නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස
සංයුත්තනිකායො
සගාථාවග්ගො
1. දෙවතාසංයුත්තං
1. නළවග්ගො
1. ඔඝතරණසුත්තං
1. එවං
‘‘චිරස්සං වත පස්සාමි, බ්රාහ්මණං පරිනිබ්බුතං;
අප්පතිට්ඨං අනායූහං, තිණ්ණං ලොකෙ විසත්තික’’න්ති. –
ඉදමවොච
2. නිමොක්ඛසුත්තං
2. සාවත්ථිනිදානං
‘‘ජානාසි නො ත්වං, මාරිස, සත්තානං නිමොක්ඛං පමොක්ඛං විවෙක’’න්ති?
‘‘ජානාමි ඛ්වාහං, ආවුසො, සත්තානං නිමොක්ඛං පමොක්ඛං විවෙක’’න්ති.
‘‘යථා කථං පන ත්වං, මාරිස, ජානාසි සත්තානං නිමොක්ඛං පමොක්ඛං විවෙක’’න්ති?
‘‘නන්දීභවපරික්ඛයා
3. උපනීයසුත්තං
3. සාවත්ථිනිදානං
‘‘උපනීයති ජීවිතමප්පමායු,
ජරූපනීතස්ස න සන්ති තාණා;
එතං භයං මරණෙ පෙක්ඛමානො,
පුඤ්ඤානි කයිරාථ සුඛාවහානී’’ති.
‘‘උපනීයති ජීවිතමප්පමායු,
ජරූපනීතස්ස න සන්ති තාණා;
එතං භයං මරණෙ පෙක්ඛමානො,
ලොකාමිසං පජහෙ සන්තිපෙක්ඛො’’ති.
4. අච්චෙන්තිසුත්තං
4. සාවත්ථිනිදානං
‘‘අච්චෙන්ති කාලා තරයන්ති රත්තියො,
වයොගුණා අනුපුබ්බං ජහන්ති;
එතං භයං මරණෙ පෙක්ඛමානො,
පුඤ්ඤානි කයිරාථ සුඛාවහානී’’ති.
‘‘අච්චෙන්ති කාලා තරයන්ති රත්තියො,
වයොගුණා අනුපුබ්බං ජහන්ති;
එතං භයං මරණෙ පෙක්ඛමානො,
ලොකාමිසං පජහෙ සන්තිපෙක්ඛො’’ති.
5. කතිඡින්දසුත්තං
5. සාවත්ථිනිදානං
‘‘කති ඡින්දෙ කති ජහෙ, කති චුත්තරි භාවයෙ;
කති සඞ්ගාතිගො භික්ඛු, ඔඝතිණ්ණොති වුච්චතී’’ති.
‘‘පඤ්ච ඡින්දෙ පඤ්ච ජහෙ, පඤ්ච චුත්තරි භාවයෙ;
පඤ්ච සඞ්ගාතිගො භික්ඛු, ඔඝතිණ්ණොති වුච්චතී’’ති.
6. ජාගරසුත්තං
6. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං
‘‘කති ජාගරතං සුත්තා, කති සුත්තෙසු ජාගරා;
කතිභි
‘‘පඤ්ච ජාගරතං සුත්තා, පඤ්ච සුත්තෙසු ජාගරා;
පඤ්චභි
7. අප්පටිවිදිතසුත්තං
7. සාවත්ථිනිදානං
‘‘යෙසං ධම්මා අප්පටිවිදිතා, පරවාදෙසු නීයරෙ
සුත්තා තෙ නප්පබුජ්ඣන්ති, කාලො තෙසං පබුජ්ඣිතු’’න්ති.
‘‘යෙසං ධම්මා සුප්පටිවිදිතා, පරවාදෙසු න නීයරෙ;
තෙ සම්බුද්ධා සම්මදඤ්ඤා, චරන්ති විසමෙ සම’’න්ති.
8. සුසම්මුට්ඨසුත්තං
8. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං ගාථං අභාසි –
‘‘යෙසං
සුත්තා තෙ නප්පබුජ්ඣන්ති, කාලො තෙසං පබුජ්ඣිතු’’න්ති.
‘‘යෙසං
තෙ සම්බුද්ධා සම්මදඤ්ඤා, චරන්ති විසමෙ සම’’න්ති.
9. මානකාමසුත්තං
9. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං ගාථං අභාසි –
‘‘න මානකාමස්ස දමො ඉධත්ථි,
න මොනමත්ථි අසමාහිතස්ස;
එකො අරඤ්ඤෙ විහරං පමත්තො,
න මච්චුධෙය්යස්ස තරෙය්ය පාර’’න්ති.
‘‘මානං පහාය සුසමාහිතත්තො,
සුචෙතසො සබ්බධි විප්පමුත්තො;
එකො අරඤ්ඤෙ විහරං අප්පමත්තො,
ස මච්චුධෙය්යස්ස තරෙය්ය පාර’’න්ති.
10. අරඤ්ඤසුත්තං
10. සාවත්ථිනිදානං
‘‘අරඤ්ඤෙ
එකභත්තං භුඤ්ජමානානං, කෙන වණ්ණො පසීදතී’’ති.
‘‘අතීතං නානුසොචන්ති, නප්පජප්පන්ති නාගතං;
පච්චුප්පන්නෙන යාපෙන්ති, තෙන වණ්ණො පසීදති’’.
‘‘අනාගතප්පජප්පාය, අතීතස්සානුසොචනා;
එතෙන බාලා සුස්සන්ති, නළොව හරිතො ලුතො’’ති.
නළවග්ගො පඨමො.
තස්සුද්දානං –
ඔඝං නිමොක්ඛං උපනෙය්යං, අච්චෙන්ති කතිඡින්දි ච;
ජාගරං අප්පටිවිදිතා, සුසම්මුට්ඨා මානකාමිනා;
අරඤ්ඤෙ දසමො වුත්තො, වග්ගො තෙන පවුච්චති.
2. නන්දනවග්ගො
1. නන්දනසුත්තං
11. එවං
‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතරා තාවතිංසකායිකා දෙවතා නන්දනෙ වනෙ අච්ඡරාසඞ්ඝපරිවුතා දිබ්බෙහි පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතා සමඞ්ගීභූතා පරිචාරියමානා
‘‘න
ආවාසං නරදෙවානං, තිදසානං යසස්සින’’න්ති.
‘‘එවං
‘‘න ත්වං බාලෙ පජානාසි, යථා අරහතං වචො;
අනිච්චා සබ්බසඞ්ඛාරා
උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣන්ති, තෙසං වූපසමො සුඛො’’ති.
2. නන්දතිසුත්තං
12. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං
‘‘නන්දති පුත්තෙහි පුත්තිමා,
ගොමා
උපධීහි
න හි සො නන්දති යො නිරූපධී’’ති.
‘‘සොචති පුත්තෙහි පුත්තිමා,
ගොමා ගොහි තථෙව සොචති;
උපධීහි නරස්ස සොචනා,
න හි සො සොචති යො නිරූපධී’’ති.
3. නත්ථිපුත්තසමසුත්තං
13. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං ගාථං අභාසි –
‘‘නත්ථි පුත්තසමං පෙමං, නත්ථි ගොසමිතං ධනං;
නත්ථි සූරියසමා
‘‘නත්ථි අත්තසමං පෙමං, නත්ථි ධඤ්ඤසමං ධනං;
නත්ථි පඤ්ඤාසමා ආභා, වුට්ඨි වෙ පරමා සරා’’ති.
4. ඛත්තියසුත්තං
14. ‘‘ඛත්තියො
කොමාරී සෙට්ඨා භරියානං, යො ච පුත්තාන පුබ්බජො’’ති.
‘‘සම්බුද්ධො ද්විපදං සෙට්ඨො, ආජානීයො චතුප්පදං;
සුස්සූසා සෙට්ඨා භරියානං, යො ච පුත්තානමස්සවො’’ති.
5. සණමානසුත්තං
15. ‘‘ඨිතෙ
සණතෙව බ්රහාරඤ්ඤං
‘‘ඨිතෙ මජ්ඣන්හිකෙ කාලෙ, සන්නිසීවෙසු පක්ඛිසු;
සණතෙව බ්රහාරඤ්ඤං, සා රති පටිභාති ම’’න්ති.
6. නිද්දාතන්දීසුත්තං
16. ‘‘නිද්දා
එතෙන නප්පකාසති, අරියමග්ගො ඉධ පාණින’’න්ති.
