170. Atha kho te bhikkh³ chabbaggiye bhikkh³ anekapariy±yena vigarahitv± bhagavato etamattha½ ±rocesu½…pe… “sacca½ kira tumhe, bhikkhave, up±sakassa maraºavaººa½ sa½vaººeth±”ti? “Sacca½, bhagav±”ti. Vigarahi buddho bhagav±– “ananucchavika½, moghapuris±, ananulomika½ appaµir³pa½ ass±maºaka½ akappiya½ akaraº²ya½. Kathañhi n±ma tumhe, moghapuris±, up±sakassa maraºavaººa½ sa½vaººissatha! Neta½, moghapuris±, appasann±na½ v± pas±d±ya…pe… evañca pana, bhikkhave, ima½ sikkh±pada½ uddiseyy±tha
171. “Yo pana bhikkhu sañcicca manussaviggaha½ j²vit± voropeyya satthah±raka½ v±ssa pariyeseyya maraºavaººa½ v± sa½vaººeyya maraº±ya v± sam±dapeyya– ‘ambho purisa, ki½ tuyhimin± p±pakena dujj²vitena, mata½ te j²vit± seyyo’ti, iti cittamano cittasaªkappo anekapariy±yena maraºavaººa½ v± sa½vaººeyya, maraº±ya v± sam±dapeyya, ayampi p±r±jiko hoti asa½v±so”ti.
172. Yo pan±ti yo y±diso…pe… bhikkh³ti…pe… aya½ imasmi½ atthe adhippeto bhikkh³ti.
Sañcicc±ti j±nanto sañj±nanto cecca abhivitaritv± v²tikkamo.
Manussaviggaho n±ma ya½ m±tukucchismi½ paµhama½ citta½ uppanna½ paµhama½ viññ±ºa½ p±tubh³ta½, y±va maraºak±l± etthantare eso manussaviggaho n±ma.
J²vit± voropeyy±ti j²vitindriya½ upacchindati uparodheti santati½ vikopeti.
Satthah±raka½ v±ssa pariyeseyy±ti asi½ v± satti½ v± bheº¹i½ v± [bhendi½ v± (ka.)] lagu¼a½ v± [s³la½v± lagu¼a½v± (sy±.)] p±s±ºa½ v± sattha½ v± visa½ v± rajju½ v±.
Maraºavaººa½ v± sa½vaººeyy±ti j²vite ±d²nava½ dasseti, maraºe vaººa½ bhaºati.
Maraº±ya v± sam±dapeyy±ti sattha½ v± ±hara, visa½ v± kh±da, rajjuy± v± ubbandhitv± k±laªkaroh²ti.
Ambho puris±ti ±lapan±dhivacanameta½.
Ki½ tuyhimin± p±pakena dujj²viten±ti p±paka½ n±ma j²vita½ a¹¹h±na½ j²vita½ up±d±ya dalidd±na½ j²vita½ p±paka½ l±maka½, sadhan±na½ j²vita½ up±d±ya adhan±na½ j²vita½ p±paka½, dev±na½ j²vita½ up±d±ya manuss±na½ j²vita½ p±paka½
Dujj²vita½ n±ma hatthacchinnassa p±dacchinnassa hatthap±dacchinnassa kaººacchinnassa n±sacchinnassa kaººan±sacchinnassa, imin± ca p±pakena imin± ca dujj²vitena mata½ te j²vit± seyyoti.
Iti cittamanoti ya½ citta½ ta½ mano, ya½ mano ta½ citta½.
Cittasaªkappoti maraºasaññ² maraºacetano maraº±dhipp±yo.
Anekapariy±yen±ti ucc±vacehi ±k±rehi.
Maraºavaººa½ v± sa½vaººeyy±ti j²vite ±d²nava½ dasseti, maraºe vaººa½ bhaºati– “ito tva½ k±laªkato k±yassa bhed± para½ maraº± sugati½ sagga½ loka½ upapajjissasi, tattha dibbehi pañcahi k±maguºehi samappito samaªg²bh³to paric±ressas²”ti.
