2. Sabbaññubh±vapañho

2. “Bhante n±gasena, buddho sabbaññ³”ti? “¾ma, mah±r±ja, bhagav± sabbaññ³, na ca bhagavato satata½ samita½ ñ±ºadassana½ paccupaµµhita½, ±vajjanapaµibaddha½ bhagavato sabbaññutañ±ºa½, ±vajjitv± yadicchaka½ j±n±t²”ti. “Tena hi, bhante n±gasena, buddho asabbaññ³ti. Yadi tassa pariyesan±ya sabbaññutañ±ºa½ hot²”ti. “V±hasata½ kho, mah±r±ja, v²h²na½ a¹¹hac³¼añca v±h± v²hisattambaº±ni dve ca tumb± ekacchar±kkhaºe pavattacittassa ettak± v²h² lakkha½ µhap²yam±n± [µhap²yam±ne (s². p².)] parikkhaya½ pariy±d±na½ gaccheyyu½?
“Tatrime sattavidh± citt± pavattanti, ye te, mah±r±ja, sar±g± sados± samoh± sakiles± abh±vitak±y± abh±vitas²l± abh±vitacitt± abh±vitapaññ±, tesa½ ta½ citta½ garuka½ uppajjati dandha½ pavattati. Ki½ k±raº±? Abh±vitatt± cittassa. Yath±, mah±r±ja, va½san±¼assa vitatassa vis±lassa vitthiººassa sa½sibbitavisibbitassa s±kh±jaµ±jaµitassa ±ka¹¹hiyantassa garuka½ hoti ±gamana½ dandha½. Ki½ k±raº±? Sa½sibbitavisibbitatt± s±kh±na½. Evameva kho, mah±r±ja, ye te sar±g± sados± samoh± sakiles± abh±vitak±y± abh±vitas²l± abh±vitacitt± abh±vitapaññ±, tesa½ ta½ citta½ garuka½ uppajjati dandha½ pavattati. Ki½ k±raº±? Sa½sibbitavisibbitatt± kilesehi, ida½ paµhama½ citta½.
“Tatrida½ dutiya½ citta½ vibhattam±pajjati– ye te, mah±r±ja, sot±pann± pihit±p±y± diµµhippatt± viññ±tasatthus±san±, tesa½ ta½ citta½ t²su µh±nesu lahuka½ uppajjati lahuka½ pavattati. Uparibh³m²su garuka½ uppajjati dandha½ pavattati. Ki½ k±raº±? T²su µh±nesu cittassa parisuddhatt± upari kiles±na½ appah²natt±. Yath±, mah±r±ja, va½san±¼assa tipabbagaºµhiparisuddhassa upari s±kh±jaµ±jaµitassa ±ka¹¹hiyantassa y±va tipabba½ t±va lahuka½ eti, tato upari thaddha½. Ki½ k±raº±? Heµµh± parisuddhatt± upari s±kh±jaµ±jaµitatt±. Evameva kho, mah±r±ja, ye te sot±pann± pihit±p±y± diµµhippatt± viññ±tasatthus±san±, tesa½ ta½ citta½ t²su µh±nesu lahuka½ uppajjati lahuka½ pavattati, uparibh³m²su garuka½ uppajjati dandha½ pavattati. Ki½ k±raº±? T²su µh±nesu cittassa parisuddhatt± upari kiles±na½ appah²natt±, ida½ dutiya½ citta½.
“Tatrida½ tatiya½ citta½ vibhattam±pajjati– ye te, mah±r±ja, sakad±g±mino, yesa½ r±gadosamoh± tanubh³t±, tesa½ ta½ citta½ pañcasu µh±nesu lahuka½ uppajjati lahuka½ pavattati, uparibh³m²su garuka½ uppajjati dandha½ pavattati. Ki½ k±raº±? Pañcasu µh±nesu cittassa parisuddhatt± upari kiles±na½ appah²natt±. Yath±, mah±r±ja, va½san±¼assa pañcapabbagaºµhiparisuddhassa upari s±kh±jaµ±jaµitassa ±ka¹¹hiyantassa y±va pañcapabba½ t±va lahuka½ eti, tato upari thaddha½. Ki½ k±raº±? Heµµh± parisuddhatt± upari s±kh±jaµ±jaµitatt±. Evameva kho, mah±r±ja, ye te sakad±g±mino, yesa½ r±gadosamoh± tanubh³t±, tesa½ ta½ citta½ pañcasu µh±nesu lahuka½ uppajjati lahuka½ pavattati, uparibh³m²su garuka½ uppajjati dandha½ pavattati. Ki½ k±raº±? Pañcasu µh±nesu cittassa parisuddhatt± upari kiles±na½ appah²natt±, ida½ tatiya½ citta½.