‘‘නිද්දං තන්දිං විජම්භිතං, අරතිං භත්තසම්මදං;
වීරියෙන
7. දුක්කරසුත්තං
17. ‘‘දුක්කරං
බහූහි තත්ථ සම්බාධා, යත්ථ බාලො විසීදතී’’ති.
‘‘කතිහං චරෙය්ය සාමඤ්ඤං, චිත්තං චෙ න නිවාරයෙ;
පදෙ පදෙ විසීදෙය්ය, සඞ්කප්පානං වසානුගො’’ති.
‘‘කුම්මොව අඞ්ගානි සකෙ කපාලෙ,
සමොදහං භික්ඛු මනොවිතක්කෙ;
අනිස්සිතො අඤ්ඤමහෙඨයානො,
පරිනිබ්බුතො නූපවදෙය්ය කඤ්චී’’ති.
8. හිරීසුත්තං
18. ‘‘හිරීනිසෙධො
යො නින්දං අපබොධති
‘‘හිරීනිසෙධා තනුයා, යෙ චරන්ති සදා සතා;
අන්තං දුක්ඛස්ස පප්පුය්ය, චරන්ති විසමෙ සම’’න්ති.
9. කුටිකාසුත්තං
19.
‘‘කච්චි
කච්චි සන්තානකා නත්ථි, කච්චි මුත්තොසි බන්ධනා’’ති.
‘‘තග්ඝ මෙ කුටිකා නත්ථි, තග්ඝ නත්ථි කුලාවකා;
තග්ඝ සන්තානකා නත්ථි, තග්ඝ මුත්තොම්හි බන්ධනා’’ති.
‘‘කින්තාහං
කිං තෙ සන්තානකං බ්රූමි, කින්තාහං බ්රූමි බන්ධන’’න්ති.
‘‘මාතරං කුටිකං බ්රූසි, භරියං බ්රූසි කුලාවකං;
පුත්තෙ සන්තානකෙ බ්රූසි, තණ්හං මෙ බ්රූසි බන්ධන’’න්ති.
‘‘සාහු තෙ කුටිකා නත්ථි, සාහු නත්ථි කුලාවකා;
සාහු සන්තානකා නත්ථි, සාහු මුත්තොසි බන්ධනා’’ති.
10. සමිද්ධිසුත්තං
20. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති තපොදාරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා සමිද්ධි රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය යෙන තපොදා තෙනුපසඞ්කමි ගත්තානි පරිසිඤ්චිතුං. තපොදෙ ගත්තානි පරිසිඤ්චිත්වා පච්චුත්තරිත්වා එකචීවරො අට්ඨාසි ගත්තානි පුබ්බාපයමානො. අථ ඛො අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං තපොදං ඔභාසෙත්වා යෙන ආයස්මා සමිද්ධි තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා වෙහාසං ඨිතා ආයස්මන්තං සමිද්ධිං ගාථාය අජ්ඣභාසි –
‘‘අභුත්වා
භුත්වාන භික්ඛු භික්ඛස්සු, මා තං කාලො උපච්චගා’’ති.
‘‘කාලං
තස්මා අභුත්වා භික්ඛාමි, මා මං කාලො උපච්චගා’’ති.
අථ ඛො සා දෙවතා පථවියං
‘‘න ඛ්වාහං, ආවුසො, සන්දිට්ඨිකං හිත්වා කාලිකං අනුධාවාමි. කාලිකඤ්ච ඛ්වාහං, ආවුසො, හිත්වා සන්දිට්ඨිකං අනුධාවාමි. කාලිකා හි, ආවුසො, කාමා වුත්තා භගවතා බහුදුක්ඛා බහුපායාසා; ආදීනවො එත්ථ භිය්යො. සන්දිට්ඨිකො අයං ධම්මො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති.
‘‘කථඤ්ච, භික්ඛු, කාලිකා කාමා වුත්තා භගවතා බහුදුක්ඛා බහුපායාසා, ආදීනවො එත්ථ භිය්යො? කථං සන්දිට්ඨිකො අයං ධම්මො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති?
‘‘අහං ඛො, ආවුසො, නවො අචිරපබ්බජිතො අධුනාගතො ඉමං ධම්මවිනයං. න තාහං
‘‘න ඛො, භික්ඛු, සුකරො සො භගවා අම්හෙහි උපසඞ්කමිතුං
‘‘ඉධාහං
‘‘අභුත්වා භික්ඛසි භික්ඛු, න හි භුත්වාන භික්ඛසි;
භුත්වාන භික්ඛු භික්ඛස්සු, මා තං කාලො උපච්චගා’’ති.
‘‘එවං වුත්තෙ අහං, භන්තෙ, තං දෙවතං ගාථාය පච්චභාසිං –
‘‘කාලං වොහං න ජානාමි, ඡන්නො කාලො න දිස්සති;
තස්මා අභුත්වා භික්ඛාමි, මා මං කාලො උපච්චගා’’ති.
‘‘අථ ඛො, භන්තෙ, සා දෙවතා පථවියං පතිට්ඨහිත්වා මං එතදවොච – ‘දහරො
‘‘එවං වුත්තාහං, භන්තෙ, තං දෙවතං එතදවොචං – ‘න ඛ්වාහං, ආවුසො, සන්දිට්ඨිකං හිත්වා කාලිකං අනුධාවාමි; කාලිකඤ්ච ඛ්වාහං, ආවුසො, හිත්වා සන්දිට්ඨිකං අනුධාවාමි. කාලිකා හි, ආවුසො, කාමා වුත්තා භගවතා බහුදුක්ඛා බහුපායාසා; ආදීනවො එත්ථ භිය්යො. සන්දිට්ඨිකො අයං ධම්මො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’’ති.
‘‘එවං වුත්තෙ, භන්තෙ, සා දෙවතා මං එතදවොච – ‘කථඤ්ච, භික්ඛු, කාලිකා කාමා වුත්තා භගවතා බහුදුක්ඛා බහුපායාසා; ආදීනවො එත්ථ භිය්යො? කථං සන්දිට්ඨිකො
‘‘එවං
එවං වුත්තෙ, සා දෙවතා ආයස්මන්තං සමිද්ධිං එතදවොච – ‘‘පුච්ඡ, භික්ඛු, පුච්ඡ, භික්ඛු, යමහං අනුප්පත්තා’’ති.
අථ ඛො භගවා තං දෙවතං ගාථාහි අජ්ඣභාසි –
‘‘අක්ඛෙය්යසඤ්ඤිනො සත්තා, අක්ඛෙය්යස්මිං පතිට්ඨිතා;
අක්ඛෙය්යං අපරිඤ්ඤාය, යොගමායන්ති මච්චුනො.
‘‘අක්ඛෙය්යඤ්ච පරිඤ්ඤාය, අක්ඛාතාරං න මඤ්ඤති;
තඤ්හි තස්ස න හොතීති, යෙන නං වජ්ජා න තස්ස අත්ථි;
සචෙ විජානාසි වදෙහි යක්ඛා’’ති
‘‘න ඛ්වාහං, භන්තෙ, ඉමස්ස භගවතා සඞ්ඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමි. සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා තථා භාසතු යථාහං ඉමස්ස භගවතා සඞ්ඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ජානෙය්ය’’න්ති.
‘‘සමො
යො මඤ්ඤතී සො විවදෙථ
තීසු
සමො විසෙසීති න තස්ස හොති;
සචෙ විජානාසි වදෙහි යක්ඛා’’ති.
‘‘ඉමස්සාපි
‘‘පහාසි සඞ්ඛං න විමානමජ්ඣගා, අච්ඡෙච්ඡි
තං ඡින්නගන්ථං අනිඝං නිරාසං, පරියෙසමානා නාජ්ඣගමුං;
දෙවා මනුස්සා ඉධ වා හුරං වා, සග්ගෙසු වා සබ්බනිවෙසනෙසු;
සචෙ විජානාසි වදෙහි යක්ඛා’’ති.
‘‘ඉමස්ස
‘‘පාපං න කයිරා වචසා මනසා,
කායෙන වා කිඤ්චන සබ්බලොකෙ;
කාමෙ පහාය සතිමා සම්පජානො,
දුක්ඛං න සෙවෙථ අනත්ථසංහිත’’න්ති.
නන්දනවග්ගො දුතියො.
තස්සුද්දානං –
නන්දනා
ඛත්තියො සණමානො ච, නිද්දාතන්දී ච දුක්කරං;
හිරී කුටිකා නවමො, දසමො වුත්තො සමිද්ධිනාති.
