಿಚರನ್ತಿ । ಆಕಾಸತೋ ಪತಿತಉದಕಧಾರಾಸುಪಿ ಸಾಲರುಕ್ಖೇಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಉದಕಧಾರಾಸುಪಿ ಪಥವಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಉದಕಧಾರಾಸುಪಿ ಧಮ್ಮಕಥಾವ ಪಮಾಣಂ। ಏವಂ ಚಿತಕಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇತ್ವಾ ಪನ ಮಲ್ಲರಾಜಾನೋ ಸನ್ಥಾಗಾರೇ ಚತುಜ್ಜಾತಿಯಗನ್ಧಪರಿಭಣ್ಡಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಲಾಜಪಞ್ಚಮಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಿಕಿರಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಚೇಲವಿತಾನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣತಾರಕಾದೀಹಿ ಖಚಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ಧದಾಮಮಾಲಾದಾಮರತನದಾಮಾನಿ ಓಲಮ್ಬೇತ್ವಾ ಸನ್ಥಾಗಾರತೋ ಯಾವ ಮಕುಟಬನ್ಧನಸಙ್ಖಾತಾ ಸೀಸಪಸಾಧನಮಙ್ಗಲಸಾಲಾ, ತಾವ ಉಭೋಹಿ ಪಸ್ಸೇಹಿ ಸಾಣಿಕಿಲಞ್ಜಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಚೇಲವಿತಾನಂ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣತಾರಕಾದೀಹಿ ಖಚಿತ್ವಾ ತತ್ಥಪಿ ಗನ್ಧದಾಮಮಾಲಾದಾಮರತನದಾಮಾನಿ ಓಲಮ್ಬೇತ್ವಾ ಮಣಿದಣ್ಡವಣ್ಣೇಹಿ ವೇಣೂಹಿ ಚ ಪಞ್ಚವಣ್ಣದ್ಧಜೇ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಸಮನ್ತಾ ವಾತಪಟಾಕಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸುಸಮ್ಮಟ್ಠಾಸು ವೀಥೀಸು ಕದಲಿಯೋ ಚ ಪುಣ್ಣಘಟೇ ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ದಣ್ಡಕದೀಪಿಕಾ ಜಾಲೇತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧೇ ಸಹ ಧಾತೂಹಿ ಸುವಣ್ಣದೋಣಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಾಲಾಗನ್ಧಾದೀಹಿ ಪೂಜೇನ್ತಾ ಸಾಧುಕೀಳಿತಂ ಕೀಳನ್ತಾ ಅನ್ತೋನಗರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಸನ್ಥಾಗಾರೇ ಸರಭಮಯಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಧಾರೇಸುಂ। ಏವಂ ಕತ್ವಾ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಕೋಸಿನಾರಕಾ ಮಲ್ಲಾ ಭಗವತೋ ಸರೀರಾನಿ ಸತ್ತಾಹಂ ಸನ್ಥಾಗಾರೇ ಸತ್ತಿಪಞ್ಜರಂ ಕರಿತ್ವಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।

ತತ್ಥ ಸತ್ತಿಪಞ್ಜರಂ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಸತ್ತಿಹತ್ಥೇಹಿ ಪುರಿಸೇಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ। ಧನುಪಾಕಾರನ್ತಿ ಪಠಮಂ ತಾವ ಹತ್ಥಿಕುಮ್ಭೇನ ಕುಮ್ಭಂ ಪಹರನ್ತೇ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇಸುಂ, ತತೋ ಅಸ್ಸೇ ಗೀವಾಯ ಗೀವಂ ಪಹರನ್ತೇ, ತತೋ ರಥೇ ಆಣಿಕೋಟಿಯಾ ಆಣಿಕೋಟಿಂ ಪಹರನ್ತೇ, ತತೋ ಯೋಧೇ ಬಾಹುನಾ ಬಾಹುಂ ಪಹರನ್ತೇ। ತೇಸಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ಕೋಟಿಯಾ ಕೋಟಿಂ ಪಹರಮಾನಾನಿ ಧನೂನಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇಸುಂ। ಇತಿ ಸಮನ್ತಾ ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಂ ಠಾನಂ ಸತ್ತಾಹಂ ಸನ್ನಾಹಗವಚ್ಛಿಕಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಂ ಸಂವಿದಹಿಂಸು। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಧನುಪಾಕಾರಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ।

ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತೇ ಏವಮಕಂಸೂತಿ? ಇತೋ ಪುರಿಮೇಸು ಹಿ ದ್ವೀಸು ಸತ್ತಾಹೇಸು ತೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಠಾನನಿಸಜ್ಜೋಕಾಸಂ ಕರೋನ್ತಾ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಸಂವಿದಹನ್ತಾ ಸಾಧುಕೀಳಿಕಾಯ ಓಕಾಸಂ ನ ಲಭಿಂಸು। ತತೋ ನೇಸಂ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಇಮಂ ಸತ್ತಾಹಂ ಸಾಧುಕೀಳಿತಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮ, ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಮತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಕೋಚಿದೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಧಾತುಯೋ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ಆರಕ್ಖಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ತೇ ತಥಾ ಏವಮಕಂಸು।

ಸರೀರಧಾತುವಿಭಜನವಣ್ಣನಾ

೨೩೬. ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ರಾಜಾತಿ ಕಥಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ? ಪಠಮಮೇವ ಕಿರಸ್ಸ ಅಮಚ್ಚಾ ಸುತ್ವಾ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಸತ್ಥಾ ನಾಮ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ನ ಸೋ ಸಕ್ಕಾ ಪುನ ಆಹರಿತುಂ। ಪೋಥುಜ್ಜನಿಕಸದ್ಧಾಯ ಪನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಞ್ಞಾ ಸದಿಸೋ ನತ್ಥಿ, ಸಚೇ ಏಸ ಇಮಿನಾವ ನಿಯಾಮೇನ ಸುಣಿಸ್ಸತಿ, ಹದಯಮಸ್ಸ ಫಲಿಸ್ಸತಿ। ರಾಜಾ ಖೋ ಪನ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಅನುರಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ತೇ ತಿಸ್ಸೋ ಸುವಣ್ಣದೋಣಿಯೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ಚತುಮಧುರಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ದೇವ , ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸುಪಿನಕೋ ದಿಟ್ಠೋ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತತ್ಥಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ದುಕೂಲದುಪಟ್ಟಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಯಥಾ ನಾಸಾಪುಟಮತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ಚತುಮಧುರದೋಣಿಯಾ ನಿಪಜ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ರಾಜಾ ಅತ್ಥಚರಾನಂ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ಹೋತು ತಾತಾ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ।

ಅಥೇಕೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಅಲಙ್ಕಾರಂ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಕೇಸೇ ಪಕಿರಿಯ ಯಾಯ ದಿಸಾಯ ಸತ್ಥಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ತದಭಿಮುಖೋ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ರಾಜಾನಂ ಆಹ – ‘‘ದೇವ, ಮರಣತೋ ಮುಚ್ಚನಕಸತ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಯುವಡ್ಢನೋ ಚೇತಿಯಟ್ಠಾನಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಅಭಿಸೇಕಸಿಞ್ಚಕೋ ಸೋ ಭಗವಾ ಸತ್ಥಾ ಕುಸಿನಾರಾಯ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ। ರಾಜಾ ಸುತ್ವಾವ ವಿಸಞ್ಞೀಜಾತೋ ಚತುಮಧುರದೋಣಿಯಂ ಉಸುಮಂ ಮುಞ್ಚಿ। ಅಥ ನಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದುತಿಯಾಯ ದೋಣಿಯಾ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸುಂ। ಸೋ ಪುನ ಸಞ್ಞಂ ಲಭಿತ್ವಾ – ‘‘ತಾತಾ, ಕಿಂ ವದೇಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಸತ್ಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ। ರಾಜಾ ಪುನಪಿ ವಿಸಞ್ಞೀಜಾತೋ ಚತುಮಧುರದೋಣಿಯಾ ಉಸುಮಂ ಮುಞ್ಚಿ। ಅಥ ನಂ ತತೋಪಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತತಿಯಾಯ ದೋಣಿಯಾ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸುಂ। ಸೋ ಪುನ ಸಞ್ಞಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತಾ, ಕಿಂ ವದೇಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಸತ್ಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ। ರಾಜಾ ಪುನಪಿ ವಿಸಞ್ಞೀಜಾತೋ, ಅಥ ನಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಹಾಪೇತ್ವಾ ಮತ್ಥಕೇ ಘಟೇಹಿ ಉದಕಂ ಆಸಿಞ್ಚಿಂಸು।

ರಾಜಾ ಸಞ್ಞಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಗನ್ಧಪರಿಭಾವಿತೇ ಮಣಿವಣ್ಣೇ ಕೇಸೇ ವಿಕಿರಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಫಲಕವಣ್ಣಾಯ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪಕಿರಿತ್ವಾ ಪಾಣಿನಾ ಉರಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪವಾಳಙ್ಕುರವಣ್ಣಾಹಿ ಸುವಟ್ಟಿತಙ್ಗುಲೀಹಿ ಸುವಣ್ಣಬಿಮ್ಬಿಸಕವಣ್ಣಂ ಉರಂ ಸಿಬ್ಬನ್ತೋ ವಿಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿದೇವಮಾನೋ ಉಮ್ಮತ್ತಕವೇಸೇನ ಅನ್ತರವೀಥಿಂ ಓತಿಣ್ಣೋ, ಸೋ ಅಲಙ್ಕತನಾಟಕಪರಿವುತೋ ನಗರತೋ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಜೀವಕಮ್ಬವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನೇನ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ – ‘‘ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞು, ನನು ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯಿತ್ಥ, ಸೋಕಸಲ್ಲಂ ಮೇ ವಿನೋದಯಿತ್ಥ, ತುಮ್ಹೇ ಮಯ್ಹಂ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ ನೀಹರಿತ್ಥ, ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸರಣಂ ಗತೋ, ಇದಾನಿ ಪನ ಮೇ ಪಟಿವಚನಮ್ಪಿ ನ ದೇಥ, ಭಗವಾ’’ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ ‘‘ನನು ಭಗವಾ ಅಹಂ ಅಞ್ಞದಾ ಏವರೂಪೇ ಕಾಲೇ ‘ತುಮ್ಹೇ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರಾ ಜಮ್ಬುದೀಪತಲೇ ಚಾರಿಕಂ ಚರಥಾ’ತಿ ಸುಣೋಮಿ, ಇದಾನಿ ಪನಾಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅನನುರೂಪಂ ಅಯುತ್ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುಣೋಮೀ’’ತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ಚ ವತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಭಗವತೋ ಗುಣಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಮ ಪರಿದೇವಿತೇನೇವ ನ ಸಿಜ್ಝತಿ, ದಸಬಲಸ್ಸ ಧಾತುಯೋ ಆಹರಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ। ಸುತ್ವಾ ಚ ಇಮಿಸ್ಸಾ ವಿಸಞ್ಞಿಭಾವಾದಿಪವತ್ತಿಯಾ ಅವಸಾನೇ ದೂತಂ ಪಾಹೇಸಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।

ತತ್ಥ ದೂತಂ ಪಾಹೇಸೀತಿ ದೂತಞ್ಚ ಪಣ್ಣಞ್ಚ ಪೇಸೇಸಿ। ಪೇಸೇತ್ವಾ ಚ ಪನ – ‘‘ಸಚೇ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಸುನ್ದರಂ। ನೋ ಚೇ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಆಹರಣುಪಾಯೇನ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಂ ಸೇನಂ ಸನ್ನಯ್ಹಿತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೋಯೇವ। ಯಥಾ ಚ ಅಜಾತಸತ್ತು, ಏವಂ ಲಿಚ್ಛವೀಆದಯೋಪಿ ದೂತಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಯಾ ಸೇನಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸುಯೇವ। ತತ್ಥ ಪಾವೇಯ್ಯಕಾ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಆಸನ್ನತರಾ ಕುಸಿನಾರತೋ ತಿಗಾವುತನ್ತರೇ ನಗರೇ ವಸನ್ತಿ, ಭಗವಾಪಿ ಪಾವಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾವ ಕುಸಿನಾರಂ ಗತೋ। ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಪಠಮತರಂ ನ ಆಗತಾತಿ ಚೇ? ಮಹಾಪರಿವಾರಾ ಪನೇತೇ ರಾಜಾನೋ ಮಹಾಪರಿವಾರಂ ಕರೋನ್ತಾವ ಪಚ್ಛತೋ ಜಾತಾ।

