Sabbe dhamm± buddhassa bhagavato ±vajjanappaµibaddh± ±kaªkhappaµibaddh± manasik±rappaµibaddh± cittupp±dappaµibaddh±. Sabbasattesu buddhassa bhagavato ñ±ºa½ pavattati. Sabbesa½ satt±na½ buddho ±saya½ j±n±ti, anusaya½ j±n±ti, carita½ [cariya½ (sy±.) mah±ni. 69 passitabb±] j±n±ti, adhimutti½ j±n±ti Apparajakkhe mah±rajakkhe tikkhindriye mudindriye sv±k±re dv±k±re suviññ±paye duviññ±paye bhabb±bhabbe satte paj±n±ti. Sadevako loko sam±rako sabrahmako sassamaºabr±hmaº² paj± sadevamanuss± antobuddhañ±ºe parivattati.
Yath± ye keci macchakacchap±, antamaso timitimiªgala½ up±d±ya, antomah±samudde parivattanti, evameva½ sadevako loko sam±rako sabrahmako sassamaºabr±hmaº² paj± sadevamanuss± antobuddhañ±ºe parivattati. Yath± ye keci pakkhino, antamaso garu¼a½ venateyya½ up±d±ya, ±k±sassa padese parivattanti; evameva yepi te s±riputtasam± paññ±ya tepi buddhañ±ºassa padese parivattanti. Buddhañ±ºa½ devamanuss±na½ pañña½ pharitv± atigha½sitv± tiµµhati. Yepi te khattiyapaº¹it± br±hmaºapaº¹it± gahapatipaº¹it± samaºapaº¹it± nipuº± kataparappav±d± v±lavedhir³p± vobhindant± [te bhindant± (sy±. ka.)] maññe caranti paññ±gatena diµµhigat±ni, te pañha½ abhisaªkharitv± abhisaªkharitv± tath±gata½ upasaªkamitv± pucchanti g³¼h±ni ca paµicchann±ni ca, kathit± visajjit± ca te pañh± bhagavat± honti niddiµµhak±raº± [niddiµµhik±raº± (sy±.)]. Upakkhittak± ca te bhagavato sampajjanti. Atha kho bhagav± tattha atirocati yadida½ paññ±y±ti. Aggo as±mantapañño, as±mantapaññat±ya sa½vattant²ti– aya½ as±mantapaññ±.
6. Bh³ripaññat±ya sa½vattant²ti katam± bh³ripaññ±? R±ga½ abhibhuyyat²ti– bh³ripaññ±. Abhibhavit±ti– bh³ripaññ±. Dosa½ abhibhuyyat²ti– bh³ripaññ±. Abhibhavit±ti– bh³ripaññ±. Moha½ abhibhuyyat²ti– bh³ripaññ±. Abhibhavit±ti– bh³ripaññ±. Kodha½…pe… upan±ha½ makkha½… pa¼±sa½… issa½… macchariya½… m±ya½… s±µheyya½… thambha½… s±rambha½… m±na½… atim±na½… mada½… pam±da½… sabbe kilese… sabbe duccarite… sabbe abhisaªkh±re…pe… sabbe bhavag±mikamme abhibhuyyat²ti– bh³ripaññ±. Abhibhavit±ti– bh³ripaññ±. R±go ari. Ta½ ari½ maddanipaññ±ti– bh³ripaññ±. Doso ari. Ta½ ari½ maddanipaññ±ti– bh³ripaññ±. Moho ari. Ta½ ari½ maddanipaññ±ti– bh³ripaññ±. Kodho…pe… upan±ho… makkho… pa¼±so… iss±… macchariya½… m±y±… s±µheyya½… thambho… s±rambho… m±no… atim±no… mado… pam±do… sabbe kiles±… sabbe duccarit±… sabbe abhisaªkh±r±…pe… sabbe bhavag±mikamm± ari. Ta½ ari½ maddanipaññ±ti– bh³ripaññ±. Bh³ri vuccati pathav² [paµhav² (sy±.)]. T±ya pathavisam±ya vitthat±ya vipul±ya paññ±ya samann±gatoti– bh³ripaññ±. Api ca, paññ±ya meta½ adhivacana½. Bh³ri medh± pariº±yik±ti– bh³ripaññ±. Bh³ripaññat±ya sa½vattant²ti– aya½ bh³ripaññ±.