3. සත්තිවග්ගො
1. සත්තිසුත්තං
21. සාවත්ථිනිදානං
‘‘සත්තියා විය ඔමට්ඨො, ඩය්හමානොව
කාමරාගප්පහානාය, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’ති.
‘‘සත්තියා විය ඔමට්ඨො, ඩය්හමානොව මත්ථකෙ;
සක්කායදිට්ඨිප්පහානාය, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’ති.
2. ඵුසතිසුත්තං
22.
‘‘නාඵුසන්තං ඵුසති ච, ඵුසන්තඤ්ච තතො ඵුසෙ;
තස්මා ඵුසන්තං ඵුසති, අප්පදුට්ඨපදොසින’’න්ති.
‘‘යො
සුද්ධස්ස පොසස්ස අනඞ්ගණස්ස;
තමෙව බාලං පච්චෙති පාපං,
සුඛුමො රජො පටිවාතංව ඛිත්තො’’ති.
3. ජටාසුත්තං
23.
‘‘අන්තො
තං තං ගොතම පුච්ඡාමි, කො ඉමං විජටයෙ ජට’’න්ති.
‘‘සීලෙ
ආතාපී නිපකො භික්ඛු, සො ඉමං විජටයෙ ජටං.
‘‘යෙසං රාගො ච දොසො ච, අවිජ්ජා ච විරාජිතා;
ඛීණාසවා අරහන්තො, තෙසං විජටිතා ජටා.
‘‘යත්ථ නාමඤ්ච රූපඤ්ච, අසෙසං උපරුජ්ඣති;
පටිඝං රූපසඤ්ඤා ච, එත්ථෙසා ඡිජ්ජතෙ
4. මනොනිවාරණසුත්තං
24. ‘‘යතො
න දුක්ඛමෙති නං තතො තතො;
ස සබ්බතො මනො නිවාරයෙ,
ස සබ්බතො දුක්ඛා පමුච්චති’’.
‘‘න සබ්බතො මනො නිවාරයෙ,
න මනො සංයතත්තමාගතං;
යතො යතො ච පාපකං,
තතො තතො මනො නිවාරයෙ’’ති.
5. අරහන්තසුත්තං
25.
‘‘යො හොති භික්ඛු අරහං කතාවී,
ඛීණාසවො අන්තිමදෙහධාරී;
අහං
මමං වදන්තීතිපි සො වදෙය්යා’’ති.
‘‘යො
ඛීණාසවො අන්තිමදෙහධාරී;
අහං වදාමීතිපි සො වදෙය්ය,
මමං වදන්තීතිපි සො වදෙය්ය;
ලොකෙ සමඤ්ඤං කුසලො විදිත්වා,
වොහාරමත්තෙන සො
‘‘යො හොති භික්ඛු අරහං කතාවී,
ඛීණාසවො අන්තිමදෙහධාරී;
මානං නු ඛො සො උපගම්ම භික්ඛු,
අහං වදාමීතිපි සො වදෙය්ය;
මමං වදන්තීතිපි සො වදෙය්යා’’ති.
‘‘පහීනමානස්ස න සන්ති ගන්ථා,
විධූපිතා මානගන්ථස්ස සබ්බෙ;
ස වීතිවත්තො මඤ්ඤතං
අහං
‘‘මමං වදන්තීතිපි සො වදෙය්ය;
ලොකෙ සමඤ්ඤං කුසලො විදිත්වා;
වොහාරමත්තෙන සො වොහරෙය්යා’’ති.
6. පජ්ජොතසුත්තං
26.
‘‘කති
භගවන්තං
‘‘චත්තාරො
දිවා තපති ආදිච්චො, රත්තිමාභාති චන්දිමා.
‘‘අථ අග්ගි දිවාරත්තිං, තත්ථ තත්ථ පකාසති;
සම්බුද්ධො තපතං සෙට්ඨො, එසා ආභා අනුත්තරා’’ති.
7. සරසුත්තං
27.
‘‘කුතො
කත්ථ නාමඤ්ච රූපඤ්ච, අසෙසං උපරුජ්ඣතී’’ති.
‘‘යත්ථ ආපො ච පථවී, තෙජො වායො න ගාධති;
අතො සරා නිවත්තන්ති, එත්ථ වට්ටං න වත්තති;
එත්ථ නාමඤ්ච රූපඤ්ච, අසෙසං උපරුජ්ඣතී’’ති.
8. මහද්ධනසුත්තං
28.
‘‘මහද්ධනා මහාභොගා, රට්ඨවන්තොපි ඛත්තියා;
අඤ්ඤමඤ්ඤාභිගිජ්ඣන්ති, කාමෙසු අනලඞ්කතා.
‘‘තෙසු උස්සුක්කජාතෙසු, භවසොතානුසාරිසු;
කෙධ තණ්හං
‘‘හිත්වා
හිත්වා රාගඤ්ච දොසඤ්ච, අවිජ්ජඤ්ච විරාජිය;
ඛීණාසවා අරහන්තො, තෙ ලොකස්මිං අනුස්සුකා’’ති.
9. චතුචක්කසුත්තං
29.
‘‘චතුචක්කං
පඞ්කජාතං මහාවීර, කථං යාත්රා භවිස්සතී’’ති.
‘‘ඡෙත්වා නද්ධිං වරත්තඤ්ච, ඉච්ඡා ලොභඤ්ච පාපකං;
සමූලං තණ්හමබ්බුය්හ, එවං යාත්රා භවිස්සතී’’ති.
10. එණිජඞ්ඝසුත්තං
30.
‘‘එණිජඞ්ඝං කිසං වීරං, අප්පාහාරං අලොලුපං;
සීහං වෙකචරං නාගං, කාමෙසු අනපෙක්ඛිනං;
උපසඞ්කම්ම පුච්ඡාම, කථං දුක්ඛා පමුච්චතී’’ති.
‘‘පඤ්ච
එත්ථ ඡන්දං විරාජෙත්වා, එවං දුක්ඛා පමුච්චතී’’ති.
සත්තිවග්ගො තතියො.
තස්සුද්දානං –
සත්තියා ඵුසති චෙව, ජටා මනොනිවාරණා;
අරහන්තෙන පජ්ජොතො, සරා මහද්ධනෙන ච;
චතුචක්කෙන නවමං, එණිජඞ්ඝෙන තෙ දසාති.
4. සතුල්ලපකායිකවග්ගො
1. සබ්භිසුත්තං
31. එවං
‘‘සබ්භිරෙව සමාසෙථ, සබ්භි කුබ්බෙථ
සතං සද්ධම්මමඤ්ඤාය, සෙය්යො හොති න පාපියො’’ති.
අථ ඛො අපරා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං ගාථං අභාසි –
‘‘සබ්භිරෙව සමාසෙථ, සබ්භි කුබ්බෙථ සන්ථවං;
සතං සද්ධම්මමඤ්ඤාය, පඤ්ඤා ලබ්භති
අථ ඛො අපරා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං ගාථං අභාසි –
‘‘සබ්භිරෙව සමාසෙථ, සබ්භි කුබ්බෙථ සන්ථවං;
සතං සද්ධම්මමඤ්ඤාය, සොකමජ්ඣෙ න සොචතී’’ති.
අථ
‘‘සබ්භිරෙව
සතං සද්ධම්මමඤ්ඤාය, ඤාතිමජ්ඣෙ විරොචතී’’ති.
අථ
‘‘සබ්භිරෙව සමාසෙථ, සබ්භි කුබ්බෙථ සන්ථවං;
සතං සද්ධම්මමඤ්ඤාය, සත්තා ගච්ඡන්ති සුග්ගති’’න්ති.
අථ ඛො අපරා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං ගාථං අභාසි –
‘‘සබ්භිරෙව සමාසෙථ, සබ්භි කුබ්බෙථ සන්ථවං;
සතං සද්ධම්මමඤ්ඤාය, සත්තා තිට්ඨන්ති සාතත’’න්ති.
අථ ඛො අපරා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කස්ස නු ඛො, භගවා, සුභාසිත’’න්ති? සබ්බාසං වො සුභාසිතං පරියායෙන, අපි ච මමපි සුණාථ –
‘‘සබ්භිරෙව
සතං සද්ධම්මමඤ්ඤාය, සබ්බදුක්ඛා පමුච්චතී’’ති.
ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා තා දෙවතායො භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායිංසූති.