ತೇ ಸಙ್ಘೇ ಗಣೇ ಏತದವೋಚುನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಸತ್ತನಗರವಾಸಿನೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧಾತುಯೋ ವಾ ದೇನ್ತು, ಯುದ್ಧಂ ವಾ’’ತಿ ಕುಸಿನಾರಾನಗರಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತೇ – ‘‘ಏತಂ ಭಗವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತೇ’’ತಿ ಪಟಿವಚನಂ ಅವೋಚುಂ। ತೇ ಕಿರ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ನ ಮಯಂ ಸತ್ಥು ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿಮ್ಹ, ನಾಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಆನಯಿಮ್ಹ। ಸತ್ಥಾ ಪನ ಸಯಮೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಅಮ್ಹೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಸಿ। ತುಮ್ಹೇಪಿ ಖೋ ಪನ ಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತೇ ರತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ತಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇಥ। ಸದೇವಕೇ ಚ ಲೋಕೇ ಬುದ್ಧರತನಸಮಂ ರತನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಏವರೂಪಂ ಉತ್ತಮರತನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಮಯಂ ನ ದಸ್ಸಾಮ। ನ ಖೋ ಪನ ತುಮ್ಹೇಹಿಯೇವ ಮಾತುಥನತೋ ಖೀರಂ ಪೀತಂ, ಅಮ್ಹೇಹಿಪಿ ಮಾತುಥನತೋ ಖೀರಂ ಪೀತಂ। ನ ತುಮ್ಹೇಯೇವ ಪುರಿಸಾ, ಅಮ್ಹೇಪಿ ಪುರಿಸಾ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಹಂಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಸಾಸನಪಟಿಸಾಸನಂ ಪೇಸೇನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಮಾನಗಜ್ಜಿತಂ ಗಜ್ಜನ್ತಿ। ಯುದ್ಧೇ ಪನ ಸತಿ ಕೋಸಿನಾರಕಾನಂಯೇವ ಜಯೋ ಅಭವಿಸ್ಸ। ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಧಾತುಪಾಸನತ್ಥಂ ಆಗತಾ ದೇವತಾ ನೇಸಂ ಪಕ್ಖಾ ಅಹೇಸುಂ। ಪಾಳಿಯಂ ಪನ – ‘‘ಭಗವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ನ ಮಯಂ ದಸ್ಸಾಮ ಭಗವತೋ ಸರೀರಾನಂ ಭಾಗ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಆಗತಂ।

೨೩೭. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ದೋಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ದೋಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಇಮಂ ತೇಸಂ ವಿವಾದಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಏತೇ ರಾಜಾನೋ ಭಗವತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಟ್ಠಾನೇ ವಿವಾದಂ ಕರೋನ್ತಿ, ನ ಖೋ ಪನೇತಂ ಪತಿರೂಪಂ, ಅಲಂ ಇಮಿನಾ ಕಲಹೇನ, ವೂಪಸಮೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ಸಙ್ಘೇ ಗಣೇ ಏತದವೋಚ। ಕಿಮವೋಚ? ಉನ್ನತಪ್ಪದೇಸೇ ಠತ್ವಾ ದ್ವಿಭಾಣವಾರಪರಿಮಾಣಂ ದೋಣಗಜ್ಜಿತಂ ನಾಮ ಅವೋಚ। ತತ್ಥ ಪಠಮಭಾಣವಾರೇ ತಾವ ಏಕಪದಮ್ಪಿ ತೇ ನ ಜಾನಿಂಸು। ದುತಿಯಭಾಣವಾರಪರಿಯೋಸಾನೇ – ‘‘ಆಚರಿಯಸ್ಸ ವಿಯ ಭೋ ಸದ್ದೋ, ಆಚರಿಯಸ್ಸ ವಿಯ ಭೋ ಸದ್ದೋ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇ ನಿರವಾ ಅಹೇಸುಂ। ಜಮ್ಬುದೀಪತಲೇ ಕಿರ ಕುಲಘರೇ ಜಾತಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ತಸ್ಸ ನ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಅಥ ಸೋ ತೇ ಅತ್ತನೋ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ನಿರವೇ ತುಣ್ಹೀಭೂತೇ ವಿದಿತ್ವಾ ಪುನ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸುಣನ್ತು ಭೋನ್ತೋ’’ತಿ ಏತಂ ಗಾಥಾದ್ವಯಂ ಅವೋಚ।

ತತ್ಥ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬುದ್ಧೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬುದ್ಧೋ। ಅಹು ಖನ್ತಿವಾದೋತಿ ಬುದ್ಧಭೂಮಿಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾಪಿ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತೋ ಖನ್ತಿವಾದಿತಾಪಸಕಾಲೇ ಧಮ್ಮಪಾಲಕುಮಾರಕಾಲೇ ಛದ್ದನ್ತಹತ್ಥಿಕಾಲೇ ಭೂರಿದತ್ತನಾಗರಾಜಕಾಲೇ ಚಮ್ಪೇಯ್ಯನಾಗರಾಜಕಾಲೇ ಸಙ್ಖಪಾಲನಾಗರಾಜಕಾಲೇ ಮಹಾಕಪಿಕಾಲೇ ಅಞ್ಞೇಸು ಚ ಬಹೂಸು ಜಾತಕೇಸು ಪರೇಸು ಕೋಪಂ ಅಕತ್ವಾ ಖನ್ತಿಮೇವ ಅಕಾಸಿ। ಖನ್ತಿಮೇವ ವಣ್ಣಯಿ। ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಏತರಹಿ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇಸು ತಾದಿಲಕ್ಖಣಂ ಪತ್ತೋ, ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬುದ್ಧೋ ಖನ್ತಿವಾದೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಸ ಏವಂವಿಧಸ್ಸ। ನ ಹಿ ಸಾಧು ಯಂ ಉತ್ತಮಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ, ಸರೀರಭಾಗೇ ಸಿಯಾ ಸಮ್ಪಹಾರೋತಿ ನ ಹಿ ಸಾಧುಯನ್ತಿ ನ ಹಿ ಸಾಧು ಅಯಂ। ಸರೀರಭಾಗೇತಿ ಸರೀರವಿಭಾಗನಿಮಿತ್ತಂ, ಧಾತುಕೋಟ್ಠಾಸಹೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಿಯಾ ಸಮ್ಪಹಾರೋತಿ ಆವುಧಸಮ್ಪಹಾರೋ ಸಾಧು ನ ಸಿಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