Paññ±b±hull±ya sa½vattant²ti katama½ paññ±b±hulla½? Idhekacco paññ±garuko hoti paññ±carito paññ±sayo paññ±dhimutto paññ±dhajo paññ±ketu paññ±dhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo okkh±yanabahulo samokkh±yanabahulo [sampekkh±yanabahulo (sy±. ka.) mah±ni. 204 passitabb±] sampekkh±yanadhammo vibh³tavih±r² taccarito taggaruko tabbahulo tanninno tappoºo tappabbh±ro tadadhimutto tadadhipateyyo. Yath± gaºagaruko vuccati “gaºab±huliko”ti, c²varagaruko vuccati “c²varab±huliko”ti, pattagaruko vuccati “pattab±huliko”ti, sen±sanagaruko vuccati “sen±sanab±huliko”ti; evameva½ idhekacco paññ± garuko hoti paññ±carito paññ±sayo paññ±dhimutto paññ±dhajo paññ±ketu paññ±dhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo okkh±yanabahulo samokkh±yanabahulo sampekkh±yanadhammo vibh³tavih±r² taccarito taggaruko tabbahulo tanninno tappoºo tappabbh±ro tadadhimutto tadadhipateyyo. Paññ±b±hull±ya sa½vattant²ti– ida½ paññ±b±hulla½.
S²ghapaññat±ya sa½vattant²ti katam± s²ghapaññ±? S²gha½ s²gha½ s²l±ni parip³ret²ti– s²ghapaññ±. S²gha½ s²gha½ indriyasa½vara½ parip³ret²ti– s²ghapaññ±. S²gha½ s²gha½ bhojane mattaññuta½ parip³ret²ti– s²ghapaññ±. S²gha½ s²gha½ j±gariy±nuyoga½ parip³ret²ti– s²ghapaññ±. S²gha½ s²gha½ s²lakkhandha½ parip³ret²ti– s²ghapaññ±. S²gha½ s²gha½ sam±dhikkhandha½ parip³ret²ti– s²ghapaññ±. S²gha½ s²gha½ paññ±kkhandha½ parip³ret²ti– s²ghapaññ± S²gha½ s²gha½ vimuttikkhandha½ parip³ret²ti– s²ghapaññ±. S²gha½ s²gha½ vimuttiñ±ºadassanakkhandha½ parip³ret²ti– s²ghapaññ±. S²gha½ s²gha½ µh±n±µµh±n±ni paµivijjhat²ti– s²ghapaññ±. S²gha½ s²gha½ vih±rasam±pattiyo parip³ret²ti– s²ghapaññ±. S²gha½ s²gha½ ariyasacc±ni paµivijjhat²ti– s²ghapaññ±. S²gha½ s²gha½ satipaµµh±ne bh±vet²ti– s²ghapaññ±. S²gha½ s²gha½ sammappadh±ne bh±vet²ti– s²ghapaññ±. S²gha½ s²gha½ iddhip±de bh±vet²ti– s²ghapaññ±. S²gha½ s²gha½ indriy±ni bh±vet²ti– s²ghapaññ±. S²gha½ s²gha½ bal±ni bh±vet²ti– s²ghapaññ±. S²gha½ s²gha½ bojjhaªge bh±vet²ti– s²ghapaññ±. S²gha½ s²gha½ ariyamagga½ bh±vet²ti– s²ghapaññ±. S²gha½ s²gha½ s±maññaphal±ni sacchikarot²ti– s²ghapaññ±. S²gha½ s²gha½ abhiññ±yo paµivijjhat²ti– s²ghapaññ±. S²gha½ s²gha½ paramattha½ nibb±na½ sacchikarot²ti– s²ghapaññ±. S²ghapaññat±ya sa½vattant²ti– aya½ s²ghapaññ±.
Lahupaññat±ya sa½vattant²ti katam± lahupaññ±? Lahu½ lahu½ s²l±ni parip³ret²ti– lahupaññ±. Lahu½ lahu½ indriyasa½vara½ parip³ret²ti– lahupaññ±. Lahu½ lahu½ bhojane mattaññuta½ parip³ret²ti– lahupaññ±. Lahu½ lahu½ j±gariy±nuyoga½ parip³ret²ti– lahupaññ±. Lahu½ lahu½ s²lakkhandha½ …pe… sam±dhikkhandha½ paññ±kkhandha½… vimuttikkhandha½… vimuttiñ±ºadassanakkhandha½ parip³ret²ti– lahupaññ±. Lahu½ lahu½ µh±n±µµh±n±ni paµivijjhat²ti– lahupaññ±. Lahu½ lahu½ vih±rasam±pattiyo parip³ret²ti lahupaññ±. Lahu½ lahu½ ariyasacc±ni paµivijjhat²ti– lahupaññ±. Lahu½ lahu½ satipaµµh±ne bh±vet²ti– lahupaññ±. Lahu½ lahu½ sammappadh±ne bh±vet²ti– lahupaññ±. Lahu½ lahu½ iddhip±de bh±vet²ti– lahupaññ±. Lahu½ lahu½ indriy±ni bh±vet²ti– lahupaññ±. Lahu½ lahu½ bal±ni bh±vet²ti– lahupaññ±. Lahu½ lahu½ bojjhaªge bh±vet²ti– lahupaññ±. Lahu½ lahu½ ariyamagga½ bh±vet²ti– lahupaññ±. Lahu½ lahu½ s±maññaphal±ni sacchikarot²ti– lahupaññ±. Lahu½ lahu½ abhiññ±yo paµivijjhat²ti– lahupaññ±. Lahu½ lahu½ paramattha½ nibb±na½ sacchikarot²ti– lahupaññ±. Lahupaññat±ya sa½vattant²ti– aya½ lahupaññ±.