2. මච්ඡරිසුත්තං
32. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො සම්බහුලා සතුල්ලපකායිකා දෙවතායො අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. එකමන්තං ඨිතා ඛො එකා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං
‘‘මච්ඡෙරා
පුඤ්ඤං ආකඞ්ඛමානෙන, දෙය්යං හොති විජානතා’’ති.
අථ
‘‘යස්සෙව භීතො න දදාති මච්ඡරී, තදෙවාදදතො භයං;
ජිඝච්ඡා ච පිපාසා ච, යස්ස භායති මච්ඡරී;
තමෙව බාලං ඵුසති, අස්මිං ලොකෙ පරම්හි ච.
‘‘තස්මා විනෙය්ය මච්ඡෙරං, දජ්ජා දානං මලාභිභූ;
පුඤ්ඤානි පරලොකස්මිං, පතිට්ඨා හොන්ති පාණින’’න්ති.
අථ ඛො අපරා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමා ගාථායො අභාසි –
‘‘තෙ මතෙසු න මීයන්ති, පන්ථානංව සහබ්බජං;
අප්පස්මිං යෙ පවෙච්ඡන්ති, එස ධම්මො සනන්තනො.
‘‘අප්පස්මෙකෙ පවෙච්ඡන්ති, බහුනෙකෙ න දිච්ඡරෙ;
අප්පස්මා දක්ඛිණා දින්නා, සහස්සෙන සමං මිතා’’ති.
අථ
‘‘දුද්දදං දදමානානං, දුක්කරං කම්ම කුබ්බතං;
අසන්තො නානුකුබ්බන්ති, සතං ධම්මො දුරන්වයො
‘‘තස්මා
අසන්තො නිරයං යන්ති, සන්තො සග්ගපරායනා’’ති.
අථ
‘‘සබ්බාසං වො සුභාසිතං පරියායෙන; අපි ච මමපි සුණාථ –
‘‘ධම්මං චරෙ යොපි සමුඤ්ජකං චරෙ,
දාරඤ්ච පොසං දදමප්පකස්මිං;
සතං සහස්සානං සහස්සයාගිනං,
කලම්පි නාග්ඝන්ති තථාවිධස්ස තෙ’’ති.
අථ
‘‘කෙනෙස යඤ්ඤො විපුලො මහග්ගතො,
සමෙන දින්නස්ස න අග්ඝමෙති;
කථං
කලම්පි නාග්ඝන්ති තථාවිධස්ස තෙ’’ති.
‘‘දදන්ති හෙකෙ විසමෙ නිවිට්ඨා,
ඡෙත්වා වධිත්වා අථ සොචයිත්වා;
සා
සමෙන දින්නස්ස න අග්ඝමෙති.
‘‘එවං සතං සහස්සානං සහස්සයාගිනං;
කලම්පි නාග්ඝන්ති තථාවිධස්ස තෙ’’ති.
3. සාධුසුත්තං
33. සාවත්ථිනිදානං
‘‘සාධු ඛො, මාරිස, දානං;
මච්ඡෙරා ච පමාදා ච, එවං දානං න දීයති;
පුඤ්ඤං ආකඞ්ඛමානෙන, දෙය්යං හොති විජානතා’’ති.
අථ ඛො අපරා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං උදානං උදානෙසි –
‘‘සාධු ඛො, මාරිස, දානං;
අපි ච අප්පකස්මිම්පි සාහු දානං’’.
‘‘අප්පස්මෙකෙ පවෙච්ඡන්ති, බහුනෙකෙ න දිච්ඡරෙ;
අප්පස්මා දක්ඛිණා දින්නා, සහස්සෙන සමං මිතා’’ති.
අථ
‘‘සාධු ඛො, මාරිස, දානං; අප්පකස්මිම්පි සාහු දානං;
අපි ච සද්ධායපි සාහු දානං’’.
‘‘දානඤ්ච යුද්ධඤ්ච සමානමාහු,
අප්පාපි සන්තා බහුකෙ ජිනන්ති;
අප්පම්පි චෙ සද්දහානො දදාති,
තෙනෙව සො හොති සුඛී පරත්ථා’’ති.
අථ
‘‘සාධු
සද්ධායපි
‘‘යො ධම්මලද්ධස්ස දදාති දානං,
උට්ඨානවීරියාධිගතස්ස ජන්තු;
අතික්කම්ම සො වෙතරණිං යමස්ස,
දිබ්බානි ඨානානි උපෙති මච්චො’’ති.
අථ ඛො අපරා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං උදානං උදානෙසි –
‘‘සාධු ඛො, මාරිස, දානං; අප්පකස්මිම්පි සාහු දානං;
සද්ධායපි සාහු දානං; ධම්මලද්ධස්සාපි සාහු දානං;
අපි
‘‘විචෙය්ය දානං සුගතප්පසත්ථං,
යෙ දක්ඛිණෙය්යා ඉධ ජීවලොකෙ;
එතෙසු දින්නානි මහප්ඵලානි,
බීජානි වුත්තානි යථා සුඛෙත්තෙ’’ති.
අථ ඛො අපරා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං උදානං උදානෙසි –
‘‘සාධු ඛො, මාරිස, දානං; අප්පකස්මිම්පි සාහු දානං;
සද්ධායපි සාහු දානං; ධම්මලද්ධස්සාපි සාහු දානං;
විචෙය්ය දානම්පි සාහු දානං; අපි ච පාණෙසුපි සාධු සංයමො’’.
‘‘යො
පරූපවාදා න කරොන්ති පාපං;
භීරුං
භයා හි සන්තො න කරොන්ති පාප’’න්ති.
අථ ඛො අපරා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කස්ස
‘‘සබ්බාසං වො සුභාසිතං පරියායෙන, අපි ච මමපි සුණාථ –
‘‘සද්ධා හි දානං බහුධා පසත්ථං,
දානා ච ඛො ධම්මපදංව සෙය්යො;
පුබ්බෙ
නිබ්බානමෙවජ්ඣගමුං සපඤ්ඤා’’ති.
4. නසන්තිසුත්තං
34. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො සම්බහුලා සතුල්ලපකායිකා දෙවතායො අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. එකමන්තං ඨිතා ඛො එකා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං ගාථං අභාසි –
‘‘න සන්ති කාමා මනුජෙසු නිච්චා,
සන්තීධ කමනීයානි යෙසු
යෙසු පමත්තො අපුනාගමනං,
අනාගන්තා පුරිසො මච්චුධෙය්යා’’ති.
‘‘ඡන්දජං අඝං ඡන්දජං දුක්ඛං;
ඡන්දවිනයා අඝවිනයො;
අඝවිනයා දුක්ඛවිනයො’’ති.
‘‘න
සඞ්කප්පරාගො
තිට්ඨන්ති චිත්රානි තථෙව ලොකෙ,
අථෙත්ථ ධීරා විනයන්ති ඡන්දං.
‘‘කොධං
සංයොජනං සබ්බමතික්කමෙය්ය;
තං නාමරූපස්මිමසජ්ජමානං,
අකිඤ්චනං නානුපතන්ති දුක්ඛා.
‘‘පහාසි සඞ්ඛං න විමානමජ්ඣගා
අච්ඡෙච්ඡි තණ්හං ඉධ නාමරූපෙ;
තං ඡින්නගන්ථං අනිඝං නිරාසං,
පරියෙසමානා නාජ්ඣගමුං;
දෙවා මනුස්සා ඉධ වා හුරං වා,
සග්ගෙසු වා සබ්බනිවෙසනෙසූ’’ති.
‘‘තං චෙ හි නාද්දක්ඛුං තථාවිමුත්තං (ඉච්චායස්මා මොඝරාජා),
දෙවා මනුස්සා ඉධ වා හුරං වා;
නරුත්තමං අත්ථචරං නරානං,
යෙ තං නමස්සන්ති පසංසියා තෙ’’ති.
‘‘පසංසියා තෙපි භවන්ති භික්ඛූ (මොඝරාජාති භගවා),
යෙ තං නමස්සන්ති තථාවිමුත්තං;
අඤ්ඤාය
සඞ්ගාතිගා තෙපි භවන්ති භික්ඛූ’’ති.
5. උජ්ඣානසඤ්ඤිසුත්තං
35. එකං
‘‘අඤ්ඤථා සන්තමත්තානං, අඤ්ඤථා යො පවෙදයෙ;
නිකච්ච කිතවස්සෙව, භුත්තං ථෙය්යෙන තස්ස තං.
‘‘යඤ්හි කයිරා තඤ්හි වදෙ, යං න කයිරා න තං වදෙ;
අකරොන්තං භාසමානානං, පරිජානන්ති පණ්ඩිතා’’ති.