Maraº±ya v± sam±dapeyy±ti sattha½ v± ±hara, visa½ v± kh±da, rajjuy± v± ubbandhitv± k±laªkarohi, sobbhe v± narake v± pap±te v± papat±ti.
Ayamp²ti purime up±d±ya vuccati.
P±r±jiko hot²ti seyyath±pi n±ma puthusil± dvidh± bhinn± [dvedh± bhinn± (sy±.)] appaµisandhik± hoti, evameva bhikkhu sañcicca manussaviggaha½ j²vit± voropetv± assamaºo hoti asakyaputtiyo. Tena vuccati– ‘p±r±jiko hot²’ti.
Asa½v±soti sa½v±so n±ma ekakamma½ ekuddeso samasikkhat±– eso sa½v±so n±ma. So tena saddhi½ natthi, tena vuccati asa½v±soti.
173. S±ma½, adhiµµh±ya, d³tena, d³tapara½par±ya, visakkiyena d³tena, gatapacc±gatena d³tena, araho rahosaññ², raho arahosaññ², araho arahosaññ², raho rahosaññ² k±yena sa½vaººeti, v±c±ya sa½vaººeti, k±yena v±c±ya sa½vaººeti, d³tena sa½vaººeti, lekh±ya sa½vaººeti, op±ta½ apassena½, upanikkhipana½, bhesajja½, r³p³pah±ro, sadd³pah±ro, gandh³pah±ro, ras³pah±ro, phoµµhabb³pah±ro, dhamm³pah±ro, ±cikkhan±, anus±san², saªketakamma½, nimittakammanti.
174. S±manti saya½ hanati k±yena v± k±yapaµibaddhena v± nissaggiyena v±.
Adhiµµh±y±ti adhiµµhahitv± ±º±peti– “eva½ vijjha, eva½ pahara, eva½ gh±teh²”ti.
Bhikkhu bhikkhu½ ±º±peti– “itthann±ma½ j²vit± voropeh²”ti, ±patti dukkaµassa. So ta½ maññam±no ta½ j²vit± voropeti, ±patti ubhinna½ p±r±jikassa.
Bhikkhu bhikkhu½ ±º±peti– “itthann±ma½ j²vit± voropeh²”ti, ±patti dukkaµassa. So ta½ maññam±no añña½ j²vit± voropetti, m³laµµhassa an±patti. Vadhakassa ±patti p±r±jikassa.
Bhikkhu bhikkhu½ ±º±peti– “itthann±ma½ j²vit± voropeh²”ti, ±patti dukkaµassa. So añña½ maññam±no ta½ j²vit± voropeti, ±patti ubhinna½ p±r±jikassa.
Bhikkhu bhikkhu½ ±º±peti “itthann±ma½ j²vit± voropeh²”ti, ±patti dukkaµassa. So añña½ maññam±no añña½ j²vit± voropeti; m³laµµhassa an±patti, vadhakassa ±patti p±r±jikassa.
Bhikkhu bhikkhu½ ±º±peti– “itthann±massa p±vada– ‘itthann±mo itthann±massa p±vadatu itthann±mo itthann±ma½ j²vit± voropet³”’ti, ±patti dukkaµassa. So itarassa ±roceti, ±patti dukkaµassa. Vadhako paµiggaºh±ti, m³laµµhassa ±patti thullaccayassa. So ta½ j²vit± voropeti, ±patti sabbesa½ p±r±jikassa.
Bhikkhu bhikkhu½ ±º±peti– “itthann±massa p±vada– ‘itthann±mo itthann±massa p±vadatu– itthann±mo itthann±ma½ j²vit± voropet³”’ti, ±patti dukkaµassa. So añña½ ±º±peti, ±patti dukkaµassa. Vadhako paµiggaºh±ti, ±patti dukkaµassa. So ta½ j²vit± voropeti, m³laµµhassa an±patti; ±º±pakassa ca vadhakassa ca ±patti p±r±jikassa.