ಸಬ್ಬೇವ ಭೋನ್ತೋ ಸಹಿತಾತಿ ಸಬ್ಬೇವ ಭೋನ್ತೋ ಸಹಿತಾ ಹೋಥ, ಮಾ ಭಿಜ್ಜಥ। ಸಮಗ್ಗಾತಿ ಕಾಯೇನ ಚ ವಾಚಾಯ ಚ ಏಕಸನ್ನಿಪಾತಾ ಏಕವಚನಾ ಸಮಗ್ಗಾ ಹೋಥ। ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾತಿ ಚಿತ್ತೇನಾಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ಹೋಥ। ಕರೋಮಟ್ಠಭಾಗೇತಿ ಭಗವತೋ ಸರೀರಾನಿ ಅಟ್ಠ ಭಾಗೇ ಕರೋಮ । ಚಕ್ಖುಮತೋತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಚಕ್ಖುಮತೋ ಬುದ್ಧಸ್ಸ। ನ ಕೇವಲಂ ತುಮ್ಹೇಯೇವ, ಬಹುಜನೋಪಿ ಪಸನ್ನೋ, ತೇಸು ಏಕೋಪಿ ಲದ್ಧುಂ ಅಯುತ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಬಹುಂ ಕಾರಣಂ ವತ್ವಾ ಸಞ್ಞಾಪೇಸಿ।

೨೩೮. ತೇಸಂ ಸಙ್ಘಾನಂ ಗಣಾನಂ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾತಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ತತೋ ತತೋ ಸಮಾಗತಸಙ್ಘಾನಂ ಸಮಾಗತಗಣಾನಂ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ। ಭಗವತೋ ಸರೀರಾನಿ ಅಟ್ಠಧಾ ಸಮಂ ಸುವಿಭತ್ತಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಮನುಕ್ಕಮೋ – ದೋಣೋ ಕಿರ ತೇಸಂ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣದೋಣಿಂ ವಿವರಾಪೇಸಿ। ರಾಜಾನೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದೋಣಿಯಂಯೇವ ಠಿತಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ ಧಾತುಯೋ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞು ಪುಬ್ಬೇ ಮಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಛಬ್ಬಣ್ಣಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಖಚಿತಂ ಅಸೀತಿಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಸಮುಜ್ಜಲಿತಸೋಭಂ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಸರೀರಂ ಅದ್ದಸಾಮ, ಇದಾನಿ ಪನ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾವ ಧಾತುಯೋ ಅವಸಿಟ್ಠಾ ಜಾತಾ, ನ ಯುತ್ತಮಿದಂ ಭಗವಾ ತುಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ ಪರಿದೇವಿಂಸು।

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ತೇಸಂ ಪಮತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣದಾಠಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವೇಠನ್ತರೇ ಠಪೇಸಿ, ಅಥ ಪಚ್ಛಾ ಅಟ್ಠಧಾ ಸಮಂ ಸುವಿಭತ್ತಂ ವಿಭಜಿ, ಸಬ್ಬಾಪಿ ಧಾತುಯೋ ಪಾಕತಿಕನಾಳಿಯಾ ಸೋಳಸ ನಾಳಿಯೋ ಅಹೇಸುಂ, ಏಕೇಕನಗರವಾಸಿನೋ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ನಾಳಿಯೋ ಲಭಿಂಸು। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪನ ಧಾತುಯೋ ವಿಭಜನ್ತಸ್ಸೇವ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ – ‘‘ಕೇನ ನು ಖೋ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಕಙ್ಖಚ್ಛೇದನತ್ಥಾಯ ಚತುಸಚ್ಚಕಥಾಯ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾ ಭಗವತೋ ದಕ್ಖಿಣದಾಠಾ ಗಹಿತಾ’’ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಗಹಿತಾ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ದಾಠಾಯ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಗಣ್ಹಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ವೇಠನ್ತರತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಚಙ್ಕೋಟಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಂ ನೇತ್ವಾ ಚೂಳಾಮಣಿಚೇತಿಯೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇಸಿ।

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ಧಾತುಯೋ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಾಠಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಚೋರಿಕಾಯ ಗಹಿತತ್ತಾ – ‘‘ಕೇನ ಮೇ ದಾಠಾ ಗಹಿತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತುಮ್ಪಿ ನಾಸಕ್ಖಿ। ‘‘ನನು ತಯಾವ ಧಾತುಯೋ ಭಾಜಿತಾ, ಕಿಂ ತ್ವಂ ಪಠಮಂಯೇವ ಅತ್ತನೋ ಧಾತುಯಾ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ನ ಅಞ್ಞಾಸೀ’’ತಿ ಅತ್ತನಿ ದೋಸಾರೋಪನಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸನ್ತೋ – ‘‘ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ತುಮ್ಪಿ ನಾಸಕ್ಖಿ। ತತೋ – ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಸುವಣ್ಣತುಮ್ಬೋ ಧಾತುಗತಿಕೋವ, ಯೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಾತುಯೋ ಮಿತಾ, ಇಮಸ್ಸಾಹಂ ಥೂಪಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಮೇ ಭೋನ್ತೋ ತುಮ್ಬಂ ದದನ್ತೂತಿ ಆಹ।

ಪಿಪ್ಪಲಿವನಿಯಾ ಮೋರಿಯಾಪಿ ಅಜಾತಸತ್ತುಆದಯೋ ವಿಯ ದೂತಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಯುದ್ಧಸಜ್ಜಾವ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು।