‘‘න යිදං භාසිතමත්තෙන, එකන්තසවනෙන වා;
අනුක්කමිතවෙ සක්කා, යායං පටිපදා දළ්හා;
යාය ධීරා පමුච්චන්ති, ඣායිනො මාරබන්ධනා.
‘‘න
අඤ්ඤාය නිබ්බුතා ධීරා, තිණ්ණා ලොකෙ විසත්තික’’න්ති.
අථ
‘‘අච්චයං
කොපන්තරො දොසගරු, ස වෙරං පටිමුඤ්චතී’’ති.
‘‘අච්චයො චෙ න විජ්ජෙථ, නොචිධාපගතං
වෙරානි න ච සම්මෙය්යුං, කෙනීධ
‘‘කස්සච්චයා න විජ්ජන්ති, කස්ස නත්ථි අපාගතං;
කො න සම්මොහමාපාදි, කො ච ධීරො
‘‘තථාගතස්ස
තස්සච්චයා න විජ්ජන්ති, තස්ස නත්ථි අපාගතං;
සො න සම්මොහමාපාදි, සොව
‘‘අච්චයං දෙසයන්තීනං, යො චෙ න පටිගණ්හති;
කොපන්තරො
තං වෙරං නාභිනන්දාමි, පටිග්ගණ්හාමි වොච්චය’’න්ති.
6. සද්ධාසුත්තං
36. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො සම්බහුලා සතුල්ලපකායිකා දෙවතායො අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං
‘‘සද්ධා දුතියා පුරිසස්ස හොති,
නො චෙ අස්සද්ධියං අවතිට්ඨති;
යසො
සග්ගඤ්ච සො ගච්ඡති සරීරං විහායා’’ති.
අථ ඛො අපරා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමා ගාථායො අභාසි –
‘‘කොධං ජහෙ විප්පජහෙය්ය මානං,
සංයොජනං සබ්බමතික්කමෙය්ය;
තං නාමරූපස්මිමසජ්ජමානං,
අකිඤ්චනං නානුපතන්ති සඞ්ගා’’ති.
‘‘පමාදමනුයුඤ්ජන්ති
අප්පමාදඤ්ච මෙධාවී, ධනං සෙට්ඨංව රක්ඛති.
‘‘මා පමාදමනුයුඤ්ජෙථ, මා කාමරති සන්ථවං;
අප්පමත්තො හි ඣායන්තො, පප්පොති පරමං සුඛ’’න්ත්න්ත්ති.
7. සමයසුත්තං
37. එවං
අථ
‘‘මහාසමයො පවනස්මිං, දෙවකායා සමාගතා;
ආගතම්හ ඉමං ධම්මසමයං, දක්ඛිතායෙ අපරාජිතසඞ්ඝ’’න්ති.
අථ ඛො අපරා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං ගාථං අභාසි –
‘‘තත්ර භික්ඛවො සමාදහංසු, චිත්තමත්තනො උජුකං අකංසු
සාරථීව නෙත්තානි ගහෙත්වා, ඉන්ද්රියානි රක්ඛන්ති පණ්ඩිතා’’ති.
අථ
‘‘ඡෙත්වා ඛීලං ඡෙත්වා පලිඝං, ඉන්දඛීලං ඌහච්ච මනෙජා;
තෙ චරන්ති සුද්ධා විමලා, චක්ඛුමතා සුදන්තා සුසුනාගා’’ති.
අථ ඛො අපරා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං ගාථං අභාසි –
‘‘යෙ කෙචි බුද්ධං සරණං ගතාසෙ, න තෙ ගමිස්සන්ති අපායභූමිං;
පහාය මානුසං දෙහං, දෙවකායං පරිපූරෙස්සන්තී’’ති.
8. සකලිකසුත්තං
38. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති මද්දකුච්ඡිස්මිං
අථ
අථ ඛො අපරා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං උදානං උදානෙසි – ‘‘සීහො වත, භො, සමණො ගොතමො; සීහවතා ච සමුප්පන්නා සාරීරිකා වෙදනා දුක්ඛා තිබ්බා ඛරා කටුකා අසාතා අමනාපා සතො සම්පජානො අධිවාසෙති අවිහඤ්ඤමානො’’ති.
අථ
අථ ඛො අපරා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං උදානං උදානෙසි – ‘‘නිසභො වත, භො, සමණො ගොතමො; නිසභවතා ච සමුප්පන්නා සාරීරිකා වෙදනා දුක්ඛා තිබ්බා ඛරා කටුකා අසාතා අමනාපා සතො සම්පජානො අධිවාසෙති අවිහඤ්ඤමානො’’ති.
අථ ඛො අපරා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං උදානං උදානෙසි – ‘‘ධොරය්හො වත, භො, සමණො ගොතමො; ධොරය්හවතා ච සමුප්පන්නා සාරීරිකා වෙදනා දුක්ඛා තිබ්බා ඛරා කටුකා අසාතා අමනාපා සතො සම්පජානො අධිවාසෙති අවිහඤ්ඤමානො’’ති.
අථ ඛො අපරා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං උදානං උදානෙසි – ‘‘දන්තො වත, භො, සමණො
අථ ඛො අපරා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං උදානං උදානෙසි – ‘‘පස්ස සමාධිං සුභාවිතං චිත්තඤ්ච සුවිමුත්තං, න චාභිනතං න
‘‘පඤ්චවෙදා සතං සමං, තපස්සී බ්රාහ්මණා චරං;
චිත්තඤ්ච නෙසං න සම්මා විමුත්තං, හීනත්ථරූපා න පාරඞ්ගමා තෙ.
‘‘තණ්හාධිපන්නා වතසීලබද්ධා, ලූඛං තපං වස්සසතං චරන්තා;
චිත්තඤ්ච නෙසං න සම්මා විමුත්තං, හීනත්ථරූපා න පාරඞ්ගමා තෙ.
‘‘න මානකාමස්ස දමො ඉධත්ථි, න මොනමත්ථි අසමාහිතස්ස;
එකො අරඤ්ඤෙ විහරං පමත්තො, න මච්චුධෙය්යස්ස තරෙය්ය පාර’’න්ති.
‘‘මානං පහාය සුසමාහිතත්තො, සුචෙතසො සබ්බධි විප්පමුත්තො;
එකො අරඤ්ඤෙ විහරමප්පමත්තො, ස මච්චුධෙය්යස්ස තරෙය්ය පාර’’න්ත්න්ත්ති.
9. පඨමපජ්ජුන්නධීතුසුත්තං
39. එවං
‘‘වෙසාලියං
කොකනදාහමස්මි
‘‘සුතමෙව පුරෙ ආසි, ධම්මො චක්ඛුමතානුබුද්ධො;
සාහං දානි සක්ඛි ජානාමි, මුනිනො දෙසයතො සුගතස්ස.
‘‘යෙ කෙචි අරියං ධම්මං, විගරහන්තා චරන්ති දුම්මෙධා;
උපෙන්ති රොරුවං ඝොරං, චිරරත්තං දුක්ඛං අනුභවන්ති.
‘‘යෙ ච ඛො අරියෙ ධම්මෙ, ඛන්තියා උපසමෙන උපෙතා;
පහාය මානුසං දෙහං, දෙවකාය පරිපූරෙස්සන්තී’’ති.
10. දුතියපජ්ජුන්නධීතුසුත්තං
40. එවං
‘‘ඉධාගමා විජ්ජුපභාසවණ්ණා, කොකනදා පජ්ජුන්නස්ස ධීතා;
බුද්ධඤ්ච ධම්මඤ්ච නමස්සමානා, ගාථාචිමා අත්ථවතී අභාසි.
‘‘බහුනාපි
සංඛිත්තමත්ථං
‘‘පාපං න කයිරා වචසා මනසා,
කායෙන වා කිඤ්චන සබ්බලොකෙ;
කාමෙ
දුක්ඛං න සෙවෙථ අනත්ථසංහිත’’න්ති.
සතුල්ලපකායිකවග්ගො චතුත්ථො.
තස්සුද්දානං –
සබ්භිමච්ඡරිනා සාධු, න සන්තුජ්ඣානසඤ්ඤිනො;
සද්ධා සමයො සකලිකං, උභො පජ්ජුන්නධීතරොති.
5. ආදිත්තවග්ගො
1. ආදිත්තසුත්තං
41. එවං
‘‘ආදිත්තස්මිං අගාරස්මිං, යං නීහරති භාජනං;
තං තස්ස හොති අත්ථාය, නො ච යං තත්ථ ඩය්හති.