Bhikkhu bhikkhu½ ±º±peti– “itthann±ma½ j²vit± voropeh²”ti, ±patti dukkaµassa. So gantv± puna pacc±gacchati– “n±ha½ sakkomi ta½ j²vit± voropetun”ti. So puna ±º±peti– “yad± sakkosi tad± ta½ j²vit± voropeh²”ti, ±patti dukkaµassa. So ta½ j²vit± voropeti, ±patti ubhinna½ p±r±jikassa.
Bhikkhu bhikkhu½ ±º±peti– “itthann±ma½ j²vit± voropeh²”ti, ±patti dukkaµassa. So ±º±petv± vippaµis±r² na s±veti– “m± gh±teh²”ti. So ta½ j²vit± voropeti, ±patti ubhinna½ p±r±jikassa.
Bhikkhu bhikkhu½ ±º±peti– “itthann±ma½ j²vit± voropeh²”ti, ±patti dukkaµassa. So ±º±petv± vippaµis±r² s±veti– “m± gh±teh²”ti. So– “±ºatto aha½ tay±”ti ta½ j²vit± voropeti, m³laµµhassa an±patti. Vadhakassa ±patti p±r±jikassa.
Bhikkhu bhikkhu½ ±º±peti– “itthann±ma½ j²vit± voropeh²”ti, ±patti dukkaµassa. So ±º±petv± vippaµis±r² s±veti– “m± gh±teh²”ti. So s±dh³ti oramati, ubhinna½ an±patti.
175. Araho rahosaññ² ullapati– “aho itthann±mo hato ass±”ti, ±patti dukkaµassa. Raho arahosaññ² ullapati– “aho itthann±mo hato ass±”ti, ±patti dukkaµassa. Araho arahosaññ² ullapati– “aho itthann±mo hato ass±”ti, ±patti dukkaµassa Raho rahosaññ² ullapati– “aho itthann±mo hato ass±”ti, ±patti dukkaµassa.
K±yena sa½vaººeti n±ma k±yena vik±ra½ karoti– “yo eva½ marati so dhana½ v± labhati yasa½ v± labhati sagga½ v± gacchat²”ti, ±patti dukkaµassa. T±ya sa½vaººan±ya mariss±m²ti dukkha½ vedana½ upp±deti, ±patti thullaccayassa. Marati, ±patti p±r±jikassa.
V±c±ya sa½vaººeti n±ma v±c±ya bhaºati– “yo eva½ marati so dhana½ v± labhati yasa½ v± labhati sagga½ v± gacchat²”ti, ±patti dukkaµassa. T±ya sa½vaººan±ya mariss±m²ti dukkha½ vedana½ upp±deti, ±patti thullaccayassa. Marati, ±patti p±r±jikassa.
K±yena v±c±ya sa½vaººeti n±ma k±yena ca vik±ra½ karoti, v±c±ya ca bhaºati– “yo eva½ marati so dhana½ v± labhati yasa½ v± labhati sagga½ v± gacchat²”ti, ±patti dukkaµassa. T±ya sa½vaººan±ya mariss±m²ti dukkha½ vedana½ upp±deti, ±patti thullaccayassa. Marati, ±patti p±r±jikassa.
D³tena sa½vaººeti n±ma d³tassa s±sana½ ±roceti– “yo eva½ marati so dhana½ v± labhati yasa½ v± labhati sagga½ v± gacchat²”ti, ±patti dukkaµassa. D³tassa s±sana½ sutv± mariss±m²ti dukkha½ vedana½ upp±deti, ±patti thullaccayassa. Marati, ±patti p±r±jikassa.
176. Lekh±ya sa½vaººeti n±ma lekha½ chindati– “yo eva½ marati so dhana½ v± labhati yasa½ v± labhati sagga½ v± gacchat²”ti, akkharakkhar±ya ±patti dukkaµassa. Lekha½ passitv± mariss±m²ti dukkha½ vedana½ upp±deti, ±patti thullaccayassa. Marati, ±patti p±r±jikassa.