“Tatrida½ catuttha½ citta½ vibhattam±pajjati– ye te, mah±r±ja, an±g±mino, yesa½ pañcorambh±giy±ni saññojan±ni pah²n±ni, tesa½ ta½ citta½ dasasu µh±nesu lahuka½ uppajjati lahuka½ pavattati, uparibh³m²su garuka½ uppajjati dandha½ pavattati. Ki½ k±raº±? Dasasu µh±nesu cittassa parisuddhatt± upari kiles±na½ appah²natt±. Yath±, mah±r±ja, va½san±¼assa dasapabbagaºµhiparisuddhassa upari s±kh±jaµ±jaµitassa ±ka¹¹hiyantassa y±va dasapabba½ t±va lahuka½ eti, tato upari thaddha½. Ki½ k±raº±? Heµµh± parisuddhatt± upari s±kh±jaµ±jaµitatt±. Evameva kho, mah±r±ja, ye te an±g±mino, yesa½ pañcorambh±giy±ni saññojan±ni pah²n±ni, tesa½ ta½ citta½ dasasu µh±nesu lahuka½ uppajjati lahuka½ pavattati, uparibh³m²su garuka½ uppajjati dandha½ pavattati. Ki½ k±raº±? Dasasu µh±nesu cittassa parisuddhatt± upari kiles±na½ appah²natt±, ida½ catuttha½ citta½.
“Tatrida½ pañcama½ citta½ vibhattam±pajjati– ye te, mah±r±ja, arahanto kh²º±sav± dhotamal± vantakiles± vusitavanto katakaraº²y± ohitabh±r± anuppattasadatth± parikkh²ºabhavasaññojan± pattapaµisambhid± s±vakabh³m²su parisuddh±, tesa½ ta½ citta½ s±vakavisaye lahuka½ uppajjati lahuka½ pavattati, paccekabuddhabh³m²su garuka½ uppajjati dandha½ pavattati. Ki½ k±raº±? Parisuddhatt± s±vakavisaye, aparisuddhatt± paccekabuddhavisaye. Yath±, mah±r±ja, va½san±¼assa sabbapabbagaºµhiparisuddhassa ±ka¹¹hiyantassa lahuka½ hoti ±gamana½ adandha½. Ki½ k±raº±? Sabbapabbagaºµhiparisuddhatt± agahanatt± va½sassa. Evameva kho, mah±r±ja, ye te arahanto kh²º±sav± dhotamal± vantakiles± vusitavanto katakaraº²y± ohitabh±r± anuppattasadatth± parikkh²ºabhavasaññojan± pattapaµisambhid± s±vakabh³m²su parisuddh±, tesa½ ta½ citta½ s±vakavisaye lahuka½ uppajjati lahuka½ pavattati, paccekabuddhabh³m²su garuka½ uppajjati dandha½ pavattati. Ki½ k±raº±? Parisuddhatt± s±vakavisaye, aparisuddhatt± paccekabuddhavisaye, ida½ pañcama½ citta½.
“Tatrida½ chaµµha½ citta½ vibhattam±pajjati– ye te, mah±r±ja, paccekabuddh± sayambhuno an±cariyak± ekac±rino khaggavis±ºakapp± sakavisaye parisuddhavimalacitt±, tesa½ ta½ citta½ sakavisaye lahuka½ uppajjati lahuka½ pavattati, sabbaññubuddhabh³m²su garuka½ uppajjati dandha½ pavattati. Ki½ k±raº±? Parisuddhatt± sakavisaye mahantatt± sabbaññubuddhavisayassa. Yath±, mah±r±ja, puriso sakavisaya½ paritta½ nadi½ rattimpi div±pi yadicchaka acchambhito otareyya, atha parato mah±samudda½ gambh²ra½ vitthata½ ag±dhamap±ra½ disv± bh±yeyya, dandh±yeyya na visaheyya otaritu½. Ki½ k±raº±? Tiººatt± [ciººatt± (s². sy±. p².)] sakavisayassa, mahantatt± ca mah±samuddassa. Evameva kho, mah±r±ja, ye te paccekabuddh± sayambhuno an±cariyak± ekac±rino khaggavis±ºakapp± sakavisaye parisuddhavimalacitt±, tesa½ ta½ citta½ sakavisaye lahuka½ uppajjati lahuka½ pavattati, sabbaññubuddhabh³m²su garuka½ uppajjati dandha½ pavattati. Ki½ k±raº±? Parisuddhatt± sakavisaye mahantatt± sabbaññubuddhavisayassa, ida½ chaµµha½ citta½.
“Tatrida½ sattama½ citta½ vibhattam±pajjati– ye te, mah±r±ja, samm±sambuddh± sabbaññuno dasabaladhar± catuves±rajjavis±rad± aµµh±rasahi buddhadhammehi samann±gat± anantajin± an±varaºañ±º±, tesa½ ta½ citta½ sabbattha lahuka½ uppajjati lahuka½ pavattati. Ki½ k±raº±? Sabbattha parisuddhatt±. Api nu kho, mah±r±ja, n±r±cassa sudhotassa vimalassa niggaºµhissa sukhumadh±rassa ajimhassa avaªkassa akuµilassa da¼hac±pasam±r³¼hassa khomasukhume v± kapp±sasukhume v± kambalasukhume v± balavanip±titassa dandh±yitatta½ v± laggana½ v± hot²”ti? “Na hi, bhante, “ki½ k±raº±”? “Sukhumatt± vatth±na½ sudhotatt± n±r±cassa nip±tassa ca balavatt±”ti evameva kho, mah±r±ja, ye te samm±sambuddh± sabbaññuno dasabaladhar± catuves±rajjavis±rad± aµµh±rasahi buddhadhammehi samann±gat± anantajin± an±varaºañ±º±, tesa½ ta½ citta½ sabbattha lahuka½ uppajjati lahuka½ pavattati. Ki½ k±raº±? Sabbattha parisuddhatt±, ida½ sattama½ citta½.