‘‘එවං ආදිත්තකො ලොකො, ජරාය මරණෙන ච;
නීහරෙථෙව දානෙන, දින්නං හොති සුනීහතං.
‘‘දින්නං
චොරා හරන්ති රාජානො, අග්ගි ඩහති නස්සති.
‘‘අථ
එතදඤ්ඤාය මෙධාවී, භුඤ්ජෙථ ච දදෙථ ච;
දත්වා ච භුත්වා ච යථානුභාවං;
අනින්දිතො සග්ගමුපෙති ඨාන’’න්ති.
2. කිංදදසුත්තං
42.
‘‘කිංදදො බලදො හොති, කිංදදො හොති වණ්ණදො;
කිංදදො සුඛදො හොති, කිංදදො හොති චක්ඛුදො;
කො ච සබ්බදදො හොති, තං මෙ අක්ඛාහි පුච්ඡිතො’’ති.
‘‘අන්නදො බලදො හොති, වත්ථදො හොති වණ්ණදො;
යානදො සුඛදො හොති, දීපදො හොති චක්ඛුදො.
‘‘සො ච සබ්බදදො හොති, යො දදාති උපස්සයං;
අමතං දදො ච සො හොති, යො ධම්මමනුසාසතී’’ති.
3. අන්නසුත්තං
43.
‘‘අන්නමෙවාභිනන්දන්ති, උභයෙ දෙවමානුසා;
අථ කො නාම සො යක්ඛො, යං අන්නං නාභිනන්දතී’’ති.
‘‘යෙ
තමෙව අන්නං භජති, අස්මිං ලොකෙ පරම්හි ච.
‘‘තස්මා
පුඤ්ඤානි පරලොකස්මිං, පතිට්ඨා හොන්ති පාණින’’න්ති.
4. එකමූලසුත්තං
44.
‘‘එකමූලං ද්විරාවට්ටං, තිමලං පඤ්චපත්ථරං;
සමුද්දං ද්වාදසාවට්ටං, පාතාලං අතරී ඉසී’’ති.
5. අනොමසුත්තං
45.
‘‘අනොමනාමං
තං පස්සථ සබ්බවිදුං සුමෙධං, අරියෙ පථෙ කමමානං මහෙසි’’න්ති.
6. අච්ඡරාසුත්තං
46.
‘‘අච්ඡරාගණසඞ්ඝුට්ඨං, පිසාචගණසෙවිතං;
වනන්තං මොහනං නාම, කථං යාත්රා භවිස්සතී’’ති.
‘‘උජුකො නාම සො මග්ගො, අභයා නාම සා දිසා;
රථො අකූජනො නාම, ධම්මචක්කෙහි සංයුතො.
‘‘හිරී තස්ස අපාලම්බො, සත්යස්ස පරිවාරණං;
ධම්මාහං සාරථිං බ්රූමි, සම්මාදිට්ඨිපුරෙජවං.
‘‘යස්ස එතාදිසං යානං, ඉත්ථියා පුරිසස්ස වා;
ස වෙ එතෙන යානෙන, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ’’ති.
7. වනරොපසුත්තං
47.
‘‘කෙසං
ධම්මට්ඨා සීලසම්පන්නා, කෙ ජනා සග්ගගාමිනො’’ති.
‘‘ආරාමරොපා වනරොපා, යෙ ජනා සෙතුකාරකා;
පපඤ්ච උදපානඤ්ච, යෙ දදන්ති උපස්සයං.
‘‘තෙසං
ධම්මට්ඨා සීලසම්පන්නා, තෙ ජනා සග්ගගාමිනො’’ති.
8. ජෙතවනසුත්තං
48.
‘‘ඉදඤ්හි තං ජෙතවනං, ඉසිසඞ්ඝනිසෙවිතං;
ආවුත්ථං
‘‘කම්මං
එතෙන මච්චා සුජ්ඣන්ති, න ගොත්තෙන ධනෙන වා.
‘‘තස්මා හි පණ්ඩිතො පොසො, සම්පස්සං අත්ථමත්තනො;
යොනිසො විචිනෙ ධම්මං, එවං තත්ථ විසුජ්ඣති.
‘‘සාරිපුත්තොව පඤ්ඤාය, සීලෙන උපසමෙන ච;
යොපි පාරඞ්ගතො භික්ඛු, එතාවපරමො සියා’’ති.
9. මච්ඡරිසුත්තං
49.
‘‘යෙධ
අඤ්ඤෙසං දදමානානං, අන්තරායකරා නරා.
‘‘කීදිසො
භගවන්තං පුට්ඨුමාගම්ම, කථං ජානෙමු තං මය’’න්ති.
‘‘යෙධ මච්ඡරිනො ලොකෙ, කදරියා පරිභාසකා;
අඤ්ඤෙසං දදමානානං, අන්තරායකරා නරා.
‘‘නිරයං තිරච්ඡානයොනිං, යමලොකං උපපජ්ජරෙ;
සචෙ එන්ති මනුස්සත්තං, දලිද්දෙ ජායරෙ කුලෙ.
‘‘චොළං පිණ්ඩො රතී ඛිඩ්ඩා, යත්ථ කිච්ඡෙන ලබ්භති;
පරතො ආසීසරෙ
දිට්ඨෙ ධම්මෙස විපාකො, සම්පරායෙ
‘‘ඉතිහෙතං විජානාම, අඤ්ඤං පුච්ඡාම ගොතම;
යෙධ ලද්ධා මනුස්සත්තං, වදඤ්ඤූ වීතමච්ඡරා.
‘‘බුද්ධෙ
කීදිසො තෙසං විපාකො, සම්පරායො ච කීදිසො;
භගවන්තං පුට්ඨුමාගම්ම, කථං ජානෙමු තං මය’’න්ති.
‘‘යෙධ ලද්ධා මනුස්සත්තං, වදඤ්ඤූ වීතමච්ඡරා;
බුද්ධෙ පසන්නා ධම්මෙ ච, සඞ්ඝෙ ච තිබ්බගාරවා;
එතෙ සග්ගා
‘‘සචෙ
චොළං පිණ්ඩො රතී ඛිඩ්ඩා, යත්ථාකිච්ඡෙන ලබ්භති.
‘‘පරසම්භතෙසු
දිට්ඨෙ ධම්මෙස විපාකො, සම්පරායෙ ච සුග්ගතී’’ති.
10. ඝටීකාරසුත්තං
50.
‘‘අවිහං උපපන්නාසෙ, විමුත්තා සත්ත භික්ඛවො;
රාගදොසපරික්ඛීණා, තිණ්ණා ලොකෙ විසත්තික’’න්ති.
‘‘කෙ ච තෙ අතරුං පඞ්කං
කෙ හිත්වා මානුසං දෙහං, දිබ්බයොගං උපච්චගු’’න්ති.
‘‘උපකො පලගණ්ඩො ච, පුක්කුසාති ච තෙ තයො;
භද්දියො ඛණ්ඩදෙවො ච, බාහුරග්ගි ච සිඞ්ගියො
තෙ හිත්වා මානුසං දෙහං, දිබ්බයොගං උපච්චගු’’න්ති.
‘‘කුසලී භාසසී තෙසං, මාරපාසප්පහායිනං;
කස්ස තෙ ධම්මමඤ්ඤාය, අච්ඡිදුං භවබන්ධන’’න්ති.
‘‘න අඤ්ඤත්ර භගවතා, නාඤ්ඤත්ර තව සාසනා;
යස්ස තෙ ධම්මමඤ්ඤාය, අච්ඡිදුං භවබන්ධනං.
‘‘යත්ථ නාමඤ්ච රූපඤ්ච, අසෙසං උපරුජ්ඣති;
තං තෙ ධම්මං ඉධඤ්ඤාය, අච්ඡිදුං භවබන්ධන’’න්ති.
‘‘ගම්භීරං
කස්ස ත්වං
‘‘කුම්භකාරො
මාතාපෙත්තිභරො ආසිං, කස්සපස්ස උපාසකො.
‘‘විරතො
අහුවා තෙ සගාමෙය්යො, අහුවා තෙ පුරෙ සඛා.
‘‘සොහමෙතෙ පජානාමි, විමුත්තෙ සත්ත භික්ඛවො;
රාගදොසපරික්ඛීණෙ, තිණ්ණෙ ලොකෙ විසත්තික’’න්ති.