Op±ta½ n±ma manussa½ uddissa op±ta½ khanati– “papatitv± marissat²”ti, ±patti dukkaµassa. Papatite dukkh± vedan± uppajjati, ±patti thullaccayassa. Marati, ±patti p±r±jikassa. Anodissa op±ta½ khanati– “yo koci papatitv± marissat²”ti, ±patti dukkaµassa. Manusso tasmi½ papatati, ±patti dukkaµassa. Papatite dukkh± vedan± uppajjati ±patti thullaccayassa. Marati, ±patti p±r±jikassa. Yakkho v± peto v± tiracch±nagatamanussaviggaho v± tasmi½ papatati, ±patti dukkaµassa. Papatite dukkh± vedan± uppajjati, ±patti dukkaµassa. Marati, ±patti thullaccayassa. Tiracch±nagato tasmi½ papatati, ±patti dukkaµassa. Papatite dukkh± vedan± uppajjati, ±patti dukkaµassa. Marati, ±patti p±cittiyassa.
177. Apassena½ n±ma apassene sattha½ v± µhapeti visena v± makkheti dubbala½ v± karoti sobbhe v± narake v± pap±te v± µhapeti– “papatitv± marissat²”ti, ±patti dukkaµassa. Satthena v± visena v± papatitena v± dukkh± vedan± uppajjati, ±patti thullaccayassa. Marati ±patti p±r±jikassa.
Upanikkhipana½ n±ma asi½ v± satti½ v± bheº¹i½ v± lagu¼a½ v± p±s±ºa½ v± sattha½ v± visa½ v± rajju½ v± upanikkhipati– “imin± marissat²”ti, ±patti dukkaµassa. “Tena mariss±m²”ti dukkha½ vedana½ upp±deti, ±patti thullaccayassa. Marati, ±patti p±r±jikassa.
Bhesajja½ n±ma sappi½ v± navan²ta½ v± tela½ v± madhu½ v± ph±ºita½ v± deti– “ima½ s±yitv± marissat²”ti, ±patti dukkaµassa. Ta½ s±yite dukkh± vedan± uppajjati, ±patti thullaccayassa. Marati, ±patti p±r±jikassa.
178. R³p³pah±ro n±ma aman±pika½ r³pa½ upasa½harati bhay±naka½ bherava½– “ima½ passitv± uttasitv± marissat²”ti, ±patti dukkaµassa. Ta½ passitv± uttasati, ±patti thullaccayassa. Marati, ±patti p±r±jikassa. Man±pika½ r³pa½ upasa½harati [upasa½harati peman²ya½ hadayaªgama½ (sy±.)]– “ima½ passitv± al±bhakena sussitv± marissat²”ti, ±patti dukkaµassa. Ta½ passitv± al±bhakena sussati, ±patti thullaccayassa. Marati, ±patti p±r±jikassa.
Sadd³pah±ro n±ma aman±pika½ sadda½ upasa½harati bhay±naka½ bherava½– “ima½ sutv± uttasitv± marissat²”ti, ±patti dukkaµassa. Ta½ sutv± uttasati ±patti thullaccayassa. Marati, ±patti p±r±jikassa. Man±pika½ sadda½ upasa½harati peman²ya½ hadayaªgama½– “ima½ sutv± al±bhakena sussitv± marissat²”ti, ±patti dukkaµassa. Ta½ sutv± al±bhakena sussati, ±patti thullaccayassa. Marati ±patti p±r±jikassa.
Gandh³pah±ro n±ma aman±pika½ gandha½ upasa½harati jeguccha½ p±µikulya½ [paµik³la½ (?)]– “Ima½ gh±yitv± jegucchat± p±µikulyat± marissat²”ti, ±patti dukkaµassa. Ta½ gh±yite jegucchat± p±µikulyat± dukkh± vedan± uppajjati, ±patti thullaccayassa. Marati, ±patti p±r±jikassa. Man±pika½ gandha½ upasa½harati– “ima½ gh±yitv± al±bhakena sussitv± marissat²”ti, ±patti dukkaµassa. Ta½ gh±yitv± al±bhakena sussati, ±patti thullaccayassa. Marati, ±patti p±r±jikassa.