H±sapaññat±ya sa½vattant²ti katam± h±sapaññ±? Idhekacco h±sabahulo vedabahulo tuµµhibahulo p±mojjabahulo s²l±ni parip³ret²ti– h±sapaññ±. H±sabahulo vedabahulo tuµµhibahulo p±mojjabahulo indriyasa½vara½ parip³ret²ti– h±sapaññ±. H±sabahulo vedabahulo tuµµhibahulo p±mojjabahulo bhojane mattaññuta½ parip³ret²ti– h±sapaññ±. H±sabahulo vedabahulo tuµµhibahulo p±mojjabahulo j±gariy±nuyoga½ parip³ret²ti– h±sapaññ±. H±sabahulo vedabahulo tuµµhibahulo p±mojjabahulo s²lakkhandha½…pe… sam±dhikkhandha½… paññ±kkhandha½… vimuttikkhandha½… vimuttiñ±ºadassanakkhandha½ parip³ret²ti…pe… µh±n±µµh±n±ni paµivijjhat²ti… vih±rasam±pattiyo parip³ret²ti ariyasacc±ni paµivijjhat²ti… satipaµµh±ne bh±vet²ti… sammappadh±ne bh±vet²ti… iddhip±de bh±vet²ti… indriy±ni bh±vet²ti… bal±ni bh±vet²ti… bojjhaªge bh±vet²ti ariyamagga½ bh±vet²ti…pe… s±maññaphal±ni sacchikarot²ti– h±sapaññ±. H±sabahulo vedabahulo tuµµhibahulo p±mojjabahulo abhiññ±yo paµivijjhat²ti– h±sapaññ±. H±sabahulo vedabahulo tuµµhibahulo p±mojjabahulo paramattha½ nibb±na½ sacchikarot²ti– h±sapaññ±. H±sapaññat±ya sa½vattant²ti– aya½ h±sapaññ±.
7. Javanapaññat±ya sa½vattant²ti katam± javanapaññ±? Ya½ kiñci r³pa½ at²t±n±gatapaccuppanna½ ajjhatta½ v± bahiddh± v± o¼±rika½ v± sukhuma½ v± h²na½ v± paº²ta½ v± ya½ d³re santike v±, sabba½ r³pa½ aniccato khippa½ javat²ti– javanapaññ±. Dukkhato khippa½ javat²ti– javanapaññ±. Anattato khippa½ javat²ti– javanapaññ±. Y± k±ci vedan±…pe… y± k±ci saññ±… ye keci saªkh±r±… ya½ kiñci viññ±ºa½ at²t±n±gatapaccuppanna½ ajjhatta½ v± bahiddh± v± o¼±rika½ v± sukhuma½ v± h²na½ v± paº²ta½ v± ya½ d³re santike v±, sabba½ viññ±ºa½ aniccato khippa½ javat²ti– javanapaññ±. Dukkhato khippa½ javat²ti– javanapaññ±. Anattato khippa½ javat²ti– javanapaññ±. Cakkhu…pe… jar±maraºa½ at²t±n±gatapaccuppanna½ aniccato khippa½ javat²ti– javanapaññ±. Dukkhato khippa½ javat²ti– javanapaññ± Anattato khippa½ javat²ti– javanapaññ±.