‘‘එවමෙතං තදා ආසි, යථා භාසසි භග්ගව;
කුම්භකාරො පුරෙ ආසි, වෙකළිඞ්ගෙ ඝටීකරො;
මාතාපෙත්තිභරො ආසි, කස්සපස්ස උපාසකො.
‘‘විරතො මෙථුනා ධම්මා, බ්රහ්මචාරී නිරාමිසො;
අහුවා මෙ සගාමෙය්යො, අහුවා මෙ පුරෙ සඛා’’ති.
‘‘එවමෙතං පුරාණානං, සහායානං අහු සඞ්ගමො;
උභින්නං භාවිතත්තානං, සරීරන්තිමධාරින’’න්ති.
ආදිත්තවග්ගො පඤ්චමො.
තස්සුද්දානං –
ආදිත්තං කිංදදං අන්නං, එකමූලඅනොමියං;
අච්ඡරාවනරොපජෙතං, මච්ඡරෙන ඝටීකරොති.
6. ජරාවග්ගො
1. ජරාසුත්තං
51.
‘‘කිංසු
කිංසු නරානං රතනං, කිංසු චොරෙහි දූහර’’න්ති.
‘‘සීලං යාව ජරා සාධු, සද්ධා සාධු පතිට්ඨිතා;
පඤ්ඤා නරානං රතනං, පුඤ්ඤං චොරෙහි දූහර’’න්ති.
2. අජරසාසුත්තං
52.
‘‘කිංසු
කිංසු නරානං රතනං, කිංසු චොරෙහ්යහාරිය’’න්ති.
‘‘සීලං
පඤ්ඤා නරානං රතනං, පුඤ්ඤං චොරෙහ්යහාරිය’’න්ති.
3. මිත්තසුත්තං
53.
‘‘කිංසු පවසතො
කිං මිත්තං අත්ථජාතස්ස, කිං මිත්තං සම්පරායික’’න්ති.
‘‘සත්ථො පවසතො මිත්තං, මාතා මිත්තං සකෙ ඝරෙ;
සහායො
සයංකතානි පුඤ්ඤානි, තං මිත්තං සම්පරායික’’න්ති.
4. වත්ථුසුත්තං
54.
‘‘කිංසු
කිංසු භූතා උපජීවන්ති, යෙ පාණා පථවිස්සිතා’’ති
‘‘පුත්තා වත්ථු මනුස්සානං, භරියා ච
වුට්ඨිං භූතා උපජීවන්ති, යෙ පාණා පථවිස්සිතා’’ති.
5. පඨමජනසුත්තං
55.
‘‘කිංසු ජනෙති පුරිසං, කිංසු තස්ස විධාවති;
කිංසු සංසාරමාපාදි, කිංසු තස්ස මහබ්භය’’න්ති.
‘‘තණ්හා ජනෙති පුරිසං, චිත්තමස්ස විධාවති;
සත්තො සංසාරමාපාදි, දුක්ඛමස්ස මහබ්භය’’න්ති.
6. දුතියජනසුත්තං
56.
‘‘කිංසු
කිංසු සංසාරමාපාදි, කිස්මා න පරිමුච්චතී’’ති.
‘‘තණ්හා ජනෙති පුරිසං, චිත්තමස්ස විධාවති;
සත්තො සංසාරමාපාදි, දුක්ඛා න පරිමුච්චතී’’ති.
7. තතියජනසුත්තං
57.
‘‘කිංසු
කිංසු සංසාරමාපාදි, කිංසු තස්ස පරායන’’න්ති.
‘‘තණ්හා
සත්තො සංසාරමාපාදි, කම්මං තස්ස පරායන’’න්ති.
8. උප්පථසුත්තං
58.
‘‘කිංසු උප්පථො අක්ඛාතො, කිංසු රත්තින්දිවක්ඛයො;
කිං මලං බ්රහ්මචරියස්ස, කිං සිනානමනොදක’’න්ති.
‘‘රාගො උප්පථො අක්ඛාතො, වයො රත්තින්දිවක්ඛයො;
ඉත්ථී මලං බ්රහ්මචරියස්ස, එත්ථායං සජ්ජතෙ පජා;
තපො ච බ්රහ්මචරියඤ්ච, තං සිනානමනොදක’’න්ත්න්ත්ති.
9. දුතියසුත්තං
59.
‘‘කිංසු දුතියා
කිස්ස චාභිරතො මච්චො, සබ්බදුක්ඛා පමුච්චතී’’ති.
‘‘සද්ධා දුතියා පුරිසස්ස හොති, පඤ්ඤා චෙනං පසාසති;
නිබ්බානාභිරතො මච්චො, සබ්බදුක්ඛා පමුච්චතී’’ති.
10. කවිසුත්තං
60.
‘‘කිංසු නිදානං ගාථානං, කිංසු තාසං වියඤ්ජනං;
කිංසු සන්නිස්සිතා ගාථා, කිංසු ගාථානමාසයො’’ති.
‘‘ඡන්දො
නාමසන්නිස්සිතා ගාථා, කවි ගාථානමාසයො’’ති.
ජරාවග්ගො ඡට්ඨො.
තස්සුද්දානං –
ජරා
උප්පථො ච දුතියො ච, කවිනා පූරිතො වග්ගොති.
7. අද්ධවග්ගො
1. නාමසුත්තං
61.
‘‘කිංසු
කිස්සස්සු එකධම්මස්ස, සබ්බෙව වසමන්වගූ’’ති
‘‘නාමං සබ්බං අද්ධභවි, නාමා භිය්යො න විජ්ජති;
නාමස්ස එකධම්මස්ස, සබ්බෙව වසමන්වගූ’’ති.
2. චිත්තසුත්තං
62.
‘‘කෙනස්සු නීයති ලොකො, කෙනස්සු පරිකස්සති;
කිස්සස්සු එකධම්මස්ස, සබ්බෙව වසමන්වගූ’’ති.
‘‘චිත්තෙන නීයති ලොකො, චිත්තෙන පරිකස්සති;
චිත්තස්ස එකධම්මස්ස, සබ්බෙව වසමන්වගූ’’ති.
3. තණ්හාසුත්තං
63.
‘‘කෙනස්සු නීයති ලොකො, කෙනස්සු පරිකස්සති;
කිස්සස්සු එකධම්මස්ස, සබ්බෙව වසමන්වගූ’’ති.
‘‘තණ්හාය
තණ්හාය එකධම්මස්ස, සබ්බෙව වසමන්වගූ’’ති.
4. සංයොජනසුත්තං
64.
‘‘කිංසු
කිස්සස්සු විප්පහානෙන, නිබ්බානං ඉති වුච්චතී’’ති.
‘‘නන්දීසංයොජනො
තණ්හාය විප්පහානෙන, නිබ්බානං ඉති වුච්චතී’’ති.
5. බන්ධනසුත්තං
65.
‘‘කිංසු සම්බන්ධනො ලොකො, කිංසු තස්ස විචාරණං;
කිස්සස්සු විප්පහානෙන, සබ්බං ඡින්දති බන්ධන’’න්ති.
‘‘නන්දීසම්බන්ධනො
තණ්හාය විප්පහානෙන, සබ්බං ඡින්දති බන්ධන’’න්ති.
6. අත්තහතසුත්තං
66.
‘‘කෙනස්සුබ්භාහතො ලොකො, කෙනස්සු පරිවාරිතො;
කෙන සල්ලෙන ඔතිණ්ණො, කිස්ස ධූපායිතො සදා’’ති.
‘‘මච්චුනාබ්භාහතො ලොකො, ජරාය පරිවාරිතො;
තණ්හාසල්ලෙන ඔතිණ්ණො, ඉච්ඡාධූපායිතො සදා’’ති.
7. උඩ්ඩිතසුත්තං
67.
‘‘කෙනස්සු
කෙනස්සු පිහිතො ලොකො, කිස්මිං ලොකො පතිට්ඨිතො’’ති.
‘‘තණ්හාය උඩ්ඩිතො ලොකො, ජරාය පරිවාරිතො;
මච්චුනා පිහිතො ලොකො, දුක්ඛෙ ලොකො පතිට්ඨිතො’’ති.
8. පිහිතසුත්තං
68.
‘‘කෙනස්සු
කෙනස්සු උඩ්ඩිතො ලොකො, කෙනස්සු පරිවාරිතො’’ති.
‘‘මච්චුනා
තණ්හාය උඩ්ඩිතො ලොකො, ජරාය පරිවාරිතො’’ති.
9. ඉච්ඡාසුත්තං
69.
‘‘කෙනස්සු බජ්ඣතී ලොකො, කිස්ස විනයාය මුච්චති;
කිස්සස්සු විප්පහානෙන, සබ්බං ඡින්දති බන්ධන’’න්ති.