Ras³pah±ro n±ma aman±pika½ rasa½ upasa½harati jeguccha½ p±µikulya½ [paµik³la½ (?)]– “Ima½ s±yitv± jegucchat± p±µikulyat± marissat²”ti, ±patti dukkaµassa. Ta½ s±yite jegucchat± p±µikulyat± dukkh± vedan± uppajjati, ±patti thullaccayassa. Marati, ±patti p±r±jikassa. Man±pika½ rasa½ upasa½harati– “ima½ s±yitv± al±bhakena sussitv± marissat²”ti, ±patti dukkaµassa. Ta½ s±yitv± al±bhakena sussati, ±patti thullaccayassa. Marati, ±patti p±r±jikassa.
Phoµµhabb³pah±ro n±ma aman±pika½ phoµµhabba½ upasa½harati dukkhasamphassa½ kharasamphassa½– “imin± phuµµho marissat²”ti, ±patti dukkaµassa. Tena phuµµhassa dukkh± vedan± uppajjati, ±patti thullaccayassa. Marati, ±patti p±r±jikassa. Man±pika½ phoµµhabba½ upasa½harati sukhasamphassa½ mudusamphassa½– “imin± phuµµho al±bhakena sussitv± marissat²”ti, ±patti dukkaµassa. Tena phuµµho al±bhakena sussati, ±patti thullaccayassa. Marati, ±patti p±r±jikassa.
Dhamm³pah±ro n±ma nerayikassa nirayakatha½ katheti– “ima½ sutv± uttasitv± marissat²”ti, ±patti dukkaµassa. Ta½ sutv± uttasati, ±patti thullaccayassa. Marati, ±patti p±r±jikassa. Kaly±ºakammassa saggakatha½ katheti– “ima½ sutv± adhimutto marissat²”ti, ±patti dukkaµassa. Ta½ sutv± adhimutto mariss±m²ti dukkha½ vedana½ upp±deti, ±patti thullaccayassa. Marati, ±patti p±r±jikassa.
179. ¾cikkhan± n±ma puµµho bhaºati– “eva½ marassu. Yo eva½ marati so dhana½ v± labhati yasa½ v± labhati sagga½ v± gacchat²”ti, ±patti dukkaµassa. T±ya ±cikkhan±ya mariss±m²ti dukkha½ vedana½ upp±deti, ±patti thullaccayassa. Marati, ±patti p±r±jikassa.
Anus±san² n±ma apuµµho bhaºati– “eva½ marassu. Yo eva½ marati so dhana½ v± labhati yasa½ v± labhati sagga½ v± gacchat²”ti, ±patti dukkaµassa. T±ya anus±saniy± mariss±m²ti dukkha½ vedana½ upp±deti, ±patti thullaccayassa. Marati, ±patti p±r±jikassa.
Saªketakamma½ n±ma saªketa½ karoti purebhatta½ v± pacch±bhatta½ v± ratti½ v± div± v±– “tena saªketena ta½ j²vit± voropeh²”ti, ±patti dukkaµassa. Tena saªketena ta½ j²vit± voropeti, ±patti ubhinna½ p±r±jikassa. Ta½ saªketa½ pure v± pacch± v± ta½ j²vit± voropeti, m³laµµhassa an±patti, vadhakassa ±patti p±r±jikassa.
Nimittakamma½ n±ma nimitta½ karoti– “akkhi½ v± nikhaºiss±mi bhamuka½ v± ukkhipiss±mi s²sa½ v± ukkhipiss±mi, tena nimittena ta½ j²vit± voropeh²”ti, ±patti dukkaµassa. Tena nimittena ta½ j²vit± voropeti, ±patti ubhinna½ p±r±jikassa. Ta½ nimitta½ pure v± pacch± v± ta½ j²vit± voropeti, m³laµµhassa an±patti, vadhakassa ±patti p±r±jikassa.
An±patti asañcicca aj±nantassa namaraº±dhipp±yassa ummattakassa [ummattakassa khittacittassa vedan±µµassa (sy±.)] ±dikammikass±ti.

Manussaviggahap±r±jikamhi paµhamabh±ºav±ro niµµhito.