ಧಾತುಥೂಪಪೂಜಾವಣ್ಣನಾ

೨೩೯. ರಾಜಗಹೇ ಭಗವತೋ ಸರೀರಾನಂ ಥೂಪಞ್ಚ ಮಹಞ್ಚ ಅಕಾಸೀತಿ ಕಥಂ ಅಕಾಸಿ? ಕುಸಿನಾರತೋ ಯಾವ ರಾಜಗಹಂ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಯೋಜನಾನಿ, ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಅಟ್ಠಉಸಭವಿತ್ಥತಂ ಸಮತಲಂ ಮಗ್ಗಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಯಾದಿಸಂ ಮಲ್ಲರಾಜಾನೋ ಮಕುಟಬನ್ಧನಸ್ಸ ಚ ಸನ್ಥಾಗಾರಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರೇ ಪೂಜಂ ಕಾರೇಸುಂ। ತಾದಿಸಂ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯೋಜನೇಪಿ ಮಗ್ಗೇ ಪೂಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನುಕ್ಕಣ್ಠನತ್ಥಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನ್ತರಾಪಣೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣದೋಣಿಯಂ ಪಕ್ಖಿತ್ತಧಾತುಯೋ ಸತ್ತಿಪಞ್ಜರೇನ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಜಿತೇ ಪಞ್ಚಯೋಜನಸತಪರಿಮಣ್ಡಲೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇಸಿ। ತೇ ಧಾತುಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಕುಸಿನಾರತೋ ಸಾಧುಕೀಳಿತಂ ಕೀಳನ್ತಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಧಾತುಯೋ ಸತ್ತಿಅನ್ತರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪೂಜಂ ಅಕಂಸು। ತೇಸಂ ಪುಪ್ಫಾನಂ ಖೀಣಕಾಲೇ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ರಥಸ್ಸ ಧುರಟ್ಠಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಟ್ಠಾನೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಸತ್ತ ದಿವಸೇ ಸಾಧುಕೀಳಿತಂ ಕೀಳನ್ತಿ। ಏವಂ ಧಾತುಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಸತ್ತ ಮಾಸಾನಿ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ವೀತಿವತ್ತಾನಿ।

ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ – ‘‘ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಸಾಧುಕೀಳಿತಾಯ ಉಪದ್ದುತಮ್ಹ ಸಬ್ಬೇ ನೋ ಕಮ್ಮನ್ತಾ ನಟ್ಠಾ’’ತಿ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಾ ಮನಂ ಪದೋಸೇತ್ವಾ ಛಳಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಅಪಾಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ। ಖೀಣಾಸವಾ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಜನೋ ಮನಂ ಪದೋಸೇತ್ವಾ ಅಪಾಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೀ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಸಕ್ಕಂ ದೇವರಾಜಾನಂ ಧಾತುಆಹರಣೂಪಾಯಂ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ – ‘‘ಧಾತುಆಹರಣೂಪಾಯಂ ಕರೋಹಿ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಸಕ್ಕೋ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪುಥುಜ್ಜನೋ ನಾಮ ಅಜಾತಸತ್ತುನಾ ಸಮೋ ಸದ್ಧೋ ನತ್ಥಿ, ನ ಸೋ ಮಮ ವಚನಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಮಾರವಿಭಿಂಸಕಸದಿಸಂ ವಿಭಿಂಸಕಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಮಹಾಸದ್ದಂ ಸಾವೇಸ್ಸಾಮಿ, ಯಕ್ಖಗಾಹಕಖಿಪಿತಕಅರೋಚಕೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ‘ಅಮನುಸ್ಸಾ ಮಹಾರಾಜ ಕುಪಿತಾ ಧಾತುಯೋ ಆಹರಾಪೇಥಾ’ತಿ ವದೇಯ್ಯಾಥ, ಏವಂ ಸೋ ಆಹರಾಪೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಸಕ್ಕೋ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಕಾಸಿ।

ಥೇರಾಪಿ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ – ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅಮನುಸ್ಸಾ ಕುಪಿತಾ, ಧಾತುಯೋ ಆಹರಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಭಣಿಂಸು। ರಾಜಾ – ‘‘ನ ತಾವ, ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಚಿತ್ತಂ ತುಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಆಹರನ್ತೂ’’ತಿ ಆಹ। ಸತ್ತಮದಿವಸೇ ಧಾತುಯೋ ಆಹರಿಂಸು। ಏವಂ ಆಹತಾ ಧಾತುಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ರಾಜಗಹೇ ಥೂಪಞ್ಚ ಮಹಞ್ಚ ಅಕಾಸಿ। ಇತರೇಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಬಲಾನುರೂಪೇನ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಕಸಕಟ್ಠಾನೇಸು ಥೂಪಞ್ಚ ಮಹಞ್ಚ ಅಕಂಸು।

೨೪೦. ಏವಮೇತಂ ಭೂತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಂ ಏತಂ ಧಾತುಭಾಜನಞ್ಚೇವ ದಸಥೂಪಕರಣಞ್ಚ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಭೂತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಪಚ್ಛಾ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕಾ ಆಹಂಸು। ಏವಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೇಸು ಪನ ಥೂಪೇಸು ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೋ ಧಾತೂನಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಏಕಂ ಧಾತುನಿಧಾನಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ನಿಧಾನಕಮ್ಮಂ ತಾವ ಮಮ ಹೋತು, ಸೇಸಧಾತುಯೋ ಪನ ಕಥಂ ಆಹರಾಮೀತಿ? ನ, ಮಹಾರಾಜ, ಧಾತುಆಹರಣಂ ತುಯ್ಹಂ ಭಾರೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಾರೋತಿ। ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಧಾತುಯೋ ಆಹರಥ, ಅಹಂ ಧಾತುನಿಧಾನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ। ಥೇರೋ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ರಾಜಕುಲಾನಂ ಪರಿಚರಣಮತ್ತಮೇವ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಧಾತುಯೋ ಆಹರಿ। ರಾಮಗಾಮೇ ಪನ ಧಾತುಯೋ ನಾಗಾ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿಂಸು, ತಾಸಂ ಅನ್ತರಾಯೋ ನತ್ಥಿ। ‘‘ಅನಾಗತೇ ಲಙ್ಕಾದೀಪೇ ಮಹಾವಿಹಾರೇ ಮಹಾಚೇತಿಯಮ್ಹಿ ನಿದಹಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ತಾ ನ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸೇಸೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ನಗರೇಹಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ರಾಜಗಹಸ್ಸ ಪಾಚೀನದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಭಾಗೇ ಠತ್ವಾ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಯೋ ಪಾಸಾಣೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಅನ್ತರಧಾಯತು, ಪಂಸು ಸುವಿಸುದ್ಧಾ ಹೋತು, ಉದಕಂ ಮಾ ಉಟ್ಠಹತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ।