R³pa½ at²t±n±gatapaccuppanna½ anicca½ khayaµµhena dukkha½ bhayaµµhena anatt± as±rakaµµhen±ti tulayitv± t²rayitv± vibh±vayitv± vibh³ta½ katv± r³panirodhe nibb±ne khippa½ javat²ti– javanapaññ±. Vedan±…pe… saññ±… saªkh±r±… viññ±ºa½… cakkhu…pe… jar±maraºa½ at²t±n±gatapaccuppanna½ anicca½ khayaµµhena dukkha½ bhayaµµhena anatt± as±rakaµµhen±ti tulayitv± t²rayitv± vibh±vayitv± vibh³ta½ katv± jar±maraºanirodhe [jar±maraºa½ r³panirodhe (sy±.)] nibb±ne khippa½ javat²ti– javanapaññ±.
R³pa½ at²t±n±gatapaccuppanna½ anicca½ saªkhata½ paµiccasamuppanna½ khayadhamma½ vayadhamma½ vir±gadhamma½ nirodhadhammanti tulayitv± t²rayitv± vibh±vayitv± vibh³ta½ katv± r³panirodhe nibb±ne khippa½ javat²ti– javanapaññ±. Vedan±…pe… saññ±… saªkh±r±… viññ±ºa½… cakkhu…pe… jar±maraºa½ at²t±n±gatapaccuppanna½ anicca½ saªkhata½ paµiccasamuppanna½ khayadhamma½ vayadhamma½ vir±gadhamma½ nirodhadhammanti tulayitv± t²rayitv± vibh±vayitv± vibh³ta½ katv± jar±maraºanirodhe nibb±ne khippa½ javat²ti– javanapaññ±. Javanapaññat±ya sa½vattant²ti– aya½ javanapaññ±.
Tikkhapaññat±ya sa½vattant²ti katam± tikkhapaññ±? Khippa½ kilese chindat²ti– tikkhapaññ±. Uppanna½ k±mavitakka½ n±dhiv±seti pajahati vinodeti byant²karoti [byanti½ karoti (ka.)] anabh±va½ gamet²ti– tikkhapaññ±. Uppanna½ by±p±davitakka½ n±dhiv±seti pajahati vinodeti byant²karoti anabh±va½ gamet²ti– tikkhapaññ±. Uppanna½ vihi½s±vitakka½ n±dhiv±seti…pe… uppannuppanne p±pake akusale dhamme n±dhiv±seti pajahati vinodeti byant²karoti anabh±va½ gamet²ti– tikkhapaññ±. Uppanna½ r±ga½ n±dhiv±seti pajahati vinodeti byant²karoti anabh±va½ gamet²ti– tikkhapaññ±. Uppanna½ dosa½…pe… uppanna½ moha½ uppanna½ kodha½… uppanna½ upan±ha½… makkha½… pa¼±sa½… issa½… macchariya½… m±ya½… s±µheyya½… thambha½… s±rambha½… m±na½… atim±na½… mada½… pam±da½… sabbe kilese… sabbe duccarite… sabbe abhisaªkh±re…pe… sabbe bhavag±mikamme n±dhiv±seti pajahati vinodeti byant²karoti anabh±va½ gamet²ti– tikkhapaññ±. Ekasmi½ ±sane catt±ro ca ariyamagg± catt±ri ca s±maññaphal±ni catasso paµisambhid±yo cha abhiññ±yo adhigat± honti sacchikat± phassit± paññ±y±ti– tikkhapaññ±. Tikkhapaññat±ya sa½vattant²ti– aya½ tikkhapaññ±.
Nibbedhikapaññat±ya sa½vattant²ti katam± nibbedhikapaññ±? Idhekacco sabbasaªkh±resu ubbegabahulo hoti utt±sabahulo ukkaºµhanabahulo aratibahulo anabhiratibahulo. Bahimukho na ramati sabbasaªkh±resu. Anibbiddhapubba½ appad±litapubba½ lobhakkhandha½ nibbijjhati pad±let²ti– nibbedhikapaññ±. Anibbiddhapubba½ appad±litapubba½ dosakkhandha½ nibbijjhati pad±let²ti– nibbedhikapaññ±. Anibbiddhapubba½ appad±litapubba½ mohakkhandha½ nibbijjhati pad±let²ti– nibbedhikapaññ± Anibbiddhapubba½ appad±litapubba½ kodha½…pe… upan±ha½… makkha½… pa¼±sa½… issa½… macchariya½… m±ya½… s±µheyya½… thambha½… s±rambha½… m±na½… atim±na½… mada½… pam±da½… sabbe kilese… sabbe duccarite… sabbe abhisaªkh±re…pe… sabbe bhavag±mikamme nibbijjhati pad±let²ti– nibbedhikapaññ±. Nibbedhikapaññat±ya sa½vattant²ti– aya½ nibbedhikapaññ±.
Im± so¼asa paññ±yo. Im±hi so¼asahi paññ±hi samann±gato puggalo paµisambhidappatto.