Pañcaªgavippah²n±di

74. Ya½ pana vutta½ “pañcaªgavippah²na½ pañcaªgasamann±gatan”ti, tattha k±macchando, by±p±do, thinamiddha½, uddhaccakukkucca½, vicikicch±ti imesa½ pañcanna½ n²varaº±na½ pah±navasena pañcaªgavippah²nat± veditabb±. Na hi etesu appah²nesu jh±na½ uppajjati. Tenasset±ni pah±naªg±n²ti vuccanti. Kiñc±pi hi jh±nakkhaºe aññepi akusal± dhamm± pah²yanti, tath±pi et±neva visesena jh±nantar±yakar±ni. K±macchandena hi n±n±visayappalobhita½ citta½ na ekatt±rammaºe sam±dhiyati. K±macchand±bhibh³ta½ v± ta½ na k±madh±tuppah±n±ya paµipada½ paµipajjati. By±p±dena c±rammaºe paµihaññam±na½ na nirantara½ pavattati Thinamiddh±bhibh³ta½ akammañña½ hoti. Uddhaccakukkuccapareta½ av³pasantameva hutv± paribbhamati. Vicikicch±ya upahata½ jh±n±dhigamas±dhika½ paµipada½ n±rohati. Iti visesena jh±nantar±yakaratt± et±neva pah±naªg±n²ti vutt±n²ti.
Yasm± pana vitakko ±rammaºe citta½ abhiniropeti, vic±ro anuppabandhati, tehi avikkhep±ya samp±ditappayogassa cetaso payogasampattisambhav± p²ti p²ºana½, sukhañca upabr³hana½ karoti. Atha na½ sasesasampayuttadhamma½ etehi abhiniropan±nuppabandhanap²ºana-upabr³hanehi anuggahit± ekaggat± ekatt±rammaºe sama½ samm± ca ±dhiyati, tasm± vitakko vic±ro p²ti sukha½ cittekaggat±ti imesa½ pañcanna½ uppattivasena pañcaªgasamann±gatat± veditabb±. Uppannesu hi etesu pañcasu jh±na½ uppanna½ n±ma hoti. Tenassa et±ni pañca samann±gataªg±n²ti vuccanti. Tasm± na etehi samann±gata½ aññadeva jh±na½ n±ma atth²ti gahetabba½. Yath± pana aªgamattavaseneva caturaªgin² sen±, pañcaªgika½ t³riya½, aµµhaªgiko ca maggoti vuccati, evamidampi aªgamattavaseneva pañcaªgikanti v± pañcaªgasamann±gatanti v± vuccat²ti veditabba½.
Et±ni ca pañcaªg±ni kiñc±pi upac±rakkhaºepi atthi, atha kho upac±re pakaticittato balavatar±ni. Idha pana upac±ratopi balavatar±ni r³p±vacaralakkhaºappatt±ni. Ettha hi vitakko suvisadena ±k±rena ±rammaºe citta½ abhiniropayam±no uppajjati. Vic±ro ativiya ±rammaºa½ anumajjam±no. P²tisukha½ sabb±vantampi k±ya½ pharam±na½. Tenev±ha– “n±ssa kiñci sabb±vato k±yassa vivekajena p²tisukhena apphuµa½ hot²”ti (d². ni. 1.228). Cittekaggat±pi heµµhimamhi samuggapaµale uparima½ samuggapaµala½ viya ±rammaºesu phusit± hutv± uppajjati, ayametesa½ itarehi viseso. Tattha cittekaggat± kiñc±pi savitakka½ savic±ranti imasmi½ p±µhe na niddiµµh±, tath±pi vibhaªge “jh±nanti vitakko vic±ro p²ti sukha½ cittassekaggat±”ti (vibha. 569) eva½ vuttatt± aªgameva. Yena hi adhipp±yena bhagavat± uddeso kato, soyeva tena vibhaªge pak±sitoti.