ರಾಜಾ ತಂ ಠಾನಂ ಖಣಾಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಉದ್ಧತಪಂಸುನಾ ಇಟ್ಠಕಾ ಕಾರೇತ್ವಾ ಅಸೀತಿಮಹಾಸಾವಕಾನಂ ಚೇತಿಯಾನಿ ಕಾರೇತಿ। ‘‘ಇಧ ರಾಜಾ ಕಿಂ ಕಾರೇತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಾನಮ್ಪಿ ‘‘ಮಹಾಸಾವಕಾನಂ ಚೇತಿಯಾನೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ನ ಕೋಚಿ ಧಾತುನಿಧಾನಭಾವಂ ಜಾನಾತಿ। ಅಸೀತಿಹತ್ಥಗಮ್ಭೀರೇ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಜಾತೇ ಹೇಟ್ಠಾ ಲೋಹಸನ್ಥಾರಂ ಸನ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಥೂಪಾರಾಮೇ ಚೇತಿಯಘರಪ್ಪಮಾಣಂ ತಮ್ಬಲೋಹಮಯಂ ಗೇಹಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಅಟ್ಠ ಹರಿಚನ್ದನಾದಿಮಯೇ ಕರಣ್ಡೇ ಚ ಥೂಪೇ ಚ ಕಾರಾಪೇಸಿ। ಅಥ ಭಗವತೋ ಧಾತುಯೋ ಹರಿಚನ್ದನಕರಣ್ಡೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಂ ಹರಿಚನ್ದನಕರಣ್ಡಕಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಹರಿಚನ್ದನಕರಣ್ಡಕೇ, ತಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿನ್ತಿ ಏವಂ ಅಟ್ಠ ಹರಿಚನ್ದನಕರಣ್ಡೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಏತೇನೇವ ಉಪಾಯೇನ ತೇ ಅಟ್ಠ ಕರಣ್ಡೇ ಅಟ್ಠಸು ಹರಿಚನ್ದನಥೂಪೇಸು, ಅಟ್ಠ ಹರಿಚನ್ದನಥೂಪೇ ಅಟ್ಠಸು ಲೋಹಿತಚನ್ದನಕರಣ್ಡೇಸು, ಅಟ್ಠ ಲೋಹಿತಚನ್ದನಕರಣ್ಡೇ ಅಟ್ಠಸು ಲೋಹಿತಚನ್ದನಥೂಪೇಸು, ಅಟ್ಠ ಲೋಹಿತಚನ್ದನಥೂಪೇ ಅಟ್ಠಸು ದನ್ತಕರಣ್ಡೇಸು , ಅಟ್ಠ ದನ್ತಕರಣ್ಡೇ ಅಟ್ಠಸು ದನ್ತಥೂಪೇಸು, ಅಟ್ಠ ದನ್ತಥೂಪೇ ಅಟ್ಠಸು ಸಬ್ಬರತನಕರಣ್ಡೇಸು, ಅಟ್ಠ ಸಬ್ಬರತನಕರಣ್ಡೇ ಅಟ್ಠಸು ಸಬ್ಬರತನಥೂಪೇಸು, ಅಟ್ಠ ಸಬ್ಬರತನಥೂಪೇ ಅಟ್ಠಸು ಸುವಣ್ಣಕರಣ್ಡೇಸು, ಅಟ್ಠ ಸುವಣ್ಣಕರಣ್ಡೇ, ಅಟ್ಠಸು ಸುವಣ್ಣಥೂಪೇಸು, ಅಟ್ಠ ಸುವಣ್ಣಥೂಪೇ ಅಟ್ಠಸು ರಜತಕರಣ್ಡೇಸು, ಅಟ್ಠ ರಜತಕರಣ್ಡೇ ಅಟ್ಠಸು ರಜತಥೂಪೇಸು, ಅಟ್ಠ ರಜತಥೂಪೇ, ಅಟ್ಠಸು ಮಣಿಕರಣ್ಡೇಸು, ಅಟ್ಠ ಮಣಿಕರಣ್ಡೇ ಅಟ್ಠಸು ಮಣಿಥೂಪೇಸು, ಅಟ್ಠ ಮಣಿಥೂಪೇ ಅಟ್ಠಸು ಲೋಹಿತಙ್ಕಕರಣ್ಡೇಸು, ಅಟ್ಠ ಲೋಹಿತಙ್ಕಕರಣ್ಡೇ ಅಟ್ಠಸು ಲೋಹಿತಙ್ಕಥೂಪೇಸು, ಅಟ್ಠ ಲೋಹಿತಙ್ಕಥೂಪೇ ಅಟ್ಠಸು ಮಸಾರಗಲ್ಲಕರಣ್ಡೇಸು, ಅಟ್ಠ ಮಸಾರಗಲ್ಲಕರಣ್ಡೇ ಅಟ್ಠಸು ಮಸಾರಗಲ್ಲಥೂಪೇಸು, ಅಟ್ಠ ಮಸಾರಗಲ್ಲಥೂಪೇ ಅಟ್ಠಸು ಫಲಿಕಕರಣ್ಡೇಸು, ಅಟ್ಠ ಫಲಿಕಕರಣ್ಡೇ ಅಟ್ಠಸು ಫಲಿಕಮಯಥೂಪೇಸು ಪಕ್ಖಿಪಿ।

ಸಬ್ಬೇಸಂ ಉಪರಿಮಂ ಫಲಿಕಚೇತಿಯಂ ಥೂಪಾರಾಮಚೇತಿಯಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ಸಬ್ಬರತನಮಯಂ ಗೇಹಂ ಕಾರೇಸಿ, ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ಸುವಣ್ಣಮಯಂ, ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ರಜತಮಯಂ, ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ತಮ್ಬಲೋಹಮಯಂ ಗೇಹಂ। ತತ್ಥ ಸಬ್ಬರತನಮಯಂ ವಾಲಿಕಂ ಓಕಿರಿತ್ವಾ ಜಲಜಥಲಜಪುಪ್ಫಾನಂ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಿಪ್ಪಕಿರಿತ್ವಾ ಅಡ್ಢಛಟ್ಠಾನಿ ಜಾತಕಸತಾನಿ ಅಸೀತಿಮಹಾಥೇರೇ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಾನಂ ಮಹಾಮಾಯಾದೇವಿಂ ಸತ್ತ ಸಹಜಾತೇತಿ ಸಬ್ಬಾನೇತಾನಿ ಸುವಣ್ಣಮಯಾನೇವ ಕಾರೇಸಿ। ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಸತೇ ಸುವಣ್ಣರಜತಮಯೇ ಪುಣ್ಣಘಟೇ ಠಪಾಪೇಸಿ, ಪಞ್ಚ ಸುವಣ್ಣದ್ಧಜಸತೇ ಉಸ್ಸಾಪೇಸಿ। ಪಞ್ಚಸತೇ ಸುವಣ್ಣದೀಪೇ, ಪಞ್ಚಸತೇ ರಜತದೀಪೇ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಸುಗನ್ಧತೇಲಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ತೇಸು ದುಕೂಲವಟ್ಟಿಯೋ ಠಪೇಸಿ।

ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ – ‘‘ಮಾಲಾ ಮಾ ಮಿಲಾಯನ್ತು, ಗನ್ಧಾ ಮಾ ವಿನಸ್ಸನ್ತು, ದೀಪಾ ಮಾ ವಿಜ್ಝಾಯನ್ತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಅಕ್ಖರಾನಿ ಛಿನ್ದಾಪೇಸಿ –

‘‘ಅನಾಗತೇ ಪಿಯದಾಸೋ ನಾಮ ಕುಮಾರೋ ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಅಸೋಕೋ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಸೋ ಇಮಾ ಧಾತುಯೋ ವಿತ್ಥಾರಿಕಾ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ।

ರಾಜಾ ಸಬ್ಬಪಸಾಧನೇಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹನ್ತೋ ನಿಕ್ಖಮಿ, ಸೋ ತಮ್ಬಲೋಹದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಆವಿಞ್ಛನರಜ್ಜುಯಂ ಕುಞ್ಚಿಕಮುದ್ದಿಕಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಮಹನ್ತಂ ಮಣಿಕ್ಖನ್ಧಂ ಠಪೇತ್ವಾ – ‘‘ಅನಾಗತೇ ದಲಿದ್ದರಾಜಾ ಇಮಂ ಮಣಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಧಾತೂನಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋತೂ’’ತಿ ಅಕ್ಖರಂ ಛಿನ್ದಾಪೇಸಿ।

ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ತಾತ, ಅಜಾತಸತ್ತುನಾ ಧಾತುನಿಧಾನಂ ಕತಂ, ಏತ್ಥ ಆರಕ್ಖಂ ಪಟ್ಠಪೇಹೀ’’ತಿ ಪಹಿಣಿ। ಸೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಾಳಸಙ್ಘಾಟಯನ್ತಂ ಯೋಜೇಸಿ, ಕಟ್ಠರೂಪಕಾನಿ ತಸ್ಮಿಂ ಧಾತುಗಬ್ಭೇ ಫಲಿಕವಣ್ಣಖಗ್ಗೇ ಗಾಹೇತ್ವಾ ವಾತಸದಿಸೇನ ವೇಗೇನ ಅನುಪರಿಯಾಯನ್ತಂ ಯನ್ತಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಏಕಾಯ ಏವ ಆಣಿಯಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸಮನ್ತತೋ ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥಾಕಾರೇನ ಸಿಲಾಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ಕತ್ವಾ ಉಪರಿ ಏಕಾಯ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಪಂಸುಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಂ ಸಮಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ಪಾಸಾಣಥೂಪಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇಸಿ। ಏವಂ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಧಾತುನಿಧಾನೇ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಥೇರೋಪಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ರಾಜಾಪಿ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ, ತೇಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ।

ಅಪರಭಾಗೇ ಪಿಯದಾಸೋ ನಾಮ ಕುಮಾರೋ ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಅಸೋಕೋ ನಾಮ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ತಾ ಧಾತುಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ವಿತ್ಥಾರಿಕಾ ಅಕಾಸಿ। ಕಥಂ? ಸೋ ನಿಗ್ರೋಧಸಾಮಣೇರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಾಸನೇ ಲದ್ಧಪ್ಪಸಾದೋ ಚತುರಾಸೀತಿ ವಿಹಾರಸಹಸ್ಸಾನಿ ಕಾರೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಾ ಚತುರಾಸೀತಿ ವಿಹಾರಸಹಸ್ಸಾನಿ ಕಾರಿತಾನಿ, ಧಾತುಯೋ ಕುತೋ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ? ಮಹಾರಾಜ, – ‘‘ಧಾತುನಿಧಾನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಸುಣೋಮ, ನ ಪನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ – ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ’’ತಿ। ರಾಜಾ ರಾಜಗಹೇ ಚೇತಿಯಂ ಭಿನ್ದಾಪೇತ್ವಾ ಧಾತುಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಉಪಾಸಕಉಪಾಸಿಕಾಯೋತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಪರಿಸಾ ಗಹೇತ್ವಾ ವೇಸಾಲಿಂ ಗತೋ। ತತ್ರಾಪಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ। ತತ್ರಾಪಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ ರಾಮಗಾಮಂ ಗತೋ। ರಾಮಗಾಮೇ ನಾಗಾ ಚೇತಿಯಂ ಭಿನ್ದಿತುಂ ನ ಅದಂಸು, ಚೇತಿಯೇ ನಿಪತಿತಕುದಾಲೋ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಂ ಹೋತಿ। ಏವಂ ತತ್ರಾಪಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಅಲ್ಲಕಪ್ಪಂ ವೇಠದೀಪಂ ಪಾವಂ ಕುಸಿನಾರನ್ತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಚೇತಿಯಾನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಧಾತುಂ ಅಲಭಿತ್ವಾವ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಾನಿ ಕತ್ವಾ ಪುನ ರಾಜಗಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚತಸ್ಸೋ ಪರಿಸಾ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ಕೇನಚಿ ಸುತಪುಬ್ಬಂ ‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಾಮ ಧಾತುನಿಧಾನ’ನ್ತಿ’’ ಪುಚ್ಛಿ।

ತತ್ರೇಕೋ ವೀಸವಸ್ಸಸತಿಕೋ ಥೇರೋ – ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಧಾತುನಿಧಾನ’’ನ್ತಿ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಪಿತಾ ಮಹಾಥೇರೋ ಮಂ ಸತ್ತವಸ್ಸಕಾಲೇ ಮಾಲಾಚಙ್ಕೋಟಕಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ – ‘‘ಏಹಿ ಸಾಮಣೇರ, ಅಸುಕಗಚ್ಛನ್ತರೇ ಪಾಸಾಣಥೂಪೋ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪೂಜೇತ್ವಾ – ‘‘ಇಮಂ ಠಾನಂ ಉಪಧಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಸಾಮಣೇರಾ’’ತಿ ಆಹ। ಅಹಂ ಏತ್ತಕಂ ಜಾನಾಮಿ ಮಹಾರಾಜಾತಿ ಆಹ। ರಾಜಾ ‘‘ಏತದೇವ ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಗಚ್ಛೇ ಹಾರೇತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಥೂಪಞ್ಚ ಪಂಸುಞ್ಚ ಅಪನೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಸುಧಾಭೂಮಿಂ ಅದ್ದಸ। ತತೋ ಸುಧಞ್ಚ ಇಟ್ಠಕಾಯೋ ಚ ಹಾರೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಪರಿವೇಣಂ ಓರುಯ್ಹ ಸತ್ತರತನವಾಲುಕಂ ಅಸಿಹತ್ಥಾನಿ ಚ ಕಟ್ಠರೂಪಕಾನಿ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಕಾನಿ ಅದ್ದಸ। ಸೋ ಯಕ್ಖದಾಸಕೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕಾರೇತ್ವಾಪಿ ನೇವ ಅನ್ತಂ ನ ಕೋಟಿಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ದೇವತಾನಂ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ – ‘‘ಅಹಂ ಇಮಾ ಧಾತುಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ವಿಹಾರಸಹಸ್ಸೇಸು ನಿದಹಿತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋಮಿ, ಮಾ ಮೇ ದೇವತಾ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋನ್ತೂ’’ತಿ ಆಹ।

ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತಾತ, ಅಸೋಕೋ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ‘ಧಾತುಯೋ ನೀಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಪರಿವೇಣಂ ಓತಿಣ್ಣೋ, ಗನ್ತ್ವಾ ಕಟ್ಠರೂಪಕಾನಿ ಹಾರೇಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ಪಞ್ಚಚೂಳಗಾಮದಾರಕವೇಸೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಪುರತೋ ಧನುಹತ್ಥೋ ಠತ್ವಾ – ‘‘ಹರಾಮಿ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಹರ, ತಾತಾ’’ತಿ ಸರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸನ್ಧಿಮ್ಹಿಯೇವ ವಿಜ್ಝಿ, ಸಬ್ಬಂ ವಿಪ್ಪಕಿರಿಯಿತ್ಥ। ಅಥ ರಾಜಾ ಆವಿಞ್ಛನೇ ಬನ್ಧಂ ಕುಞ್ಚಿಕಮುದ್ದಿಕಂ ಗಣ್ಹಿ, ಮಣಿಕ್ಖನ್ಧಂ ಪಸ್ಸಿ। ‘‘ಅನಾಗತೇ ದಲಿದ್ದರಾಜಾ ಇಮಂ ಮಣಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಧಾತೂನಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋತೂ’’ತಿ ಪುನ ಅಕ್ಖರಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ – ‘‘ಮಾದಿಸಂ ನಾಮ ರಾಜಾನಂ ದಲಿದ್ದರಾಜಾತಿ ವತ್ತುಂ ಅಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಘಟೇತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗೇಹಂ ಪವಿಟ್ಠೋ।

ಅಟ್ಠಾರಸವಸ್ಸಾಧಿಕಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸ್ಸಸತಾನಂ ಉಪರಿ ಆರೋಪಿತದೀಪಾ ತಥೇವ ಪಜ್ಜಲನ್ತಿ। ನೀಲುಪ್ಪಲಪುಪ್ಫಾನಿ ತಙ್ಖಣಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಆರೋಪಿತಾನಿ ವಿಯ, ಪುಪ್ಫಸನ್ಥಾರೋ ತಙ್ಖಣಂ ಸನ್ಥತೋ ವಿಯ, ಗನ್ಧಾ ತಂ ಮುಹುತ್ತಂ ಪಿಸಿತ್ವಾ ಠಪಿತಾ ವಿಯ ರಾಜಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ – ‘‘ಅನಾಗತೇ ಪಿಯದಾಸೋ ನಾಮ ಕುಮಾರೋ ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಅಸೋಕೋ ನಾಮ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಸೋ ಇಮಾ ಧಾತುಯೋ ವಿತ್ಥಾರಿಕಾ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಾಚೇತ್ವಾ – ‘‘ದಿಟ್ಠೋ ಭೋ, ಅಹಂ ಅಯ್ಯೇನ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೇನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವಾಮಹತ್ಥಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಹತ್ಥೇನ ಅಪ್ಫೋಟೇಸಿ। ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪರಿಚರಣಧಾತುಮತ್ತಮೇವ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಧಾತುಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಧಾತುಗೇಹಂ ಪುಬ್ಬೇ ಪಿಹಿತನಯೇನೇವ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಯಥಾಪಕತಿಯಾವ ಕತ್ವಾ ಉಪರಿ ಪಾಸಾಣಚೇತಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ವಿಹಾರಸಹಸ್ಸೇಸು ಧಾತುಯೋ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಥೇರೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ದಾಯಾದೋಮ್ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ’’ತಿ। ಕಿಸ್ಸ ದಾಯಾದೋ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಾಹಿರಕೋ ತ್ವಂ ಸಾಸನಸ್ಸಾತಿ। ಭನ್ತೇ, ಛನ್ನವುತಿಕೋಟಿಧನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಚತುರಾಸೀತಿ ವಿಹಾರಸಹಸ್ಸಾನಿ ಕಾರೇತ್ವಾ ಅಹಂ ನ ದಾಯಾದೋ, ಅಞ್ಞೋ ಕೋ ದಾಯಾದೋತಿ? ಪಚ್ಚಯದಾಯಕೋ ನಾಮ ತ್ವಂ ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಞ್ಚ ಧೀತರಞ್ಚ ಪಬ್ಬಾಜೇತಿ, ಅಯಂ ಸಾಸನೇ ದಾಯಾದೋ ನಾಮಾತಿ। ಸೋ ಪುತ್ತಞ್ಚ ಧೀತರಞ್ಚ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ। ಅಥ ನಂ ಥೇರಾ ಆಹಂಸು – ‘‘ಇದಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಾಸನೇ ದಾಯಾದೋಸೀ’’ತಿ।

ಏವಮೇತಂ ಭೂತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಂ ಏತಂ ಅತೀತೇ ಧಾತುನಿಧಾನಮ್ಪಿ ಜಮ್ಬುದೀಪತಲೇ ಭೂತಪುಬ್ಬನ್ತಿ। ತತಿಯಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಾಪಿ ಇಮಂ ಪದಂ ಠಪಯಿಂಸು।

ಅಟ್ಠದೋಣಂ ಚಕ್ಖುಮತೋ ಸರೀರನ್ತಿಆದಿಗಾಥಾಯೋ ಪನ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪೇ ಥೇರೇಹಿ ವುತ್ತಾತಿ।

ಇತಿ ಸುಮಙ್ಗಲವಿಲಾಸಿನಿಯಾ ದೀಘನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ

ಮಹಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।