‘‘ඉච්ඡාය බජ්ඣතී ලොකො, ඉච්ඡාවිනයාය මුච්චති;
ඉච්ඡාය විප්පහානෙන, සබ්බං ඡින්දති බන්ධන’’න්ති.
10. ලොකසුත්තං
70.
‘‘කිස්මිං
කිස්ස ලොකො උපාදාය, කිස්මිං ලොකො විහඤ්ඤතී’’ති.
‘‘ඡසු
ඡන්නමෙව උපාදාය, ඡසු ලොකො විහඤ්ඤතී’’ති.
අද්ධවග්ගො
තස්සුද්දානං –
නාමං චිත්තඤ්ච තණ්හා ච, සංයොජනඤ්ච බන්ධනා;
අබ්භාහතුඩ්ඩිතො පිහිතො, ඉච්ඡා ලොකෙන තෙ දසාති.
8. ඡෙත්වාවග්ගො
1. ඡෙත්වාසුත්තං
71. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං
‘‘කිංසු ඡෙත්වා
කිස්සස්සු එකධම්මස්ස, වධං රොචෙසි ගොතමා’’ති.
‘‘කොධං
කොධස්ස විසමූලස්ස, මධුරග්ගස්ස දෙවතෙ;
වධං අරියා පසංසන්ති, තඤ්හි ඡෙත්වා න සොචතී’’ති.
2. රථසුත්තං
72.
‘‘කිංසු රථස්ස පඤ්ඤාණං, කිංසු පඤ්ඤාණමග්ගිනො;
කිංසු රට්ඨස්ස පඤ්ඤාණං, කිංසු පඤ්ඤාණමිත්ථියා’’ති.
‘‘ධජො
රාජා රට්ඨස්ස පඤ්ඤාණං, භත්තා පඤ්ඤාණමිත්ථියා’’ති.
3. විත්තසුත්තං
73.
‘‘කිංසූධ විත්තං පුරිසස්ස සෙට්ඨං, කිංසු සුචිණ්ණො සුඛමාවහති;
කිංසු
‘‘සද්ධීධ විත්තං පුරිසස්ස සෙට්ඨං, ධම්මො සුචිණ්ණො සුඛමාවහති;
සච්චං හවෙ සාදුතරං රසානං, පඤ්ඤාජීවිං ජීවිතමාහු සෙට්ඨ’’න්ති.
4. වුට්ඨිසුත්තං
74.
‘‘කිංසු උප්පතතං සෙට්ඨං, කිංසු නිපතතං වරං;
කිංසු පවජමානානං, කිංසු පවදතං වර’’න්ති.
‘‘බීජං උප්පතතං සෙට්ඨං, වුට්ඨි නිපතතං වරා;
ගාවො පවජමානානං, පුත්තො පවදතං වරොති.
‘‘විජ්ජා උප්පතතං සෙට්ඨා, අවිජ්ජා නිපතතං වරා;
සඞ්ඝො පවජමානානං, බුද්ධො පවදතං වරො’’ති.
5. භීතාසුත්තං
75.
‘‘කිංසූධ භීතා ජනතා අනෙකා,
මග්ගො චනෙකායතනප්පවුත්තො;
පුච්ඡාමි තං ගොතම භූරිපඤ්ඤ,
කිස්මිං ඨිතො පරලොකං න භායෙ’’ති.
‘‘වාචං
කායෙන
බව්හන්නපානං ඝරමාවසන්තො,
සද්ධො
එතෙසු ධම්මෙසු ඨිතො චතූසු,
ධම්මෙ ඨිතො පරලොකං න භායෙ’’ති.
6. නජීරතිසුත්තං
76.
‘‘කිං ජීරති කිං න ජීරති, කිංසු උප්පථොති වුච්චති;
කිංසු ධම්මානං පරිපන්ථො, කිංසු රත්තින්දිවක්ඛයො;
කිං මලං බ්රහ්මචරියස්ස, කිං සිනානමනොදකං.
‘‘කති ලොකස්මිං ඡිද්දානි, යත්ථ විත්තං
භගවන්තං පුට්ඨුමාගම්ම, කථං ජානෙමු තං මය’’න්ති.
‘‘රූපං ජීරති මච්චානං, නාමගොත්තං න ජීරති;
රාගො උප්පථොති වුච්චති.
‘‘ලොභො ධම්මානං පරිපන්ථො, වයො රත්තින්දිවක්ඛයො;
ඉත්ථී මලං බ්රහ්මචරියස්ස, එත්ථායං සජ්ජතෙ පජා;
තපො ච බ්රහ්මචරියඤ්ච, තං සිනානමනොදකං.
‘‘ඡ ලොකස්මිං ඡිද්දානි, යත්ථ විත්තං න තිට්ඨති;
ආලස්යඤ්ච
නිද්දා තන්දී
7. ඉස්සරියසුත්තං
77.
‘‘කිංසු
කිංසු සත්ථමලං ලොකෙ, කිංසු ලොකස්මිමබ්බුදං.
‘‘කිංසු හරන්තං වාරෙන්ති, හරන්තො පන කො පියො;
කිංසු පුනප්පුනායන්තං, අභිනන්දන්ති පණ්ඩිතා’’ති.
‘‘වසො
කොධො සත්ථමලං ලොකෙ, චොරා ලොකස්මිමබ්බුදා.
‘‘චොරං හරන්තං වාරෙන්ති, හරන්තො සමණො පියො;
සමණං පුනප්පුනායන්තං, අභිනන්දන්ති පණ්ඩිතා’’ති.
8. කාමසුත්තං
78.
‘‘කිමත්ථකාමො
කිංසු මුඤ්චෙය්ය කල්යාණං, පාපිකං න ච මොචයෙ’’ති.
‘‘අත්තානං න දදෙ පොසො, අත්තානං න පරිච්චජෙ;
වාචං මුඤ්චෙය්ය කල්යාණං, පාපිකඤ්ච න මොචයෙ’’ති.
9. පාථෙය්යසුත්තං
79.
‘‘කිංසු බන්ධති පාථෙය්යං, කිංසු භොගානමාසයො;
කිංසු නරං පරිකස්සති, කිංසු ලොකස්මි දුජ්ජහං;
කිස්මිං බද්ධා පුථූ සත්තා, පාසෙන සකුණී යථා’’ති.
‘‘සද්ධා
ඉච්ඡා නරං පරිකස්සති, ඉච්ඡා ලොකස්මි දුජ්ජහා;
ඉච්ඡාබද්ධා පුථූ සත්තා, පාසෙන සකුණී යථා’’ති.
10. පජ්ජොතසුත්තං
80.
‘‘කිංසු ලොකස්මි පජ්ජොතො, කිංසු ලොකස්මි ජාගරො;
කිංසු කම්මෙ සජීවානං, කිමස්ස ඉරියාපථො.
‘‘කිංසු අලසං අනලසඤ්ච
කිං භූතා උපජීවන්ති, යෙ පාණා පථවිස්සිතා’’ති.
‘‘පඤ්ඤා ලොකස්මි පජ්ජොතො, සති ලොකස්මි ජාගරො;
ගාවො කම්මෙ සජීවානං, සීතස්ස ඉරියාපථො.
‘‘වුට්ඨි අලසං අනලසඤ්ච, මාතා පුත්තංව පොසති;
වුට්ඨිං භූතා උපජීවන්ති, යෙ පාණා පථවිස්සිතා’’ති.
11. අරණසුත්තං
81.
‘‘කෙසූධ
කෙධ ඉච්ඡං පරිජානන්ති, කෙසං භොජිස්සියං සදා.
‘‘කිංසු
කිංසු ඉධ ජාතිහීනං, අභිවාදෙන්ති ඛත්තියා’’ති.
‘‘සමණීධ අරණා ලොකෙ, සමණානං වුසිතං න නස්සති;
සමණා ඉච්ඡං පරිජානන්ති, සමණානං භොජිස්සියං සදා.
‘‘සමණං
සමණීධ ජාතිහීනං, අභිවාදෙන්ති ඛත්තියා’’ති.
ඡෙත්වාවග්ගො අට්ඨමො.
තස්සුද්දානං –
ඡෙත්වා රථඤ්ච චිත්තඤ්ච, වුට්ඨි භීතා නජීරති;
ඉස්සරං කාමං පාථෙය්යං, පජ්ජොතො අරණෙන චාති.
දෙවතාසංයුත්තං සමත්තං.