“Tatra, mah±r±ja, yadida½ sabbaññubuddh±na½ citta½, ta½ channampi citt±na½ gaºana½ atikkamitv± asaªkhyeyyena guºena parisuddhañca lahukañca. Yasm± ca bhagavato citta½ parisuddhañca lahukañca, tasm±, mah±r±ja, bhagav± yamakap±µih²ra½ dasseti. Yamakap±µih²re, mah±r±ja, ñ±tabba½ buddh±na½ bhagavant±na½ citta½ eva½ lahuparivattanti, na tattha sakk± uttari½ k±raºa½ vattu½, tepi, mah±r±ja, p±µih²r± sabbaññubuddh±na½ citta½ up±d±ya gaºanampi saªkhampi kalampi kalabh±gampi na upenti, ±vajjanapaµibaddha½, mah±r±ja, bhagavato sabbaññutañ±ºa½, ±vajjetv± yadicchaka½ j±n±ti.
“Yath±, mah±r±ja, puriso hatthe µhapita½ ya½ kiñci dutiye hatthe µhapeyya vivaµena mukhena v±ca½ nicch±reyya, mukhagata½ bhojana½ gileyya, umm²letv± v± nim²leyya, nim²letv± v± umm²leyya, samiñjita½ v± b±ha½ pas±reyya, pas±rita½ v± b±ha½ samiñjeyya, ciratara½ eta½, mah±r±ja, lahutara½ bhagavato sabbaññutañ±ºa½, lahutara½ ±vajjana½, ±vajjetv± yadicchaka½ j±n±ti ±vajjanavikalamattakena na t±vat± buddh± bhagavanto asabbaññuno n±ma hont²”ti.
“¾vajjanampi bhante n±gasena, pariyesan±ya k±tabba½, iªgha ma½ tattha k±raºena saññ±peh²”ti. “Yath±, mah±r±ja, purisassa a¹¹hassa mahaddhanassa mah±bhogassa pah³taj±tar³parajatassa pah³tavitt³pakaraºassa pah³tadhanadhaññassa s±liv²hiyavataº¹ulatilamuggam±sapubbaºº±paraººasappitelanavan²takh²radadhimadhugu¼aph±ºit± ca kha¼opikumbhip²µharakoµµhabh±janagat± bhaveyyu½, tassa ca purisassa p±hunako ±gaccheyya bhatt±raho bhatt±bhikaªkh², tassa ca gehe ya½ randha½ bhojana½, ta½ pariniµµhita½ bhaveyya, kumbhito taº¹ule n²haritv± bhojana½ randheyya, api ca kho so, mah±r±ja, t±vatakena bhojanavekallamattakena adhano n±ma kapaºo n±ma bhaveyy±”ti? “Na hi, bhante, cakkavattirañño gharepi, bhante, ak±le bhojanavekalla½ hoti, ki½ pana gahapatikass±”ti? “Evameva kho, mah±r±ja, tath±gatassa ±vajjanavikalamattaka½ sabbaññutañ±ºa½ ±vajjetv± yadicchaka½ j±n±ti.
“Yath± v± pana, mah±r±ja, rukkho assa phalito oºatavinato piº¹ibh±rabharito, na kiñci tattha patita½ phala½ bhaveyya, api nu kho so, mah±r±ja, rukkho t±vatakena patitaphalavekallamattakena aphalo n±ma bhaveyy±”ti? “Na hi, bhante, patanapaµibaddh±ni t±ni rukkhaphal±ni, patite yadicchaka½ labhat²”ti. “Evameva kho, mah±r±ja, tath±gatassa ±vajjanapaµibaddha½ sabbaññutañ±ºa½ ±vajjetv± yadicchaka½ j±n±t²”ti.
“Bhante n±gasena, ±vajjetv± ±vajjetv± buddho yadicchaka½ j±n±t²”ti? “¾ma, mah±r±ja, bhagav± ±vajjetv± ±vajjetv± yadicchaka½ j±n±t²”ti.
“Yath±, mah±r±ja, cakkavatt² r±j± yad± cakkaratana½ sarati ‘upetu me cakkaratanan’ti, sarite cakkaratana½ upeti, evameva kho, mah±r±ja, tath±gato ±vajjetv± ±vajjetv± yadicchaka½ j±n±t²”ti. “Da¼ha½, bhante n±gasena, k±raºa½, buddho sabbaññ³, sampaµicch±ma buddho sabbaññ³”ti.

Buddhasabbaññubh±vapañho dutiyo.